Rhus Toxicodendron. & Rhus Radicans

Henry CLARKE, M.D.

Rhus Toxicodendron.

DĄB TRUJĄCY. N. O. Anacardiaceæ. Nalewka ze świeżych liści zebranych o zachodzie słońca, tuż przed okresem kwitnienia.

oraz

Rhus Radicans.

BLUSZCZ TRUJĄCY. N. O. Anacardiaceæ. Nalewka ze świeżych liści zebranych o zachodzie słońca, tuż przed okresem kwitnienia.

[Pod nazwą Rhus Hahnemann opublikował swoją próbę lekową „R. radicans, nazywanego również Toxicodendron”. Botanicy zgodnie uznają, że między nimi nie ma innej różnicy niż pokrój. Millspaugh (American Medicinal Plants) w swoim mistrzowskim opisie rośliny podaje, że widział obie odmiany wyrastające z tej samej karpy korzeniowej. Zaleca sporządzanie nalewki z okazów obu odmian. Rhus tox. jest krzewem o wzniesionej łodydze, wysokości od dwóch do czterech stóp. Łodyga jest pozbawiona korzonków czepnych. Rhus r. ma mniej lub bardziej kręte łodygi, osiągające wysokość od czterech do trzydziestu stóp, gęsto pokryte ciemnymi korzonkami czepnymi, za pomocą których przytwierdza się do podpory. Nasz rodzimy bluszcz (Hedera helix) może podobnie płożyć się po ziemi i zakorzeniać w odstępach, jeżeli nie znajdzie podpory, a jeśli ją znajdzie — wyrastać na znaczną wysokość; może też przyjmować postać wzniesionego krzewu, bez korzonków czepnych i bez skłonności do wspinania się. Obie formy wypróbowano homeopatycznie niezależnie; gdy będzie zachodziła potrzeba ich rozróżnienia, będę je oznaczał jako Rh. r. i Rh. t. Gdy w tym dziele mowa jest o obu formach lub o którejkolwiek z nich, używam bez rozróżnienia nazwy Rhus. Wszystkie pozostałe odmiany Rhus będą oznaczane odrębnie.]

Zastosowanie kliniczne

Poronienie / Trądzik różowaty / Bóle poporodowe / Brak miesiączki / Odbyt, szczelina / Zapalenie wyrostka robaczkowego / Apetyt, brak / Beri-beri / Kości, bóle / Kątnica, zapalenie / Odmroziny / Krążenie, słabe / Sinica / Denga / Biegunka; przewlekła / Błonica / Czerwonka / Bolesne miesiączkowanie / Dyspepsja / Ucho, wyprysk / Niesztowica / Dur brzuszny / Róża / Rumień guzowaty / Wyrośl kostna / Oczy, zapalenie; zapalenie naczyniówki; wzrok, słaby / Stopy, bóle / Zapalenie żołądka i jelit / Gruczoły, zapalenie / Dna moczanowa / Krwotoki / Hemoroidy / Ręce, bóle / Przepuklina / Opryszczka / Półpasiec / Kolano pokojówki / Wodniak jądra / Grypa / Gorączki okresowe / Żuchwa, trzaskanie / Wątroba, ropień / Lumbago / Odra / Nadmierne krwawienie miesiączkowe / Krwawienie międzymiesiączkowe / Neuralgia / Jajnik, guz / Paraliż / Załupek / Pęcherzyca / Okostna, bóle / Zapalenie opłucnej / Pleurodynia / Zapalenie płuc; durowe / Opadanie powieki / Ropnica / Czerwona osutka niemowlęca (strophulus) / Dur powrotny / Reumatyzm / Szkarlatyna / Rwa kulszowa / Sen, niespokojny / Ospa prawdziwa / Kręgosłup, choroby / Skręcenie / Zwężenia / Język, schorzenia / Tyfus plamisty / Pokrzywka / Brodawki / Kaszaki / Ziewanie

Charakterystyka

Bluszcz jadowity rośnie w zaroślach i na nisko położonych terenach Ameryki Północnej, a kwitnie w czerwcu. Jako roślinę sprowadzono go do Anglii w 1640 r. W 1798 r. Dufresnoy z Valenciennes po raz pierwszy zastosował go jako lek. Zwrócił na niego uwagę przypadek wyleczenia młodego mężczyzny z trwającej sześć lat opryszczkowatej wysypki (dartre) wskutek przypadkowego zatrucia tą rośliną. Dufresnoy stosował ją z powodzeniem w chorobach wysypkowych, paraliżu, reumatyzmie i ślepocie. Mleczny sok, który czernieje pod wpływem powietrza, służy jako atrament do znakowania (podobnie jak Anacard.) oraz jako składnik lakierów do wykańczania obuwia. Nalewka zawiera kwas roitannowy (C 18 H 28 O 13) i kwas toksykodendronowy, trującą substancję lotną. Osobliwością tej rośliny jest to, że jest bardziej trująca w nocy, a także podczas rozwijania liści oraz o każdej porze w czerwcu lub lipcu, gdy nie pada na nią światło słoneczne. Brak światła słonecznego, w połączeniu z wilgocią, zdaje się sprzyjać wydzielaniu kwasu toksykodendronowego. „W nocy z rosnącego dębu jadowitego wydziela się gryząca para połączona z gazem węglowodorowym. Można ją zebrać w naczyniu; u osób o pobudliwej konstytucji, które zanurzą w niej ramiona, może wywołać zapalenie skóry i powstawanie pęcherzy” (Porcher, cytowany przez Millspaugha, z którego pracy zaczerpnąłem powyższe informacje). Zwolennicy teorii sygnatur nie omieszkają powiązać głównych pogorszeń właściwych Rhus — w nocy i od wilgoci — ze zwiększoną zjadliwością rośliny nocą i w wilgotnej atmosferze. (U jednego uczestnika próby lekowej Rh. ven. zetknięcie z liśćmi nie wywoływało objawów, gdy jego skóra była sucha, lecz tylko wtedy, gdy się pocił; najcięższe zatrucia Rh. divers. występowały zaś u osób wilgotnych od potu i rozgrzanych). Millspaugh przytacza przypadki zatrucia Rhus: spośród dziesięciu mężczyzn zatrudnionych przy oczyszczaniu kawałka ziemi z krzewów, wśród których zdecydowanie przeważało pnącze jadowite, tylko czterech uniknęło zatrucia: „Większość mężczyzn wkrótce zaczęła okazywać oznaki zmęczenia, a pod koniec czwartego dnia sześciu leżało bez sił na plecach, zbyt chorych, by cokolwiek robić”. Do wywołania działania rośliny nie jest konieczne bezpośrednie zetknięcie z nią. Pewnego parnego czerwcowego dnia młoda kobieta wybiła kulę do krokieta przez trawnik ku rosnącej przy nim kępie bluszczu jadowitego. Wiedząc o swojej nadwrażliwości, wsunęła rękę pod roślinę i wyciągnęła kulę, nie dotykając żadnego liścia. Wieczorem tego samego dnia jej twarz zaczęła swędzieć i piec, a w nocy obrzękła tak bardzo, że nie tylko oczy całkowicie się zamknęły, lecz nawet rzęsy zniknęły w obrzęku. Powrót do zdrowia zajął jej niemal dwa tygodnie. Millspaugh podsumowuje działanie Rhus (większość zatruć spowodował Rh. rad.) następująco: najpierw zaczerwienienie i obrzęk zajętej części, z nieznośnym świądem i pieczeniem, po których następują zawroty głowy, znużenie i pewien rodzaj odurzenia. Naciek twarzy i oczu oraz sklejanie się powiek po śnie; wielki niepokój ruchowy, ból, pragnienie i gorączka. Po pewnym czasie powierzchnia skóry pokrywa się zlewającymi się pęcherzami w miejscach, gdzie tkanka łączna jest luźna; następnie rozwija się zapalenie skóry przypominające różę, które może szybko się szerzyć i ostatecznie objąć błony śluzowe. Potem następują obrzęk jamy ustnej i gardła, kaszel, nudności i wymioty. Wokół stawów rozwijają się bóle typu reumatoidalnego, a w okolicy lędźwiowej pojawia się bolesna sztywność; nogi i ręce drętwieją. Następnie mogą wystąpić splątanie i majaczenie, podczas których chory może stać się tak rozdrażniony, niespokojny i lękliwy, że wyskakuje z łóżka. Objawy współistniejące: zapalenie oczu, rozszerzenie źrenic, osłabienie wzroku, niekiedy podwójne widzenie; krwawienie z nosa; język obłożony brunatnym nalotem, z trójkątnym czerwonym koniuszkiem; obrzęk ślinianek przyusznych; utrudnione połykanie; bóle ściskające; biegunka; obfite oddawanie moczu; ucisk w klatce piersiowej; szybkie tętno; krańcowe osłabienie; bolesność mięśni, < w spoczynku; > wskutek ruchu; senność; dreszczowość, po której następują gorączka i obfity pot. Amerykańskie próby lekowe przeprowadzono z Rh. rad., a większość zatruć była spowodowana tą rośliną. Chociaż nie ma pewności, czy Hahnemann w ogóle stosował Rh. tox. albo czy stosował wyłącznie ten gatunek, Jahr przedstawił objawy Rh. rad. osobno. H. C. Allen (cytowany w Critique, vi. 409) dostrzega u Rh. rad. okresowość, która wskazuje, że jest to wielki lek antypsoryczny. Jak twierdzi, jego działanie toksyczne jest najsilniejsze i najdłużej się utrzymuje u osób o konstytucji głęboko psorycznej lub gruźliczej, a te skutki konstytucyjne „zdają się niemożliwe do wykorzenienia bez leku antypsorycznego”. W jednym z jego przypadków objawy powracały co roku 5 lipca o godz. 12.45 w nocy przez szesnaście lat, z wyjątkiem 1898 r., kiedy wcześniejsze stosowanie Tuberculinum w dawce raz w miesiącu zapobiegło napadowi; złagodziło też napad w 1899 r. Guernsey uważa, że Rh. rad. działa głębiej niż Rh. tox. i jest wskazany w róży ropowiczej, zwłaszcza gdy zaczyna się ona w okolicy kostek i stopniowo przemieszcza się w górę nogi, szerząc się w głębszych tkankach, bez gorączki; a także przy obrzęku węzłów chłonnych pachowych, gdy jest on bardzo głęboki i twardy. Farrington podaje następujące swoiste wskazania do Rh. rad.: potyliczny ból głowy z reumatyczną sztywnością karku. Ciągnące, rwące bóle nóg. Pleurodynia, gdy bóle przeszywają barki. Mahony (M. A., xxvi. 109) opisuje przypadek wyprysku krocza i moszny z potem w szparze pośladkowej; oba te objawy ustąpiły w ciągu tygodnia po Rh. rad. 12, podawanym dwa razy dziennie. Hahnemann szybko dostrzegł objaw kluczowy zespołu objawów Rhus: „Obserwujemy — pisze we wstępie do próby lekowej — to osobliwe działanie (występujące w niewielu innych lekach, a w żadnym z nich nigdy w tak znacznym stopniu), mianowicie: najcięższe objawy i cierpienia są wywoływane, gdy ciało lub kończyna pozostaje w spoczynku i jest utrzymywana możliwie bez ruchu. Przeciwieństwo tego, czyli nasilenie objawów wskutek ruchu, obserwuje się znacznie rzadziej”. Zestawia Rhus z Bry., która wywołuje niemal identyczne bóle reumatyczne, lecz o przeciwnych modalnościach. W dziele Hempla Jahr Neidhard dodaje uwagę ukazującą modyfikację owego „< w spoczynku”, która — jak sam mogę zaświadczyć — ma ogromne znaczenie praktyczne. Neidhard pisze, że chorobą, w której najczęściej stosował Rhus, jest postać reumatyzmu powszechna w Ameryce Północnej i charakteryzująca się następującymi objawami: „Sztywność, osłabienie porażenne stawów, z bólem kłującym wzdłuż ścięgien i mięśni. Obrzęk i zaczerwienienie na stawach lub w ich pobliżu. Reumatyzm stawu biodrowego i nadgarstka zdaje się najskuteczniej poddawać jego działaniu. Największej sztywności i bólu doznaje się przy pierwszym poruszeniu stawami po spoczynku oraz po przebudzeniu rano. Po pewnym czasie poruszania stawami ból się zmniejsza”. W porównaniu z Bry., Rhus cechuje: „Im więcej się porusza, tym > się czuje”; podczas gdy Bry. cechuje: „Im więcej się porusza, tym < się czuje”. Trzeba pamiętać o tym rozróżnieniu, w przeciwnym razie często zostanie przepisany niewłaściwy lek. Rhus wykazuje nie tylko < podczas spoczynku, lecz także < po odpoczynku. Jednak Rhus i Bry. wzajemnie się uzupełniają: nierzadko pod wpływem jednego z tych leków modalności przypadku ulegają zmianie i wówczas potrzebny jest drugi. Hahnemann pisze, że „te dwa antagonistyczne leki siostrzane” — każdy na właściwym sobie miejscu — skutecznie zwalczały tyfus plamisty panujący w krajach spustoszonych wojną, która toczyła się od lata 1813 r. i w latach następnych. Spośród 183 przypadków leczonych przez Hahnemanna w Lipsku nie zmarł ani jeden chory. Ten niepokój ruchowy właściwy Rhus będzie modyfikował objawy w znacznej części przypadków, w których lek ten okaże się potrzebny. Chory jest równie niespokojny jak po Acon. i Ars., lecz jego niepokój ma odmienny charakter niż po każdym z tych leków. Przy Rhus wynika on z bólu i bolesności, przejściowo > wskutek ruchu; albo z wewnętrznego niepokoju nerwowego, który zmusza chorego do pozostawania w ruchu, nawet gdy nie występuje żaden szczególny ból (Nash). Obecność niepokoju ruchowego jest głównym wskazaniem do Rhus w gorączkach, w durze brzusznym i innych. Inne wskazania to: zamglone sensorium, osłupienie, mamroczące majaczenie, suchy język. Charakterystyczny dla Rhus język jest suchy albo pokryty ciemnym nalotem, z trójkątnym czerwonym koniuszkiem. W gorączkach przepuszczających objaw charakterystyczny stanowi „kaszel podczas dreszczy”. Hahnemann wskazał jeszcze jeden kluczowy objaw Rhus: „Wielokrotne doświadczenie nauczyło mnie, że Rhus jest najskuteczniejszym i swoistym lekiem na często śmiertelne następstwa dźwigania nadmiernych ciężarów, nieumiarkowanego wysiłku mięśni i stłuczeń”. Do tego wniosku doprowadziły go oczywiście występujące w próbach lekowych „bóle jak po stłuczeniu i skręceniu” oraz „sztywność”. Rhus zajmuje czołowe miejsce wśród leków na urazy. Odpowiada zagrożeniu poronieniem wskutek skręcenia lub nadwerężenia, a także przewlekającym się bólom poporodowym i innym następstwom wysiłku podczas ciężkiego porodu; Rhus wyleczył ropień pachowy powstały z tej przyczyny. Kaszel wywołany nadwerężeniem, o charakterze reumatycznym. Dolegliwości wskutek nadwerężenia pojedynczej części ciała, mięśnia albo ścięgna; wskutek dźwigania nadmiernych ciężarów, szczególnie wyciągania się wysoko po przedmioty. Analogiczny motyw występuje w snach — sny o wielkim wysiłku: wiosłowaniu, pływaniu, ciężkiej pracy przy codziennym zajęciu. Rhus wyleczył wiele postaci paraliżu: paraplegię reumatyczną wskutek przemoczenia, leżenia na wilgotnej ziemi lub spania w wilgotnej pościeli; po wysiłku; po porodzie, nadużyciach seksualnych albo gorączkach. Opadanie powieki. Paraliż pojedynczych kończyn. Drętwienie porażonych części. Neuralgię twarzy, lumbago i rwę kulszową (zwłaszcza lewostronną), z niepokojem ruchowym, pojawiające się po przemoczeniu albo kąpieli, leczy Rhus. Bóle neuralgiczne i wykwity czynią z Rhus doskonałe simillimum w wielu przypadkach półpaśca. Opryszczka gorączkowa wokół ust. Howard Crutcher opisuje (M. A., xxii. 38), jak po staniu na nabrzeżu z prawą stroną ciała wystawioną na zimny wiatr od rzeki zaczął odczuwać silne bóle przeszywające w górę wzdłuż nerwu łokciowego oraz stały, jednostajny ból w całym ramieniu i przedramieniu, niezwykle silny jednak w tkankach pod mięśniem naramiennym. Ból był znacznie < w ciepłym miejscu; nie przeszkadzał w poruszaniu kończyną. O godz. 20.00 Crutcher przyjął na sucho na język Rhus 30 i niemal natychmiast został ponownie wezwany na świeże powietrze. Po trzydziestu minutach ból był wyraźnie mniejszy; po dziewięćdziesięciu minutach ustąpił. Przypadek zatrucia Rhus opisany przez Moreya (Med. Cent., luty 1898; H. W., xxxiii. 309) wykazał wpływ na cykl miesiączkowy, a stan został wyleczony przez Crocus. Panna M. uległa ciężkiemu zatruciu Rh. rad. (zwanym „Ivy”) w lipcu 1895 r., podczas miesiączki. Leczono ją wewnętrznie Bell. i Rhus, a zewnętrznie maścią z tlenkiem cynku; zdawała się szybko wracać do zdrowia. Dnia 1 września 1897 r., bez kolejnego znanego zatrucia, podczas miesiączki rozwinął się następny podobny napad; w ciągu dwóch lat występowały też częste, lżejsze napady, zawsze w czasie miesiączki. Później wystąpił kolejny napad, który rozwinął się szybko i bardzo ją przestraszył. Krwawienie miesiączkowe rozpoczęło się tydzień przed jej przybyciem do Moreya; było bardzo skąpe, ciemne i ze skrzepami, jak już od pewnego czasu. Ledwie zdążyło się na dobre rozpocząć, gdy nagle ustało i pojawiła się wysypka. Podano Croc.; pierwsza dawka przywróciła krwawienie, które miało prawidłowy wygląd i obfitość, a wysypka natychmiast zniknęła. Osobliwe odczucia: jakby był odurzony. Jakby spał. Jakby za prawym oczodołem znajdował się ciężar. Jakby przez czoło przebiegała ciasno zapięta opaska. Jakby głowa pęczniała. Mózg — jakby przeciążony; jakby rozrywany; jakby luźny; jakby falował; przy pochylaniu się — jakby nagle napływała do niego duża ilość krwi. Jakby mięśnie z tyłu głowy były skręcone razem. Jakby na karku spoczywał ciężar stu funtów. Jakby przed oczami była zasłona. Jakby w oczach był piasek. Jakby trudno było poruszać powiekami. Jakby szczęka miała pęknąć. Zęby — jakby je wyrywano; zbyt długie; luźne. Jakby z języka zdarto skórę. Jakby przepuklina miała się uwypuklić. Jakby gardło było bezczynne albo porażone. Żołądek — jakby przepełniony; jakby znajdował się w nim kamień; jakby dołek podsercowy był obrzęknięty albo ściągnięty. Podżebrza i brzuch jak po pobiciu. Wiercenie, jakby wywołane przez robaka. Jakby w prawej części brzucha tkwił nóż. Jakby coś zostało oderwane w brzuchu, klatce piersiowej i ogólnie w częściach wewnętrznych. Jakby w brzuchu spoczywała bryła niczym uciskający, duży ciężar. Jakby jedna strona odbytnicy zarosła. Jakby wszystko miało wypaść przez odbytnicę. Jakby oddech zatrzymywał się w dołku podsercowym. Jakby mostek był wciskany do wewnątrz. Jak po skręceniu albo zwichnięciu: grzbiet, szczęka, ramiona, nadgarstek, biodro, kolano, kostka. Jakby leżało się w niewygodnej pozycji. Jak po stłuczeniu prawej strony kręgów lędźwiowych i okolicy krzyżowej. Jakby ciało w okolicy krzyżowej zostało obite. Jakby grzbiet był złamany. Jakby ktoś naciskał na lewy bark. Jakby rękę trzymano w gorącej wodzie. Ręka — jakby uschnięta; jakby niesprawna; jakby szpilki kłuły czubki i powierzchnie dłoniowe pierwszych paliczków palców. Mięsień prosty uda jak po stłuczeniu. Jakby mięśnie tylnej części uda i ścięgna kończyn były zbyt krótkie. Jakby kolano było zbyt krótkie. Nogi (i prawa stopa) jakby były z drewna. Stopy i kostki jakby zdrętwiałe. Pięty — jakby stąpał po szpilkach. Jakby pod skórę pięt wbijano gwoździe. Jakby chodził po igłach. Stawy jak po stłuczeniu. Jakby bolały kości. Jakby zapadał się w łóżko. Jakby coś wypychało go z łóżka. Kości — jakby je skrobano; ciało — jakby odrywano je od kości. Jakby całe ciało płonęło. Jakby polano go zimną wodą. Jakby przez żyły płynęła zimna krew. Jak przy podskórnym owrzodzeniu. Jakby części wewnętrzne zrosły się ze sobą. Osobliwe objawy: pragnienie zimnego napoju i męczące sny. Opryszczka występująca naprzemiennie z astmą i czerwonką. Łatwo się krztusi przy połykaniu. Połykanie = ból pośrodku grzbietu. Brak apetytu odczuwany w podniebieniu i gardle. Nudności w klatce piersiowej. Smak krwi podczas kaszlu (bez odkrztuszania krwi). Zimno w lewej kości piszczelowej. Skóra owłosionej części głowy wrażliwa, < przy odgarnianiu włosów do tyłu. Klepsydrowate przewężenie brzucha. Objawy: < wskutek dotyku; > wskutek rozcierania. < podczas jazdy; od uderzeń, wstrząsów i skręceń. < w spoczynku i przy rozpoczynaniu ruchu; > przy dalszym ruchu. (Położenie się > kolkę i biegunkę). Leżenie na twardej podłodze z poduszką pod grzbietem > ból grzbietu. Musi podtrzymywać głowę, aby > uczucie ciężaru w niej. Odchylenie głowy do tyłu > ból potylicy; = ból głowy i wzdłuż kręgosłupa ku dołowi. Kończyny, na których leży, drętwieją; nie pojawia się na nich pot. < po stronie, na której leży. Leżenie na lewym boku = kołatanie serca i ból serca. Połykanie = ból grzbietu. Skłonność do przeciągania się. Przeciąganie się = trzaskanie w kolanach; bolesność brzucha. Wysiłek, do którego chory nie jest przyzwyczajony, = paraliż. Nadmierny wysiłek = kołatanie serca; < ból stawu biodrowego. < wieczorem; w nocy; rano po śnie. Wrażliwość na zimne świeże powietrze i przenikliwe wiatry północno-wschodnie. Następstwa picia zimnej wody; przemoczenia, zwłaszcza po rozgrzaniu; zimnych kąpieli; kąpieli morskich. > wskutek ciepła i gorących okładów. < od ciepła łóżka. Rwa kulszowa jest > od ciepła wytworzonego ruchem. < przy zmianie pogody; podczas wilgotnej, burzowej pogody; przed burzą; podczas śnieżycy; jesienią; zimą. Nudności < po jedzeniu. Pragnie zimnej wody, którą natychmiast wymiotuje.

Zależności

Działanie neutralizują: Bry., Bell., Camph., Coff., Crot. t., Grind., Merc., Sang., Sul., Verb. h. Neutralizuje działanie: Bry., Ranunc., Rhod., Ant. t., Sapon. (Ars.). Lek dopełniający: Bry. Niezgodny: Apis, przed nim lub po nim, szczególnie w chorobach skóry. Zgodny: Arn., Ars., Bry., Calc., Calc. ph., Cham., Con., Lach., Ph. ac., Puls., Sul. Dobre następstwo stanowią: Calc., Bell., Graph., Nux, Pho., Pul., Merc., Sep., Sul., Ars., Bry. Porównać: Inne Rhoes i Anacardia. Objawy oczne, > przez ruch, Comoc. (Rhus > od ciepła; Comoc. <). Porażenie reumatyczne wskutek narażenia na wilgoć i zimno, Caust. (Rhus niespokojny ruchowo, > przez ruch w dzień i w nocy; Caust. niespokojny ruchowo tylko w nocy). Ślinianka przyuszna, Am. c. (Rhus lewa; Am. c. prawa). Następstwa pracy w wodzie, Calc. Ziarniste zapalenie spojówek, Arg. n. (u Rhus skurcz jest bardziej nasilony; gdy powieki zostaną siłą otwarte, tryskają parzące łzy, wywołując krostki wokół oka). Kaszel wywoływany zimnym napojem, Sil. (> Caust.). Pot na ciele przy suchej głowie (Sil. pot na głowie przy suchym ciele). Krwawienie z nosa na początku duru brzusznego, Ph. ac. (przy Rhus >, nie przy Ph. ac.). Umożliwia znoszenie zmęczenia mięśniowego, Fl. ac., Ars., Coca. Przerost serca wskutek nadmiernego wysiłku, Bro., Arn., Aco. Owrzodzenia nóg w obrzęku wodnym, Ars., Lyc. (Lyc. w obrzęku wodnym wskutek choroby wątroby). Lęk przed otruciem, Glo., K. bro., Hyo., Bap. Obfite, tryskające łzy, powodujące nadżerki na policzku, Euphr. (Rhus < w prawym oku; ropa rzadsza). Opadnięcie powieki lub dowolne porażenie oka, Gels. (Rhus u chorego reumatycznego, wskutek przemoczenia; Gels. ze spowolnieniem myślenia i przekrwioną twarzą). Płonica, róża itd., z sennością i obrzękiem, Apis (Rhus: ciemnoczerwone zabarwienie, niepokój całego ciała; Ap.: różowoczerwone zabarwienie, wiercenie się. U Rhus przeważa świąd; Ap. wykazuje mniejszą skłonność do tworzenia ropy). Zapalenie jelit, zapalenie otrzewnej, zapalenie kątnicy, Lach. Choroby serca z drętwieniem lewego ramienia, Aco. (mrowienie w palcach), Kalm., Puls. (drętwienie, szczególnie w okolicy łokcia), Act. r. (jakby ramię było mocno przywiązane do ciała), Phyt. (prawe ramię). Sny o sprawach z danego dnia, Bry. (Rhus i Bry. mają przeciwne modalności; stan psychiczny Rhus cechują beznadziejność i przygnębienie, Bry. — zrzędliwość, opryskliwość i drażliwość). Dur brzuszny, Pho. (stanowi dobre następstwo po Rhus; zapalenie płuc; stolce żółte, smugowane krwią, niekiedy jak „popłuczyny mięsne”), Ars. (drażliwy i niespokojny pomimo skrajnego wyczerpania), Bapt. (twarz ciemnoczerwona, otępiała; stolec ciemny, płynny, bardzo cuchnący; senność, stupor; miotanie się z urojeniem, że kończyny są porozrzucane po łóżku; łóżko wydaje się twarde), Arn. (zupełna apatia; mimowolne oddawanie stolca i moczu; krwawa plwocina, jeśli zajęte są płuca). Ropniak i stwardnienie węzłów chłonnych pachowych, Bell. (Bell. w okresie przekwitania, Rhus po porodzie). Wyprysk, Mez., jug. r. (woszczyna). Kaszel < od wieczora do północy, Mez. (Rhus również wskutek odkrycia się). Kolka > przy zgięciu wpół, Coloc. (Rhus również > podczas poruszania się). Zapalenie spojówek wskutek przemoczenia, Calc. Jaskra, Caust. Trzaskający i łamiący ból szczęki, Ign., Petr. Porażenie wskutek reumatycznego zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych (wskutek reumatycznego zapalenia rdzenia kręgowego, Dulc). Ostre porażenie rdzeniowe niemowląt, Sul. (lek dopełniający). Niechęć do odkrywania się, Ars., Hep. Parcie w dół w podbrzuszu, Puls. Ciało odczuwa jakby było odtłuczone od kości, Thuj. Niechęć do ciemności, Am. m., Bar. c., Calc., Carb. a., Stro., Val., Stram. Niechęć do mycia się, Ant. c., Clem., Hep., Sep., Spi., Sul. Następstwa wysokiego unoszenia ramion przy podnoszeniu przedmiotów, Pho. Krwawy mocz wydalany kroplami, Pul. Stulejka, Cann., Merc., Sul., Nit. ac., Sep., Thuj., Sabi. Głód wczesnym rankiem, Aga., Ant. c., Asar., Calc., Carb. a., Lyc., Ran. b., Saba., Zn. Nalot na jednej połowie języka, Daph., Lob. (u Rhus biały). Gorący oddech, Calc., Carb. s., Sul. Nocne nadmierne ślinienie, Cham., Nux, Pho. Utrudnione połykanie pokarmów stałych, Atrop., Bell., Bar. c., Calc., Chi., Dro., Lyc., Plb., Sil. Zapalenie ślinianki przyusznej, Aur., Merc., Pilo.; przerzut do jąder, Rhus, Pal., Bell., K. ca. Coroczne nawroty, Ars. Przeziębienie wskutek przemoczenia głowy (Bell. wskutek strzyżenia włosów). Wrażenie podskórnego owrzodzenia, Ran. b., Pul. Łatwo krztusi się przy połykaniu, K. ca. > po ciepłym pokarmie, Lyc. Krwawienie z nosa w nocy (Bry. rano). Rany kłute, jak po nastąpieniu na gwoździe, Hyper., Led. Ból pleców > podczas leżenia na twardej podłodze, Nat. m. Hydroa, Nat. m. Trądzik wskutek przemoczenia albo wypicia lodowato zimnego napoju po rozgrzaniu, Bellis. Pragnie zimnego napoju i natychmiast go wymiotuje, Ars. Dolegliwości wskutek nadwerężenia jednej tylko części, mięśnia lub ścięgna, Calc., Nux. Zawroty głowy < podczas leżenia (Apis >); < przy wstawaniu z pozycji leżącej lub po schylaniu się, Bry. Galaretowate stolce, Colch., K. bi.

Przyczyny

Najmniejszy gniew. Zimno. Przemoczenie głowy. Wilgotna pościel. Kąpiel w słodkiej lub słonej wodzie. Przemoczenie po rozgrzaniu. Nadwerężenia. Nadmierny wysiłek. Podnoszenie zbyt wielkich ciężarów. Wysokie unoszenie ramion przy podnoszeniu przedmiotów. Picie lodowatej wody. Piwo (ból głowy).

1. Umysł

Niespokojny smutek i nadmiernie dojmujący lęk, zwł. wieczorem (o zmierzchu) i w nocy, z pragnieniem samotności i skłonnością do płaczu. Niepokój, który nie pozwala choremu pozostać w pozycji siedzącej i zmusza go do miotania się w łóżku. Dojmujący lęk z obawą przed śmiercią i wzdychaniem. Lęk przed otruciem. Mania samobójcza (pragnienie rzucenia się do wody). Drażliwość i zły humor z odrazą do pracy. Przygnębienie psychiczne z antropofobią. Bezradność i głębokie przygnębienie. Niepokój o własne dzieci, sprawy i przyszłość, z brakiem wiary w siebie. Osłabienie pamięci i zapominanie (nie może sobie przypomnieć najświeższych wydarzeń). Brak pomysłów i energii umysłowej. Trudność pojmowania. Powolność kojarzenia i otępienie umysłowe. Urojenia wyobraźni i wizje. Łagodne majaczenie z utratą świadomości.

2. Głowa

Zamęt w głowie jak po upojeniu. Oszołomienie z mrowieniem w głowie i bólem kończyn, > podczas ruchu. Chwiejny chód bez zawrotów głowy. Podczas chodzenia zatacza się w prawo. Zawroty głowy i zataczanie się, jakby miał upaść, zwł. przy wstawaniu z łóżka (dreszczowość i ucisk za oczami). Podczas siedzenia zawroty głowy, jakby znajdował się wysoko nad ziemią. Uczucie pustki w głowie. Zawroty głowy z lękiem przed śmiercią podczas kładzenia się wieczorem. Ból głowy (< rano podczas leżenia; od zimna) natychmiast po posiłku lub po wypiciu piwa, a także podczas poruszania ramionami (> od ciepła i podczas poruszania się). Ból głowy < rano, po prawej stronie, z zawrotami, jakby miała upaść do tyłu przy wstawaniu z łóżka; ostre, przeszywające bóle w obu skroniach; ledwie może utrzymać głowę, a przy wykonywaniu czegoś szybko lub pospiesznym wstawaniu przed oczami pojawia się mgła (wywołane. R. T. C.). (Upośledzona czynność incytomotoryczna). Napady bólu głowy zmuszające do położenia się; każde rozdrażnienie i wysiłek na świeżym powietrzu wywołują napady na nowo. Okresowy ból głowy. Ból głowy, jakby mózg był obolały po stłuczeniu, zwł. rano, < podczas poruszania głową i jej unoszenia. Bierne przekrwienie głowy > w spoczynku. Uczucie ciężkości i uciskowego przepełnienia głowy (zwł. czoła; jakby ciężar opadał ku przodowi, z gorącem twarzy), a przy schylaniu się wrażenie, jakby mózg miał pęknąć. Głowa tak ciężka, że chory jest zmuszony trzymać ją prosto; wyprostowanie > ciężar napierający ku przodowi na czoło. Wrażenie ściśnięcia lub rozszerzania się głowy. Ciągnące i rozdzierające bóle głowy, szczególnie w skroniach, głównie wieczorem i w nocy. Przeszywający ból głowy w dzień i w nocy, sięgający uszu, nasady nosa i kości policzkowych, z cierpnięciem zębów. Uderzenia i pulsowanie w głowie, zwł. w potylicy. Bóle, zwł. guzowatości potylicznych. Krwiste przekrwienie głowy. Uczucie pieczenia, zwł. w czole (podczas chodzenia) i potylicy. Potyliczny ból głowy z reumatyczną sztywnością karku (R. rad.). Bolesne mrowienie w głowie. Przy schylaniu się wrażenie, jakby do mózgu nagle wdarła się duża ilość krwi. Uderzenie krwi do głowy z piekącym mrowieniem i uderzeniami w mózgu, jaskrawym zaczerwienieniem twarzy oraz wielkim niepokojem całego ciała rano, w spoczynku, < po jedzeniu. Skłonność do przeziębiania się wskutek przemoczenia głowy. Brzęczenie i szum w głowie. Kołysanie i wrażenie falowania w głowie przy każdym kroku, jakby mózg był luźny; także podczas potrząsania głową. Bolesna wrażliwość zewnętrznych powłok głowy, jak od podskórnego owrzodzenia, zwł. przy podnoszeniu włosów i ich dotykaniu; < po stronie, na której chory nie leży, oraz od rozgrzania się w łóżku. Skurcz skóry głowy, jakby ciągnięto za włosy. Ciągnące i rozdzierające bóle skóry głowy. Obrzęk głowy. Różowaty obrzęk głowy i twarzy z pęcherzykami, które wysychają i tworzą swędzące strupy. Gryzące mrowienie skóry głowy. Sucha opryszczka skóry głowy. Okresowy parch głowy, powracający każdego roku. Parch głowy z grubymi strupami niszczącymi włosy, z zielonkawą ropą (cuchnący zapach) i silnym świądem w nocy. (Wyprysk całej owłosionej skóry głowy, powodujący utratę włosów. R. T. C.). Małe, miękkie guzki na skórze głowy. Wieloletni kaszak wyleczony za pomocą Rh. t. Ø, które jednocześnie wywołało różę (H. W., xxxi. 199).

3. Oczy

Bóle oczu podczas poruszania gałkami ocznymi. Ucisk i uczucie pieczenia w oczach. Oczy nieruchome, matowe i spuszczone. Szczypanie oczu i powiek. Dolegliwości wewnętrznej powierzchni powiek. Zapalenie oczu i powiek z zaczerwienieniem oraz sklejaniem się powiek w nocy. Obfite łzawienie (oczy pełne łez, załzawione) z obrzękiem wokół oczu. Powiększone gruczoły Meiboma; rzęsy wypadają. Światłowstręt. Pęcherzowaty obrzęk powiek, zamykający oczy. Obrzęk (różowaty) całego oka i otaczających je części. Reumatyczne zapalenie oka, szczególnie prawego. Dnawe zapalenie rogówki, < przy wilgotnej, deszczowej pogodzie; wzrok przyćmiony. Porażenna sztywność powiek. Szarpnięcia i drżenia oczu oraz powiek. Sine zabarwienie wokół oczu. Uczucie ciężkości powiek. Jęczmienie na dolnych powiekach. Zasłona przed oczami i osłabienie wzroku; wszystkie przedmioty wydają się blade.

4. Uszy

Ból ucha. Bolesne tętnienie w uchu w nocy. Obrzęk uszu. Wyciek krwistej ropy z uszu z głuchotą. Świsty, piski lub dzwonienie w uszach podczas chodzenia, które po położeniu się przechodzą w głuchy rezonans, jakby membrana tympani pękła. Obrzęk i zapalenie ślinianek przyusznych z gorączką. Ropienie ślinianek przyusznych.

5. Nos

Zaczerwienienie czubka nosa z bólem jak od otarcia przy dotknięciu. Gorący obrzęk nosa. Oddech wydaje się tak gorący, że pali nozdrza. Suchość nosa. Wyciek zielonkawej, cuchnącej ropy z nosa. Krwawienie z nosa, również w nocy oraz przy schylaniu się lub chrząkaniu; krew ciemna; strupy wokół nozdrzy. Częste, gwałtowne i niemal skurczowe kichanie. Obfity wyciek śluzu z nosa bez nieżytu.

6. Twarz

Twarz blada, chorobliwa i wynędzniała, z sinymi obwódkami wokół oczu i spiczastym nosem. Ciągnięcie i pieczenie w okolicy nadbrwiowej oraz w kościach policzkowych. Twarz zniekształcona i wykrzywiona skurczami. Twarz czerwona, z piekącym gorącem. Różowate zapalenie i obrzęk twarzy z uciskowymi i napinającymi bólami przeszywającymi oraz piekącym mrowieniem. Róża pęcherzykowa z żółtawiczą surowicą w pęcherzykach. Wilgotna wysypka i grube strupy na twarzy z sączeniem cuchnącej, krwistej surowicy. Trądzik. (Trądzik różowaty; liszajec na twarzy lub czole). Kąciki ust bolesne i owrzodziałe. Opryszczkowa wysypka ze strupami wokół ust i nosa, ze świądem, szarpnięciami i uczuciem pieczenia. Osutka na policzkach, brodzie i wokół ust. Złuszczanie skóry twarzy. Tnące skurcze i piekące bóle skurczowe policzków (czerwonych i gorących). Zimny pot na twarzy. Wysyp palących krostek wokół warg i na brodzie. Kurczowy ból stawu szczękowego w spoczynku i podczas poruszania szczęką, z trzaskaniem przy najmniejszym ruchu, > od silnego ucisku z zewnątrz i po przyjęciu czegoś ciepłego. Skurcze szczęki. Nieustanna potrzeba ziewania, aż wydaje się, że szczęka pęknie. Twardy i bolesny obrzęk (uciskowe drążenie) ślinianek przyusznych i podżuchwowych (z kłuciem podczas połykania). Wargi suche i brunatnawe.

7. Zęby

Ból zębów jak od otarcia albo z rwaniami, przeszywaniami, szarpnięciami, wierceniem i mrowieniem, często w nocy albo < na świeżym powietrzu i > od zewnętrznego ciepła (oraz w ciepłym pomieszczeniu), niekiedy również wskutek przeziębienia. Rozchwianie zębów. Zęby wydają się wydłużone. Rozchwianie dolnych siekaczy; nie może nimi gryźć. Cuchnący wyziew z próchniczych zębów. Ból palący dziąseł, jak od otarcia, również w nocy.

8. Jama ustna

Suchość jamy ustnej z bardzo silnym pragnieniem. Obfite nagromadzenie śliny w jamie ustnej. W nocy z ust wypływa żółta, a niekiedy także krwawa ślina. Gdy po południu zasypia na siedząco, ślina wypływa z ust. Rano w łóżku usta pełne słonej wody. Rano śluz i język mają słony smak. Obfite nagromadzenie lepkiego śluzu w jamie ustnej i gardle, z częstym odkrztuszaniem. Nieprzyjemny zapach z ust. Język: suchy, czerwony lub brunatnawy i popękany; koniuszek trójkątny, czerwony; u nasady żółtawobiały. Język biały; często tylko po jednej stronie. Wrażenie, jakby język był pokryty błoną.

9. Gardło

Uczucie suchości gardła. Bolesność gardła, jakby spowodowana wewnętrznym obrzmieniem, z bólem jak po stłuczeniu nawet podczas mówienia oraz z uciskiem i przeszywaniami przy przełykaniu. Wrażenie w gardle, jakby coś z niego wyrywano. (Bolesność gardła po wysiłku związanym z mówieniem.). Trudność w przełykaniu oraz ból przy połykaniu pokarmów stałych, jak od skurczu gardła i przełyku; trudne przełykanie płynów, jak wskutek paraliżu. Brandy wywołuje niezwykłe uczucie pieczenia w gardle. Obfite nagromadzenie śluzu w gardle, z częstym chrząkaniem rano. Pulsujący ból u dołu przełyku.

10. Apetyt

Gnilny smak, zwłaszcza rano i po posiłku. Smak mdły, lepki, gryzący, gorzki, kwaśny albo metaliczny. Tłusty smak w ustach, lecz pokarm smakuje prawidłowo. Smak taki, jakby żołądek został rozstrojony zepsutym mięsem, lecz pokarm smakuje prawidłowo. Słodkawy smak w ustach. Gorzki smak pokarmów, zwłaszcza chleba, który wydaje się szorstki i suchy. Brak apetytu z odrazą do wszelkiego pokarmu, zwłaszcza chleba, mięsa, kawy i wina. Brak apetytu odczuwany w podniebieniu i gardle, z uczuciem pustki w żołądku, a zarazem żarłoczny głód, który ustępuje po pewnym czasie siedzenia. Uczucie pełności i sytości w żołądku, odbierające wszelki apetyt. Po posiłku silna skłonność do snu, ucisk i pełność w żołądku oraz brzuchu, nudności z chęcią wymiotowania, osłabienie, zawroty głowy i dreszcze. Nagłe wymioty podczas jedzenia. Chleb ciężko zalega w żołądku. Brak apetytu z nieugaszonym pragnieniem. Głód bez apetytu. Ból i gorąco głowy po wypiciu piwa. Pragnienie najczęściej wskutek uczucia suchości w jamie ustnej, także w nocy lub rano, z chęcią przede wszystkim na zimną wodę i zimne mleko. Pragnienie przysmaków; ostryg.

11. Żołądek

Odbijania o smaku pokarmu. Puste odbijania po posiłku albo po piciu. Odbijania z żołądka, które zdają się przenosić na prawą stronę klatki piersiowej, jak gdyby tam osiadały. Gwałtowne odbijania z mrowieniem w żołądku, > po położeniu się, < przy wstawaniu. Pituita w żołądku. Ból żołądka i nudności po wypiciu lodowatej wody. Nudności i skłonność do wymiotów, głównie po posiłku i po piciu, a także w nocy lub rano po wstaniu, > po położeniu się. Wymioty natychmiast po jedzeniu. Bóle żołądka, jak gdyby znajdował się w nim kamień, zwłaszcza po posiłku i podczas stania. Ucisk w żołądku i dołku podsercowym, często z utrudnionym oddychaniem. Tętnienie i przeszywanie w nadbrzuszu. Ściskanie, uczucie obrzmienia oraz ból jak od owrzodzenia w dołku podsercowym. Uczucie zimna w żołądku. Wrażenie w dołku podsercowym, jakby coś od niego odrywano, zwłaszcza przy pochylaniu się albo niefortunnym stąpnięciu.

12. Brzuch

Wzdęcie brzucha, zwłaszcza po posiłku. Uciskające ciągnięcie od dołu ku górze w lewym podżebrzu. Bolesność jak po pobiciu w podżebrzach, a jeszcze bardziej w brzuchu; < po stronie, na której chory leży, przy obracaniu się i rozpoczynaniu ruchu. Uciskające uczucie ciężkości w brzuchu, jak od ciężaru. Kurczowe skurcze brzucha, zmuszające chorego do pozostawania zgiętym wpół. Twardy i widoczny skurcz brzucha przebiegający w poprzek pępka; brzuch wzdęty powyżej i poniżej tego pasa. (Ból brzucha z uciskiem w poprzek czoła i bezsennością. Bardzo silny, ciągły ból wokół pępka, wywołany odruchami wymiotnymi. R. T. C.). Wiercące skręcanie w brzuchu, jakby wywołane przez robaka. Tnące rwania, szarpnięcia i szczypania w brzuchu (zwłaszcza po jedzeniu; > po oddaniu stolca). Ból w okolicy okrężnicy wstępującej. Uczucie pieczenia w brzuchu. Rozluźnienie brzucha z wewnętrznym wstrząsaniem przy każdym kroku. Bardzo silna kolka, często w nocy albo < po wszelkiego rodzaju pokarmach lub napojach, niekiedy z krwawymi wypróżnieniami. Wrażenie w brzuchu, jakby coś odrywano. Szkarłatne zabarwienie brzucha. Bolesność powłok brzucha, jakby były owrzodziałe, zwłaszcza podczas przeciągania się rano. Obrzmienie węzłów chłonnych pachwinowych. Ucisk w pachwinach ku zewnątrz, jakby miała się wysunąć przepuklina. Wzdęty brzuch, zwłaszcza po jedzeniu. Znaczne nagromadzenie gazów, z burczeniem, fermentacją i szczypiącymi ruchami w brzuchu. Nadzwyczaj cuchnące gazy.

13. Stolec i odbyt

Zaparcie, niekiedy występujące naprzemiennie z biegunką. Twarde i powolne wypróżnienia. Parcie na stolec, niekiedy z nudnościami oraz rwaniem lub szczypaniem w brzuchu. Bolesne parcie bez oddania stolca. Wypróżnienia luźne, krwawe, wodniste albo śluzowe, pieniste, galaretowate, czerwone lub smugowane na biało i żółto. Czerwonka; galaretowate, bezwonne stolce, częstsze po północy, poprzedzone bólem i po nich następujące nasilenie bólu, z wielkim niepokojem ruchowym. Uporczywa albo czerwonkowa biegunka. Kał całkowicie biały. Nocna biegunka z bardzo silną kolką, bólem głowy i bólami wszystkich kończyn (> po wypróżnieniu albo podczas leżenia na brzuchu). Przewlekła, bezbolesna biegunka, występująca tylko rano i poprzedzona wyraźnym wzburzeniem jelit. Biegunka z bólami rwącymi, które przy każdym wypróżnieniu biegną w dół tylnej powierzchni nogi. Mimowolne oddawanie stolca podczas snu w nocy. Krótki oddech podczas oddawania stolca. Mrowienie i świąd odbytu oraz odbytnicy. Uczucie zwężenia odbytnicy, jak gdyby jedna jej strona zarosła. Wypadanie guzków krwawniczych z odbytu po miękkim wypróżnieniu, z bólem jak od otarcia.

14. Narządy moczowe

Zatrzymanie moczu. Częste i naglące parcie na mocz, w dzień i w nocy, z obfitym oddawaniem moczu. Nietrzymanie moczu, zwłaszcza podczas spoczynku (w nocy albo podczas siedzenia). Mocz oddawany rozdwojonym strumieniem. Oddawanie kropla po kropli krwistoczerwonego moczu, z parciem. Zmniejszone wydalanie moczu pomimo przyjmowania dużej ilości płynów. Ciemno zabarwiony, drażniący mocz, który szybko mętnieje. Biały, mętny mocz. Mocz przejrzysty jak woda, ze śnieżnobiałym osadem. Obrzmienie cewki moczowej.

15. Męskie narządy płciowe

Obfita wysypka na narządach płciowych (zamykająca cewkę moczową wskutek obrzmienia). Zapalenie żołędzi. Sączące pęcherzyki na żołędzi. Obrzmienie żołędzi i napletka; napletek ciemnoczerwony. Załupek. Czerwone plamy (wykwity) na wewnętrznej powierzchni napletka. Obrzmienie i zgrubienie moszny (z nieznośnym świądem). Róża moszny. (Wodniak jądra; wskutek nadmiernego dźwigania). Moszna wiotka i nisko zwisająca. Wilgotna wysypka na mosznie. Częste nocne erekcje z parciem na mocz. Silny popęd płciowy rano.

16. Żeńskie narządy płciowe

Miesiączka przedwczesna i zbyt obfita. Krwawienie miesiączkowe jasne i drażniące, wywołujące szczypiący ból sromu. Różowate zapalenie zewnętrznych narządów płciowych. Bolesność pochwy krótko po stosunku (albo uniemożliwiająca stosunek). Miesiączka trwająca zbyt długo. Wydzielina miesiączkowa = bardzo silny ból sromu. Błoniasne bolesne miesiączkowanie. Krwotok miesiączkowy wskutek nadwyrężenia; wskutek przemoczenia. Wypływ krwi podczas ciąży. Ból pochwy jak od otarcia oraz przeszywania. (Polip macicy z krwotokiem macicznym. Łagodzi przeszywające bóle raka macicy. R. T. C.). Ból napierający ku dołowi; podczas stania. Zbyt długo trwające bóle poporodowe po ciężkim porodzie, z dużym i nadmiernym parciem. Wypływ krwi i skrzepów z macicy, z bólami porodowymi. Po porodzie nieprawidłowa wydzielina z pochwy, z przeszywaniami wznoszącymi się w narządach płciowych oraz uczuciem rozsadzenia głowy. Przez wiele tygodni po porodzie ból prawych kończyn z drętwieniem od bioder po stopy (żylaki). Poronienie wskutek nadwyrężenia. Ropień pachowy po porodzie. Piersi boleśnie nabrzmiałe, z czerwonymi smugami; stan reumatyczny. Brak miesiączki wskutek przemoczenia; z mlekiem w piersiach. Bolesny biały obrzęk kończyny dolnej; poporodowe zapalenie macicy o przebiegu tyfusowym. Zmniejszone wydzielanie (albo zahamowanie wydzielania) mleka; z pieczeniem całego ciała.

17. Narządy oddechowe

Chrypka i szorstkość gardła, z uczuciem bolesnego otarcia w klatce piersiowej. Uczucie zimna w gardle podczas wdechu. Skłonność do dławienia się przy przełykaniu. Palący wydech z krtani. Uczucie zwężenia w dołku szyjnym po krótkim spacerze. Kaszel wywoływany łaskotaniem w drogach oddechowych; na ogół krótki i suchy, z udręką i dusznością, głównie wieczorem przed północą. Suchy, męczący kaszel. Suchy, drażniący kaszel, rozpoczynający się tuż przed dreszczami i utrzymujący się podczas dreszczy. Kaszel z wymiotami treścią pokarmową, zwłaszcza wieczorem i podczas leżenia na plecach. Kaszel po przebudzeniu rano. Podczas kaszlu pojawia się smak krwi w ustach, lecz chory nie odkrztusza krwi. Krótki kaszel z gorzkim smakiem w ustach, wieczorem po położeniu się i rano po przebudzeniu. Kaszel z kłuciami w klatce piersiowej i obfitym poceniem całego ciała. Krztusiec; skurczowy, gwałtowny kaszel, wywoływany łaskotaniem w krtani i klatce piersiowej, z odkrztuszaniem (z wyjątkiem wieczoru) gryzącej ropy albo szarozielonego, zimnego śluzu o gnilnym zapachu bądź jasnej, skrzepłej, niekiedy brunatnej krwi. Wysunięcie ręki spod kołdry wywołuje kaszel. Zapalenie płuc z objawami tyfusowymi, często po ponownym wchłonięciu ropy. Kaszel z bólem żołądka albo ze wstrząsaniem w klatce piersiowej i głowie. Straszliwy kaszel, sprawiający wrażenie, jakby miał coś wyrwać z klatki piersiowej. Kaszel z odkrztuszaniem jasnoczerwonej krwi i uczuciem omdlewania w klatce piersiowej.

18. Klatka piersiowa

Utrudnione oddychanie po umiarkowanie długim spacerze. Niepokojący ucisk w klatce piersiowej, nawet w nocy. Nudności odczuwane w klatce piersiowej; < przy pochylaniu się. Oddychanie utrudnione przez ucisk i ściskanie w dołku podsercowym. Duszność wieczorem z napięciem w klatce piersiowej. Częsta potrzeba wykonania pełnego wdechu. Osłabienie w klatce piersiowej, utrudniające mówienie po spacerze na świeżym powietrzu. Uczucie zwężenia w klatce piersiowej. Przeszywania i ostre kłucia w klatce piersiowej oraz jej bokach, zwłaszcza podczas siedzenia z tułowiem pochylonym do przodu, mówienia, głębokiego oddychania i kichania; rzadko podczas chodzenia albo dużego wysiłku. Zapalenie płuc, także pneumonia nervosa. Pleurodynia; ból w klatce piersiowej przeszywa do barków (Rh. rad.). Mrowienie w klatce piersiowej z napięciem jej mięśni, < w spoczynku. Napływ krwi do klatki piersiowej.

19. Serce

Osłabienie i uczucie drżenia serca. Gwałtowne kołatanie serca podczas spokojnego siedzenia. Przeszywania w okolicy serca, z bolesnym uczuciem paraliżu i drętwieniem lewej ręki. Tętno szybkie, drobne, podatne na ucisk.

20. Szyja i plecy

Reumatyczna sztywność karku i szyi, z bolesnym napięciem podczas ruchu. Bolesne obrzmienie węzłów chłonnych pachowych. Reumatyczne rwanie między łopatkami, niezależne od ruchu, < od zimna, > od ciepła. Rwanie między barkami, ściągające ku środkowi z obu stron. Przejściowe uczucie zimna w plecach. Ból lędźwi jak po stłuczeniu, zwłaszcza przy dotykaniu tych okolic oraz podczas spoczynku. Ból krzyża podczas nieruchomego siedzenia albo leżenia; > podczas leżenia na czymś twardym lub wskutek wysiłku fizycznego. Ból kości krzyżowej jak po stłuczeniu, gdy chory leży na niej nieruchomo albo siedzi bez ruchu; podczas poruszania się nie odczuwa go wcale. Bolesna sztywność lędźwi. Bolesna wyrośl kostna na kości krzyżowej. Skrzywienie kręgosłupa. Bóle lędźwi, pleców i karku, jak wskutek podniesienia zbyt wielkiego ciężaru. Ciągnięcie i kłucia w plecach, zwłaszcza podczas siedzenia i pochylania się. Opistotonus.

21. Kończyny

Obrzęk, sztywność i uczucie porażenia w stawach wskutek skręceń, przeciążenia dźwiganiem lub nadmiernego rozciągnięcia. Kulawizna, sztywność i ból przy pierwszych ruchach po odpoczynku albo przy wstawaniu rano; > od ciągłego ruchu. Drżenie lub uczucie drżenia kończyn. Kończyny, na których chory leży, zwł. ramiona, drętwieją. Reumatyczne napięcie, ciągnięcie i rozdzieranie w kończynach podczas spoczynku. Nadmiernie zimne dłonie i stopy przez cały dzień.

22. Kończyny górne

Piekące przeszywanie poniżej lewego dołu pachowego, na ramieniu. Rozdzieranie i pieczenie w barku, z porażeniem ramienia, zwł. w porze chłodnej, podczas spoczynku i w cieple łóżka. Zimno, porażenie i brak czucia w ramieniu. Prawe ramię słabe; porażenie reumatyczne. Wyrośl kostna ramienia, z pieczeniem i owrzodzeniami wydzielającymi posokowatą ropę. Obrzęk o charakterze róży i krosty, z piekącym świądem ramion, dłoni i palców. Czerwone plamy na ramionach. Silne kłucia w prawym ramieniu od strony zewnętrznej. Szarpnięcia, przeszywania i rozdzierania w ramionach. Napięcie w stawie łokciowym. Szarpiące rozdzieranie w łokciach, nadgarstkach i stawach palców. Drążący ból w kościach przedramienia. Osłabienie i sztywność przedramienia oraz palców podczas ruchu, a po najmniejszym wysiłku — drżenie tych części. Gorący obrzęk dłoni wieczorem. Obrzęknięte żyły na dłoniach. Pęcherzykowa wysypka skupiona w grupach na nadgarstku. Rozpadliny; piekący ból grzbietów dłoni. Grzbiet dłoni pokryty spękaniami i gorący; skóra twarda, szorstka i sztywna. Rozdzieranie we wszystkich stawach palców. Brodawki na dłoniach i palcach. Zadziory przy paznokciach. Obrzęk palców. Szarpnięcia w kciukach. Przykurcz palców.

23. Kończyny dolne

(Wysypka z potem w szparze pośladkowej.). Tępe, uporczywe bóle nóg; chory co chwilę musi zmieniać pozycję. (Bóle lewej kończyny dolnej, głównie uda, wskutek wchłaniania produktów septycznych w dawno istniejącej chorobie jamy brzusznej, z podrażnieniem pęcherza. R. T. C.). Przeszywania i rozdzierania w stawie biodrowym, sięgające do dołu podkolanowego, zwł. przy opieraniu ciężaru na stopie; albo tępe ciągnięcia i pieczenie podczas spoczynku oraz bolesna tkliwość stawów przy wstawaniu z siedzenia lub wchodzeniu po schodach (bądź po innym nadmiernym wysiłku; mimowolne utykanie). Napięcie i sztywność mięśni oraz stawów bioder, ud, podudzi, kolan i stóp. Porażenie kończyn dolnych. Kurcz łydki po północy, podczas leżenia w łóżku oraz podczas siedzenia po chodzeniu; ustępuje po zgięciu kolana. Kurcze pośladków, ud i łydek, zwł. nocą, w łóżku albo podczas siedzenia po chodzeniu. Skurczowe drgania kończyn przy stawianiu kroku. Napięcie w kolanie, jakby ścięgna były zbyt krótkie. Bolesny obrzęk nad kolanem. Ciągnące i szarpiące rozdzieranie w udach i podudziach. Kłucia w udach, podudziach, kolanach, stopach i palcach stóp. Uczucie ciężkości nóg, zwł. w dołach podkolanowych i łydkach. Mrowiący ból trzonów kości piszczelowych nocą, gdy nogi są skrzyżowane, ze stałą koniecznością poruszania nimi, uniemożliwiającą sen. Zimno lewej kości piszczelowej. Porażenie nóg i stóp. Przeszywania i wykręcający ból w kostkach przy opieraniu ciężaru na stopie. Zapalny obrzęk podbicia, niekiedy z krostami i prosówkowymi grudkami w zajętej okolicy. Obrzęk wokół kostek po zbyt długim siedzeniu, szczególnie podczas podróży. Obrzęk stóp o charakterze róży. Obrzęk stóp wieczorem. Drętwienie i bladość stóp (stopy jak martwe). Wykrzywienie palców stóp. Odciski na stopach, z pieczeniem i bólem jak od otarcia.

24. Objawy ogólne

[Lek ten przychodzi na myśl, gdy występuje nieodparta potrzeba poruszania się lub częstego zmieniania pozycji, po czym na krótko następuje wielka ulga; następnie chory znów musi się poruszyć i ponownie doznaje takiej samej krótkotrwałej ulgi; stan ten jest zwykle < nocą. Po pewnym czasie odpoczynku albo przy wstawaniu ze snu, podczas pierwszych ruchów, odczuwa się bolesną sztywność, która mija przy nieustannym ruchu; ciągły ruch przynosi ulgę. Np. karmiąca matka może mieć bolesne brodawki sutkowe; gdy dziecko zaczyna ssać, brodawka boli niezwykle silnie, lecz przy dalszym ssaniu ból znacznie się zmniejsza. Ból klatki piersiowej (często reumatyczny), < przy używaniu ramion, jak podczas ścielenia łóżka, zamiatania itd.; sztywność karku; uczucie, jakby ciało zostało odbite od kości albo jakby pies odgryzał je od kości; jakby jakaś część była skurczona; jakby jakaś część powiększyła się; jakby pewne części zrosły się ze sobą; uczucie ciężkości w częściach zewnętrznych lub wewnętrznych; szarpiące bóle części zewnętrznych; bóle przeszywające i rozdzierające; uczucie napięcia lub ucisku w częściach zewnętrznych bądź wewnętrznych; artretyczny ból stawów; uczucie drżenia w częściach wewnętrznych; chorzy z niestrawnością często skarżą się na drżenie w żołądku; uczucie skrobania wzdłuż okostnej. Na wszelkie zaburzenia lub dolegliwości, ostre bądź przewlekłe, wynikające z nagłego i całkowitego przemoczenia podczas ulewy albo z jakiegokolwiek zmoknięcia; taką przyczynę mogą mieć również dolegliwości trwające od bardzo dawna. Dolegliwości ogólnie dotyczące prawego pierścienia pachwinowego; lewej strony klatki piersiowej; lewego ramienia; lewej kończyny dolnej; lewej strony ciała; skóry głowy, jak w róży szerzącej się ku skórze głowy; węzłów chłonnych wokół szyi, szczególnie gdy są obrzęknięte lub objęte stanem zapalnym, z czerwonymi smugami, jak często w płonicy; stawów szczęk, zwłaszcza gdy są < na początku ruchu i > od dalszego ruchu; jamy brzusznej ogólnie; wzgórka łonowego, gdzie może występować bardzo silny świąd, a czasami znajduje się twardy, siny czyrak; łopatek; okolicy lędźwiowej, jak np. wtedy, gdy przy schylaniu plecy bolą tak silnie, że chory nie może się wyprostować bez pomocy — może to wynikać z dawnego skręcenia albo nagłego „postrzału” w plecach; kości krzyżowej; pośladków; przedramienia; barku; grzbietu dłoni; stawów palców ogólnie; stawu ramiennego; łokcia; nadgarstka; kości kończyny górnej; łydek; stawów kończyny dolnej — stawu biodrowego, kolanowego i skokowego; osłabienie stawów. Skrzepy krwi z nosa; krwioplucie ze skrzepami krwi; twarz pokryta zmianami jak w róży; zwiększone wydzielanie śliny; trudność w połykaniu, przy czym plecy bolą tak silnie; lejący katar. Początkowa niemożność poruszania zajętymi częściami. Bardzo łatwo dochodzi do skręcenia przy podnoszeniu; porażenie kończyn; zataczanie się podczas chodzenia. Zwężenia po zapaleniu, dlatego lek może niekiedy znaleźć zastosowanie w zwężeniach powstałych po rzeżączce; obrzęki ogólnie, ze stanem zapalnym lub bez niego; wyczerpanie; niechęć do mycia się; rany z nadwyrężeniem mięśni. Węzły chłonne pachowe, gdy obrzęk jest bardzo głęboki i twardy.

< przed burzą deszczową; po północy; rano; przed zaśnięciem; od kąpieli; chory nie znosi zimnej wody; dolegliwości pojawiające się jesienią; przy głębokim oddechu; podczas wdechu; od zimna ogólnie; na zimnym powietrzu; podczas zimnej i wilgotnej pogody; od kaszlu; podczas żucia; przy podkurczaniu kończyn; od wysiłku fizycznego; po piciu; po zmęczeniu; po odkryciu głowy; wskutek urazów chirurgicznych; wskutek skręceń; od położenia się; od podnoszenia; od zimnego jedzenia; zimnej wody; czegokolwiek zimnego; podczas pocenia się; od mokrych okładów; podczas odpoczynku; przy pierwszym wstawaniu; podczas siedzenia; podczas mówienia; po rozebraniu się; podczas mglistej albo mglistej i wilgotnej pogody; wskutek zmoknięcia; zimą; wskutek zmoknięcia podczas pocenia się; u położnic; w ospie prawdziwej; jako następstwa kiły. H. N. G.]. Choroby epidemiczne z obrzękiem cieśni gardzieli, grożącym obrzękiem głośni; gardło usiane pęcherzykami, głos ochrypły; uczucie obtarcia i chropowatość gardła (Dunham). Reumatyczne i artretyczne ciągnięcia, napięcia i rozdzierania w kończynach, nasilające się do najwyższego stopnia podczas spoczynku, a także przy złej pogodzie, nocą i w cieple łóżka, często z uczuciem bezwładu i drętwienia zajętej części po poruszeniu nią. Kurcze i napięcie w różnych częściach, jak od skurczu ścięgien. Przykurcz niektórych kończyn. Przeszywania z uczuciem napięcia oraz sztywność stawów, < przy wstawaniu z siedzenia i na świeżym powietrzu. Porażenna sztywność kończyn, zwł. na początku poruszania daną częścią po odpoczynku. Łatwe drętwienie części, na których chory spoczywa. Odrętwienie niektórych części, z mrowieniem i utratą czucia. Mrowienie w zajętych częściach. Wykręcający ból kończyn. Porażenie, niekiedy połowicze. Czerwone, lśniące obrzęki, z bólem przeszywającym jak od otarcia przy dotyku. Bóle jak po stłuczeniu albo miejscami uczucie, jakby ciało oddzieliło się od kości. Uciskowe ciągnięcie w okostnej, jakby skrobano kości. Uczucie w narządach wewnętrznych, jakby coś zostało oderwane. Obrzęk i stwardnienie węzłów chłonnych. Żółtaczka. Szarpnięcia mięśni i kończyn. Ruchy konwulsyjne i inne dolegliwości powstałe wskutek zimnej kąpieli. Dolegliwości połowicze. < oraz pojawianie się bólów i objawów podczas spoczynku lub nocą, a także przy wejściu ze świeżego powietrza do pokoju; > uzyskiwane dzięki ruchowi i chodzeniu. Chłodne, świeże powietrze jest źle tolerowane; zdaje się powodować bolesność skóry; (objaw kluczowy w reumatyzmie. Dunham). Nawrót lub < wielu dolegliwości przy niesprzyjającej pogodzie. Ogólna pobudliwość układu nerwowego, < przy najmniejszym poddaniu się gniewowi. Ciągnięcia we wszystkich kończynach podczas leżenia. Drżenie kończyn po najmniejszym zmęczeniu. Niepewny chód. Wielkie znużenie i osłabienie, z potrzebą położenia się. Omdlenie. Niezdolność znoszenia świeżego powietrza, niezależnie od tego, czy jest gorące, czy zimne; wywołuje ono bolesne odczucie na skórze.

25. Skóra

Róża pęcherzykowa, w której pęcherze są duże. Wykwity na twarzy ogólnie — na brodzie, twarzy, policzkach, ustach, nosie i czole — powodujące bardzo silny piekący świąd. Krostkowe odmroziny. Wykwity ogólnie; piekące; z piekącym świądem; krostkowe; z obrzękiem; plamiste; jak strup mleczny; wilgotne; jak pokrzywka; sine, z różą; łuszczące się; z uczuciem napięcia lub ściągnięcia; ospowate; czarne; ropne; półpasiec; wybroczyny; kłucie; łaskotanie; pęcherze, które niekiedy szerzą się w górę kończyny, a czasami mają kolisty kształt i szerzą się z czerwonym brzegiem na czele zmiany, stopniowo przekształcającym się w pęcherz, podczas gdy czerwone obrzeże nadal posuwa się z przodu (jeśli brzegi są czarne, Arsen.); świąd < po drapaniu. Liszaje ogólnie. Owrzodzenia piekące; z żrącą ropą; z posokowatą ropą. Wysypka bardzo silnie swędzi w płonicy, ospie prawdziwej itd., z charakterystycznym niepokojem ruchowym. Róża ropowicza, zwł. gdy zaczyna się przy kostce i stopniowo szerzy w górę nogi, biegnąc ku górze w głębszych tkankach, bez gorączki. Świąd całego ciała, głównie części owłosionych. Kłucie i mrowienie skóry, pieczenie po drapaniu. Wilgotna skóra. Stwardnienie i pogrubienie skóry. Twardy obrzęk zajętych części. Zapalenia o charakterze róży. Pokrzywka. Wykwity, na ogół pęcherzykowe i strupiejące, z piekącym świądem, pojawiające się zwł. wiosną i jesienią. Wysypka z drobnych krost na czerwonym podłożu, jak w półpaścu. Zgorzelinowe owrzodzenia powstające z małych pęcherzyków, z gwałtowną gorączką. Wybroczyny ze znacznym osłabieniem, dochodzącym do całkowitego wyczerpania. Czarne krosty. Opryszczka, niekiedy występująca na przemian z dolegliwościami astmatycznymi i biegunką czerwonkową. Brodawki, zwł. na dłoniach i palcach; duże, o poszarpanych brzegach, często uszypułowane, sączące płyn i łatwo krwawiące. Rozpadliny na dłoniach. Zastrzał. Mrowienie, przeszywanie albo piekące szczypanie w owrzodzeniach, zwł. nocą. Odmroziny. Odciski na stopach, z pieczeniem i bólem jak od otarcia.

26. Sen

Częste, gwałtowne i skurczowe ziewanie. Skurczowe ziewanie bez skłonności do snu, z przeciąganiem kończyn i bólem jak wskutek zwichnięcia stawu żuchwowego. Ziewanie w ogóle; z gwałtownym przeciąganiem kończyn; późne zasypianie; podczas snu leżenie na plecach. Silna skłonność do snu w ciągu dnia, a także rano w łóżku. Senność z męczącymi, urywanymi snami. Bezsenność, zwł. przed północą, na ogół wywołana uczuciem gorąca, burzeniem się krwi oraz niepokojem, który nie pozwala choremu pozostać w pozycji leżącej. Zakłócony sen z niespokojnymi i przerażającymi snami. Coma somnolentum, z chrapaniem, mamrotaniem i karfologią. Sen utrudniony przez ponure myśli. Budzenie się wskutek goryczy i uczucia suchości w ustach. Sen nocny utrudniony przez ucisk w żołądku, drążące szczypanie w brzuchu oraz nudności ze skłonnością do wymiotów. Niemożność pozostawania w nocy w pozycji leżącej na boku. Podczas snu zrywa się z przerażeniem i występują szarpnięcia ciała. Sen niepełny i niespokojny, z rzucaniem się oraz licznymi dokuczliwymi myślami. Żywe sny o sprawach minionego dnia, z mówieniem przez sen. Płacz podczas snu. Sny o ogniu. Sen z otwartymi ustami i krótkim oddechem.

27. Gorączka

Tętno nieregularne; na ogół przyspieszone, lecz słabe, miękkie; niekiedy niewyczuwalne albo przepuszczające uderzenia. Dreszcze i uczucie zimna, zazwyczaj wieczorem, z towarzyszeniem napadów bólu oraz innych objawów dodatkowych. Zewnętrzne zimno na powierzchni skóry; uczucie zimna, lecz zimne powietrze choremu nie przeszkadza. Dreszcze i drżenie na świeżym powietrzu, z gwałtownym pragnieniem. Nieustannie powracające, przelotne dreszcze, jakby ciało oblano zimną wodą. Uczucie zimna przy najmniejszym nawet ruchu. Dreszcz w plecach i gorąco w przedniej części ciała. Zimno i bladość twarzy na przemian z gorącem i zaczerwienieniem. Dreszcze i gorąco przeplatają się — albo są ogólne i jednoczesne (wewnętrzne dreszcze z zewnętrznym gorącem i vice versâ), albo występują w różnych częściach ciała. Ogólne uczucie gorąca, jakby chorego oblano gorącą wodą albo jakby gorąca krew płynęła żyłami. Pot na całym ciele, często już podczas gorąca, a wówczas nierzadko bez potu na twarzy. Gorączka wieczorem: najpierw dreszcze, potem gorąco i pragnienie (oraz pot), z towarzyszeniem bólów tnących i biegunki lub z ich późniejszym wystąpieniem. Najpierw ból głowy (tętnienie w skroniach); później dreszczowość z pragnieniem i bólami rwącymi w kończynach, jak ze zmęczenia; następnie ogólne ciepło, z lekkimi dreszczami podczas ruchu i siną twarzą; wreszcie obfity pot o kwaśnym zapachu. Gorączka trzeciaczkowa albo codzienna. Gorączka trzeciaczkowa z pokrzywką, która znika po napadzie; w okresie bezgorączkowym pieczenie i zaczerwienienie twardówek. Podwójna gorączka trzeciaczkowa; najpierw dreszcze i pragnienie, potem ogólne gorąco z dreszczami przy najmniejszym ruchu, na koniec pot. Podczas dreszczy ból kończyn, ból głowy, zawroty głowy, pulsujący ból zęba, gromadzenie się śliny w ustach oraz skłonność do wymiotów. Podczas nocnego gorąca ciągnięcie we wszystkich kończynach. Przejściowe gorąco z potem, rozpoczynające się w okolicy pępkowej i szybko występujące naprzemiennie z dreszczami. Podczas gorączki lub po niej: szarpnięcia, mrowienie w uszach, głuchota, suchy katar, bezsenność z niespokojnym rzucaniem się, żółtaczka i pokrzywka, ucisk w dołku podsercowym, kołatanie serca z niepokojem, kolka, biegunka i inne dolegliwości żołądkowe oraz nocne pragnienie. Gorączka złośliwa z majaczeniem i gadatliwością, bardzo silnymi bólami we wszystkich kończynach, nadmiernym osłabieniem, suchym lub czarnym językiem, suchymi, brunatnawymi albo czarniawymi wargami, gorącem i zaczerwienieniem policzków, karfologią, szybkim i drobnym tętnem oraz coma somnolentum z chrapaniem i jękami. Pot podczas bólów. Pocenie się w ogóle; z gorącem; pot cuchnący. Pocenie się w pozycji siedzącej, często z gwałtownym drżeniem. Pot nocny, niekiedy z prosówkową, swędzącą wysypką. Pot rano, czasem o kwaśnym zapachu. Poty po ciepłych napojach. Stałe pocenie się.