Bez czarny trujący. Sumak jadowity. Sumak błotny. — Często nazywa się go „R. Vernix” i pod tą nazwą figuruje w Jahr. Hempla, jednak nazwa ta właściwie należy do pokrewnego japońskiego drzewa lakowego. (Ameryka Północna, tereny bagniste). N. O. Anacardiaceæ. Nalewka ze świeżych liści i łodygi.

Zastosowanie kliniczne

Czyraki / Odmroziny / Biegunka / Dyspepsja / Dysfagia / Wyprysk / Wykwity / Róża / Rumień guzowaty / Gruczoły szyjne, owrzodzenie / Hemoroidy / Opryszczka / Hydroa / Liszajec / Podrażnienie / Wargi, obrzęknięte; bolesne / Lumbago / Odra / Krwotok miesiączkowy / Zapalenie oka / Paraplegia / Świerzbiączka / Plamica / Świerzb / Sztywność karku / Język, popękany / Pokrzywka

Charakterystyka

Rhus ven. należy do najbardziej aktywnie trujących spośród sumaków. P. B. Hoyt, który (według Hale’a) pierwszy zwrócił na niego uwagę i przeprowadził pierwsze próby lekowe, twierdzi, że jest bardziej trujący niż Rh. t., z którym może obchodzić się bezkarnie, podczas gdy Rh. v. gwałtownie na niego podziałał pomimo zachowania nadzwyczajnej ostrożności. Ponadto uważa on jego działanie lecznicze za aktywniejsze; w przypadku bólu gardła typu Rhus, gdy Rh. t. zawiódł, Rh. v. zadziałał znakomicie. Inny obserwator, Butman, twierdzi, że osoby zatrute Rh. t. są bardziej niż inne podatne na zatrucie Rh. v.; Rh. t. niejako „uruchamia” działanie Rh. v. Z drugiej strony Rh. v. w rozcieńczeniach przypisuje się leczenie zatrucia Rh. t. Doświadczenie Hoyta jest interesujące. Chcąc przygotować nalewkę, udał się na bagna i zebrał kilka młodych pędów. Miał przy tym rękawice z jeleniej skóry i starannie pozostawał po nawietrznej stronie rośliny. Mimo to po półtorej godzinie pojawiło się niezwykle silne swędzenie i pieczenie (z przewagą pieczenia) moszny i prącia. Żołądź była bardzo bolesna; lekkie pocieranie na chwilę > swędzenie, lecz nie pieczenie. Objawy utrzymywały się następnego dnia. O godzinie 11 rano sporządził nalewkę, zachowując wielką ostrożność podczas manipulowania rośliną. O godzinie 15 zaczęło się swędzenie i pieczenie grzbietu prawej ręki. Nastąpiła niespokojna noc. Rano obudził się ze swędzeniem, zwłaszcza dłoniowej powierzchni nadgarstków. Rozprzestrzeniło się ono na całe ciało, a objawy stale się nasilały. Zawroty głowy; zajęcie oczu i uszu; wystąpiła gorączka. Kiedy objawy ustąpiły, stwierdzono znaczną poprawę niektórych przewlekłych dolegliwości dyspeptycznych i zapalenia oczu. Często stosowałem Rh. v. z dobrym skutkiem w chorobach skóry. Bayes opowiedział mi o przypadku uogólnionego wyprysku z ogromnym cierpieniem u starego człowieka, którego wyleczył w ciągu dwóch tygodni za pomocą Rh. v. Pod moją opiekę trafił przypadek pęcherzycy u 27-letniego młodego mężczyzny, po latach leczenia przez specjalistów alopatycznych, którzy podawali mu Arsenic aż do granic możliwości, jednocześnie mówiąc, że nic poza Arsenic nie może mu pomóc. Rh. v. 3x i 30 całkowicie wyleczył go w ciągu kilku miesięcy, a wyleczenie umożliwiło pacjentowi zawarcie małżeństwa. Uważam Rhus za znakomity lek na skutki przedawkowania arsenu. Pomniejszym zastosowaniem Rh. v. jest miejscowe leczenie swędzących, piekących odmrozin. Posmarowanie nalewką Ø przynosi niemal natychmiastową ulgę i w znacznej liczbie przypadków praktycznie leczy odmroziny. Rh. v. ma wiele objawów odnoszących się do kości; według Heringa działa na te części, w których kości są bezpośrednio pokryte skórą, jak czoło, grzbiety palców itd. Występuje „ból w połowie długości przełyku”, będący prawdopodobnie odmianą charakterystycznego dla Rhus „bólu między łopatkami podczas połykania pokarmu”. Szczególne odczucia Rh. v. to: uczucie, jakby usta i gardło zostały sparzone. Jakby piasek na wargach; w ustach. Uczucie w ramieniu, jakby kość miała się złamać. Bóle wędrują; w górę i w dół wzdłuż okostnej; pojawiają się i ustępują nagle; dreszcz biegnie w górę pleców. Butman zauważył, że blondyni są bardziej podatni na zatrucie Rh. v. niż bruneci. Osoby raz dotknięte zatruciem są podatne na nawrót dolegliwości (bez ponownego zatrucia) każdego roku o tej samej porze. Osoby zatrute Rh. t. i r. są bardziej podatne na zatrucie Rh. v. Dzieci ulegają zatruciu łatwiej niż dorośli. Hale odnotowuje przypadek obrazujący porównawcze działanie Rh. v., Rh. r. i Rh. t.: pewna kobieta miewała kilka razy w roku bolesność jamy ustnej, z intensywnym zaczerwienieniem błony śluzowej języka, policzków i cieśni gardzieli oraz drobnymi pęcherzykowatymi punkcikami; silne pieczenie i uczucie, jakby usta i gardło zostały sparzone. Jeśli dolegliwości nie powstrzymano, zajmowała każdą błonę śluzową, włącznie z błonami odbytnicy i pochwy. Żaden lek nie pomagał, dopóki nie wypróbowano Rhus. Rh. r. i Rh. t. przynosiły jedynie niewielką ulgę, lecz Rh. v. 3 zawsze szybko usuwał dolegliwość. Pod nazwą Rhus vernix E. F. Beckwith opisuje (M. A., xx. 369) zatrucie pani T. Williams, lat 32, o piaskowych włosach, jasnej cerze i dobrym ogólnym stanie zdrowia. Dwanaście lat wcześniej pracowała cały dzień przy piecu, w którym palono drewnem sumaka błotnego. Uległa ciężkiemu zatruciu, przez cztery lub pięć dni nie mogła widzieć i była leczona okładami z octanu ołowiu oraz maślanką. Od tego czasu wysypka pojawiała się u niej zawsze tuż przed miesiączką albo po przeziębieniu. Kiedy Beckwith ją zobaczył, miała guz pośrodku lewej piersi — zwartą masę zajmującą prawie połowę tkanki gruczołu — który uważała za raka, ponieważ jej siostra zmarła na chorobę określaną jako rak piersi. Po raz pierwszy zauważyła go sześć lat wcześniej, gdy podczas karmienia ostatniego dziecka miał wielkość orzecha laskowego. Związane z nim objawy również były < przed miesiączką i miały cechy Rhus. Objawy pochodzące od tej pacjentki oznaczyłem w Schemacie symbolem (B). Objawy były < od dotyku i ucisku. > od delikatnego pocierania i drapania. < przed wypróżnieniem. < w wilgotne dni. < podczas upałów. < w spoczynku. > od umiarkowanego wysiłku lub przebywania na świeżym powietrzu. > od gorącej kąpieli. Dreszcze w ciepłym pokoju. Mycie zimną wodą lub śniegiem > swędzenie pleców. < od wysiłku umysłowego. Ruch < ból łokcia. Chodzenie < czołowy ból głowy. Jedzenie surowych produktów < pieczenie warg. Wszystkie objawy < rano po przebudzeniu. Biegunka o godzinie 4 rano. „Ból jak po skręceniu” wskazuje na związek tego Rhus ze skręceniami. Jest on najbardziej trujący w gorące letnie dni; dla osób bezpośrednio po posiłku; oraz dla osób spoconych. „Jeżeli podczas zbierania soku Rh. v. moja skóra była zupełnie sucha, roślina nie wywierała na mnie najmniejszego wpływu” (Bigelow, cytowany przez Hale’a).

Związki

Odtrutki: Pho., Bry. Clem. (swędzenie rąk i narządów płciowych, odbytu, warg, ust i nosa) Ranunc. (bóle reumatyczne < po przeziębieniu); Nit. ac. (ból jak po skręceniu w prawym biodrze). Niebieska glina stosowana zewnętrznie całkowicie > swędzenie i pieczenie (Hering). Kawa nie wpływała na objawy. Dobrze działa po: Rh. t. Porównać: skóra i botanika, Anac., Comoc. Rh. r., Rh. t. Bóle kłujące, K. ca. Bóle wędrujące, Puls. Bóle pojawiają się i ustępują nagle, Lyc. Ból u nasady języka, K. iod.

Przyczyna

Skręcenia.

1. Umysł

Wielki smutek, brak chęci do życia lub robienia czegokolwiek, wszystko wydaje się ponure. Uczucie lęku i niepokoju, zmienny nastrój; czasem wesołość, następnie hipochondria. Nie może wiązać myśli ani skupić umysłu; zapominalski; otępiały; tępy umysłowo.

2. Głowa

Zawroty głowy przy pierwszym wstawaniu z łóżka (B). Wirowe zawroty głowy, znacznie < wieczorem. Głowa ogromnie obrzęknięta, oczy zamknięte. Tępy, ciężki, oszałamiający ból głowy. Ostre bóle kości ciemieniowych. Szarpnięcia o charakterze ciągnącym, tu i ówdzie w nerwach głowy. Tępy czołowy ból głowy < od chodzenia i pochylania się. Ból głowy, jakby mózg był ściskany. < od pochylania się (B). Ból rwący w prawej skroni, biegnący od czoła w górę do lewej połowy głowy, zawsze umiejscowiony w kości; stamtąd do lewej potylicy i w dół do karku. Szarpiący ból głowy w potylicy. Skóra czoła szorstka; krosty; opryszczka pęcherzykowata.

3. Oczy

Oczy prawie zamknięte wskutek znacznego obrzęku; czerwone. Uczucie, jakby oczy były wypychane z głowy. Oczy bolą, jakby je uciskano (B). Uczucie piasku w oczach (B). Szczypiące, piekące podrażnienie i żrąca wydzielina wokół oczu; obfite łzawienie. Zaropiałe oczy, < w nocy; nie może czytać przy świetle świecy (B). Światłowstręt. Ostry ból prawego oka, promieniujący do okolicy nadoczodołowej. Stałe tępe, uporczywe bóle gałek ocznych. Wzrok przyćmiony. Podczas patrzenia robi się czarno przed oczami. Błyski światła przed oczami (B).

4. Uszy

Przemijające kłucia w prawej małżowinie usznej. Szarpiący ból rwący w kości za prawym uchem. Silny ból ucha; głębokie, młotkująco-tętniące odczucie w uchu po zmroku (B). Szarpiące, tnące kłucia w uchu. Pęcherzykowe zapalenie uszu z wysiękiem żółtej, wodnistej surowicy. Bardzo dokuczliwa głuchota. Dzwonienie, szelesty i szumy w prawym uchu.

5. Nos

Nos czerwony i lśniący, zaczerwienienie nie znika pod uciskiem. Róża. Obfita wydzielina rzadkiego, posokowatego płynu z prawego nozdrza; lewe zatkane. Oba nozdrza wypełnione lepkim śluzem. Nos suchy; bolesny. Utrata węchu. Wewnętrzna bolesność nosa, pojawiająca się kilka dni przed miesiączką i trwająca trzy lub cztery dni po niej (B).

6. Twarz

Nos i prawa strona twarzy znacznie obrzęknięte, zwłaszcza pod prawym okiem. Skóra twarzy sucha, szorstka, łuszcząca się, wydaje się zgrubiała i stwardniała. Twarz czerwona, obrzęknięta, błyszcząca, połyskująca; stała potrzeba pocierania; gorąca woda > i = łuszczenie się. Obrzęk większy po lewej stronie twarzy niż po prawej. Uczucie ciężkości obrzękniętej twarzy. Świdrujący ból w prawej szczęce. Bóle ciągnące w prawej szczęce i żuchwie. Uczucie piasku na wargach. Obrzęk twarzy, zwłaszcza górnej wargi. Wargi bolesne, obrzęknięte, pokryte pęcherzami, popękane. Nie może schłodzić warg. Swędzenie górnej wargi i brody o godzinie 16.

8. Jama ustna

Ciągnięcie w prawych górnych zębach. Dziąsła obrzęknięte. Wykwit na dziąsłach nad górnymi siekaczami. Po wypiciu czegoś ciepłego lekkie podrażnienie wewnętrznej powierzchni warg, dziąseł i końca języka. Język: pośrodku pokryty białym nalotem, tył i brzegi czerwone; koniec czerwony; pośrodku czerwony i popękany; pośrodku popękany i pokryty drobnymi pęcherzykami; kilka pęcherzyków na spodniej powierzchni. Uczucie, jakby język wyciągano wraz z korzeniami. Dokuczliwa bolesność u nasady języka i w cieśni gardzieli. Uczucie sparzenia języka; podczas obiadu rozciąga się na jamę ustną i cieśń gardzieli, powodując suchość. Język i usta jak poparzone kwasem. Swędzenie języka i sklepienia jamy ustnej. Język i wargi wydają się popękane. Oddech gorący, gorączkowy, cuchnący. Oddech gorący, lecz nie cuchnący; przypomina parę. Opryszczka gorączkowa na ustach. Przy dotyku jama ustna wydaje się szorstka, jakby pod błoną śluzową znajdował się piasek. Zwiększone wydzielanie śliny; ślina lepka. Podczas leżenia z ust wypływa gorąca woda, z nudnościami pochodzącymi z żołądka, < w nocy (B). Śluzowaty, obrzydliwy, zgniły smak (B). Smak: utracony; śluzowaty; mdły, szorstki. Nie może mówić wyraźnie; podniebienie opadnięte, a w ustach uczucie czegoś utrudniającego mowę, niezmieniające się po odchrząknięciu i oczyszczeniu gardła.

9. Gardło

Bolesność po lewej stronie gardła, obrzęk szerzący się w dół. Gardło bolesne, obrzęknięte. Podrażnienie i żrące odczucie w gardle oraz wokół oczu. Migdałki czerwone, przekrwione, z tępym, uporczywym bólem. Podrażnienie; suchość; pieczenie w gardle. Gardło i przełyk drażliwe oraz wrażliwe; połykanie bolesne i utrudnione, pokarm powodował ból i zdawał się zatrzymywać w połowie drogi do żołądka; zimna woda wywoływała taki sam skutek jak bardzo gorąca herbata oraz pobolewanie podobne do odczuwanego po wypiciu lodowatej wody, choć pragnienie było wielkie. Częsta potrzeba przełykania. Utrudnione połykanie. Uczucie, jakby głęboko z tyłu gardła znajdowały się włosy; utrzymuje się przez kilka dni naraz (B). Trudność w połykaniu pokarmów stałych; gardło wydaje się jakby ściągnięte ku górze (B).

11. Żołądek

Apetyt: poprawiony; utracony. Bardzo wielkie pragnienie. Odbijania. Nudności i wstręt. (Ustąpienie dyspepsji i odbijania). Silny ból żołądka o godzinie 2; dwie godziny później nagła potrzeba oddania stolca. Znaczna dokuczliwa bolesność i ból w żołądku (przy wpuście). Nagłe wymioty podczas jedzenia przy stole (B). Ucisk w żołądku po jedzeniu; mogę lekko uderzać pięścią w okolicę żołądka i zwymiotować każdy posiłek (B). Ucisk w dołku podsercowym (B). Uczucie pełzania lub mrowienia w żołądku (B). Wieczorem żołądek jest w złym stanie (B). Wieprzowina = natychmiastowe wymioty (B).

12. Brzuch

Silne uderzanie lub tętnienie nieco poniżej dołka podsercowego (B). Dokuczliwa bolesność w okolicy pępka z suchymi, grudkowatymi, ciemnymi stolcami. Brzuch wzdęty, bardzo wrażliwy na najmniejszy ucisk. Obrzęk brzucha; rano muszę rozcierać go ręką ku dołowi, zanim zdołam zapiąć ubranie (B). Ostry, tnący ból w okolicy pępkowej i podbrzuszu. Kolka, burczenie i bolesność przy dotyku. Ból w podbrzuszu przed każdym wypróżnieniem; prawie bez ostrzeżenia. Ból jelit < rano.

13. Stolec i odbyt

Krwawiące hemoroidy z rozległym swędzeniem i pieczeniem. Wypływ krwi z odbytnicy po oddaniu stolca. Bóle neuralgiczne odbytu. Nieznośne pieczenie i swędzenie odbytu. Biegunka od godziny 2 do 5 rano, stolce prawie białe. O godzinie 4 rano obfity wodnisty stolec oddany z wielką siłą, z towarzyszeniem gwałtownych bólów kolkowych; w ciągu następnych dwóch godzin wystąpiły podobne, obfite wypróżnienia, po których bóle ustały. Stolec: bardzo ciemny; ciemny i częściowo niestrawiony; ciemny, twardy i skąpy.

14. Narządy moczowe

Pieczenie w cewce moczowej. Zwiększona ilość moczu. Częsta potrzeba oddawania moczu, lecz w małych ilościach.

15. Męskie narządy płciowe

Rano zajęcie pachwin i prącia. Moszna czerwona, obrzęknięta, silnie pomarszczona, pokryta pęcherzykami; napletek obrzęknięty; żołądź obrzęknięta i bardzo bolesna; naskórek prącia i moszny złuszcza się płatami wielkości monety sześciopensowej.

16. Żeńskie narządy płciowe

Miesiączka (której termin był bliski) pojawiła się natychmiast w postaci bardzo dużych skrzepów przypominających kawałki mięsa. Co miesiąc tępy, ciężki ból w okolicy lewego jajnika (B). Silne bóle jak przy porodzie przez jeden dzień przed miesiączką (B). Bolesność pochwy podczas miesiączki (B). Krwawienie miesiączkowe regularne, raczej skąpe, zawsze jasnoróżowe. Straszliwe przeszywające bóle przechodzące przez lewą pierś, < przez trzy dni przed miesiączką (B). Pieczenie w lewej piersi i lewej stronie ciała (B). Czasem uczucie, jakby tysiąc drobnych igieł wbijało się w lewą pierś (B). Objawy piersi: < przy przesuwaniu lewego ramienia do przodu i w poprzek ciała; od ucisku; tuż przed miesiączką i podczas niej; w nocy i podczas leżenia; > od ruchu; ciągłej pracy (B). Pierś musi być podtrzymywana; pobolewa, gdy zwisa (B). Wykwity tuż przed miesiączką (B).

17. Narządy oddechowe

Suchość i bóle krtani. Chrypka. Szorstki, suchy kaszel trwający ponad dwa tygodnie. Uczucie ucisku, jakby powietrze było zbyt ciężkie.

18. Klatka piersiowa

Gwałtowne kłucia przebiegające przez klatkę piersiową, pojawiające się bardzo nagle. Gwałtowne kłucia w lewym płucu powodujące niepokój, zwłaszcza podczas oddychania. Kłucia w obu płucach; w ich szczytach. Napływ krwi do klatki piersiowej z niepokojem. Ściśnięcie klatki piersiowej. Ból nad mostkiem; ból przeszywający w mostku i prawej nodze. Ból ciągnący w dolnej części lewego boku.

19. Serce

Kłucia w sercu. Kołatanie serca z kłuciami w jego okolicy.

20. Szyja i plecy

Sztywność karku lub postrzał karku. Owrzodzenie gruczołów szyjnych, z których wydobywała się bardzo cuchnąca, ciemno zabarwiona ropa; wokół owrzodzeń ciemnoczerwona otoczka. Ból tępy w okolicy szyjnej, grzbietowej i lędźwiowej. Plecy bardzo sztywne. Przy burczeniu gazów w jelitach bóle pleców biegnące z okolicy lędźwiowej do pępka. Ostry ból pod lewą łopatką, przebijający na wskroś do żeber. Bóle reumatyczne między łopatkami. Tępe, ciężkie bóle w okolicy lędźwiowej, < od pochylania się lub chodzenia. Ciągnięcie w mięśniach lędźwiowych, promieniujące do bioder. Ciągnięcie w lewej okolicy lędźwiowej. Tępy, uporczywy ból i osłabienie w poprzek lędźwi. Niewielki ból kości krzyżowej. Lumbago wskutek nadwerężenia lub przeziębienia.

21. Kończyny

Drżenie kończyn ze skurczowymi drganiami mięśni. Obrzęk wszystkich kończyn z zaczerwienieniem i pragnieniem. Nadgarstki, kostki i stopy bolały tak silnie, że nie mógł spać.

22. Kończyny górne

Ból rwący w lewym ramieniu, biegnący w górę od łokcia; uczucie, jakby kość miała się złamać. Ból z lewej piersi promieniuje do lewego ramienia (B). Ciągnięcie w lewym ramieniu, przedramieniu i trzech ostatnich palcach; ramię wydaje się porażone. Porażenne ciągnięcie w prawym ramieniu, zwłaszcza w nadgarstku, biegnące do końców palców. Szarpiący ból mięśni obu ramion. Pełzanie w lewym ramieniu, zwłaszcza gdy opiera je na czymkolwiek. Silny ból lewego stawu łokciowego uniemożliwiający poruszanie nim. Bóle reumatyczne lewego stawu łokciowego i barkowego, < od ruchu. Osłabienie przedramienia i palców, które są zimne. Kiedy ręka drętwieje i „zasypia”, wydaje się jakby napuchnięta (B). Lewa ręka drętwieje podczas siedzenia lub leżenia (B). Tępe, ciągnące bóle nadgarstków i palców. Nadgarstki i palce bardzo sztywne. Ciemno zabarwiony ganglion na nadgarstku. Ciągnący, uciskający ból prawego nadgarstka, biegnący przez kości do łokcia. Prawa ręka obrzęknięta bez zaczerwienienia. Stałe tępe pobolewanie rąk i palców. Ciągnięcie w palcach prawej ręki. Grzbiety rąk obrzęknięte i opuchnięte. Sine paznokcie palców. Ręce obrzęknięte i niezgrabne.

23. Kończyny dolne

Uczucie porażenia i stłuczenia w nogach. Ból prawego biodra jak po skręceniu lub zwichnięciu. (> Nit. ac.). Ciągnący, kurczowy ból lewego uda. Wysiew czyraków na prawym udzie. Porażenne ciągnięcie z bólami kości lewej nogi. Smugi bólu biegną w dół lewej nogi (B). Znaczne osłabienie kolan i kostek, stale pobolewają. Szarpiące ciągnięcie w nodze. Wędrujące bóle ciągnące. Ciągnięcie w kolanach. Kurczowy ból i napięcie łydek. Kostki i stopy bolały tak, że stanie lub chodzenie sprawiało ból, < po południu. Tętnienie w obu stopach, jakby były rozdęte krwią. Szarpiące ciągnięcie w prawej stopie, biegnące od kostki do pięty i strzelające w górę wraz z bólami kości. Pełzanie i trzeszczenie w prawej stopie. Pulsowanie w prawej stopie. Wyprysk (lewej) stopy. Obrzęk stóp < w nocy; wrażliwe na dotyk (B).

24. Objawy ogólne

Wielkie znużenie; przeciąganie się. Wielki niepokój ruchowy. Obrzęk całego ciała z nieznośnym podrażnieniem. Drętwienie i kulawizna lewej ręki, lewego boku i lewej nogi (B). Uczucie stłuczenia we wszystkich kończynach. Wszystkie mięśnie sztywne, zwłaszcza tylna część prawej nogi. Sztywność i bolesność. Reumatyzm przed burzą (B). Leżenie na lewym boku = duszność (B). Uczucie, jakby krew była gorąca i pędziła naczyniami (B).

25. Skóra

Drobna biała wysypka utrzymuje się pod skórą. Owrzodzenia, skaleczenia i inne uszkodzenia otoczone prosówkowatą, białawą wysypką. Nocne swędzenie i wykwit bardzo podobny do rumienia guzowatego. W ciągu dwudziestu czterech godzin pojawia się swędzenie z obrzękiem, który stopniowo szerzy się po całym ciele, przybierając wygląd róży. Czerwone, stwardniałe wyniosłości, zwłaszcza na twarzy, szyi i klatce piersiowej. Zaczerwienienie, obrzęk i pęcherzykowata wysypka na skórze wokół oczu, nosa, policzków, warg i uszu, za uchem oraz z przodu szyi. Czyraki na czole, szyi i ramionach. W nocy silne swędzenie twarzy i narządów płciowych. Tuż przed miesiączką pod skórą pojawiają się krostki przypominające wysypkę, zwłaszcza na głowie, twarzy, plecach i rękach; pieczenie, lecz niezupełnie takie jak pieczenie piersi i boku (B). Wysypka pojawia się również po przeziębieniu (B). Drobny pęcherzykowaty wykwit na przedramieniu, nadgarstku, grzbietach rąk, między palcami i na palcach; pęcherzyki leżą na zapalnym, różowatym podłożu i towarzyszy im nieznośne swędzenie, zwłaszcza wieczorem w ciepłym pokoju i w łóżku; po drapaniu i pocieraniu (którym nie sposób się oprzeć) swędzenie staje się nieznośne; po rozdrapaniu z każdego pęcherzyka wypływa duża ilość surowicy. Skupiska pęcherzyków. Czyraki na prawym udzie. Złuszczanie. Swędzenie i całkowite złuszczenie skóry rąk. Głębokie, żrące owrzodzenia fagadeniczne z ropą o trupim zapachu. Swędzenie i uczucie pełzania, < od ciepła.

26. Sen

Niepokój z suchą, gorącą skórą. Sen zaburzony licznymi snami: o śmierci i najbliższej przyszłości; lubieżnymi; z dzikimi fantazjami. Złe sny, które wywierają na niej silne wrażenie następnego dnia (B). Zły sen aż do czasu po północy z powodu nudności oraz ucisku w żołądku i klatce piersiowej; niepokój, rzucanie się w łóżku (B). Wzdryga się podczas zasypiania (B).

27. Gorączka

Dreszcze: na całym ciele; biegną w górę pleców nawet wtedy, gdy choremu jest ciepło i przebywa w ciepłym pokoju. Uczucie zimna podczas ruchu (B). Dreszcze biegnące w dół pleców. Skóra gorąca, sucha, piekąca; w nocy z niepokojem. Gorączki przepuszczające bez potu. Częste napady febry (B). Suchość, pieczenie. Fale gorąca, jakby strumień gorącego powietrza przepływał nad ciałem, z tętniącymi i rwącymi bólami biegnącymi od obu skroni ku tyłowi do potylicy i w dół szyi do obu barków. Ręce stale bardzo suche i gorące. Niewielka wilgoć za prawym uchem.

Rhus Venenata