Mercurius cyanatus

Tom I — Szczegółowa symptomatologia

{Hydrargyri Cyanuretum.)

Farmakologia. — Sól tę sporządza się, rozpuszczając w szklanej kolbie dwie części skrystalizowanego żelazocyjanku potasu w szesnastu częściach wody, a następnie dodając trzy części suchego siarczanu rtęci(II). Gotować przez pół godziny w łaźni piaskowej, przesączyć i odparować do sucha, stale mieszając. Wysuszoną masę sproszkować, przez kilka godzin wytrawiać ośmiokrotną ilością alkoholu 80°, przesączyć na gorąco, pozostałość na sączku przemyć gorącym alkoholem i odstawić do krystalizacji. Zebrać kryształy, odparować pozostały płyn do sucha i przechowywać całość w szczelnie zamkniętej butelce, chroniąc od światła.

Tworzy białe, mniej lub bardziej przezroczyste, czworoboczne graniastosłupy i ostrosłupy, bezwonne, lecz o ostrym, przyprawiającym o nudności, metalicznym smaku. Po ogrzaniu w zamkniętej szklanej rurce kryształy rozpadają się na kawałki i ulegają rozkładowi. Woda o temperaturze 60°F rozpuszcza ilość tej soli równą 1/11 swojej masy, a w temperaturze 212°F — 2/5 swojej masy; alkohol 80° rozpuszcza 1/22 swojej masy, a podczas wrzenia — 1/5 swojej masy.

Preparaty farmakopealne. — (1) Nalewka macierzysta — z alkoholem 80°, w stosunku wagowym 1 część do 20; rozcieńczenia. (2) Rozcierki.

Analogi: — Arum triphyllum, Causticum, Hepar sulph., Kali bichromicum, Kali causticum, Mercurius iodat., Phytolacca, Muriatic acid, Lachesis itd.

[W leczeniu złośliwej błonicy stosowano 6. rozcieńczenie. Ze względu na niezwykle trujący charakter leku jest to najniższe rozcieńczenie, jakie należy stosować, zwłaszcza u dzieci. (Hale.)]

Sfera psychiczna.

Pobudzenie mózgowe z bezsennością w nocy. Utrata świadomości; omdlenie i ogólne osłabienie.

Głowa.

Ból głowy z zawrotami głowy i pieczeniem w uszach.

Twarz.

Twarz blada i wymizerowana; sinawy odcień. Obfite krwawienie z nosa. Sina twarz i wargi.

Oczy.

Oczy zapadnięte. Źrenice zwężone.

Jama ustna i gardło.

Język blady, z żółtawą smugą u nasady; obrzęknięty, na brzegach czerwony.

• Gardło ma szorstki wygląd; gardziel czerwona i przekrwiona.

Dziąsła obrzęknięte i pokryte przylegającym białym nalotem, pod którym znajdowało się fioletowe obrzeże.

• Na filarach podniebienia miękkiego i migdałkach utworzył się biały, opalizujący nalot; na wewnętrznej powierzchni prawego policzka znajdowało się okrągłe owrzodzenie o szarawym dnie, z brzegami jakby wyciętymi i otoczonymi silnym zaczerwienieniem.

• Rzekomobłoniaste zapalenie gardła.

• Wargi, język i wewnętrzna powierzchnia policzków usiane owrzodzeniami, pokrytymi szarawobiałym nalotem. Błona śluzowa gardła bardzo czerwona. Zapalenie całej jamy ustnej. Ślinotok, z rzadką, cuchnącą, nadżerającą wydzieliną. Wielka trudność w połykaniu.

° Krup rzekomobłoniasty; (uważany przez wielu lekarzy za swoisty lek w najbardziej złośliwych przypadkach). ° Diphtheria maligna z owrzodzeniem fagedenicznym.

Żołądek.

Nudności, wymioty i częste stolce biegunkowe, z lodowatym zimnem ciała. Wypite płyny są natychmiast zwracane. Uczucie pieczenia w żołądku. Zwiększone pragnienie z gwałtownym podrażnieniem gardła. Wymioty zielonym śluzem. Gwałtowne odruchy wymiotne.

Czkawka nieprzerwanie przez dwadzieścia cztery godziny.

Brzuch. Brzuch nieznacznie bolesny.

Gwałtowne bóle brzucha, narastające przy każdym stolcu. Kolka, po której następuje twardy stolec, a następnie miękki.

Stolec i odbyt. Płynne stolce podbarwione krwią. Stolce biegunkowe o nieprzyjemnym zapachu; zielone i śluzowate. Bardzo obfita, uporczywa biegunka, z wilgotną i lodowato zimną skórą.

Częste parcie na stolec, poprzedzone bolesnym parciem i występujące z jego towarzyszeniem; stolce skąpe, zmieszane z krwią.

Silne parcie na stolec (z nieustającymi wymiotami), po którym następuje płynny stolec.

Stolec ciemno zabarwiony.

Podczas parcia na stolec oddaje samą czarną krew.

Z odbytnicy sączy się cuchnąca ciecz o charakterystycznym zapachu zgorzeli, pozostawiająca na bieliźnie duże czarne plamy.

Bóle odbytnicy przy siadaniu, także wokół odbytu, który jest obrzęknięty. Guzki krwawnicze wokół odbytu oraz guzowaty obrzęk błony śluzowej. Błoniczy, szarawy nalot wokół odbytu, podobny do nalotu na policzkach. ° Złośliwa lub gnilna czerwonka.

Narządy moczowe. Zatrzymanie moczu przez pięć dni. Bezmocz. Mocz żółty, barwy bursztynowej; oddawanie moczu bolesne.

Mocz przejrzysty, lecz skąpy. Mocz skąpy i ciemny.

Liczne wałeczki nerkowe, całe lub rozpadające się, z drobnym detrytusem; bez krwinek; znaczna ilość albuminy. Mocz znajdujący się w pęcherzu moczowym zawiera niezwykle dużo albuminy. ° Choroba Brighta.

Narządy płciowe.

(Mężczyzna.) Prącie ciemno zabarwione, w stanie częściowego wzwodu. Moszna ciemno zabarwiona.

Serce.

Tętno drobne, słabe, 76.

Tętno silniejsze i częstsze, 90.

Tętno słabe, 130, z zimnymi kończynami i sinicą twarzy.

Tętno 102, rano nieregularne (zauważono to tylko jeden raz).

Uderzenia serca gwałtowne i twarde.

Silne skurcze serca, odpychające przyłożoną dłoń.

Kończyny dolne.

Silny ból lewej łydki; żyły tworzą dwa powrózki, które łączą się w okolicy kostek; najlżejszy dotyk jest niezwykle bolesny; noga silnie obrzęknięta (żylaki). Objawy ogólne.

Ogólne osłabienie, omdlenie, lodowate zimno ciała. Skrajne wyczerpanie, częste wymioty, czkawka. Silne uczucie zimna. Kończyny poruszane lekkimi ruchami drgawkowymi.

Tom II — Szczegółowa terapeutyka

Lek ten jest niemal równie trujący jak cyjanek potasu. Może nie zabija tak nagle, lecz cierpienia ofiary są sto razy dotkliwsze.

W przypadkach zatrucia tym środkiem występują wszystkie objawy działania kwasu cyjanowodorowego, do których dołączają się straszliwe skutki działania żrącego sublimatu rtęciowego. Co więcej, otrzymujemy obraz najbardziej złośliwych postaci błonicy. Oto jego objawy charakterystyczne:

„Język blady, z żółtawą smugą u nasady; obrzęknięty, o czerwonych brzegach.

„Gardło ma szorstki wygląd; gardziel czerwona i przekrwiona.

„Dziąsła obrzęknięte i pokryte przylegającym białym nalotem, pod którym znajduje się fioletowe obrzeże.

„Na filarach podniebienia miękkiego i migdałkach tworzy się biały, opalizujący nalot; na wewnętrznej powierzchni prawego policzka znajdowało się okrągłe owrzodzenie o szarawym dnie, z brzegami jakby wyciętymi i otoczonymi silnym zaczerwienieniem.

„Wargi, język i wewnętrzna powierzchnia policzków usiane owrzodzeniami i pokryte szarawobiałym nalotem.

„Twór rzekomobłoniasty rozciąga się na całą cieśń gardzieli i w głąb gardła.

„Zapalenie całej jamy ustnej ze ślinotokiem, cuchnącym oddechem i silnym bólem przy połykaniu.”

Mamy tu obraz złośliwej błonicy z towarzyszącym owrzodzeniem. Ten stan patologiczny, w połączeniu z nagłością i ciężkością napadu, w pełni wskazuje przede wszystkim na ten lek.

Objawy towarzyszące są równie ważnymi wskazaniami, mianowicie: krwawienie z nosa, przekrwienie mózgu, zwężenie źrenic, omdlenie, utrata świadomości, wymioty, biegunka, naloty błonicze na innych częściach błony śluzowej, a nawet na skórze.

Proces błoniczy atakuje nerki, wywołując jedną z najcięższych odmian choroby Brighta; lek ten może się okazać jednym z naszych najlepszych środków w krupowej postaci zapalenia nerek oraz w albuminurii po błonicy i szkarlatynie.

Pewnego razu obserwowałem epidemię złośliwej szkarlatyny, w której występowały niemal wszystkie objawy i stany wywoływane przez ten lek. Nie był on wówczas jeszcze wprowadzony do naszej Materia Medica; w przeciwnym razie mógłbym był uratować część chorych.

Objawy wywoływane przez cyjanek rtęci bardzo wiernie odtwarzają złośliwą czerwonkę. Towarzyszą jej wielkie wyczerpanie, gnilne krwiste stolce, błonicze naloty przy odbycie, owrzodzenie, zgorzel, a w końcu zapaść i śmierć.

Wywołuje zapalenie żył i żylakowatość i powinien być swoistym lekiem w najcięższych przypadkach, jak również w owrzodzeniach żylakowych.

Lekarze opisali przypadki wyleczenia cyjankiem rtęci tego, co określali jako złośliwy krup błoniasty; oczywiste jest jednak, że objawy krupowe wynikały z rozszerzenia się nalotu lub wysięku na drogi oddechowe.

Sugerowałbym jego możliwą przydatność w przypadkach nagłego porażenia lub nagłej niewydolności serca, występujących po napadach błonicy, nawet gdy przypuszczano, że błonica nie miała charakteru złośliwego.

Spośród innych leków stosowanych w błonicy żaden nie dorównuje mu intensywnością działania; najbardziej zbliżają się do niego Kali causticum, Kali bich. i Lachesis.

Szóste rozcieńczenie lub rozcierka to najniższa potencja, jaką można bezpiecznie stosować u dzieci; u dorosłych — 3. rozcieńczenie setne. Stosowanie wyłącznie tego leku albo łącznie z płukanką lub aerozolem z chlorku wapna (Liq. calcis chlor., 5j; Aqua, §iv) jest najlepszym obecnie znanym sposobem leczenia tej straszliwej choroby.