Ipecacuanha

Cephaëlis ipecacuanha. N. O. Rubiaceæ. Nalewka i rozcierka z wysuszonego korzenia.

Zastosowanie kliniczne

Niedokrwistość / Astma / Zapalenie oskrzeli / Nieżyt / Cholera / Gruźlica płuc / Drgawki / Kaszel / Głuchota / Biegunka / Czerwonka / Dur brzuszny / Choroby oczu / Kolka żółciowa / Wrzód żołądka / Krwawe wymioty / Krwotok / Hemoroidy / Histeria / Gorączka przerywana / Zaburzenia miesiączkowania / Uzależnienie od opium / Zaburzenia ciąży / Gorączka zwalniająca / Nadmierne ślinienie / Tężec / Ból zęba / Wymioty / Krztusiec / Gorączka robaczywa / Żółta febra

Charakterystyka

Powszechnie znane działanie wymiotne wina ipekakuanowego stanowi przybliżoną myśl przewodnią dla stosowania Ipec. w homeopatii. Wszędzie tam, gdzie dolegliwościom towarzyszą stałe nudności, Ipec. najprawdopodobniej okaże się użyteczna. Szczególną postacią nudności jest stałe, lecz bezskuteczne pragnienie wymiotowania; albo bezpośrednio po wymiotach, zamiast ulgi, pojawia się ponowne pragnienie wymiotowania. Język jest przy tym czysty lub niezbyt mocno obłożony. Nudnościom towarzyszy obfite ślinienie. Nudności Ipec. najczęściej spotyka się w chorobach żołądka i jelit, narządów oddechowych oraz w gorączkach. W samym żołądku występuje objaw bardzo charakterystyczny dla tego leku: uczucie, „jakby rozluźniony żołądek zwisał”. W żołądku odczuwany jest wstręt do jedzenia; bezproduktywne wymioty; wymioty żółcią; krwią. Wymioty nie przynoszą >. Zaburzenia żołądkowe mogą być wywołane ciężkostrawnym jedzeniem — wieprzowiną, ciastami, owocami, słodyczami, lodami. Wstręt żołądkowy właściwy temu lekowi uwidacznia się na twarzy, której wyraz zdradza nudności. Kąciki ust są opuszczone. Sine obwódki wokół oczu. Niekiedy odpowiada temu stan psychiczny: „Ponurość i pogarda dla wszystkiego”; „Pogardliwy nastrój”. Drażliwość dorosłych przybiera u dzieci postać płaczu i krzyku. Innym objawem psychicznym jest: „pełni pragnień, choć nie wiedzą, czego pragną”. Ipec. jest botanicznie spokrewniona z China, a ponadto stanowi jej antidotum; (jest również blisko spokrewniona z Viola odorata). Być może pokrewieństwo Ipec. z China ma coś wspólnego z szerokim zakresem jej użyteczności w gorączce przerywanej. Jahr zalecał, aby we wszystkich przypadkach gorączki przerywanej, w których żaden inny lek nie jest szczególnie wskazany, rozpoczynać od podania Ipec. Lek albo wyleczy przypadek, albo wyraźniej ujawni wskazania do innego środka. Często przekonywałem się o użyteczności tej rady; przychodzi mi też na myśl, że ponieważ większość gorączek przerywanych leczono chininą, Ipec. wywiera część swych korzystnych skutków dzięki właściwościom antidotycznym. Jej działanie okresowe jest silnie zaznaczone. Szczególne wskazanie brzmi: nudności we wszystkich stadiach. Inne wskazania: „Stadia całkowicie przemieszane; krótki dreszcz, po którym następuje długotrwała gorączka”. Ipec. ma liczne bóle kości, w głowie i w innych miejscach. Bóle, jakby wszystkie kości zostały porozrywane na kawałki. W medycynie starej szkoły Ipec. podaje się jako środek wykrztuśny, który ma działać dzięki właściwościom wywołującym nudności. Homeopaci wykazali jednak w próbach lekowych, że dawki wywołujące nudności nie są ani konieczne, ani pożądane. Kaszel Ipec. jest suchy, kurczowy, ściskający, astmatyczny. „Gwałtowna duszność ze świstami, wielkim ciężarem i niepokojem w okolicy przedsercowej”. „Grożące uduszenie wskutek nagromadzenia śluzu”. W krztuścu charakterystyczna jest kurczowa sztywność chorego. „Dziecko traci oddech, blednie, sztywnieje i sinieje; dusi się z odruchami wymiotnymi i wymiotowaniem śluzu; krwawienie z nosa lub ust”. Wielką myślą przewodnią, podlegającą drobnym odmianom, jest depresja psychiczna z podrażliwością tkanek. Podrażliwość tkanek po Ipec. jest silna i nagląca, lecz powierzchowna; po Ars. — głęboko umiejscowiona, rozlana i paląca; po Ferrum obejmuje tkanki, podobnie jak po Ars., ale przeważnie jest bezbolesna (Cooper). Ipec. jest lekiem o wielkim znaczeniu w krwotokach. Krew jest jasnoczerwona, a jej wypływ stały. Znakomitą myślą przewodnią dla Ipec. w krwotokach (z płuc, jelit, macicy lub innych części) są nudności towarzyszące krwotokowi. Guernsey następująco opisuje działanie Ipec. w żeńskiej sferze płciowej, w której przeciwkrwotoczne działanie leku ma najwyższe znaczenie: „Zagrażające poronienie; często z ostrym bólem wokół pępka, biegnącym w dół ku macicy, ze stałymi nudnościami i odpływem jasnoczerwonej krwi; odpływ krwi przed właściwym terminem; krwotok maciczny, często po porodzie, zapowiadany słabym tętnem, nudnościami itd.; występuje stały wypływ jasnoczerwonej krwi, która może przemoczyć łóżko aż do podłogi lub przelewać się przez jego dolną krawędź. (Gdy występuje taki stały wypływ jasnoczerwonej krwi, należy podać Ipec. i nie uciekać się do zabiegów miejscowych, manipulacji itd.) Miesiączka zbyt wczesna i zbyt obfita; słabe bóle porodowe, przy których chora bardzo cierpi, lecz poród nie postępuje; cierpienie wywołuje wyżej opisany ból w okolicy pępka, przemieszczający się ku macicy”. Niektóre bóle Ipec. biegną z góry w dół; inne z lewej na prawą stronę (ból tnący w brzuchu). Występuje znamienny ból głowy, „jak po stłuczeniu, przechodzący przez wszystkie kości głowy i w dół aż do nasady języka”. Zwykle towarzyszą mu nudności. Mózg wydaje się stłuczony, ból przeszywa ku korzeniom zębów. Występuje również żołądkowy ból głowy, biorący początek w żołądku; nudności poprzedzają ból głowy i utrzymują się przez cały czas jego trwania. Teste stosował ten lek z dobrym skutkiem w „ściskających bólach głowy, jak po stłuczeniu, umiejscowionych w lewej okolicy ciemieniowej, pojawiających się codziennie o godz. 11 rano, narastających stopniowo, aż ból stawał się nieznośny, a następnie zmniejszających się w taki sam sposób” i ustępujących całkowicie o godz. 14. Inną sferą, w której Ipec. wykazała wielką moc leczniczą, jest oko. Według Allena zakraplanie rozcieńczeń wyleczyło ziarnistości powiek. Także podostre zapalenie rogówki z silnym bólem i znacznym światłowstrętem. Krostkowe zapalenie spojówek, zwłaszcza u dzieci. Zapalenie z bólem rwącym i strumieniami łez. Gwałtowny nerwoból gałek ocznych, przeszywający ból głowy, strumienie łez, nudności itd. Dr Nancy T. Williams (H. R., xi. 65) wyleczyła za pomocą Ipec. kilka przypadków kolki żółciowej.

6. Ulga była szybka i trwała

Na podstawie objawu Hahnemanna: „zewnętrzne uczucie zimna z wewnętrznym gorącem”, Mahony podał Ipec. 200 czterdziestodziewięcioletniemu sierżantowi, uznanemu za niezdolnego do służby z powodu tętniaka, u którego objaw ten pojawił się podczas powrotu do zdrowia po napadzie nieżytowym: zimno rąk i stóp, którego sam nie odczuwał. Ipec. szybko to usunęła. (Med. Adv., xxvi. 110). J. R. Haynes (cytowany w B. J. H., xxxvii. 203) stosuje Ipec. jako antidotum na uzależnienie od Opium i Morphia. Podaje pięć kropli Ipec. Ø na każdy gran Morphia (lub jego odpowiednik w Opium), który pacjent zwykł przyjmować. Gdy obserwuje się określoną kolejność występowania objawów, ma ona wielkie znaczenie praktyczne. Woodward (Hahn. Adv., maj 1900, s. 278) zauważył u dwudziestu trzech osób poddanych próbie lekowej, że objawy Ipec. rozwijają się w następującej kolejności: (1) żołądkowe; (2) oddechowe; (3) rdzeniowe; (4) moczowo-płciowe; (5) skórne. Jednak w kilku przypadkach objawy skórne pojawiły się przed moczowo-płciowymi. Z powodu natychmiastowego działania wydalającego na błonę śluzową po podaniu wewnętrznym jej wpływowi na skórę nie poświęcano dostatecznej uwagi. Sproszkowaną Ipec., zmieszaną z olejem, stosowano do wywoływania pęcherzy na skórze; rozcieńczoną nalewkę stosuje się zaś na ukąszenia owadów, użądlenia pszczół i os itd. Wywołuje gwałtowne podrażnienie skóry, a między kolejnymi aktami wymiotów osoby pozostające pod wpływem dawek materialnych często odczuwają niepohamowaną potrzebę drapania się. Cooper wyleczył olbrzymi włókniak macicy, w którym najważniejszym objawem było uporczywe, bolesne podrażnienie skóry ze stałymi odruchami wymiotnymi i wymiotami, nasilającymi się po jedzeniu. Przerażające podrażnienie wewnętrzne i zewnętrzne, zwłaszcza pochwy, z gęstymi upławami i poczuciem rozpaczy, ustępuje pod wpływem Ipec. Ipec. stosowano miejscowo i wewnętrznie na krostę złośliwą i wąglik; w tej chorobie dr Edwin Muskett uważa ją za lek swoisty (Alleg. Hom. Zeitung., Nr 23, grudzień 1888). W pewnych postaciach zapalenia nerwów obwodowych zasługuje ona na większą uwagę, niż poświęcano jej dotychczas (Cooper). Ze względu na wykazane działanie żółciopędne stanowi obecnie bardzo częsty składnik tabletek alopatycznych. Ipec. wykazuje znaczną nadwrażliwość właściwą Chi. Dotyk <. Nadmierna wrażliwość na gorąco i zimno. < Zimą i przy suchej pogodzie. < Przy ciepłym, wilgotnym wietrze (nieżyt, astma itd.). Dreszcze < w ciepłym pomieszczeniu; od zewnętrznego ciepła. Letni upał lub gorący pokój = omdlenie. Picie > dreszcze. Zimna woda > kurczowy kaszel. Zimne napoje lub lody = kolka. < Okresowo; od wymiotów; od kaszlu; od zahamowania wykwitów. < Od cielęciny; od ciężkostrawnego jedzenia (wieprzowiny, tłuszczu, ciast); od lodów; skórki cytrynowej; rodzynek; sałatek. < Od jedzenia. < Od nadużywania chininy. < Od ruchu. > W spoczynku; od ucisku; po zamknięciu oczu. Według Hahnemanna Ipec. jest lekiem krótko działającym. Szczególnie odpowiada osobom tęgim, o wiotkich tkankach; osobom o jasnej karnacji; kobietom i dzieciom; osobom z rozedmą; osobom, u których w wywiadzie występują krwawienia z nosa lub inna utrata krwi.

Zależności

Antidota: Arn., Ars., Chi., Nux, Tab. Stanowi antidotum dla: Alum., Apis, Arn., Ars., Chi., oparów miedzi, Dulc., Fer., Lauro., Op., Sul. ac., Tab., Ant. t. Dobrze po niej działają: Ars. (cholera niemowląt; osłabienie; przeziębienia; krup; dreszcze); Bell.; Bry.; Cadm. s. (żółta febra); Calc., Cham., Chi., Cupr., Ign., Nux, Pho., Puls., Sep., Sul., Ant. t., Tab., Ver. Lek dopełniający: Cupr. Porównać: Kaszel po jedzeniu, Nux; (kaszel podczas jedzenia i na świeżym powietrzu, Calc.). Jedna ręka zimna, druga gorąca, Chi., Dig., Pul., Mosch. Stałe nudności, Cocc., Kali c., Sul., Ign., Acet. ac. Ślinienie w pozycji leżącej, Ipec.; (po położeniu się nocą, Cham., Nux, Pho., Rhus). Stolce barwy trawiastozielonej, Arg. n. Wyraz twarzy zdradzający nudności, Æthus., Ant. t. Ból głowy jak po stłuczeniu, Ptel., Ver. (uczucie stłuczenia tu i ówdzie w mózgu). Zaburzenia żołądkowe po ciężkostrawnym jedzeniu, Pul. (ale przy Pul. język jest brudno obłożony, przy Ipec. czysty; objawy Pul. trwają tylko dopóty, dopóki pokarm znajduje się w żołądku, objawy Ipec. — gdy żołądek jest pusty). Rozluźniony żołądek, Staph., Lobel., Tab. Astma, Cupr. (przeważa element kurczowy), Lob. (z uczuciem osłabienia w nadbrzuszu, szerzącym się w górę do klatki piersiowej). Krztusiec ze sztywnością, Cina (gulgotanie wzdłuż przełyku, gdy dziecko wychodzi z napadu; zgrzytanie zębami), Cupr. (przeważają skurcze zginaczy). Wymioty, Ant. t. (Ipec. ma więcej nudności, Ant. t. więcej wymiotów i odruchów wymiotnych; Ipec. ma język czysty lub lekko obłożony, Ant. t. — grubo obłożony na biało; oba leki mają wymioty po posiłku, po kwasach i po kaszlu). Bóle przeskakują z lewej strony na prawą. Lach. (z boku na bok, Act. r.; z prawej na lewą, Lyc.; z nudnościami, Ipec.). Choroby klatki piersiowej wskutek cofnięcia się wysypki odrowej, Bry. Astma, obrzęk, Linum n. Słodkawy, krwisty smak, Berb. (także smak gorzki; u Berb. jama ustna jest mazista lub lepka, u Ipec. częściej czysta; Berb. ma suchość w ustach, Ipec. — wzmożone wydzielanie śliny i szczypanie w jamie ustnej oraz języku).

Przyczyny

Rozdrażnienie i tłumione niezadowolenie. Urazy. Zahamowane wykwity. Chinina. Morfina. Niestrawne pokarmy.

1. Umysł

Nie znosi najmniejszego hałasu. Płacz i wycie (u dzieci). Niepokój i lęk przed śmiercią. Ponurość z pogardą dla wszystkiego. Pogardliwy nastrój. Pragnienie wielu rzeczy, bez dokładnej wiedzy, których. Drażliwość i skłonność do gniewu. Dolegliwości wskutek upokorzenia lub rozdrażnienia, z oburzeniem. Niecierpliwość. Powolność pojmowania.

2. Głowa

Zawroty głowy podczas chodzenia i obracania się, z zataczaniem i chwiejnym krokiem. Ból jak przy stłuczeniu we wszystkich kościach głowy, sięgający aż do nasady języka (z nudnościami i wymiotami). Ból głowy jak po stłuczeniu mózgu i czaszki, przeszywający wszystkie kości czaszki aż do korzeni zębów, z nudnościami. Jakby mózg był ściśnięty. Napady bólu głowy z nudnościami i wymiotami. Rwanie w czole, wywoływane lub nasilane przez dotyk. Przeszywający ból głowy z ciężkością głowy. Kłucia w szczycie głowy (lub czole). Bolesny ucisk na czoło. Ból potylicy i karku. Stan rzekomo-wodogłowiowy.

3. Oczy

Oczy czerwone i zapalone. Nerwoból oczu, zwłaszcza r., szerzący się do nosa i ust; wieczorem gryzienie i ucisk w oczach; między godz. 2 a 3 w nocy obudziły go bóle rwące oczu, zwłaszcza r., promieniujące do czoła i wypędzające go z łóżka, < od silnego światła, z towarzyszącym uczuciem zimna, gorącem i potem. Powieki zamknięte, bolesny wyraz twarzy; poduszka przemoczona łzami, które swobodnie płynęły po otwarciu r. oka. Drganie l. górnej powieki z trzema czarnymi plamami przed oczami po uniesieniu powieki. Skrofuliczne zapalenie oczu, ból czoła i skroni, światłowstręt oraz owrzodzenie rogówki. Spojówka różowa; rogówka zmętniała; utrata wzroku w r. oku; wieczorem nie mógł czytać z powodu oślepienia światłem świecy, które wydawało się pięcio- lub sześciokrotnie zwielokrotnione; następnego ranka ogniste, tęczowe kręgi przed l. okiem, które było słabiej zajęte. Wydzielina w kącikach oczu. Drżenie powiek. Drganie powiek. Stwardniały śluz w zewnętrznych kątach oczu. Źrenice rozszerzone. Niewyraźne widzenie.

4. Uszy

Zimno i uczucie zimna w uszach (podczas gorąca gorączkowego).

5. Nos

Krwawienie z nosa. Utrata węchu. Nieżyt nosa z jego niedrożnością.

6. Twarz

Blada, ziemista lub żółtawa barwa twarzy; twarz obrzękła, z sinymi kręgami wokół oczu. Kurczowe szarpnięcia mięśni twarzy. Wargi pokryte drobnymi aftami i wykwitami. Wysypka na twarzy. Drobna, otrębiasta wysypka na twarzy, z podrażnieniem lub bez niego. Łupież pstry. Ból warg jak od otarcia naskórka. Kurczowe szarpnięcia warg. Zaczerwienienie skóry wokół ust.

7. Zęby

Napadowy ból zęba, jakby ząb był wyrywany. Ból zęba > podczas jedzenia; < po południu i w nocy. Ból zęba < w dzień; co kilka minut ból z nagłym szarpnięciem promieniującym do r. skroni i nosa, jakby ząb był wyrywany. Bóle neuralgiczne Ipec. i Viol. od. często kierują się ku r. skroni (Cooper). Ząbkowanie.

8. Jama ustna

Bolesna wrażliwość wszystkich części jamy ustnej. Szczypanie w jamie ustnej i na języku (na jego brzegach). Obfite wydzielanie śliny. Stała konieczność połykania śliny. Po położeniu się ślina wypływa z ust. Język: czysty; biały lub żółty; blady.

9. Gardło

Bolesność gardła podczas przełykania, jak od obrzmienia gardła. Utrudnione przełykanie, jak wskutek porażenia języka i przełyku. Kurczowe uczucie ściągania w gardle. Cieśń gardzieli: kłująca, szorstka, bolesna i sucha.

10. Łaknienie

Smak mdły i lepki albo gorzki, zwłaszcza rano. Słodkawy smak, jak smak krwi w ustach. Pragnienie wyłącznie przysmaków i rzeczy słodzonych cukrem. Brak łaknienia; żołądek wydaje się rozluźniony. Szkodliwe następstwa jedzenia wieprzowiny, cielęciny itd. Nieżyt żołądka od niestrawnego pokarmu lub od rzeczy lodowato zimnych. Brak pragnienia. Piwo ma mdły smak. Dym tytoniowy wywołuje nudności i wymioty. Wielka odraza i niechęć do wszelkiego jedzenia. Zgaga z cofaniem wodnistej treści.

11. Żołądek

Nudności, jakby pochodzące z żołądka, z obfitym ślinieniem, silnym świądem skóry i pustym odbijaniem. Odruchy wymiotne, zwłaszcza po wypiciu czegoś zimnego lub po paleniu. Wymioty wypitym płynem i niestrawionym pokarmem albo treścią żółciową, zielonkawą, kwaśną bądź śluzową i galaretowatą, niekiedy bezpośrednio po posiłku. Wymioty krwią. Wymioty z potem, gorącem, cuchnącym oddechem i pragnieniem. Wymioty z biegunką. Wymioty przy pochylaniu się. Wymioty czarną materią podobną do smoły. Uczucie nadmiernego niepokoju w żołądku i nadbrzuszu. Okropny, nieopisany ból i mdłe uczucie w żołądku. Uczucie, jakby żołądek był pusty i zwiotczały. Obrzmienie okolicy żołądka. Szczypanie wokół nadbrzusza i w okolicy podżebrzy. Ucisk w żołądku z wymiotami.

12. Brzuch

Cięcie i szczypanie w brzuchu (jakby od dłoni, której każdy palec ostro wciska się w jelita), w najwyższym stopniu < od ruchu, > w spoczynku. Szczypiący ból w obu podżebrzach i w dołku żołądkowym. Ból brzucha jak od otarcia naskórka. Kolka z pobudzeniem, miotaniem się i krzykiem (u dzieci). Kolka z bólami kurczowymi. Bóle tnące w okolicy pępka, ze wzdryganiem. Kolka wzdęciowa z częstymi biegunkowymi stolcami. Kolka w uwięźniętej przepuklinie.

13. Stolec i odbyt

Luźne wypróżnienia treścią jak podczas fermentacji (podobną do drożdży). Uporczywa biegunka. Luźne wypróżnienia, zielonkawe lub żółte (cytrynowe), o gnilnym zapachu albo krwawe, żółciowe i śluzowe. Stolce: trawiastozielone; złożone z białego śluzu. Luźne, surowicze wypróżnienia. Biegunka z nudnościami, kolką (i wymiotami). Biegunka jesienna; silne ściskanie wokół pępka. Biegunka dzieci ze skłonnością do czerwonki. Wypróżnienia czerwonkowe z białymi kłaczkami, po których następuje parcie. Oddawanie czarnej materii podobnej do smoły. Hemoroidy krwawią obficie. Świąd odbytu.

14. Narządy moczowe

Mętny mocz z osadem podobnym do pyłu ceglanego. Mocz czerwony i skąpy. Bezskuteczne parcie na mocz. Krwawy mocz z bólami w okolicy pęcherza i pępka, uczuciem pieczenia w cewce moczowej, skłonnością do wymiotów oraz bólem lędźwi i dołka żołądkowego. Wypływ ropy z cewki moczowej z bólem gryzącym.

16. Żeńskie narządy płciowe

Dokuczliwe uczucie parcia w dół ku narządom płciowym i odbytowi. Miesiączka zbyt wczesna i zbyt obfita. Krwotok maciczny z odpływem jasnoczerwonej i skrzepłej krwi oraz utrudnionym oddychaniem. Krwotok maciczny, silna depresja i ból prawej połowy głowy; bolesność okolicy macicy oraz ból lewego biodra i pleców; ciężar w poprzek czoła i wydzielina w tylnej części gardła, wywołująca nudności; skóra żółtawa i bardzo drażliwa, ciemne obwódki wokół oczu (wyleczono). Stały wypływ jasnoczerwonej krwi po porodzie. Podczas porodu i zagrażającego poronienia bóle przeskakują z l. strony na r., z nudnościami. Miesiączka przedwczesna, a krew zbyt gęsta. Kłucia od pępka do macicy.

17. Narządy oddechowe

Kaszel, zwłaszcza w nocy, z bolesnymi wstrząsami w głowie i żołądku oraz ze wstrętem, odruchami wymiotnymi i wymiotami. Kaszel odbierający oddech, aż do uduszenia; podczas napadów dziecko całkowicie sztywnieje, a jego twarz sinieje. Wywołuje go ściągające łaskotanie, rozciągające się od górnej części krtani do najniższej części oskrzeli; < podczas chodzenia w zimnym powietrzu; po położeniu się; rano i wieczorem; przy głębokim wdechu. Towarzyszą mu przeziębienie, uczucie, jakby pępek miał zostać wyrwany; bóle brzucha jak przy bolesnym parciu na mocz; gorąco w głowie i twarzy. Kaszel wywołuje wymioty bez nudności. Rzężenie w oskrzelach podczas nabierania powietrza. Suchy kaszel, wywołany ściągającym łaskotaniem w krtani (zwłaszcza w jej górnej części), rozciągającym się aż do krańców oskrzeli, szczególnie w pozycji leżącej na l. boku. Kaszel podobny do krztuśca, z krwawieniem z nosa i ust oraz wymiotami pokarmem. Kaszel z odkrztuszaniem krwi, wywoływany najmniejszym wysiłkiem. Kurczowy, suchy, wstrząsający kaszel z napadami duszenia się, sztywnością ciała i siną twarzą. Kaszel jak od oparów siarki, rano z odkrztuszaniem krwi zmieszanej ze śluzem. Duszący kaszel wieczorem; ciągły kaszel z potem na czole, wstrząsami w głowie, odruchami wymiotnymi i wymiotami. Niespokojny, krótki oddech. Szybki, niespokojny oddech. Oddech cuchnący. Napady duszenia się w pomieszczeniu; > na świeżym powietrzu. Krztusiec; każdy nowy napad rozpoczyna się długim, utrudnionym, wyjąco-wzdychającym wdechem. Astma kurczowa ze skurczem krtani i dyszącym oddechem. Oddech wzdychający.

18. Klatka piersiowa

Ucisk w klatce piersiowej i duszność, jakby wciągnięto pył. Utrata oddechu przy najmniejszym ruchu. Skurcze w klatce piersiowej. Ból klatki piersiowej jak od otarcia naskórka. Kołatanie serca. Czerwone, swędzące plamy na klatce piersiowej, z pieczeniem po drapaniu.

20. Szyja i plecy

Obrzmienie i ropienie w dołku szyjnym. Ból kurczowy między łopatkami podczas ruchu. Tężcowa sztywność i wyginanie pleców do tyłu lub do przodu.

22. Kończyny górne

Jedna ręka zimna, podczas gdy druga jest gorąca.

23. Kończyny dolne

Kurczowe szarpnięcia nóg i stóp (nie kończyn górnych). Ból stawu biodrowego jak przy zwichnięciu, podczas siedzenia. Nocne kurcze mięśni uda, z guzowatymi stwardnieniami w udach. Silny świąd łydek. Owrzodzenia o czarnym dnie na nogach i stopie.

24. Objawy ogólne

Ból wszystkich kości jak przy stłuczeniu. Mrowienie w stawach jak przy zdrętwieniu. Napady niepokoju z niechęcią do wszelkiego jedzenia oraz nadmiernym, nagłym osłabieniem. Nudności przy niemal wszystkich dolegliwościach. Krwawienia z różnych narządów; krwotoki ze wszystkich naturalnych otworów ciała (jasnoczerwona krew). Nadmierna wrażliwość na zimno i gorąco. Tężec; różnego rodzaju skurcze i drgawki, niekiedy z odgięciem głowy ku tyłowi i wykrzywieniem rysów twarzy albo z utratą świadomości; twarz blada i obrzękła, oczy na wpół zamknięte, kurczowe ruchy mięśni twarzy, warg, powiek i kończyn, czasem z krzykiem, skłonnością do wymiotów i rzężeniem śluzu w klatce piersiowej. Rano po przebudzeniu niespokojne wzburzenie krwi, jakby chory był wystawiony na wielkie gorąco, obficie się pocił albo obudził się z niepokojącego snu, chociaż skóra nie była ani gorąca, ani wilgotna; jednocześnie ciężkość głowy, jakby mózg był ściśnięty. Obrzęk wodny narządów wewnętrznych. Błędnica, skąpa miesiączka; skóra i powierzchnie błon śluzowych blade, niedokrwiste. Nadmierne wychudzenie.

25. Skóra

Wykwity prosówkowe, silny świąd skóry (ud i ramion). Podczas nudności chory musi się drapać, aż wymioty przyniosą ulgę. Wysypka (u położnic); zahamowana wysypka.

26. Sen

Bezsenność. Sen z na wpół otwartymi oczami. Niespokojny sen z jękami. Podczas snu szarpnięcia kończyn. Przerażające sny, z częstym zrywaniem się i trwogą podczas snu.

27. Gorączka

Tętno bardzo częste, lecz czasami ledwie wyczuwalne. Wzdryganie z zimnem kończyn i twarzy. Krótkotrwały dreszcz, szybko przechodzący w gorąco. Zimno, zwłaszcza rąk i stóp, z zimnym, obfitym potem na tych częściach. Zewnętrzne uczucie zimna z wewnętrznym gorącem. Dreszcze nasilane przez zewnętrzne ciepło. Wewnętrzne uczucie zimna, jakby pod skórą, < od ciepła. Przed dreszczami: niepokój, przeciąganie się i znużenie, z zimnym potem na czole albo zimnem bądź dreszczami w uszach. Nagłe gorąco w pomieszczeniu, z potem i zawrotami głowy. Pragnienie podczas dreszczy lub zimna. Gorączka objawiająca się silnymi dreszczami z niewielkim gorącem albo silnym gorącem z niewielkimi dreszczami; bądź z nudnościami, wymiotami i innymi objawami żołądkowymi, językiem czystym lub obłożonym oraz ściskającym uciskiem w klatce piersiowej. Gorączka wieczorem z wielkim niepokojem, suchym i dokuczliwym gorącem, pieczeniem dłoni oraz nocnym potem. Po krótkim dreszczu suche gorąco ze skórą podobną do pergaminu. Podczas gorąca brak pragnienia. Pot o kwaśnym zapachu (z mętnym moczem). Gorączka przerywana; przeważają nudności i wymioty; po lekkich dreszczach następuje silne gorąco z pragnieniem i bez późniejszego potu, wskutek nadużycia chininy; lekkie uczucie zimna bez pragnienia, następnie gwałtowne gorąco z pragnieniem, nudnościami i wymiotami, dusznością i kłuciami w klatce piersiowej, a na koniec obfity pot. Wilgotne zimno rąk i stóp.