Morphinum

Morfina. Alkaloid opium. C 17 H 19 HO 3 . Rozcierka. Roztwór.

MORPHINUM ACETICUM. Octan morfiny. C 17 H 19 NO 3 C 2 H 4 O 2 . Rozcierka. Roztwór.

MORPHINUM MURIATICUM. Chlorowodorek morfiny. C 17 H 19 NO 3 HCL. Rozcierka. Roztwór.

MORPHINUM SULPHURICUM. Siarczan morfiny. C 17 H 19 NO 3 H 2 SO 4 . Rozcierka. Roztwór.

Zastosowanie kliniczne

Pląsawica / Zaparcie / Drgawki / Oczy, schorzenia / Ból głowy / Podrażnienie / Szczęki, zaciśnięte / Porażenie piorunem / Neuralgia / Kołatanie serca / Sen, zaburzenia / Zez rozbieżny / Szczękościsk / Wzdęcie bębenkowe / Zawroty głowy / Wzrok, omamy

Charakterystyka

Morfina jest alkaloidem opium, zawierającym najbardziej charakterystyczne właściwości tego leku. Sam alkaloid, octan, chlorowodorek i siarczan stosowano jako środki uśmierzające ból i wywołujące sen, lecz nie uważam za możliwe praktyczne rozróżnienie ich działania, ponieważ nie zawsze podawano, której konkretnie soli użyto. Alkaloidy w połączeniu z kwasami nie zachowują się tak jak zwykłe zasady; alkaloid nie wypiera żadnej z cząsteczek kwasu; cząsteczka kwasu zostaje jedynie dodana do cząsteczki alkaloidu, a nie włączona w nią. Różnica między solami alkaloidów jest zatem mniejsza niż między solami metali itd. Włączyłem do schematu działania wszystkich tych postaci; prawdopodobnie objawy którejkolwiek z nich wystarczą, by wskazać każdą z pozostałych. Rufus L. Thurston (H. P., xv. 563) opisuje krótką, lecz bardzo ważną próbę lekową Morphinum u pacjenta, który przyjął jeden gran z powodu bezsenności. Wśród objawów znajdował się następujący, zapisany przez niego kursywą: „Zawroty głowy od najmniejszego ruchu głową”. Niedługo później Skinner (H. P., xvi. 123) miał przypadek zawrotów głowy ze skłonnością do upadania do przodu i z następującym objawem: „Traci przytomność i wszystko pogrąża się w ciemności, < od wszelkiego rodzaju ruchu, zwłaszcza ruchu głową, oraz od jedzenia i picia”. Morph. mur. 500 (F. C.) wyleczył ten przypadek. C. M. Boger (H. P., xvi. 295) wyleczył za pomocą Morph. sulph. c.m. następujący przypadek: panna M., lat 22, brunetka, szczupła. Ból głowy z uczuciem silnego nakręcenia. Senność i drętwienie kończyn dolnych. Silne zawroty głowy przy najmniejszym ruchu głową. Zarówno zatem chlorowodorek, jak i siarczan okazały się skuteczne w leczeniu objawu wywołanego przez czysty alkaloid. W przypadku Thurstona występował również ból głowy „jak od nakręcenia”, którego znaczenie jako kolejnej cechy Morph. potwierdza wyleczenie uzyskane przez Bogera. Inną cechą przypadku Thurstona było nagłe uczucie omdlewania. Ten sam objaw wywołała jedna ósma grana siarczanu w przypadku opisanym przez E. V. Rossa (H. P., xvi. 524): „Napady uczucia, że zaraz zemdleje, pojawiają się nagle, z wielkim lękiem; sądziła, że umrze”. W tym samym przypadku wystąpił następujący osobliwy objaw: „Omam wzrokowy przy zamykaniu oczu: widzi mężczyznę stojącego w nogach łóżka. Pokój wydaje się pełen białych i kolorowych niemowląt”. Z mojego doświadczenia wynika, że octan wywoływał znacznie gwałtowniejsze objawy żołądkowe niż chlorowodorek, choć nie różniły się one rodzajem. Stałym skutkiem są zielone wymiociny. Do wybitnych objawów należą niepokój i przeczulica: niepokój ruchowy nóg; chory chce, aby je przytrzymywano; czuje, jakby pełzały w nich robaki. Drżenie, drgania, szarpnięcia i drgawki; nawet tężec. Wyraźnie przejawia się to zaciskaniem szczęk. Osoby nawykowo zażywające morfinę są skrajnie wrażliwe na ból, a Morph. jest wskazany w neuralgii, gdy bóle są tak gwałtowne, że grożą drgawkami; ból wywołuje drgania lub szarpnięcia kończyn. Gwałtowne i nagłe bóle neuralgiczne (podobnie jak nagłe omdlenia). Morph. cechuje równie wielka wrażliwość emocjonalna jak wrażliwość na ból; „Nie może opisać objawów z powodu łez i szlochu”. Głowa jest bardzo ciężka i gorąca; senność. Objawów snu wywoływanych przez Morph. nie można odróżnić od objawów Opium. Silna senność. Głęboki sen. Stan półsnu: „Leżał w stanie na wpół czuwania, na wpół otępienia, zachowując pełną zdolność myślenia o różnych rzeczach, chociaż jednocześnie pochłaniały go splątane fantazje; kończyny sztywne”. Z drugiej strony występują bezsenność oraz niespokojny sen ze zrywaniem się. Sny mogą być przyjemne lub przerażające. Objawy: < od jedzenia. < od ruchu. < od (najmniejszego) ruchu głową. < po śnie (otępienie głowy, zawroty głowy jak wskutek zaburzeń żołądka, po drzemce). < rano (ból głowy po przebudzeniu, > podczas poruszania się). < od octu. > od kawy. Morph. wyleczył skurcze nerwowe wywołane porażeniem piorunem; skurcze te były < od każdej ekspozycji na ciepło, > od zimna; chory musiał udawać się w chłodne miejsce. Swoiste odczucia: uczucie napięcia w głowie, jakby czaszka była za mała dla mózgu. Jakby mózg był nakręcony. W chwili wykonania zastrzyku coś pomknęło do głowy jak błyskawica. Wzrok jakby przesłonięty mgłą. Łaskotanie w nosie i na jego czubku. Język jakby zgrubiały. Zęby jakby zaciśnięte. Nieopisane odczucie za dolną połową mostka. Jakby w nogach pełzały robaki.

Zależności

Antidotum na: działanie elektryczności (Morph. acet., zob. ELECTRICITAS). Działanie neutralizują: Avena, Atrop., Bell., mocna kawa; Aco. i Ipec. są szczególnie przydatne przy następstwach wtórnych. [Keaney (H. P., xv. 195) wyleczył jedną dawką Sul. c.m. (Swan) mężczyznę, który przez piętnaście lat przyjmował codziennie po dwa grany morfiny.] Nieprzyjazny: ocet (nasila objawy bólowe, zawroty głowy itd.). Porównać: Op., Codein., Apomorph. Przy nadmiernej wrażliwości: Aco., Cham. Płacze, opowiadając o objawach: Puls. Zawroty głowy od najmniejszego ruchu głową: Mosch. (Mosch. wywołuje także zawroty głowy wskutek ruchu powiek). < od ruchu: Bry. (koty i inne kotowate oraz ptactwo są niewrażliwe na Morph. (H. W., xxvi. 334; xxix. 532), podobnie jak króliki na Bell.).

Przyczyny

Porażenie prądem. Porażenie piorunem. Burze z piorunami.

1. Umysł

Pobudzenie. Nie mogła opisać swoich objawów z powodu łez i szlochu. Emocje wzbudzają się bardzo łatwo. Smutek; melancholia; niema rozpacz. Wielki lęk; sądziła, że umrze. Zalękniona, niespokojna, biegała po pokoju. Majaczenie jak w delirium tremens. Omamy z nastrojem hipochondrycznym; widzi ptaki o jaskrawych barwach; słyszy głosy; ma wrażenie, że siedzi w czymś mokrym; wyczuwa rozmaite zapachy; sądzi, że umrze; wydaje mu się, że widzi własny pogrzeb; że otaczający go ludzie stają się więksi. Przerażenie; krzyczał w wielkim popłochu. Zły humor. Drażliwy, chce być sam. Tok myśli szybki i przyjemny, lecz niepodlegający kontroli woli; jak w stanie snu. Niezdolność do myślenia lub skupienia uwagi. Osłupienie; śpiączka.

2. Głowa

Po drzemce uczucie otępienia i zamętu w głowie jak wskutek zaburzeń żołądka, < od octu, < po jedzeniu; musi się położyć. Zawroty głowy i senność; wszystko wiruje. Tępy ból. W chwili wykonania zastrzyku coś pomknęło do głowy jak błyskawica. Mózg wydaje się napięty, jakby był mocno nakręcony. Zawroty głowy od najmniejszego ruchu głową (wywołane przez Morphinum; potwierdzone wyleczeniem za pomocą Morph. mur. 500). Głowa otępiała; ciężka jak ołów; gorąca. Ból głowy: nagły; silny; uciskowy; tętniący jak tętno, jakby głowa miała pęknąć; w czole; nieznośny po prawej stronie; w potylicy. Ból głowy z sennością. Uczucie napięcia, jakby czaszka była za mała dla mózgu; czytanie, pisanie i myślenie bardzo trudne. Głowa odciągnięta do tyłu.

3. Oczy

Oczy: wpatrzone; lśniące; błyszczące; nastrzyknięte; nieruchome; zapadnięte; bez połysku; wydają się za małe dla oczodołów. Spojrzenie staje się niepewne. Opadanie powiek. Niedowład mięśni prostych przyśrodkowych; zez rozbieżny. Gałki oczne wysunięte. Oczopląs. Źrenice: rozszerzone; zwężone do minimum; nierówno zwężone. Wzrok: przyćmiony, zamazany; przesłonięty mgłą; podwójne widzenie z zaburzeniem akomodacji i częstym łzawieniem. Omam wzrokowy przy zamykaniu oczu: widzi mężczyznę stojącego w nogach łóżka; pokój wydaje się pełen białych i kolorowych niemowląt.

4. Uszy

Silny ból w lewym uchu, z bólem przy bocznej stronie lewego oka, trwający cały dzień. Dzwonienie; brzęczenie; huczenie; szumy uszne.

5. Nos

Kichanie; napadowe; nieżyt nosa. Łaskotanie w nosie, przełyku i krtani jak przed kichnięciem. Silny świąd, mrowienie i uczucie drętwienia czubka nosa; stale go pociera.

6. Twarz

Wyraz twarzy: ociężały; zdezorientowany; dziki; udręczony. Twarz: silnie zaczerwieniona; obrzękła; sina; sinicza. Szczękościsk, zęby zaciśnięte.

8. Jama ustna

Język: suchy, brązowy; czerwony; koniuszek, brzegi i podniebienie szkarłatne, środek języka fioletowy; niekiedy drży przy wysuwaniu. Jama ustna: bardzo sucha; suchość z pragnieniem, nudnościami, wymiotami i niechęcią do mięsa oraz ciast; gorzka, lepka. Wypływ wodnistej śliny z ust. Wydawał ustami dziwny odgłos. Mowa: pospieszna; jąkliwa; utrudniona i słaba.

9. Gardło

Suchość i ściskanie w gardle. Pieczenie w tylnej części cieśni gardzieli. Porażenie gardła, przełykanie prawie niemożliwe. Żyły szyjne obrzękłe, tętnice szyjne tętniące.

11. Żołądek

Utrata apetytu. Silne pragnienie; pieczenie. Odbijania: gwałtowne; z dużą ilością kwaśnego śluzu. Nudności, uczucie omdlewania i ciągłe odruchy wymiotne, z naprzemiennymi uderzeniami gorąca i zimna. Nudności z sennością. Wymioty: zieloną treścią; kwaśnym, jasnozielonym płynem; gorzką, zielonkawą wodą. Ból żołądka < od jedzenia. Ból żołądka, pępka i pęcherza. Ściskanie; ucisk; skurcz: kolka; uczucie pełzania w żołądku.

12. Brzuch

Ból w okolicy pępkowej. Wzdęcie. Ostry ból brzucha i wzdłuż kręgosłupa przy każdym wdechu. Kolka > po obróceniu się na plecy rano.

13. Stolec i odbyt

Biegunka (octan na ogół wywoływał biegunkę); wodnista; z potwornym bolesnym parciem, wysiłkiem przy oddawaniu stolca i pieczeniem w odbytnicy, niemal doprowadzającymi do szału. Długotrwałe zaparcie. Zatrzymanie stolca. Powolne oddanie niewielkiej ilości kału z bolesnym parciem.

14. Narządy moczowe

Niedowład pęcherza. Zatrzymanie stolca i moczu. Bezskuteczne wysiłki. Stranguria. Mocz: mętny i śluzowaty; cukrzycowy. Białkomocz.

15. Męskie narządy płciowe

Impotencja. Pobudzenie płciowe, lubieżne odczucia i wzwody są niepełne albo nie występują. Ból narządów płciowych i moczowych, zwłaszcza prawego powrózka nasiennego. Obniżone pożądanie.

16. Żeńskie narządy płciowe

Brak miesiączki. Miesiączka zbyt obfita i zbyt wczesna. Niepłodność. Pożądanie płciowe początkowo wzmożone, później całkowicie zanika.

17. Narządy oddechowe

Chrypka. Oddychanie: chrapliwe; utrudnione; powolne; ruchy oddechowe klatki piersiowej całkowicie ustają. Rozpaczliwe chwytanie powietrza.

18. Klatka piersiowa

Ucisk w klatce piersiowej, oddychanie utrudnione; prosiła, aby ją uniesiono, mówiąc, że czuje się, jakby umierała. Ból pośrodku mostka. Przykre, nieopisane odczucie, gorsze od wszelkiego bólu, za dolną połową mostka.

19. Serce

Kołatanie serca. Gwałtowne tętnienie w sercu i tętnicach szyjnych. Przekrwienia głowy, kołatania serca; podskakuje ze strachu, gdy ktoś się zbliża; dotyk = skurcz i drgania. Tętno małe, słabe; dwubitne.

20. Szyja i plecy

Sztywność karku. Bardzo silny ból pleców. Ból promieniujący wzdłuż kręgosłupa. Ból i drgania na całej długości kręgosłupa. Osłabienie okolicy lędźwiowej.

21. Kończyny

Drżenia; drgania; skurcze; sztywność kończyn. Bardzo silny ból stawów.

22. Kończyny górne

Sztywność i ból ramion po śnie. Drgania, drżenia. Palce zdrętwiałe, a oba kciuki mocno przyciągnięte do dłoni.

23. Kończyny dolne

Chód niepewny; chwiejny, zataczający się. Nogi obrzękłe. Kurcze kilku mięśni. Wędrujące, kłujące bóle nóg i stóp; drętwienie nóg i stóp, z upadaniem przy próbie stania. Jej nogi były szarpnięciami podciągane w górę i błagała, aby je przytrzymywano, ponieważ nie mogła utrzymać ich spokojnie; czuła, jakby pełzały w nich robaki. Lodowate zimno lewej podeszwy, jakby stała na ceracie.

24. Objawy ogólne

Nagłe napady omdlenia. Uczucie drętwienia całego ciała. Niepokój. Drgawki.

25. Skóra

Skóra śmiertelnie blada. Purpurowe plamy na ciele. Skóra utraciła elastyczność. Wykwity podobne do półpaśca, lecz bez bólu. Świąd: stały; gwałtowny; całego ciała; nosa, szyi, okolicy lędźwiowej i wewnętrznych powierzchni ud.

26. Sen

Ziewanie. Ociężałość; senność. Długotrwały głęboki sen. Stan na wpół czuwania, na wpół otępienia, z pełną zdolnością myślenia o różnych rzeczach, choć jednocześnie ze splątanymi fantazjami; podczas tego półsnu kończyny sztywne i nieruchome, można było nimi poruszyć jedynie przy ogromnym wysiłku woli. Ciężki sen z czerwonymi policzkami. Bezsenność. Niespokojny sen z częstym zrywaniem się. Sen niespokojny, z bólem głowy, gorączką i świądem skóry. Sny: przyjemne; przerażające.

27. Gorączka

Dreszcze i silne dygotanie. Lodowate zimno: ogólne; kończyn; lewej podeszwy. Gorąco: palące; ze świądem; policzki gorące i zaczerwienione. Pot: obfity; zimny, lepki; ciągnący się; wyniszczający.