Glanderyna i farcyna. Nozoda.

Wprowadzona przez Drysdale’a.

Wyciągi (sporządzone przez Heringa) pochodzą z prac Wilkinsona, Spinoli, Bollingera (Ziemsena) i Virchowa.

Przedstawiają skutki obserwowane u koni i ludzi dotkniętych tą chorobą.

Gl. = glanderyna. F. = farcyna. Objawy oznaczone w ten sposób Wilkinson proponuje do zastosowania klinicznego.

AUTORYTETY KLINICZNE.

Ozena, Wilkinson, B. J. H., t. 15, s. 627; Morgan, Raue's Rec., 1873, s. 79; Przewlekła ozena, Hiller, Organon, t. 2, s. 381; Błonica, Wilkinson, B. J. H., t. 15, s. 627; Zapalenie oskrzeli, Wilkinson, B. J. H., t. 15, s. 625; Gorączka gnilna, Wilkinson, B. J. H., t. 15, s. 627; Grypa nosaciznopodobna, Baer, Raue's Rec., 1873, s. 108; Skrofuliczny obrzęk ślinianki przyusznej, Nichols, Organon, t. 3, s. 345.

Nie odnaleziono przypadków opisanych przez Berridge’a.

SENSORIUM [2]

Napady omdlewania z bólem głowy.

W GŁĘBI GŁOWY [3]

Zapalenie opon mózgowych.

Zbiorniki ropy między kośćmi czaszki a oponą twardą.

Rozsiane ropnie w miąższu mózgu.

Guzki mogą pojawiać się w okostnej czaszki, oponie twardej i splocie naczyniówkowym.

Rozlane myelitis malleosa, przypisywane nacieczeniu.

SKÓRA GŁOWY [4]

Martwica kości czaszki i twarzy, najbardziej nasilona w kościach czołowych.

Włosy tracą połysk. Gl.

WZROK I OCZY [5]

Oczy pełne łez lub śluzowej wydzieliny.

Rozszerzone źrenice z zapaścią.

Grudki na naczyniówce oka.

SŁUCH I USZY [6]

Dźwięki dzwonienia w uszach.

Chrypka i głuchota przed zgonem.

Zapalenie ślinianki przyusznej.

WĘCH I NOS [7]

Obrzęk i zaczerwienienie nosa oraz sąsiednich okolic, z silnym bólem.

Rozlane zaczerwienienie nosa, szerzące się na czoło i twarz.

Górna część nosa szczególnie wrażliwa na dotyk, z rozlanym obrzękiem różycowym.

Róża, zwłaszcza nosa i twarzy.

Zgorzelinowa róża zewnętrznych powłok nosa; ropa i lepki śluz spływają jednym lub obydwoma nozdrzami. Gl.

Wydzielina z nosa: rzadka, lepka, jasna i śluzowa.

Cuchnąca śluzowo-ropna wydzielina z nosa.

Przed zgonem wydzielina z nosa ma odrażający wygląd.

Wydzielina z nosa często tylko jednostronna.

W późniejszym okresie wydzielina z nosa staje się gęstsza i bardziej ropna, często brunatnożółta, podbarwiona krwią i cuchnąca.

Nieżyt: nos w stanie zapalnym, z gęstą, zabarwioną wydzieliną; migdałki obrzęknięte, cieśń gardzieli silnie przekrwiona. Gl.

Uporczywy nieżyt. Gl.

Ozena; owrzodzenia wewnątrz nosa.

Wydzielina: często jednostronna, białkowa, ciągliwa, lepka, odbarwiona, szara, zielonkawa, nawet krwawa i cuchnąca; drażniąca, żrąca.

Jedno nozdrze wydaje się mniejsze wskutek obrzęku.

Drobne żółte krosty na nosie, wielkości nasiona konopi.

Owrzodzenia głębokie, o sadłowatym dnie; brzegi grzebieniaste, uniesione; lepka wydzielina, bez strupów; początkowo przeważnie zgrupowane, wielkości soczewicy, następnie zlewające się.

Owrzodzenia postępują od dołu ku górze.

Przewlekła ozena.

Na błonie śluzowej nosa znajdują się drobne, żółtawe grudki.

Wyraźne guzki, umiejscowione głównie na skrzydełkach nosa.

Krosty i owrzodzenia błony śluzowej nosa, prowadzące do nadżerki ochrzęstnej oraz perforacji przegrody nosa i lemiesza.

Nozdrza pokryte cuchnącymi, strupowatymi złogami.

Nozdrza pokryte lepką wydzieliną śluzową. Gl.

Owrzodziały nos i jama ustna. θ Nieżyt. Gl.

Złośliwa ozena.

Zgorzel obrzękniętego nasady nosa.

Chrząstki nosa zostają odsłonięte i ulegają martwicy; przegroda, lemiesz i kość podniebienna ulegają zniszczeniu.

Chrząstki nosa zostają zniszczone. Gl.

(OBS :) Próchnica kości nosa.

Procesy nieżytowe, zapalne i wrzodziejące w błonach śluzowych poza nosem: w spojówkach, błonach śluzowych jamy ustnej, dziąseł i cieśni gardzieli oraz w całych drogach oddechowych.

Zmniejsza podatność na dolegliwości nieżytowe. Gl.

DOLNA CZĘŚĆ TWARZY [9]

Gruczoł szczękowy obrzęknięty niczym odrębna kula lub kiełbasa, mocno przytwierdzony do szczęki, nierówny, chropowaty, guzkowaty; przeważnie niebolesny, jedynie czasami piekący.

Gruczoły podszczękowe i podjęzykowe obrzęknięte, niekiedy bolesne; tworzą się ropnie, które otwierają się na zewnątrz.

ZĘBY I DZIĄSŁA [10]

Dziąsła wykazują skłonność do obrzmiewania.

Dziąsła pokryte czarnym, sadzowatym nalotem.

SMAK, MOWA, JĘZYK [11]

Mówienie jest utrudnione.

Język suchy, grubo pokryty czarnym, sadzowatym nalotem.

JAMA USTNA [12]

Suchość błon śluzowych jamy ustnej i gardła przed zgonem.

Zapalenie jamy ustnej.

W jamie ustnej pojawiają się owrzodzenia.

(OBS :) Przestrzenie jamy ustnej wypełnione ciągliwym wysiękiem limfatycznym i śluzem. θ Płonica. Gl.

Krupowy wysięk na błonie śluzowej jamy ustnej i gardła.

Chory pozornie dusi się wskutek błonicy jamy ustnej i nosa; cierpi męczarnie z powodu owrzodzeń jamy ustnej. θ Błonica. Gl.

(OBS :) Gnilny zapach oddechu. θ Płonica. Gl.

Skrofuliczny obrzęk lewej ślinianki przyusznej u dziecka.

PODNIEBIENIE I GARDŁO [13]

Owrzodzenia podniebienia miękkiego.

(OBS :) Obrzęknięte migdałki zamykają tylne przewody. θ Płonica.

Narastająca trudność w połykaniu przed zgonem.

Błona śluzowa cieśni gardzieli owrzodziała, żółta, podobna do słoniny.

Na błonie śluzowej gardła: wybroczyny, zaczerwienienie, obrzęk, wykwity i cuchnące owrzodzenia.

Stan zapalny gardła utrudnia połykanie.

Chory pozornie dusi się wskutek błonicy jamy ustnej i nosa; obecne owrzodzenia jamy ustnej.

APETYT, PRAGNIENIE. UPODOBANIA, NIECHĘCI [14]

Apetyt słabnie; utrata apetytu. Gl.

Nadmierne pragnienie, zwłaszcza podczas biegunki.

CZKAWKA, ODBIJANIE, NUDNOŚCI I WYMIOTY [16]

Nieżyt żołądkowo-jelitowy; utrata apetytu, zaburzenia trawienia, zaparcie, a w późniejszym okresie biegunka.

Rozległe wybroczyny w błonie śluzowej żołądka.

Twory o kształcie grudek w obrębie błony śluzowej żołądka.

PODŻEBRZA [18]

Wątroba znacznie powiększona, często z objawami stłuszczenia.

Zapalenie wątroby ze zgorzelinowym i wrzodziejącym zapaleniem dróg żółciowych.

Powiększenie śledziony.

Śledziona powiększona, przepełniona krwią; rozmiękła i rozpływająca się, szarawoczerwona lub ciemna; klinowate ropnie w śledzionie.

BRZUCH I LĘDŹWIE [19]

Obrzęk gruczołów pachwinowych.

STOLEC I ODBYTNICA [20]

Wyniszczająca biegunka z ogólną kacheksją i krańcowym wyczerpaniem poprzedza zgon.

Mimowolne wypróżnienia z zapaścią.

Zaparcie.

NARZĄDY MOCZOWE [21]

Guzki i ropnie w nerkach.

Ropienie w jednej nerce. Gl.

Białko w moczu, a także leucyna i tyrozyna.

MĘSKIE NARZĄDY PŁCIOWE [22]

Guzki i ropnie: żołędzi prącia; jąder; w nerkach.

Sarcocele malleosa.

Obrzęk i zapalenie jąder. Gl.

(OBS :) Kiła.

ŻEŃSKIE NARZĄDY PŁCIOWE [23]

Śluzowa wydzielina z pochwy.

(OBS :) Zapalenie żył macicznych. F.

CIĄŻA. PORÓD. LAKTACJA [24]

Poronienie.

GŁOS I KRTAŃ. TCHAWICA I OSKRZELA [25]

Grudki i owrzodzenia w zatokach czołowych, gardle, krtani i tchawicy.

Rozległe zmiany w krtani, po których następuje obrzęk głośni.

Chrypka wskutek zmian w obrębie krtani.

Zaniedbane przypadki zapalenia oskrzeli.

Zapalenie oskrzeli: w najcięższych postaciach; zwłaszcza u osób starszych; gdy grozi uduszenie wskutek nadmiernego wydzielania. Gl.

ODDYCHANIE [26]

Głośne oddychanie; donośny, chrapliwy oddech przed zgonem; oddech cuchnący.

Oddech krótki i nieregularny, z zapaścią.

Niewielka trudność w oddychaniu.

Kaszel i utrudnione oddychanie, wynikające z bliznowatego zwężenia błony śluzowej nosa i krtani; utrzymywały się przez jedenaście lat; chory przedstawiał obraz wyraźnej kacheksji.

Oddychanie początkowo częściowo utrudnione, później bezwzględna duszność.

Rzeczywista duszność wskutek zajęcia krtani lub płuc.

Uduszenie wskutek nadmiernej ilości wydzieliny. θ Zapalenie oskrzeli. Gl.

Astma oskrzelowa. Gl.

KASZEL [27]

Kaszel drażniący.

Lekki kaszel i chrypka; plwocina często krwawa.

Kaszel rozpoczął się w Boże Narodzenie i trwał do czerwca. Gl.

Krztusiec. Gl.

Chorzy kaszlą bardzo silnie i obficie odkrztuszają; plwocina zwykle bardzo przypomina wydzielinę z nozdrzy.

W GŁĘBI KLATKI PIERSIOWEJ I PŁUCA [28]

Nad ścianami klatki piersiowej słychać rozległe furczenia.

Rozległe obszary płuc znajdują się w stanie szarego zwątrobienia i nacieczenia ropnego, podczas gdy inne części wykazują przekrwienie oboczne.

Zapalenie płuc z rdzawą plwociną. Gl.

Pneumonia malleosa; większe guzki, tworzące odosobnione ogniska zwątrobienia i ropnie.

W jednym płacie powstaje jeden lub dwa zawały płuca wielkości fasoli, wyraźnie odgraniczone i ciemnoczerwone; w nich i wokół nich znajdują się drobne ropnie.

Guzki w płucu wielkości grochu, o szarawobiałym wyglądzie i zwartej, sadłowatej konsystencji.

Guzki gruźlicze w płucach.

Guzki wielkości od ziarna prosa do grochu, o zwartej strukturze i szarej, żółtawej lub czerwonawej barwie.

Guzków w płucach nigdy nie brakuje w nosaciźnie, rzadko występują w jej postaci skórnej.

Guzki w płucach, zmiany guzkowe i swoiste procesy zapalne.

Drobne guzki na opłucnej; wybroczyny podopłucnowe.

Ropnie płuc z zapaleniem opłucnej.

(OBS :) Podawana w gruźlicy płuc zmniejsza odkrztuszanie, łagodzi stale nawracające zaostrzenia zapalenia i ogranicza podatność na dolegliwości nieżytowe.

Ropienie płuc. Gl.

(OBS :) Choroby płuc bydła. F.

SERCE, TĘTNO I KRĄŻENIE [29]

Tętno bardzo częste i małe, 110–120; w niektórych przypadkach zwolnione.

KOŃCZYNY GÓRNE [32]

Przy bolesnym palcu występuje obrzęk ramienia o charakterze ropowiczym i różycowym, z krostami i owrzodzeniami.

KOŃCZYNY DOLNE [33]

(OBS :) Choroba stawu biodrowego.

(OBS :) Ropnie mięśnia lędźwiowego i okolicy lędźwiowej. F.

(OBS :) Stare, niegojące się owrzodzenia nóg. Gl.

Ropienie w obu stawach kolanowych; duża ilość ropy w kaletce stawu kolanowego. Gl.

Uogólniony obrzęk kończyn dolnych. F.

KOŃCZYNY OGÓLNIE [34]

Nieokreślony ból kończyn, głównie mięśni i stawów.

NERWY [36]

Osłabienie, zmęczenie, ogólne złe samopoczucie; chorzy porzucają swoje zajęcia (nie w karbunkule).

Złe samopoczucie, zmęczenie i skrajne osłabienie, z towarzyszeniem bólu głowy i dreszczy.

Ogólne skrajne osłabienie ze znacznym wychudzeniem.

SEN [37]

Bezsenność i wielki niepokój ruchowy.

Nocne majaczenie.

GORĄCZKA [40]

Częste uczucie chłodu. Gl.

Dreszcze i gorączka w przypadkach ropni lub owrzodzeń.

W zapaści skóra staje się chłodna.

Objawy podobne do wczesnego stadium duru brzusznego.

Zaostrzenia gorączki nieregularne albo o regularnym, przepuszczającym charakterze.

Zaburzenia gorączkowe stale się nasilają.

W miarę nasilania się bólów często dołączają regularne napady gorączki albo utrzymuje się gorączka ciągła.

Gorączka, gdy kolejne ropnie powstają w szybkim następstwie.

Temperatura osiąga 104°F (40°C) i więcej.

Gorączka szaleje bez przerwy, nawet rano; temperatura 106°F (41,1°C).

Gorączka narasta, tętno słabnie, pojawia się majaczenie, następnie stupor.

Gorączka gnilna. Gl.

(OBS :) Dżuma. Gl.

(OBS :) Można wypróbować w płonicy, gdy oddech ma gnilny zapach, przestrzenie jamy ustnej są wypełnione ciągliwym wysiękiem limfatycznym i śluzem, a migdałki znacznie obrzęknięte.

NAPADY, OKRESOWOŚĆ [41]

Czasami: pieczenie w gruczołach szczękowych; ból gruczołów podszczękowych i podjęzykowych.

Kaszel rozpoczął się w Boże Narodzenie i trwał do czerwca.

Trwały jedenaście lat: kaszel i utrudnione oddychanie.

UMIEJSCOWIENIE I KIERUNEK [42]

Lewa strona: skrofuliczny obrzęk ślinianki przyusznej.

ODCZUCIA [43]

Ból jest nadmiernie silny w ostrym reumatyzmie stawowym.

Napady kurczów mięśni przed zgonem.

Bardzo silny ból: stawów i mięśni.

Silny ból: nosa i sąsiednich okolic.

Nieokreślony ból: kończyn; mięśni i stawów.

Bolesność: guzów i ropni; gruczołów podszczękowych i podjęzykowych.

Bolesny obrzęk: stawów.

Pieczenie: w gruczołach szczękowych.

Suchość: błon śluzowych jamy ustnej i gardła.

TKANKI [44]

Znaczne osłabienie i wychudzenie, dające obraz bardzo podobny do spotykanego w przewlekłej gruźlicy z gorączką trawiącą.

Utrata treści ustrojowych przewyższa dopływ substancji odżywczych.

Liczne wybroczyny w narządach wewnętrznych.

Zapalenie naczyń chłonnych i obrzęk gruczołów.

(OBS :) Obrzęki i stany zapalne układu chłonnego.

Na nogach, głowie, bokach, klatce piersiowej i w pobliżu narządów płciowych występują w postaci długich sznurów twarde obrzęki wielkości od grochu do orzecha laskowego lub włoskiego; po powiększeniu pękają i wydzielają lepką, żółtawobrunatną posokę.

(OBS :) Phlegmasia dolens.

Cały proces bardzo przypomina niektóre postacie ropnicy.

Ropnica oraz zapalenie żył i naczyń chłonnych, zwłaszcza gdy tworzy się ropa.

Błony śluzowe — przede wszystkim błona śluzowa nosa — wykazują objawy choroby zapalnej i wrzodziejącej.

Zapalenie błony śluzowej jamy ustnej, po którym następują obrzęk języka, nadmierne ślinienie, owrzodzenia dziąseł i gardła, a w końcu angina.

Ropne zapalenie błon surowiczych, zwłaszcza błon wyściełających stawy, szczególnie kolanowe, biodrowe i ręki.

Bolesny obrzęk stawów.

Ból stawów i mięśni staje się bardzo silny.

(OBS :) Powiększone stawy.

Okołostawowe, niechełboczące obrzmienia.

Duże, wystające guzy i ropnie stają się niezwykle bolesne i twarde, po czym stopniowo przybierają ciastowatą konsystencję; następnie chełboczą; po otwarciu mają postać rozległych owrzodzeń o nieregularnych brzegach, pokrytych białym nalotem.

Swoiste guzki występują głównie w mięśniu dwugłowym, zginaczach przedramienia, mięśniu prostym, mięśniu piersiowym oraz w miejscu przyczepu mięśnia naramiennego; pod większymi pęcherzami znajdują się wyraźnie odgraniczone, matowoszare ogniska martwicy.

Gnicie, niszcząca, niemal złośliwa skłonność wrzodziejąca do rozpadu tkanek. Gl.

Złośliwa róża, zwłaszcza gdy towarzyszy jej obfite tworzenie się ropy i zniszczenie części ciała. Gl.

(OBS :) Puchlina.

Wszystkie zajęte części obrzmiewają i stają się obrzęknięte.

Pod obrzękiem znajdują się drobne guzki różnej wielkości, wypełnione czerwonawą ropą.

Skóra pęka w zgięciach stawów, wypływa brunatnawy płyn i powstają owrzodzenia.

Ropne nacieczenia skóry i tkanki komórkowej, zwłaszcza na czole i powiekach oraz w sąsiedztwie stawów.

Ropnie w różnych częściach ciała, w przebiegu naczyń chłonnych.

Karbunkuł.

Dżuma.

(OBS :) Rak.

(OBS :) Słoniowacizna.

(OBS :) Uporczywe owrzodzenia kiłowe o bardzo silnym fetorze.

(OBS :) Skrofuloza.

Łagodzi nawracające zaostrzenia zapalenia.

(OBS :) Pomór bydła.

DOTYK. RUCH BIERNY. URAZY [45]

Dotyk: górna część nosa jest wrażliwa.

(OBS :) Gnilne odleżyny. Gl.

SKÓRA [46]

Rumień, procesy różycowe lub ropowicze, ropnie, krosty i owrzodzenia są tak szeroko rozsiane na powierzchni ciała, że niemal żadna jego część nie pozostaje wolna.

Złośliwa róża, zwłaszcza gdy towarzyszą jej obfite ogniska ropne i zniszczenie części ciała. Gl.

(OBS :) Płonica. Gl.

Uczucie bólu w miejscu zaszczepienia, po którym następują zaczerwienienie i zapalenie, gorączka, a w końcu obrzęknięte i objęte stanem zapalnym naczynia chłonne.

Na różnych częściach skóry pojawiają się czerwone plamy, przechodzące w krosty podobne do występujących w ospie prawdziwej, rzadziej w pęcherze pęcherzycy.

Krosty wielkości grochu często powstają bardzo licznie; pękając, wydzielają gęstą, śluzową, krwistą ropę, nierzadko o odrażającym zapachu.

Liczne warstwy tkanek otaczających ropnie podpowięziowe są blade, odbarwione i łatwo się rozrywają.

Duże ropnie w różnych okolicach ciała, z zapaleniem naczyń i gruczołów chłonnych.

W sąsiedztwie owrzodzeń stale tworzą się nowe ropnie, zwłaszcza wokół stawów.

Zawartość ropni jest często podbarwiona krwią i ma bardziej lepką konsystencję, natomiast tkanka łączna lub mięśniowa jest rozmiękła.

(OBS :) Krosta złośliwa. Gl.

(OBS :) Karbunkuł. Gl.

Czyraki i owrzodzenia.

Ospa prawdziwa zlewna. Gl.

Złośliwe owrzodzenia zewnętrzne; gnilne odleżyny; uporczywe owrzodzenia kiłowe z bardzo silnym fetorem.

Owrzodzenia często sięgają tak głęboko, że odsłaniają ścięgna i kości.

Owrzodzenia głębokie, o sadłowatym dnie i uniesionych, grzebieniastych brzegach; goją się powoli, pozostawiając białą bliznę w kształcie gwiazdy.

(OBS :) Gnicie, niszczące lub niemal złośliwe owrzodzenie oraz skłonność do rozpadu tkanek.

Złośliwe owrzodzenia zewnętrzne. Gl.

Owrzodzenia nie wykazują skłonności do gojenia i mają sinawy wygląd.

Owrzodzenia przybierają nadżarty, wrzodowaty charakter i brudnobiałą barwę.

Owrzodzenia powiększają się, ich brzegi i dno nabierają chorobliwego wyglądu, a ropa cuchnie.

Kręte i przetokowe owrzodzenia wydzielające cuchnącą, wodnistą ropę, bez żadnej skłonności do wytwarzania ziarniny.

Krosty pojawiają się stopniowo na każdej części ciała.

Krosty zawierają serowatą treść ropną.

(OBS :) Złośliwe, fagadeniczne choroby skóry. Gl.

(OBS :) Grzybica krostkowa. Gl.

(OBS :) Lupus exedens.

Ograniczone lub rozlane zmiany skórne.

Chełboczące guzy w tkance mięśniowej.

Na kończynach często występują guzowate twory, które po otwarciu wydzielają gęste masy ropne zmieszane z krwią i surowicą.

Przed zgonem pojawia się żółtaczka.

Miejscami gojenie przez wytworzenie tkanki bliznowatej.