Pipsissewa, sosna książęca, ostrokrzew ziemny. Pyrolaceæ.

Rośnie we wszystkich częściach Stanów Zjednoczonych oraz w Europie Północnej i Azji. Pyrolaceæ są bardzo podobne do Ericaceæ, z których pochodzą trzy wielkie leki: Ledum palustre, poddane próbie lekowej przez Hahnemanna, Rhododendron

chrysanthum przez Seidela oraz Kalmia latifolia przez Allentown College; Arbutus uva ursi (Arctostaphylos officinalis) wciąż czeka na przeprowadzenie próby lekowej.

Rdzenni mieszkańcy stosowali tę roślinę w rozmaitych dolegliwościach, przede wszystkim w skrofulozie, reumatyzmie i chorobach nerek. Była również popularnym lekiem wśród europejskich osadników. Próby lekowe przeprowadzili Jeanes w 1840 r. oraz G. Bute w 1856 r.; później do naszego

piśmiennictwa wprowadził ją E. M. Hale.

Dr H. P. Gatchell (jeden z przeprowadzających próbę lekową maculata) stosował ją klinicznie.

Niniejszy zbiór zawiera kilka objawów podanych przez E. P. Scalesa, Mass. Trans., t. 4, s. 601.

Nasz uczony doktor S. A. Jones przedstawił historię tej rośliny w swój mistrzowski sposób. Załączamy istotę jego opracowania:

W 1578 r. zalecano ją „do gojenia ran”.

W 1633 r. — na „przetoki, złośliwe wrzody, oparzenia i owrzodzenia nerek”.

W 1640 r. — ponownie na owrzodzenia nerek i szyi pęcherza, wypływy krwi i innych płynów ustrojowych oraz zbyt obfite miesiączki u kobiet. „Usuwa zapalenie powstające wskutek bólu po urazie, a zastosowana natychmiast po

doznaniu urazu zapobiega jego wystąpieniu; jest także użyteczna w leczeniu cuchnących wrzodów, jak również rakowaciejących owrzodzeń i przetok”.

W 1657 r. uznano ją za jedno z głównych ziół stosowanych na gardło.

W latach 1804 i 1814 zalecano ją jako użyteczny środek moczopędny.

Źródła cytowane przez dr. Jonesa to: Dodoen's History of Plants; Girarde, General History of Plants; Parkinson, The Theatre of Plants; Cole's Paradise of Plants; Tournefort's Complete Herbal; Barton's

Collection for an Essay towards Materia Medica of the United States.

Huronowie i inne narody indiańskie stosują ją jako środek moczopędny oraz w dolegliwościach związanych z piaskiem moczowym.

Pursch, Flor. Amer., podaje, że jest użyteczna w histerii.

AUTORYTETY KLINICZNE.

Ból zęba, C. Hering, MSS.; uporczywa podrażliwość pęcherza, E. M. Hale, Am. Hom. Obs., t. 4, s. 92; stały ból w okolicy nerek, Hull, Am. Hom. Obs., t. 4, s. 116;

Dysuria, E. M. Hale, New Remedies; podrażnienie cewki moczowej, Taber, Organ., t. 1, s. 223; Fellger, MSS.; trudności w oddawaniu moczu, Kendell, Am. Hom. Obs., t. 3, 269; zwężenie

cewki moczowej, H. W., t. 7, s. 208; ostre zapalenie gruczołu krokowego, E. V. Moffat (przekazane przez Berridge'a); zanik piersi, Organon, t. 1, s. 223; guz sutka,

Hull, Am. Hom. Obs., t. 4, s. 115; guz skirrusowy prawej piersi, Hale, N. E. Med. Gaz., t. 2, s. 4; rak piersi, E. S. Coburn, Tr. H. M. S., N. Y., 1870, s. 471.

SENSORIUM [2]

Ból lewej wyniosłości czołowej.

W GŁĘBI GŁOWY [3]

(OBS :) Grzybica owłosionej skóry głowy.

WZROK I OCZY [5]

Aureola wokół płomienia lampy.

Bolesność oczu.

(U chorego :) Nagłe ukłucie w przedniej części obu oczu, przebiegające od prawej do lewej; oczy łzawią.

Kłujący lub przeszywający ból lewej gałki ocznej.

Świąd i pieczenie brzegów oraz wewnętrznej powierzchni powiek.

Świąd lewego oka.

Piekąco-kłujący ból lewego oka; barwna aureola wokół świecy.

Sine obwódki wokół oczu.

Skrzydlik; zaćma.

SŁUCH I USZY [6]

Ból prawego ucha.

GÓRNA POŁOWA TWARZY [8]

Uderzenie gorąca z zaczerwienieniem policzków, pewnym ogólnym uczuciem gorąca i przyspieszonym tętnem.

Ból przy dolnym brzegu wyrostka jarzmowego lewej szczęki, nad drugim zębem przedtrzonowym; bolesność przy ucisku.

ZĘBY I DZIĄSŁA [10]

Ciągły ból górnych zębów, promieniujący do prawego oka.

Ciągnięcie w jednym górnym i jednym dolnym zębie, jakby były delikatnie pociągane.

Ból zęba, < po jedzeniu i od wysiłku.

Nie może zacisnąć zębów w nocy; szczęki wydają się sztywne, śpi z otwartymi ustami. θ Ból zęba.

Ból zęba, > od zimnej wody.

SMAK, MOWA, JĘZYK [11]

Ostry, słodko-gorzki smak.

Pieczenie języka.

Język bolesny, pokryty licznymi drobnymi pęcherzykami; silne pragnienie i chęć ochłodzenia języka.

(U chorego :) Język obłożony, bardziej ku nasadzie; brak apetytu.

JAMA USTNA [12]

Pęcherzykowe owrzodzenia w jamie ustnej.

PODNIEBIENIE I GARDŁO [13]

(U chorego :) Podniebienie bolesne, bardzo wrażliwe na ciepłe napoje lub pokarmy.

Uczucie obtarcia górnej i tylnej części podniebienia.

APETYT, PRAGNIENIE. UPODOBANIA, AWERSJE [14]

Znaczne zwiększenie apetytu.

Silne pragnienie; chęć ochłodzenia języka.

JEDZENIE I PICIE [15]

Słabe trawienie.

Jedzenie nasila ból zęba.

DOŁEK PODSERCOWY I ŻOŁĄDEK [17]

Przyjemne odczucie w żołądku, po którym wkrótce następuje niekiedy nadzwyczajne zwiększenie apetytu.

PODŻEBRZA [18]

Tępy, uporczywy ból poniżej prawego podżebrza podczas pisania.

(OBS :) Zapalenie wątroby.

Organiczna choroba wątroby z wodobrzuszem.

Brzuch

BRZUCH I LĘDŹWIE [19]

Puchlina brzuszna i nerkowa u osób o wyniszczonej konstytucji oraz nadużywających alkoholu.

Wodobrzusze i obrzęk nóg.

(OBS :) Puchliny atoniczne lub bierne.

Brzuch wzdęty.

Wodobrzusze będące następstwem organicznej choroby wątroby.

Skrofuliczne obrzmienie gruczołów jamy brzusznej; powiększenie krezek.

Dolegliwości robaczycowe.

STOLEC I ODBYTNICA [20]

Kurczowy ból po oddaniu stolca.

Ból kłujący głęboko po lewej stronie odbytnicy.

Głęboko umiejscowiony ból przeszywający po lewej stronie odbytu; odczuwany bardziej wewnętrznie niż guz krwawniczy, który niekiedy wysuwa się w tym miejscu.

Stolce ze śluzem z domieszką krwi.

(OBS :) Biegunka.

Parcie na stolec bezskuteczne albo połączone z silnym bólem.

Uporczywe zaparcie. θ Zaburzenia nerkowe. θ Zapalenie pęcherza.

Zaparcie i hemoroidy. θ Dysuria.

Zaparcie, stolec co trzeci dzień. θ Podrażliwość pęcherza.

Uczucie obrzmienia krocza przy siadaniu, jakby napierała na nie kula. θ Dolegliwości moczowe.

Ostre zapalenie gruczołu krokowego wskutek siedzenia na zimnym, mokrym kamieniu; ból i dysuria, nasilające się aż do całkowitego zatrzymania moczu z powodu obrzmienia gruczołu krokowego; ból i bolesność krocza, z uczuciem jakby siedział na kuli.

Bezskuteczne parcie na stolec. θ Dysuria.

NARZĄDY MOCZOWE [21]

Stały ból w okolicy nerek; mocz skąpy, ciemny, cuchnący i bardzo gęsty, pozostawiający obfity osad; uporczywe zaparcie.

Częsta potrzeba oddawania moczu, przy skąpej ilości moczu. θ Trudności w oddawaniu moczu.

Parcie pęcherzowe wskutek wypadnięcia lub tyłozgięcia macicy.

Uciskające uczucie pełności w okolicy pęcherza. θ Zapalenie nerek. θ Zapalenie pęcherza.

Bolesne, kroplowe oddawanie moczu.

Stała potrzeba oddawania moczu; nawet co godzinę lub dwie; za każdym razem wydala tylko niewielką ilość.

Parcie na mocz po jego oddaniu. θ Zapalenie nerek itd.

(OBS :) Zatrzymanie moczu.

Trudne oddawanie moczu, z bólem tnącym i parzącym; strumień bywa rozdwojony, innym razem cienki jak nitka albo mocz wypływa kroplami. θ Zwężenie.

Niemożność oddania moczu bez stania z szeroko rozstawionymi stopami i tułowiem pochylonym do przodu.

Nieżyt pęcherza.

Zapalenie cewki moczowej z ropną albo obfitą śluzową wydzieliną.

Obfity, przejrzysty, klarowny mocz.

Znaczne ilości gęstego, ciągliwego śluzu z domieszką krwi w moczu.

Barwa moczu zmieniła się z ceglastej na barwę zielonej herbaty.

(U chorego :) Zielonkawoczarna barwa moczu. θ Zimnica.

Mocz gęsty, ciągliwy, barwy ceglastej.

Mocz skąpy, oddawany często, z silnym bólem uciskającym przed mikcją, bólem parzącym i pieczeniem w jej trakcie oraz po niej, a także z parciem pęcherzowym. θ Dysuria.

Ból palący i kłujący podczas oddawania moczu. θ Uporczywa podrażliwość pęcherza.

Mocz intensywnie zabarwiony, pozostawiający obfity osad śluzowy. θ Dysuria.

Tkliwość przedniej części pochwy (pęcherza) i cewki moczowej. θ Dysuria.

Stałe parcie na mocz bez dostatecznego odpływu; cewnika nie można wprowadzić; < w pozycji siedzącej, chodzi tam i z powrotem.

Powoduje zniknięcie osadu śluzowego z moczu. θ Zapalenie pęcherza. θ Zapalenie nerek. θ Puchlina,

itd.

Skąpy mocz z osadem śluzowo-ropnym.

(OBS :) Zmniejsza ilość kwasu moczowego lub moczanów, zwiększając zarazem wydzielanie nerkowe. θ Trudności w oddawaniu moczu.

Albuminuria występująca w przebiegu choroby Brighta.

(OBS :) Zaawansowane stadia albuminurii.

Krwiomocz wskutek długotrwałej rzeżączki.

Skrzepy krwi wydalane z moczem.

(OBS :) Przewlekłe zapalenie nerek; cukrzyca; piasek moczowy.

Puchlina wskutek choroby nerek.

MĘSKIE NARZĄDY PŁCIOWE [22]

Piekący ból biegnący od szyi pęcherza przez całą długość cewki moczowej do jej ujścia zewnętrznego.

Nadmierny świąd i bolesne podrażnienie cewki moczowej, od końca prącia do szyi pęcherza. θ Trudności w oddawaniu moczu.

Palenie w cewce moczowej.

Zanik jąder.

Uczucie obrzmienia krocza, jakby przy siadaniu napierała na nie kula. θ Trudności w oddawaniu moczu.

Choroba gruczołu krokowego z wyciekiem jego wydzieliny.

(OBS :) Rzeżączka; przewlekły wyciek z cewki moczowej; kiła.

ŻEŃSKIE NARZĄDY PŁCIOWE [23]

Wypadnięcie macicy i niewielkie upławy pochodzenia macicznego. θ Dysuria.

(OBS :) Upławy.

Wypadanie pochwy.

Szybki zanik piersi.

Zanik lub guzy sutka.

Guz lewej piersi pękł, pozostawiając małe, nieregularne owrzodzenie o postrzępionych, wywiniętych brzegach, ulegające martwicy i wydzielające cuchnącą ropę. θ Rak piersi.

Guz skirrusowy prawej piersi, o średnicy około jednego cala; twardy, lecz ruchomy; brodawka wciągnięta; dość silny, ostry ból w guzie i dołach pachowych.

(U chorej :) Przyjmowała w postaci naparu z powodu raka piersi; trzy lata po ustaniu miesiączki wkrótce wystąpiło niewielkie krwawienie, trzy tygodnie później obfite, a po kolejnych dwóch tygodniach następne.

Bolesny guz sutka u młodej niezamężnej kobiety.

CIĄŻA. PORÓD. LAKTACJA [24]

Nadmierne wydzielanie albo zahamowanie wydzielania mleka.

W GŁĘBI KLATKI PIERSIOWEJ I PŁUCA [28]

Tępe bóle pod środkową częścią mostka.

Ból prawego boku, żeber i powłok poniżej pachy.

Gruźlica płuc.

(OBS :) Wodniak opłucnej.

SZYJA I PLECY [31]

Niezwykle osobliwe odczucie w dolnej części pleców, w okolicy nerek; czasami po jednej stronie kręgosłupa, czasami po drugiej, jakby coś trzepotało wewnątrz, bez bólu ani jakiegokolwiek niepokoju.

Na plecach i udach niebolesne, ciemnoczerwone krosty, które nie ropieją.

KOŃCZYNY GÓRNE [32]

Ostry reumatyzm barku.

Ból prawego ramienia, obejmujący mniej więcej górną połowę mięśnia dwugłowego i staw ramienny.

Ból dolnej części lewego ramienia.

Obrzęk prawego ramienia, jak w puchlinie.

Kłucie w obrzęku ramienia.

Obrzęk ramienia zmniejsza się po jego odsłonięciu.

Przetokowate owrzodzenie prawego przedramienia, z kłuciem i mrowieniem.

Zanokcica.

KOŃCZYNY DOLNE [33]

Ból rozwierający i zwierający, wolno tętniący, w środkowej części przedniej powierzchni prawego uda, bardzo osobliwy i pozostawiający silny, tępy, uporczywy ból oraz tkliwość przy ucisku podczas leżenia.

Ból zginaczy lewego kolana, rozchodzący się wokół uda bezpośrednio nad rzepką; ból jak przy silnym uchwyceniu kończyny.

Uczucie stłuczenia w łydkach i udach.

Zimne stopy wieczorem.

(OBS :) Rwa kulszowa.

ODPOCZYNEK. POZYCJA. RUCH [35]

Leżenie: ból uda.

Przy siadaniu: jakby kula napierała na krocze; parcie na mocz <.

Pisanie: tępy, uporczywy ból poniżej prawego podżebrza.

Wysiłek: < ból zęba.

NERWY [36]

Drżenie wewnętrzne bez zaburzeń psychicznych. θ Ból zęba.

Siła poprawiła się. θ Dolegliwość wątroby.

(OBS :) Odrętwienie i osłabienie z chorobą nerek.

Histeria.

SEN [37]

Spałby dobrze, gdyby nie budziło go stale parcie na mocz. θ Podrażliwość pęcherza.

Silna senność.

Śpi z otwartymi ustami, nie może zacisnąć szczęk. θ Ból zęba.

CZAS [38]

W nocy: nie może zacisnąć zębów.

Gorzej wieczorem.

TEMPERATURA I POGODA [39]

Temperatura i pogoda

Gorzej przy wilgotnej pogodzie.

Dreszcze po umyciu się zimną wodą.

Zimna woda: > ból zęba.

Od siedzenia na zimnym, mokrym kamieniu: ostre zapalenie gruczołu krokowego.

GORĄCZKA [40]

Silne gorąco, podrażnienie i zaczerwienienie, po których wystąpił tak ostry ból, że pojawiło się obfite pocenie całego ciała.

Gorączka hektyczna i nocne poty. θ Zapalenie pęcherza lub choroba nerek.

Uderzenie gorąca z zaczerwienieniem policzków, pewnym ogólnym uczuciem gorąca i przyspieszonym tętnem.

(OBS :) Gorączki przepuszczające lub adynamiczne; tyfus plamisty.

NAPADY, OKRESOWOŚĆ [41]

Co trzeci dzień: stolec przy zaparciu.

Co godzinę: potrzeba oddawania moczu.

UMIEJSCOWIENIE I KIERUNEK [42]

Lewa strona: ból wyniosłości czołowej; kłujący lub przeszywający ból gałki ocznej; świąd oka; piekąco-kłujący ból oka; ból szczęki; ból odbytnicy i odbytu; guzki w piersi; ból ramienia; ból kolana.

Prawa strona: ból ucha; ból promieniujący od górnych zębów do oka; tępy, uporczywy ból poniżej podżebrza; guz piersi; ból boku; ból ramienia; ból uda.

Od prawej do lewej: nagłe ukłucie w oczach.

ODCZUCIA [43]

Jakby ząb był delikatnie pociągany; jakby kula napierała na krocze; jakby siedział na kuli; jakby coś trzepotało wewnątrz dolnej części pleców; jakby kończyna była silnie uchwycona.

Ból: lewej wyniosłości czołowej; oczu; prawego ucha; przy dolnym brzegu wyrostka jarzmowego lewej szczęki; ciągły w górnych zębach; promieniujący do prawego oka; w okolicy nerek; w kroczu; w prawym boku; w

ramionach.

Ostry ból: w guzie i dołach pachowych.

Ukłucie: w przedniej części obu oczu, od prawej do lewej.

Ból kłujący: w lewej gałce ocznej.

Ból tnący i parzący: podczas oddawania moczu.

Kłucie: po lewej stronie odbytnicy.

Ból przeszywający: w lewej gałce ocznej; po lewej stronie odbytu.

Ból piekąco-kłujący: w lewym oku; w owrzodzeniu; w obrzęku ramienia.

Ból palący i kłujący: podczas oddawania moczu.

Palenie: w cewce moczowej.

Pieczenie: brzegów i wewnętrznej powierzchni powiek; języka; od szyi pęcherza do ujścia cewki moczowej.

Bolesność: podniebienia; języka; krocza.

Uczucie stłuczenia: w łydkach i udach.

Uczucie obtarcia: górnej i tylnej części podniebienia.

Tępy, uporczywy ból: poniżej prawego podżebrza.

Tępe bóle: pod środkową częścią mostka.

Ostry reumatyzm: barku.

Ból rozwierający i zwierający, wolno tętniący: w środkowej części przedniej powierzchni prawego uda.

Ciągnięcie: w jednym górnym i jednym dolnym zębie.

Kurczowy ból: po oddaniu stolca.

Uciskające uczucie pełności: w okolicy pęcherza.

Sztywność: szczęk.

Mrowienie: w owrzodzeniu.

Przyjemne odczucie: w żołądku.

Świąd: brzegów i wewnętrznej powierzchni powiek; lewego oka; cewki moczowej.

Obrzmienie: krocza.

TKANKI [44]

Działa w bardzo wyraźnym stopniu na nerki.

Nieprawidłowe wydalanie stałych składników z moczem, z zanikiem struktur gruczołowych.

Puchlina wskutek chorób nerek.

Obrzęk uogólniony i wodobrzusze po gorączkach okresowych.

Powiększenie gruczołów, zwłaszcza węzłów chłonnych; powiększenie węzłów krezkowych. θ Skrofuloza.

Skrofuloza z owrzodzeniami o gnuśnym lub wiotkim charakterze.

Guzy sutka.

Użyteczna w skrofulozie oraz przewlekłych chorobach reumatycznych i nerkowych.

W bolesnym, kroplowym oddawaniu moczu, przewlekłej rzeżączce i nieżycie pęcherza; jako środek przeciwkamienny ma podobno zmniejszać ilość kwasu moczowego w moczu.

W puchlinie lepiej odpowiada przypadkom z towarzyszącym osłabieniem i utratą apetytu.

Powiększenie węzłów chłonnych szyi.

Powiększone węzły chłonne i krezkowe.

DOTYK. RUCH BIERNY. URAZY [45]

Ucisk: bolesność szczęki; tkliwość prawego uda.

SKÓRA [46]

Zaczerwienienie, powstawanie pęcherzy lub złuszczanie skóry.

(OBS :) Owrzodzenia o gnuśnym i wiotkim charakterze.

(OBS :) Złośliwe owrzodzenia.

Owrzodzenie wydzielające żółtawą posokę.

Mrowienie i kłucie w owrzodzeniu.

Żółtaczka i puchlina.

Wysiew ciemnoczerwonych plam bez towarzyszących odczuć.

Obrzęk uogólniony po gorączkach okresowych.

(OBS :) Płonica.

OKRES ŻYCIA, KONSTYTUCJA [47]

Osoby wyniszczone i skrofuliczne.

Wyniszczona konstytucja u osób nadużywających alkoholu; puchlina brzuszna i nerkowa.

Kobieta, æt. 21; rak piersi.

Kobieta, æt. 26; w stanie wyniszczenia, miesiączka zawsze skąpa; guz skirrusowy piersi; matka chorej również miała guz skirrusowy piersi, wymagający wycięcia gruczołu.

Młoda kobieta o konstytucji pełnokrwistej, histeryczna; dysuria.

Mężatka, æt. 34, wcześniej cierpiąca na dolegliwości macicy; uporczywa podrażliwość pęcherza.

Mężczyzna, æt. 38; zwężenie cewki moczowej.

Sir James C.; organiczna choroba wątroby z wodobrzuszem.

Starszy pan; przez lata cierpiał na „piasek”, jak określali to jego lekarze.

ZWIĄZKI [48]

Porównać: Apocynum; (Chimoph. wyleczyła wodobrzusze i obrzęk nóg, w przypadku gdy Apoc. przyniosło poprawę, lecz nie wyleczyło), Coffea

(Chimoph. wyleczyła ból zęba łagodzony zimną wodą, gdy Coffea zawiodła), Ledum, Rhodod. i Kalmia, wszystkie z rodziny Ericaceæ.

(OBS :) Zalecana jako zamiennik Uva ursi.