Cantharis vesicatoria

CANTHARIS.

Lekiem, który zamierzam dziś przedstawić do omówienia, jest Cantharis, tak zwana mucha hiszpańska. Zamierzam omówić ważniejsze objawy wywoływane przez ten lek, porównując go pokrótce z wieloma innymi lekami o podobnym działaniu. Najpierw, dla pełności obrazu, pozwólcie, że przedstawię uwagi o dwóch innych lekach: Lytta vittata i Cantharis strygosa. Pierwszy z nich to mucha ziemniaczana, nie zaś chrząszcz ziemniaczany, którego farmakopealna! nazwa brzmi Doryphora. Mucha ziemniaczana, zastosowana na skórę, działa bardzo podobnie do Cantharis. Najpierw wywołuje zapalenie skóry, po którym wkrótce tworzą się pęcherzyki. Zajęte miejsca stają się czerwone i wyglądem niemal przypominają różę. Pęcherzyki w końcu pękają, pozostawiając owrzodziałą powierzchnię. Ostatecznie może dojść do martwicy zajętej części.

Cantharis strygosa jest gatunkiem Cantharis żerującym na bawełnie. Również dla niego charakterystyczne jest tworzenie pęcherzy.

Istnieją inne odmiany Cantharis, między innymi C. cinerea, C. marginata, C. atrata, C. nuttalli oraz Mylabris cichorii et Phalateria; dwa ostatnie sprowadza się z Chin.

Cantharis, czyli mucha hiszpańska, od dawna jest stosowana przez alopatów jako środek drażniący w celu wywołania odczynu zastępczego; nałożona na dowolną część powierzchni ciała wywołuje gwałtowne zapalenie. Zapalenie to zaczyna się oczywiście rumieniem, po czym szybko dochodzi do tworzenia pęcherzy. Powstałe w ten sposób pęcherze są wypełnione żółtawobiałym płynem surowiczym. W miarę postępu zapalenia powiększają się, a ich zawartość nabiera charakteru ropnego. Ostatecznie dochodzi do martwicy zajętej części, oczywiście pod warunkiem, że stosowanie środka trwa dostatecznie długo. Innym razem mogą powstawać duże pęcherze zwane bullae. Niekiedy osiągają wielkość srebrnej monety półdolarowej. Wznoszą się ponad powierzchnię skóry i są wypełnione płynem powodującym nadżerki. Ta drażniąca właściwość Cantharis stanowi kamień węgielny całej próby lekowej. Bóle towarzyszące tego rodzaju zapaleniu są oczywiście bardzo silne. Mają charakter palący. Gdy proces zapalny zdaje się obejmować nerwy, wzdłuż przebiegu nerwu występują ostre, przeszywające bóle.

Cantharis nie jest jednak jedynym lekiem wywierającym tak silnie drażniące działanie po zastosowaniu na skórę lub przyjęciu wewnętrznym.

Przy stosowaniu zewnętrznym następujące środki prędzej czy później spowodują powstanie pęcherzyków na skórze: odmiany Cantharis, Formica; odmiany Rhus, Anacardium orientale et occidentale; rośliny jaskrowate, takie jak Clematis, Ranunculus bulb., Ranunculus sceleratus, Pulsatilla, Aconite, Caltha, Helleborus, Actea spic; Araceae, szczególnie Arum mac, Arum tri., Paladium; Pix, Terebinthina, Thuja, Nux juglans, Chininum sulph.; kilka gatunków plumbago; Allium sat.; rośliny wilczomleczowate, szczególnie Croton tig., Hura, Euphorbia corol., Euphorbium offic., Mancinella; Sinapis, Piper nigrum, Capsicum, Mezereum, Thapsia garganica, Chloral, Cotula maruta, Drosera, Podophyllum, Chimaphila, Oleander, Chelidonium, Cochlearia arm., Veratrum album, Camphor, Picric acid, Ammonium causticum, Calcarea caustica, Sulphur, Sulphuric acid, Kali sulphide, Nitric acid, preparaty arsenu, Carbolic acid, Mercury, Cuprum arsenicosum, Antimonium tart. itd.

Rhus tox. i Anacardium powodują powstawanie pęcherzyków z silnym zaczerwienieniem i nacieczeniem skóry. U tego ostatniego jako istotne objawy towarzyszące występują ponadto utrata apetytu i inne objawy żołądkowe. Pierwszy wywołuje zaczerwienienie skóry i liczne pęcherzyki otoczone czerwoną obwódką wskutek nacieczenia. Postęp choroby wyznacza wyraźnie odgraniczona, przesuwająca się linia zapalenia. Dominującymi doznaniami są świąd lub mrowienie, podczas gdy w przypadku Cantharis do doznań przewodnich należą pieczenie i szczypanie jak od soli. Cantharis w niektórych przypadkach, gdy jest stosowana miejscowo, wywołuje wokół plastra wypryskową wysypkę; w innych powierzchnia pokryta pęcherzami staje się miękka, papkowata i niemal zgorzelinowa, lecz skóra nie ma czerwonawobrunatnej barwy właściwej Rhus.

Croton tiglium wywołuje niezliczone drobne pęcherzyki na czerwonym podłożu, którym towarzyszy straszliwy świąd. Gdy zajęte są narządy płciowe, podczas oddawania moczu występuje ból; niektóre pęcherze powiększają się, inne zaś pękają, pozostawiając czerwoną, wilgotną powierzchnię. Pęcherzyki mogą przekształcić się w krosty, które w końcu pękają i tworzą szarawe strupy.

Hura Brasiliensis, bliski krewny poprzedniego leku, również wywołuje czerwone pęcherzyki. Oba te leki powodują napięcie skóry, uczucie, jakby skóra była za ciasna, najlepiej potwierdzone w przypadku Croton; u Hura cecha ta obejmuje jednak także same pęcherze, które stają się tak napięte, że po ich otwarciu surowicza zawartość dosłownie wytryskuje. Charakterystyczne dla tego leku jest uczucie drzazgi pod paznokciami kciuków. Wysypka wybiera wystające wyniosłości kostne, na przykład skórę nad kośćmi jarzmowymi.

Formica, zastosowana miejscowo, wywołuje zapalne zaczerwienienie ze świądem i pieczeniem, niewielkim wysiękiem oraz złuszczaniem. Mocz jest białkomoczowy i krwisty, a ponadto występuje silne parcie na mocz.

Clematis crispa stanowi pokarm muchy hiszpańskiej. Wiemy, że Clematis erecta podrażnia skórę, powodując powstanie piekących pęcherzyków, które przechodzą w krosty i wydzielają żółtawą, żrącą posokę. Mocz wydalany jest kroplami albo z przerwami przez zwężoną cewkę moczową.

Ranunculus bulbosus i Ranunculus sceleratus działają podobnie. W przypadku pierwszego z nich pęcherzyki mogą stać się sinoczarne albo wydzielać płyn, który twardnieje i rogowacieje. Drugi wywołuje pęcherze pozostawiające obnażoną powierzchnię z gryzącą wydzieliną i przypomina Cantharis w pęcherzycy. Pod względem sinego zabarwienia Ranunculus bulbosus przypomina raczej Lachesis; ten ostatni lek powoduje głęboko położone, sinawe pęcherze, które pojawiają się po drapaniu. Pod względem zrogowaciałych strupów przypomina Antimonium crudum.

Kilka gatunków wilczomlecza powodowało tworzenie pęcherzy. Odmiana zwana Euphorbium officinarum była stosowana w róży pęcherzowej: czerwone policzki pokryte żółtymi pęcherzami wielkości ziaren grochu — po zastosowaniu soku — oraz gwałtowna gorączka. Podobnie jak Hura, roślina ta oraz Euphorbium cyparissias wykazują powinowactwo do okolicy jarzmowej. Cantharis zajmuje powierzchnię nosa, podobnie jak Graph. Euphorbia peplus również zajmuje nos, a także policzki.

Mancinella działa tak drażniąco, że nawet woda kapiąca z liści na skórę może wywołać pęcherze, lecz towarzyszący rumień znacznie przewyższa rumień po Cantharis. Przypomina zaczerwienienie w płonicy, a Mancinella była stosowana w tej chorobie.

Thapsia garganica, roślina baldaszkowata, bardzo przypomina Croton. Powoduje jednak więcej krost, które szybko wypełniają się ropą.

Mezereum wywołuje liczne drobne pęcherzyki z nieznośnym świądem; wydzielina szybko tworzy jednak grube, wyniosłe strupy, spod których sączy się gryząca ropa.

Capsicum, Camphor, Terebinthina, Pix i Piper nigrum bardzo powoli powodują tworzenie pęcherzy. Kilka z tych środków stosuje się raczej jako środki wywołujące przekrwienie skóry. Pierwszy można rozpoznać po tym, że pęcherze pojawiają się na powierzchniach zwilżonych potem, a odczucie ma charakter ostrego pieczenia, podczas gdy po musze hiszpańskiej jest to szczypiące pieczenie jak od soli.

Camphor, zastosowany miejscowo, powoduje różopodobne zapalenie skóry z jaskrawym zaczerwienieniem, a ostatecznie także pęcherzami — po użyciu stężonego roztworu. Zwykle myślimy o nim, gdy doszło do cofnięcia się choroby skórnej, z dobrze znanymi objawami zapaści i drgawek.

Pix i Terebinthina powodują silny świąd, szczególnie pierwszy z tych leków.

Pod wpływem Pix skóra pęka; występuje bezsenność, a po drapaniu — krwawienie.

Preparaty potasu sprzyjają raczej wysypce grudkowej niż pęcherzykowej, przy czym postać pęcherzykowa stanowi ogniwo pośrednie między grudką a krostą. Kali sulphide i Kali nitricum, zastosowane miejscowo, wywołują pęcherzyki na grudkowym podłożu. Kali bromatum powoduje pęcherzyki wokół mieszków włosowych — po zastosowaniu wewnętrznym. Kali bichromicum wywołuje wysypkę w postaci pęcherzyka z zapadniętym środkiem; pęcherzyk ropieje, a po wygojeniu pozostawia bliznę. Kali hydriodicum powoduje pęcherzyki na grudkowym podłożu — po zastosowaniu wewnętrznym; powstałe pęcherzykowo-krostkowe wykwity zawierają śladowe ilości jodu. Żaden z tych obrazów nie przypomina zatem powierzchownego pęcherza wywołanego przez muchę hiszpańską.

Chloral może wywoływać kilka postaci wysypki. Jego pęcherzyki otacza wyraźne przekrwienie włośniczkowe.

Chininum sulphuricum wywoływał rumień silnie przypominający płonicę, lecz tworzy również zlewające się pęcherzyki, które ulegają owrzodzeniu albo zasychają w strupy. Może także wystąpić pęcherzyca.

W pęcherzycy Cantharis można porównywać z Causticum, Rhus, Ranunculus sceleratus itd. Następujące leki wywoływały tę postać wysypki i zasługują na wypróbowanie: Caltha, Nitric acid, Copaiva, Sulphuric acid, Chininum sulphuricum, Carboneum oxygen.

W przypadku Caltha pęcherze otoczone są pierścieniem i bardzo silnie swędzą. Trzeciego dnia przekształcają się w strupy.

Copaiva zajmuje błony śluzowe, następnie żołądek i jelita, a później skórę. Na czerwonym podłożu tworzy się czerwona, prosówkowa wysypka; pokrzywka; pęcherzyca z nadmierną, cuchnącą wydzieliną.

Carboneum oxygen wykazuje skłonność do wywoływania pęcherzy wzdłuż przebiegu nerwów — kulszowego, trójdzielnego itd. — i dlatego przypomina półpasiec, chorobę sporadycznie wyleczoną przez Cantharis. Powoduje również „duże i małe pęcherze pęcherzycowe”.

Cantharis wykazuje wyjątkowo wyraźne powinowactwo do narządów moczowych. Nawet zewnętrzne zastosowanie leku może wywołać wyraźne objawy ze strony nerek i pęcherza moczowego. To samo zachodzi po przyjęciu leku wewnętrznie. Przyjrzyjmy się teraz niektórym jego objawom. Stwierdzamy tępe, uporczywe bóle w okolicy nerek. Innym razem gwałtowne bóle tnące i palące rozchodzą się od nerek w dół jednego lub drugiego moczowodu aż do pęcherza. Zewnętrzne części ciała nad okolicą nerek są bardzo wrażliwe na dotyk. Występuje uporczywe i gwałtowne parcie na mocz. Często te tnące bóle promieniują również wzdłuż powrózków nasiennych do jąder i dalej w dół prącia, czemu towarzyszy podciąganie jąder. Innym razem występuje podrażnienie żołędzi prącia, objawiające się u dzieci częstym pociąganiem za ten narząd. Ból żołędzi nie musi być ostry; może być jedynie niepokojącym, przykrym odczuciem. Gdy zauważycie ten objaw u dzieci, Cantharis jest na ogół wskazana; innym razem można pomyśleć także o Mercurius solubilis. Objaw ten może oczywiście wynikać z nawyku, na którego praktykowanie dziecku pozwalano. Taki przypadek rzecz jasna nie stanowi wskazania do tych leków.

Przechodząc do samego pęcherza moczowego, również tutaj stwierdzamy skrajną powierzchowną wrażliwość podbrzusza — zwłaszcza gdy pęcherz jest wypełniony moczem — oraz niemal nieznośny tenesmus vesicae. Czasem chory odczuwa potrzebę oddawania moczu co dwie lub trzy minuty. Mocz nie odpływa swobodnie ani obficie, lecz wycieka kroplami, czemu towarzyszą palące i tnące bóle tak dotkliwe, że aż cierpną zęby. Bóle nie mogłyby być silniejsze, nawet gdyby mocz był roztopionym ołowiem. Pieczenie i parcie utrzymują się po oddaniu moczu, tak że biedny chory doznaje właściwie nieustannych męczarni. Zaostrzenia następują co kilka minut, kiedy potrzeba oddania moczu staje się zbyt nagląca, by można było jej się oprzeć. Zmienia się również skład samego moczu. Krew jest z nim mniej lub bardziej dokładnie wymieszana, zależnie od tego, z której części dróg moczowych pochodzi krwawienie. Mocz ma jednak głęboko czerwoną barwę niezależnie od obecności krwi i pozostawia osad śluzowy. Pod mikroskopem obserwuje się włóknikowe odlewy błon wyściełających części, przez które przepływa mocz: kanalików nerkowych, moczowodów i pęcherza moczowego.

Oto obraz działania Cantharis w jego największym nasileniu. Od tych skrajnych objawów istnieją wszystkie stopnie ciężkości, aż po najlżejsze podrażnienie szyi pęcherza moczowego z pogorszeniem po mikcji.

Czasami stwierdzamy zapalenie cewki moczowej z wymienionymi już objawami moczowymi oraz rzeżączkową wydzieliną śluzową lub ropną.

Otóż te objawy charakteryzują Cantharis i wskazują na ten lek w bardzo różnorodnych schorzeniach. Należałoby oczekiwać jego przydatności w zapaleniu nerek, szczególnie w ostrym zapaleniu jednej lub drugiej nerki, raczej niż w przewlekłej chorobie Brighta.

Stwierdzamy również, że Cantharis jest cennym lekiem podczas przechodzenia kamieni nerkowych, zwłaszcza gdy bóle są bardzo gwałtowne. W toku polemiki twierdzono, że niedorzecznością jest mówić o łagodzeniu za pomocą leczenia homeopatycznego bólów towarzyszących przechodzeniu kamieni nerkowych. Moczowód jest wąskim przewodem, a kamień bywa często duży; utrzymuje się więc, że nie może on przejść bez bólu. Jest to błędne przekonanie. Wskazany lek może tak dalece zmniejszyć miejscową podrażliwość, że ból towarzyszący przechodzeniu kamieni nerkowych zostanie znacznie złagodzony.

Często stwierdza się wskazania do Cantharis przy piasku moczowym u dzieci, gdy podrażnienie rozciąga się w dół wzdłuż prącia, a dziecko niemal bezustannie za nie pociąga.

Cantharis jest wskazany w ostrym zapaleniu pęcherza moczowego częściej niż wszystkie pozostałe leki razem wzięte.

Jest również wskazany w krwiomoczu pochodzenia zapalnego.

Ma także działanie wtórne, powodujące zatrzymanie moczu; skutek ten wynika z nasilenia wcześniej istniejących objawów.

W rzeżączce Cantharis jest wskazany, gdy występuje najgwałtowniejsze podrażnienie, a nie tylko zwykła wydzielina z nieodzownym pieczeniem, szczypaniem, mrowieniem itd. Występuje bolesny wzwód ze skrzywieniem prącia (chordee). Zaznacza się silny eretyzm płciowy. Lek jest także wskazany w przypadkach, w których chorobę zahamowano za pomocą wstrzyknięć, a proces chorobowy objął szyję pęcherza moczowego.

Teraz kilka słów o lekach działających na narządy moczowe podobnie jak Cantharis.

Cannabis sativa jest bardzo podobna do Cantharis pod względem objawów ze strony cewki moczowej. Wywołuje taką samą żółtą, ropną wydzielinę z cewki. W obrazie Cannabis wydają się bardziej nasilone pieczenie i szczypanie, natomiast w obrazie Cantharis silniejsze jest parcie naglące. Żołądź prącia jest ciemnoczerwona i obrzęknięta. Może występować chordee. Cannabis sativa może być wskazana w zwykłym ostrym zapaleniu nerek, lecz jest mało prawdopodobne, aby była bardzo użyteczna w chorobie Brighta. Wywołuje jednak ból ciągnący w okolicy nerek, promieniujący do węzłów pachwinowych, z uczuciem niepokoju i nudności w nadbrzuszu.

Cannabis indica jest szeroko stosowana w krajach azjatyckich. Wywołuje najbardziej niezwykłe objawy psychiczne, znacznie przewyższające działaniem Opium. Dwoma głównymi elementami obrazu psychicznego Cannabis indica są urojenia dotyczące odległości oraz czasu. Czas i przestrzeń wydają się ogromnie rozciągnięte. Chory mówi na przykład, że jest głodny i od sześciu miesięcy nic nie jadł, choć naczynia, z których przed chwilą spożywał posiłek, nadal stoją przy jego łóżku; albo wyglądając przez okno, twierdzi, że przedmioty oddalone zaledwie o kilka stóp znajdują się wiele jardów dalej. Obecnie interesują nas jednak szczególnie objawy moczowe Cannabis indica. Lek ten jest bardzo podobny do Cantharis i uchodzi nawet za lepszy od niego w rzeżączce z wyraźnie zaznaczonym chordee. W chorobach nerek Cannabis jest wskazana, gdy rozwija się mocznica z towarzyszeniem silnego bólu głowy i wrażenia, jakby szczyt głowy otwierał się i zamykał. Jeżeli pojawia się majaczenie, wiąże się ono z opisanymi wyżej urojeniami dotyczącymi czasu i przestrzeni.

Equisetum hyemale jest rośliną rosnącą w wodzie. Zawiera dużą ilość kwasu krzemowego. Działa na nerki i pęcherz moczowy bardzo podobnie do Cantharis. Występuje jednak mniej krwi w moczu i słabsze parcie pęcherzowe niż w obrazie Cantharis. Mocz powoduje słabsze parzenie i zawiera mniej płatków włóknika. Przy nadmiarze śluzu w moczu Cantharis jest wskazany rzadziej niż Equisetum. Pęcherz jest tkliwy i bolesny, z silnym tępym bólem, który nie zmniejsza się po oddaniu moczu. Występuje stałe pragnienie oddawania moczu, niekiedy z uczuciem rozpierania pęcherza i obfitym oddawaniem moczu. Podczas oddawania moczu odczuwany jest ból palący w cewce moczowej. Equisetum zdobyło największe uznanie w leczeniu moczenia mimowolnego. Okazywało się w takich przypadkach lecznicze nawet przy nasilonym podrażnieniu pęcherza, zwłaszcza u kobiet, oraz gdy mocz zawierał krew i białko.

Linaria jest kolejnym lekiem, który zarówno wywoływał, jak i leczył moczenie mimowolne z częstym, bolesnym parciem na mocz, zmuszającym chorego do wstawania w nocy.

Eupatorium purpureum przypomina Equisetum pod względem podrażliwości pęcherza u kobiet; w tym właśnie stanie stosuje je dr Richard Hughes z Anglii. Wywołuje częste i bolesne parcie z nadmiernym albo skąpym wydalaniem intensywnie zabarwionego moczu zawierającego śluz.

Petroselinum, jedna z odmian pietruszki, jest bardzo poręcznym lekiem, gdy istnieją do niego wskazania. Wskazuje na niego nagłe parcie na mocz. Dziecko zostaje gwałtownie ogarnięte potrzebą oddania moczu. Jeżeli potrzeba ta nie może zostać natychmiast zaspokojona, dziecko podskakuje z bólu. Petroselinum jest użyteczne w rzeżączce z takim nagłym parciem i strangurią. Cannabis, Cantharis i Mercurius również mają nagłe parcie na mocz, lecz najsilniej zaznacza się ono u Petroselinum.

Clematis erecta należy wybrać, gdy w moczu znajduje się śluz, ale nie ropa; gdy mocz wypływa z przerwami albo chory musi długo czekać, zanim wysiłki zmierzające do oddania moczu okażą się skuteczne, a wzdłuż cewki, w obrębie żołędzi prącia, występują silne bóle. O Clematis należy myśleć w początkowym okresie zapalnego zwężenia cewki. Wtedy lek ten usunie zaburzenie, lecz nie uczyni tego, gdy zwężenie jest już w pełni rozwinięte.

Conium jest użyteczne w chorobach cewki moczowej i pęcherza, gdy w moczu znajduje się ropa. Poza tym przypomina Clematis. Ma objaw: „oddawanie moczu z przerwami”.

Doryphora jest wskazana w zapaleniu cewki moczowej u dzieci poniżej dziesiątego roku życia, gdy zaburzenie zostało wywołane miejscowym drażnieniem. W takich przypadkach należy również pomyśleć o Hyoscyamus.

Capsicum bywa użyteczne w rzeżączce, zwłaszcza u osób otyłych, o wiotkich tkankach i raczej ospałym usposobieniu. Wydzielina jest gęsta i żółta. Chory skarży się na delikatne bóle piekąco-kłujące w ujściu cewki moczowej (meatus urinarius) oraz kłucia w cewce pomiędzy mikcjami.

Copaiva i Cubeba były tak nadużywane przez alopatów, że — jak sądzę — jesteśmy zbyt skłonni je zaniedbywać. Copaiva wywołuje zapalenie cewki moczowej z pieczeniem w szyi pęcherza i w cewce. Wydzielina ma mleczną barwę i żrący charakter. Ujście cewki moczowej jest obrzmiałe i zapalne.

Cubeba wywołuje ból tnący i uczucie zaciskania po mikcji. Wydzielina ma charakter śluzowy. Zarówno Copaiva, jak i Cubeba są użyteczne w podrażnieniu towarzyszącym pogrubieniu błony śluzowej pęcherza. Żaden z tych leków nie działa tak gwałtownie jak Cantharis.

Thuja daje objawy uporczywej lub często nawracającej rzeżączki. Chory odczuwa stałą potrzebę oddawania moczu. Parcie jest gwałtowne, lecz za każdym razem wydala tylko kilka kropli krwistego moczu; jeśli nawet te krople nie wypływają, występuje silny świąd. Wydzielina z cewki jest rzadka i zielona. Na narządach płciowych oraz wokół odbytu pojawiają się brodawkowate narośle. W nocy występują bolesne wzwody, które uniemożliwiają sen. W obrazie Cantharis wzwody uniemożliwiają oddanie moczu; nie dzieje się tak w przypadku Thuja.

Argentum nitricum jest wskazane po Cannabis w rzeżączce, gdy wydzielina staje się ropna, a cewka moczowa wydaje się bolesna i obrzęknięta.

Mercurius solubilis i corrosivus są wskazane następnie, gdy wydzielina nasila się nocą oraz staje się zielona i ropna. Mercurius corrosivus wywołuje gwałtowniejsze parcie naglące, pieczenie i obrzęk, dlatego jest bardzo podobny do Cantharis. Ujście cewki moczowej jest bardzo czerwone. Mercurius solubilis wywołuje silniejsze niż Cantharis pieczenie pomiędzy mikcjami.

Chimaphila również okazała się użyteczna w takich przypadkach. Wywołuje częste nocne oddawanie moczu z narastającym osłabieniem.

Przy podrażnieniu szyi pęcherza można zastosować wiele leków, z których wymienię kilka:

Erigeron — przy krwistym moczu lub bez niego.

Pulsatilla jest wskazana, gdy po mikcji następują bóle tnące, a nad spojeniem łonowym występują ucisk i bolesność.

W obrazie Ferrum phos. objawy nasilają się tym bardziej, im dłużej chory stoi, i łagodnieją po oddaniu moczu.

Chory wymagający Digitalis odczuwa ulgę po położeniu się, ponieważ pozycja ta znacznie zmniejsza ucisk na szyję pęcherza.

Sulphur służy do usuwania pozostałości rzeżączki.

Ipomea nil, jedna z odmian wilca, była lekiem stosowanym przez śp. dra Jacoba Jeanesa podczas przechodzenia kamienia z nerki do pęcherza, gdy występował następujący objaw: silny ból tnący w jednej z okolic nerkowych, biegnący w dół moczowodu po tej samej stronie. Cechą charakterystyczną, odróżniającą ten lek od innych, jest to, że bóle te wywołują nudności.

Hydrangea również była stosowana przy silnym bólu towarzyszącym piaskowi moczowemu i kamieniowi.

Sarsaparilla jest użyteczna przy piasku moczowym u dzieci, gdy po oddaniu moczu krzyczą lub płaczą z bólu. W pieluszce znajduje się wówczas szarawy piasek.

Ocimum można stosować w kolce nerkowej ze znacznym krwawieniem, gdy mocz nie tylko zawiera osad, jak w obrazie Pareira brava, lecz także znaczną ilość krwi.

Terebinthina, podobnie jak Cantharis, działa wyraźnie na nerki; różni się jednak od tego leku tym, że wskutek domieszki krwi mocz jest zawsze ciemny, mętny i dymny. Wynika to z przekrwienia nerek.

Cochlearia armoracea, czyli chrzan pospolity, jest cennym lekiem. Wywołuje pieczenie i ból tnący w żołędzi prącia podczas oddawania moczu i po nim, z bardzo silną strangurią. Po odstaniu mocz staje się gęsty jak galareta.

Następnie mamy Uva ursi. Lek ten nie ma sobie równego, gdy objawy ze strony pęcherza i cewki moczowej są związane z kamieniem w pęcherzu. Do jego obrazu objawowego należą pieczenie i parzący ból przy oddawaniu moczu; strumień moczu nagle się zatrzymuje, jak gdyby kamień potoczył się przed ujście wewnętrzne cewki moczowej. Gdy mocz wypływa, jest ciągliwy wskutek domieszki śluzu i krwi. Lek zdaje się zmniejszać zapalne pogrubienie ścian pęcherza i łagodzi cierpienie do czasu operacyjnego usunięcia kamienia.

Podobna jest Pareira brava, znakomity lek przy piasku moczowym i kamieniu pęcherza, gdy chory musi uklęknąć na czworakach, aby oddać mocz. Parcie naglące jest silne. Mocz wypływa kroplami. Bóle przeszywają od nerek w dół ud, a nawet do stóp. Z moczu wytrąca się obfity osad kwasu moczowego, a także krew.

Przypomina mi to Berberis vulgaris. Lek ten odpowiada chorobie nerek z ostrymi bólami kłującymi, promieniującymi z okolicy nerek we wszystkich kierunkach, szczególnie ku dołowi i do przodu, i wypełniającymi bólem całą miednicę. Występują bóle lędźwi i bioder. Oddany mocz jest bardziej śluzowaty niż mocz w obrazie Pareira brava i pozostawia obfity, gliniasty osad o żółtawym, mętnym wyglądzie. Berberis jest doskonałym lekiem w przypadku kamienia w miedniczce nerkowej lub moczowodzie. Widać zatem różnicę między tymi dwoma lekami. Pareira ma ból biegnący w dół ud, natomiast Berberis — tylko w biodrach i lędźwiach.

Można się spodziewać konieczności zastosowania Camphor, gdy stranguria, zatrzymanie moczu itd. wynikły z nadużycia Cantharis.

W niektórych przypadkach Camphor można zastąpić Kali nitricum, gdy Cantharis wywołał objawy nerkowe.

Podaje się również, że Apis łagodził zapalenie pęcherza moczowego wywołane kantarydą.

Aconite często odpowiada początkowemu okresowi chorób nerek i pęcherza, które pozostawione własnemu przebiegowi przechodzą w stan odpowiadający Cantharis. Parciu na mocz, dyzurii i krwiomoczowi towarzyszą lękowy niepokój ruchowy oraz wysoka gorączka, tworzące obraz zupełnie odmienny od obrazu Cantharis.

Tak jak Cantharis działa na tkanki, wywołując zapalenie, tak też pobudza mózg. Dlatego chory bywa niekiedy gwałtowny, miewa napady wściekłości, rozdziera ubranie i gryzie każdego, kto się do niego zbliży. Gryzie jak pies. Najmniejsze dotknięcie nasila objawy, podobnie jak każdy olśniewający przedmiot, na przykład lustro lub szklanka wody. Objawy te bardzo przypominają obraz wodowstrętu.

Wskazują one również na Cantharis jako lek przydatny w drgawkach połogowych i zapaleniu mózgu. Oczy są błyszczące, źrenice szeroko rozszerzone, a twarz blada lub żółtawa, z wyrazem głębokiego cierpienia.

Objawy te, wskazujące na proces zapalny w mózgu i otaczających go tkankach, znajdują najbliższy odpowiednik w Belladonna, która ma większość, jeśli nie wszystkie, wyżej wymienione objawy. W obrazie Belladonna występuje nawet nietolerancja wody. Różnica między tymi dwoma lekami uwidacznia się w wyrazie twarzy: przy Belladonna twarz jest jaskrawoczerwona, a tętnice szyjne tętnią; przy Cantharis twarz jest zwykle blada, żółta i pomarszczona, stale zmarszczona w grymasie, z wyrazem skrajnego cierpienia. Niemal zawsze, gdy wskazany jest Cantharis, występuje dyzuria.

Camphor i Arsenicum są również blisko spokrewnione z Cantharis. W obrazie wszystkich trzech leków niepokój, niepokój ruchowy i twarz wyrażająca cierpienie wskazują na ciężkość choroby albo załamanie sił życiowych.

Arsenicum bardzo przypomina Cantharis w gwałtownych zapaleniach z intensywnym pieczeniem, męczarnią, pragnieniem i następującą później zapaścią. Wskazania do obu leków mogą się również zbiegać w mocznicy. Arsenicum nie wykazuje jednak eretyzmu płciowego, a jego majaczeniu towarzyszy skłonność do samookaleczenia lub samobójstwa. Chory przejawia lęk przed śmiercią; niepokój ruchowy często występuje naprzemiennie z odrętwieniem.

Camphor, podobnie jak Cantharis, wywołuje majaczenie, drgawki, manię seksualną, priapizm, bolesne kroplowe oddawanie moczu, wewnętrzne pieczenie przy zewnętrznym oziębieniu oraz hiperemię lub zapalenie narządów wewnętrznych, takich jak mózg, żołądek, pęcherz moczowy itd. Oziębienie i załamanie sił życiowych uważa się zwykle za najbardziej charakterystyczne działanie Camphor, natomiast objawy pobudzenia mają charakter odczynowy. W przypadku Cantharis jest przeciwnie: zasadniczym działaniem jest pobudzenie, a oziębienie stanowi skutek przedłużonego lub utrzymującego się działania leku. W praktyce można wybrać Camphor, gdy majaczeniu, manii lub drgawkom towarzyszą oziębienie i skrajne wyczerpanie, zwłaszcza jeśli stan został wywołany zahamowaniem wysypki.

Na powierzchniach błon śluzowych Cantharis wywołuje równie gwałtowne zapalenie jak na skórze. Jest wskazany w zapaleniu gardła o charakterze błoniczym, któremu towarzyszą silne pieczenie i uczucie otarcia w gardle oraz znaczne zaciskanie gardła i krtani; przy każdej próbie przełknięcia wody zaciskanie to dochodzi niemal do uczucia duszenia się. Nawiasem mówiąc, nawet objawy ze strony pęcherza moczowego nasilają się pod wpływem wody. Wydaje się, jakby widok wody wywoływał skurcz mięśni zwieraczy. Cantharis stosowano z bardzo dobrymi wynikami w błonicy z takimi objawami gardłowymi i dyzurią, gdy osłabienie jest bardzo wyraźne.

Belladonna wprawdzie powoduje zaciskanie gardła, nasilające się przy połykaniu płynów, oraz intensywne zapalenie gardła, lecz nie występują przy niej pieczenie, tworzenie się pęcherzy itd., tak charakterystyczne dla muszki hiszpańskiej.

Pod względem objawów gardłowych znacznie bliższe Cantharis są Mercurius corrosivus, Arsenic, Arum triphyllum, Difenbachia i Capsicum.

W przewodzie pokarmowym Cantharis wywołuje zapalenie żołądka, a objawy mają ten sam charakter co wymienione wcześniej: uczucie otarcia, silne pragnienie z niechęcią do napojów oraz wymioty.

Jest przydatny w czerwonce. Stolce są krwisto-śluzowe i zawierają płatki wyglądające jak zeskrobiny z jelit. Moim zdaniem nie są to w istocie fragmenty jelita ani kawałki jego błony śluzowej, lecz twory włóknikowe powstałe wskutek zapalenia. Bolesne parcie jest wyraźne i niemal zawsze towarzyszy mu dyzuria. Bóle brzucha mają charakter kolkowy i zginają chorego wpół. Są tnące, piekące lub przeszywające.

W czerwonce Cantharis ma kilka leków o zgodnym obrazie. Jednym z nich jest Colocynth, który powoduje bóle kolkowe zginające chorego wpół. Stolce są krwisto-śluzowe, a każda próba jedzenia lub picia nasila wypróżnienia. Zawierają one również tak zwane zeskrobiny z jelit. Colocynth różni się od Cantharis tym, że występujące przy nim bóle kolkowe ustępują po wypróżnieniu, a ulgę przynoszą choremu zgięcie się wpół oraz silny ucisk na brzuch. Z patologicznego punktu widzenia w obrazie Cantharis dominuje zapalenie, a w obrazie Colocynth — objawy nerwowe.

Innym lekiem bardzo podobnym do Cantharis jest Colchicum. Lek ten powoduje bębnicze wzdęcie brzucha. Stolce składają się z białych, galaretowatych grudek, a po wypróżnieniu pojawiają się gwałtowne bolesne parcie i zaciskanie odbytu, dręczące chorego bardziej niż samo parcie podczas oddawania stolca.

Innym lekiem o zgodnym obrazie jest Capsicum, skuteczny w czerwonce występującej podczas wilgotnej pogody. Najlepiej odpowiada osobom otyłym i zwiotczałym. Bóle i pozostałe objawy nasila najmniejszy przeciąg, zarówno ciepłego, jak i zimnego powietrza. Picie wody wywołuje dreszcze i nasila bóle.

Sulphur jest najlepiej dostosowany do przypadków przewlekłych lub uporczywych, zwłaszcza gdy bolesne parcie utrzymuje się od jednego wypróżnienia do następnego (pod tym względem przypomina Nux) albo gdy krew i parcie już ustąpiły, lecz stolce nadal są śluzowe, z częstym, nagłym przymusem wypróżnienia.

Zincum sulphuricum kilkakrotnie uleczył podostre przypadki czerwonki. Bóle są umiejscowione po bokach brzucha, prawdopodobnie w okrężnicy.

Kali bichromicum jest wskazany po Cantharis, gdy „zeskrobiny” nadal się pojawiają, lecz wydalina staje się bardziej galaretowata.

Pozostaje jeszcze omówić działanie Cantharis na narządy płciowe. Cantharis gwałtownie pobudza popęd seksualny, wywołując silne, niemal nienasycone pragnienie stosunku oraz wzwody tak gwałtowne i uporczywe, że przybierają postać priapizmu. Nawet stosunek płciowy nie zawsze osłabia wzwody. Objawy te wskazują na ten lek w bolesnym łukowatym wzwodzie (chordee) w przebiegu rzeżączki. Wskazują również na jego zastosowanie przy niepohamowanym popędzie, niezależnie od tego, czy wynika on z choroby psychicznej.

Priapizmu występującego przy Cantharis nie należy mylić z priapizmem nowego leku, Picric acid. Przy tym leku priapizm wiąże się z chorobą rdzenia kręgowego, taką jak zapalenie rdzenia kręgowego, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych lub wiąd rdzenia (ataksja lokomotoryczna). Wzwody są gwałtowne, a prącie napięte niemal do pęknięcia.

Cantharis działa również na żeńskie narządy płciowe, wywołując nimfomanię, w której może być jednym ze wskazanych leków.

Cantharis możemy również zastosować podczas porodu. Lek ma właściwość wydalania zaśniadów i innych obcych mas z macicy. Działanie to można wykorzystać w przypadkach zatrzymania łożyska, zarówno po porodzie o czasie, jak i po poronieniu.

Cantharis jest przydatnym lekiem w róży, zwłaszcza w jej postaci pęcherzykowej. Zapalenie różowate rozpoczyna się na nosie, z pęcherzykami lub bez nich. Następnie szerzy się na jeden albo drugi policzek, gdzie tworzą się pęcherzyki, które pękają i wydzielają drażniący płyn, wywołujący nadżerki.

Graphites również ma w swoim obrazie różę rozpoczynającą się na nosie. Jest lepiej dostosowany do przewlekłej postaci choroby.

Należy pamiętać o Cantharis jako leku przydatnym w oparzeniach okolicy twarzy, gdy tworzą się pęcherze, a chory nie znosi kosmoliny.

W oparzeniach płyn z Cantharis można porównać z Sapo soda, Soda bicarb., Arsenic i Carbolic acid — ten ostatni jest wskazany, gdy zajęte miejsca ulegają owrzodzeniu.