Senecio Aureus

(Odmiana Gracilis). Starzec złocisty. Ziele indiańskich kobiet. (Stany Zjednoczone, północ i zachód; występuje na bagnach). N. O. Compositæ. Nalewka ze świeżej, kwitnącej rośliny.

Zastosowanie kliniczne

Brak miesiączki / Wodobrzusze / Nieżyt nosa / Kaszel / Obrzęki wodne / Bolesne miesiączkowanie / Bolesne oddawanie moczu / Krwawienie z nosa / Omdlenie / Przewlekły wyciek z cewki moczowej / Rzeżączka / Krwotoki / Tęsknota za domem / Histeria / Nerki, zapalenie / Lumbago / Mania / Krwotok miesiączkowy / Miesiączka opóźniona / wczesna i obfita; zahamowana; zastępcza / Paznokcie, łamliwe / Pobudzenie nerwowe / Neurastenia / Gruźlica płuc / Zapalenie gruczołu krokowego / Mania połogowa / Kolka nerkowa / Rwa kulszowa / Powrózek nasienny, ból / Rany

Charakterystyka

Starzec złocisty cieszył się w praktyce domowej i eklektycznej opinią środka regulującego czynności miesiączkowe, gdy Hale wprowadził go do praktyki homeopatycznej. A. E. Small i inni przeprowadzili jego próby lekowe, a obserwacje kliniczne dopełniły obrazu. Podobnie jak wiele innych Compositæ, starce mają wpływ na stany krwotoczne, niezależnie od tego, czy wynikają one z choroby, czy z ran. Krwotoczny aspekt miesiączki znajduje się pod szczególnym wpływem Senec. Stwierdzono bardzo wyraźny związek między nosem a żeńskimi narządami płciowymi; Senec. jest wskazany, gdy krwawienie z nosa lub nieżyt nosa zastępuje miesiączkę zahamowaną z dowolnej przyczyny. Miesiączka może być obfita i wczesna albo opóźniona bądź nieobecna. Senec. może być potrzebny w bardzo rozmaitych stanach, których przyczyną jest niewystąpienie miesiączki. C. M. Foss (A. H., xxii. 12) opisuje przypadek panny L., lat 18, u której miesiączka nie występowała od piętnastu miesięcy. Była chlorotyczna, miała suchy, męczący kaszel i częste tętno, jeszcze bardziej przyspieszające pod wpływem każdego wzruszenia; ból głowy, zły sen i zaparcie. Brzuch stopniowo powiększał się od sześciu miesięcy i zdecydowano już o wykonaniu nakłucia, gdy podano Senec. 1x. Wszystkie objawy szybko ustąpiły, a miesiączka wkrótce powróciła. Senec. 1x wyleczył również 21-letnią dziewczynę, u której oprócz chlorozy, wodobrzusza i zahamowania miesiączki wystąpiło zatrzymanie moczu (M. A., xxiii. 77). S. H. Talcott (cytowany w A. M., xxiv. 188) opisuje ważny przypadek dotyczący tego samego zagadnienia. Pani X., lat 26, matka dwojga dzieci. Przed porodem pacjentkę prześladowała myśl, że jej dziecko urodzi się martwe. Dziewięć dni po urodzeniu silnego i zdrowego dziecka przyjęto ją do szpitala w stanie gwałtownej, ostrej manii, która utrzymywała się przez trzy miesiące z wysoką gorączką. Przy bardzo dużej aktywności fizycznej jej stan psychiczny cechowała dzikość, gwałtowność i niemal zupełny brak kontroli. Występowały silny ból głowy, wielka drażliwość nerwowa, bezsenność oraz eretyzm histeryczny. Objawy te, wraz z ustalonym dopiero wówczas faktem, że odchody połogowe ustały nagle po porodzie, a miesiączka nie wystąpiła, skłoniły do wyboru Senec., podawanego po jednej kropli w potencji 3x co dwie godziny. Nastąpiła stała poprawa i po kilku tygodniach pacjentce pozwolono wychodzić na przepustki. Doszło do nawrotu, a Bell. nie przyniósł poprawy. Ponownie podano Senec., z dobrym skutkiem, po czym nastąpiło całkowite wyzdrowienie. Talcott uważa Senec. za lek pośredni między wojowniczym stanem Bell. a płaczliwym stanem Puls. Zauważa, że wyzdrowienie z manii połogowej rzadko następuje, jeżeli miesiączka nie zostanie przywrócona. Hale odnotowuje, że ludność wiejska nazywa Senec. „dziką walerianą” i stosuje go w pobudzeniu nerwowym, histerii, przygnębieniu i bezsenności, szczególnie u kobiet; przytacza też następujący objaw „globus” z patogenezy: „Mniej więcej w połowie popołudnia uczucie, jakby w żołądku znajdowała się kula, wznosząca się do gardła, trwające około godziny; uczucie ucisku w gardle ze skłonnością do podejmowania prób złagodzenia go przez przełykanie”. Przypadek Talcotta nabiera większego znaczenia w świetle obserwacji Coopera dotyczącej działania Sen. Jacobæa na mózg. Small, który przeprowadził próbę lekową Senec., opisuje następujący przypadek: kobieta, lat 30, chorowała od sześciu tygodni, a objawy stopniowo się nasilały, aż powstał następujący obraz: twarz obrzękła, brzuch powiększony, stopy obrzęknięte; mocz naprzemiennie obfity i wodnisty albo ciemny i skąpy; częste parcie na mocz w dzień i w nocy. Senec. Ø, gtt. x, trzy razy dziennie, szybko ją wyleczył. Small zauważa, że Senec. okazywał się użyteczny w bolesnym oddawaniu moczu u kobiet i dzieci, gdy miało ono wyraźnie pochodzenie nieżytowe, oraz w bolesnym oddawaniu moczu przy przemieszczeniu macicy. Wskazaniem jest śluzowy osad w moczu. Korzyści ze stosowania Senec. nie ograniczają się jednak do płci żeńskiej. Small opisuje następujący przypadek: mężczyzna, lat 50, o temperamencie nerwowo-sangwinicznym, miewający zapalenie nerek, na ogół obejmujące prawą nerkę i wywołujące bardzo silny ból, zaburzenia gorączkowe oraz krańcowe osłabienie. Przy pewnej okazji ból był szczególnie silny i zdawał się obejmować także pęcherz. Za każdym razem, gdy oddawał mocz, krzyczał z bólu. Mocz czerwonawy, bardzo gorący i drażniący. Zaparcie. Tępy ból głowy; suchość ust i gardła; uczucie zimna, gorączka i poty. Senec. Ø, gtt. xx, w połowie szklanki wody; łyżeczka deserowa co godzinę. Ulgę przyniosła już pierwsza dawka, a ból wkrótce całkowicie ustąpił; napady więcej nie nawracały. Senec. wywołał: „Tępy ból z uczuciem ciężkości w lewym powrózku nasiennym, przesuwający się wzdłuż powrózka do jądra. Gruczoł krokowy powiększony, w badaniu dotykiem wydaje się twardy i obrzęknięty. Lubieżne sny z polucjami”. Hale podaje, że Senec. był użyteczny w zaawansowanych stadiach rzeżączki i w zaburzeniach gruczołu krokowego. Hale opisuje następujący przypadek bolesnego miesiączkowania: pani X., matka jednego dziecka, poroniła trzy lata wcześniej, a następnie ponownie — w drugim miesiącu ciąży — cztery miesiące przed wizytą u Hale'a. Od ostatniego poronienia cierpiała na bolesne miesiączki, czego wcześniej nie doświadczała. Miesiączka występowała co trzy tygodnie, była obfita, trwała osiem lub dziewięć dni i towarzyszyły jej liczne bóle tnące w kości krzyżowej, podbrzuszu i pachwinach. Pacjentka blada, słaba, nerwowa; lekki kaszel, na ogół nocą. Senec. Ø, gtt. v, podawano trzy razy dziennie aż do następnej miesiączki, która wystąpiła dwudziestego dziewiątego dnia, była całkowicie prawidłowa pod względem obfitości i bezbolesna. Senec. ma swoje miejsce w leczeniu kaszlu, a nawet gruźlicy płuc. „Jest szczególnie przydatny w kaszlu z odkrztuszaniem śluzu” — mówi Hale. „W przewlekłym kaszlu, dolegliwościach nieżytowych, krwiopluciu i początkowej gruźlicy płuc z męczącym kaszlem, będących następstwem zahamowania miesiączki” cieszy się ugruntowaną opinią. Szczególne odczucia występujące przy Senec. to: jakby fala przebiegała od potylicy ku czołu. Jakby miał runąć do przodu. Jakby kula wznosiła się z żołądka do gardła. Oddychanie jak przy wielkim zmęczeniu. Bóle promieniują, przemieszczają się i mają charakter przeszywający. Objawy występują naprzemiennie. Senec. jest szczególnie odpowiedni dla: kobiet i małych dziewczynek o temperamencie nerwowym. Lyman Watkins (cytowany w H. W., xxxiv. 300) mówi: „U kobiet przyjmujących Senec. na ogół poprawiają się zdrowie i siły, przybywa im ciała, stają się beztroskie i pogodne. Może to wynikać z pewnego działania tonizującego”. Objawy są < w nocy (kaszel; poty; bezsenność; częste oddawanie moczu). < Po południu (ogólnie). < Na świeżym powietrzu. Bardzo duża wrażliwość na świeże powietrze; skłonność do nieżytów. Kolka > przy pochyleniu się do przodu oraz > po oddaniu stolca. > Z początkiem miesiączki. < Podczas siedzenia; musi stale się poruszać (psychika).

Zależności

Porównać: Botanicznie, Sen. jac., Arn., Calend., Bels. Objawy maciczne, piersiowe i pęcherzowe, Puls., Helon. Miesiączka zastępcza, Bry. (Senec. szczególnie przy krwawym odkrztuszaniu). Tęsknota za domem, Caps., Ph. ac. < godz. 16, Lyc. Zapalenie gruczołu krokowego i rzeżączka, Sabal ser., Solidag., Puls., Pip. n., Cop., Thuj. Pobudzenie nerwowe, Coff., Cham., Val., Ambr. Niespokojne stopy, Caust., Zn.

Przyczyny

Upust krwi. Zahamowanie miesiączki. Rany.

1. Psychika

Bardzo drażliwy, zmartwiony, niezdecydowany; niezadowolony; przygnębiony, nerwowy; < podczas spokojnego siedzenia; musi się poruszać. Przygnębienie występujące naprzemiennie z pogodnym nastrojem; bezsenność; uczucie kuli wznoszącej się z żołądka do gardła. Niemożność skupienia umysłu przez dłuższy czas na jednym przedmiocie. Uczucie podobne do tęsknoty za domem. (Mania połogowa, dzika, gwałtowna; z wysoką gorączką, pobudzeniem nerwowym, bezsennością, nagłym zahamowaniem odchodów połogowych i niewystąpieniem miesiączki).

2. Głowa

Zawroty głowy podczas chodzenia na świeżym powietrzu, jakby fala przebiegała od potylicy ku czołu; czuje, jakby miał runąć do przodu; nudności. Tępy, otępiający ból głowy z uczuciem pełności, jak przy nieżycie. Ostry, przeszywający ból w lewej skroni, górnej części lewego oka i po wewnętrznej stronie lewej połowy żuchwy. Rano tępy ból potylicy. Tępy ból czołowy promieniujący do potylicy. Ostre bóle przeszywające w czole, od wewnątrz na zewnątrz; ostre bóle przeszywające nad oczami i w oczach; nieżyt; zahamowanie wydzielania. Ból głowy poprzedzający upławy i podrażnienie pęcherza. Czoło gorące; wieczorem spocone.

3. Oczy

Ciemne obwódki wokół oczu. Ostre bóle w lewym oku, od wewnątrz na zewnątrz; łzawienie na świeżym powietrzu. Nieżytowe zapalenie oczu wskutek zahamowania wydzielin. Pieczenie oczu i powiek. Żółta smuga od kąta przyśrodkowego oka do tęczówki.

5. Nos

Nieżyt nosa: początkowo tępy ból głowy, suchość nosa i kichanie, pieczenie oraz uczucie pełności w nozdrzach; później wydzielanie obfitego śluzu. Nieżyt nosa z krwawieniem z nosa.

6. Twarz

Twarz blada, wygląd przygnębiony; znużony, chce się położyć. Przeszywający ból po prawej stronie twarzy, w prawym barku i lewej piersi. Wargi blade; suche, gorączkowe.

7. Zęby

Zęby bolesne przy dotyku i wrażliwe; dziąsła blade, suche, gorączkowe.

8. Jama ustna

Język lekko obłożony; gorączka nieżytowa. Jama ustna i gardziel suche, gorące.

9. Gardło

Gardło i nos wydają się bardzo suche; później uczucie ucisku w gardle i potrzeba przełykania. Gardziel sucha; później gardło wypełnia śluz.

10. Apetyt

Wstręt do wszelkiego jedzenia, zwłaszcza słodyczy i kawy (zwykle bardzo je lubi). Omdlewanie przed posiłkami (nie z głodu). Uczucie pełności po zjedzeniu bardzo małej ilości.

11. Żołądek

Odbijanie kwaśnych gazów i treści pokarmowej. Nudności przy wstawaniu; poranne nudności ciężarnych. Nudności wskutek zaburzeń nerkowych. Kłucia w nadbrzuszu.

12. Brzuch

Kłucia w podżebrzach; ostry, tnący ból w przeponie. Bóle wokół pępka, rozchodzące się stamtąd we wszystkich kierunkach; > po oddaniu stolca; bóle ściskające > przy pochyleniu się do przodu. Przelewanie się gazów. Nieżyt jelit, przelewania i wodniste stolce. Brzuch znacznie powiększony i bardzo napięty; kończyny dolne obrzęknięte; moczu jest mało, ma intensywne zabarwienie, nie więcej niż osiem uncji dziennie; ból w okolicy lędźwiowej i jajnikach; zaparcie; część pochwowa szyjki macicy przekrwiona; białkomoczowe upławy; uczucie ciężaru w okolicy macicy (wodobrzusze). Około południa, przed obiadem, kłucia przebiegające z jednego miejsca do drugiego w obu okolicach pachwinowych, żuchwie, barkach itd. Piekący ból w lewej pachwinie.

13. Stolec i odbytnica

Stolec rzadki, wodnisty, krwawy; z parciem na stolec i kolką; nieżytowa czerwonka; wieczorem. Obfity stolec z wielkim osłabieniem i krańcowym wyczerpaniem; wzdęcia; rano. Stolec w twardych grudkach, zmieszany z żółtym śluzem.

14. Narządy moczowe

Lekki ból w okolicy nerek. Napady zapalenia nerek, obejmujące szczególnie prawą nerkę i powodujące bardzo silny ból, gorączkę oraz wielkie krańcowe osłabienie. Ciężkie zapalenie nerek z gorączką, uczuciem zimna i bólem w okolicy lędźwiowej, szczególnie w lewej nerce; ilość moczu poniżej normy; mocz czerwony, pozostawiający osad barwy ceglastego pyłu; znaczne pobudzenie tętnicze; skóra gorąca i sucha; ruch sprawiał, że krzyczał z bólu; zaparcie. Bardzo silny ból nad prawą nerką, silny ból podczas oddawania moczu; mocz czerwony, gorący, drażniący; zaparcie. Obrzęki pochodzenia nerkowego. Zapalenie nerek i moczowodów po wydaleniu piasku moczowego. Parcie pęcherzowe; pieczenie w cewce moczowej, obrzęki wodne. Krwiomocz; ból nerkowy z nudnościami. Parcie pęcherzowe z uczuciem gorąca i naglącą potrzebą oddania moczu. Podrażnienie pęcherza u dzieci, poprzedzone uczuciem gorąca i bólem głowy. Kolka nerkowa z nudnościami lub bez nich. Przewlekłe zapalenie szyi pęcherza z krwistym moczem i parciem pęcherzowym. Przewlekłe zapalenie nerek. Bolesne oddawanie moczu: u kobiet i dzieci, wyraźnie pochodzenia nieżytowego; śluzowy osad w moczu; przy przemieszczeniu macicy. Pieczenie w fossa navicularis przed oddaniem moczu.

15. Męskie narządy płciowe

Lubieżne sny, polucje. Gruczoł krokowy powiększony, w badaniu dotykiem wydaje się twardy i obrzęknięty. Tępy ból z uczuciem ciężkości w powrózku nasiennym, przesuwający się wzdłuż powrózka do jądra. Rzeżączka, przewlekły wyciek z cewki moczowej. Przewlekłe zapalenie gruczołu krokowego.

16. Żeńskie narządy płciowe

Budzi się wcześnie wskutek silnego podrażnienia seksualnego; pochwa pełna śluzu, wargi sromowe obrzęknięte; świąd i pieczenie stają się nieznośne. Orgazm po południu, po uczuciu podrażnienia, i ponownie po śnie. Pobolewanie w obu okolicach jajników, kolanach i kostkach oraz wzdłuż przedniej powierzchni ud. Obfity wypływ śluzu z pochwy. Miesiączka dwa dni wcześniej, bardzo skąpa, mniej bolesna niż zwykle; po niej nadmierne pragnienie i wodniste upławy z pasmami krwi oraz tępe bóle miednicy. Miesiączka co trzy tygodnie, bardzo obfita, trwająca osiem lub dziewięć dni, której towarzyszą silne bóle tnące w okolicy kości krzyżowej, podbrzusza i pachwin; pacjentka blada, słaba i nerwowa, z lekkim kaszlem, na ogół nocą; po poronieniu. Miesiączka przedwczesna i obfita albo opóźniona i skąpa. Bolesne miesiączkowanie z objawami ze strony narządów moczowych; cięcie w okolicy krzyżowej i podbrzuszu; krwawienie skąpe, obfite lub nieregularne; blada, słaba, niedokrwista; skrofuliczna; męczący kaszel w nocy. Brak miesiączki: wskutek przeziębienia; drażliwość nerwowa; znużenie, obrzęki wodne; wędrujące bóle grzbietu i barków; uczucie kuli wznoszącej się z żołądka do gardła; zaparcie; u młodych dziewcząt ze stanami obrzękowymi. Objawy jak przed wystąpieniem miesiączki, lecz miesiączka nie pojawia się; nerwowa, pobudliwa, bezsenna; utrata apetytu. Zahamowanie miesiączki wskutek przeziębienia; po upuście krwi. Zaburzenia miesiączkowania u chorych na gruźlicę płuc. Świąd sromu, który jest bolesny i otarty; rozpoczyna się podczas spokojnego siedzenia, > gdy umysł jest zajęty. Upławy: poprzedzone bólem głowy, bezsennością i podrażnieniem pęcherza; u małych dziewczynek; poprzedzone bólem głowy i bezsennością. Chloroza u skrofulicznych dziewcząt, z obrzękami wodnymi.

17. Narządy oddechowe

Odchrząkiwanie ciągliwego, białego śluzu. Oddychanie jak przy wielkim zmęczeniu. Utrudnione oddychanie wskutek nagromadzenia śluzu. Męczący kaszel nocny. Rzężenie śluzowe przy zahamowanym kaszlu. U kobiety w bardzo zaawansowanym stadium gruźlicy złagodził kaszel i krwawe odkrztuszanie oraz przywrócił miesiączkę, nieobecną od czterech miesięcy. Kaszel z krwawym odkrztuszaniem.

18. Klatka piersiowa

Nieżyt płuc; wilgotny kaszel i obfite odkrztuszanie śluzu. Krwioplucie; znaczne wychudzenie; suchy, męczący kaszel; rumieniec hektyczny; bezsenność. Krwioplucie po upuście krwi lub zahamowaniu miesiączki. Gruźlica płuc z zahamowaniem miesiączki; krwawa albo obfita śluzowa plwocina. Ostry ból przebiegający przez jedno lub drugie płuco. Gorące fale bólu przebiegające rano przez płuca. Ucisk wokół klatki piersiowej.

20. Grzbiet

Ból grzbietu i lędźwi; podczas długiego siedzenia lub leżenia. Ostre, przeszywające bóle w okolicy lędźwiowej. Rano silny ból w krzyżu. Bóle tnące w okolicy kości krzyżowej, podbrzusza i pachwin, przy zbyt wczesnej albo zbyt obfitej miesiączce; pacjentka blada, słaba i nerwowa, z lekkim kaszlem nocą. Wędrujące bóle grzbietu i barków; ból stawów.

21. Kończyny

Ostre kłucia tu i ówdzie; bóle reumatyczne stawów. Skóra sucha, a paznokcie bardzo łamliwe.

22. Kończyny górne

Niekiedy w ciągu dnia ostry, przeszywający ból w prawym barku, lewej pięcie i po prawej stronie twarzy. Ostry, kłujący ból w lewym barku. Gorące bóle przebiegające przez ramiona. Dłonie zimne i lepkie; drżenie z pobudzenia nerwowego.

23. Kończyny dolne

Kończyny dolne znużone. Około godz. 16 ostry ból w okolicy nerwu kulszowego, przeszywający w dół uda. Stała potrzeba poruszania stopami. Stopy zimne.

24. Objawy ogólne

Pobudzenie nerwowe, bezsenność i nastrój histeryczny. Znużenie i pobudzenie nerwowe. Zmęczony przez cały ranek. Histeria. Chce się położyć; blady. Niewielki wysiłek = omdlenie. Kłucia w różnych częściach ciała.

25. Skóra

Skóra sucha, paznokcie łamliwe.

26. Sen

Silna bezsenność z żywymi, nieprzyjemnymi snami. Bezsenność kobiet cierpiących wskutek podrażnienia macicy, wypadania macicy i towarzyszącego im pobudzenia nerwowego (jest to Coffea kobiet); w okresie klimakterium. W nocy bezsenna, nerwowa, histeryczna; w dzień senna, ospała. Sny przeważnie o charakterze artystycznym i intelektualnym; pamięć bardzo aktywna. Sen niepokrzepiający.

27. Gorączka

Przed południem uczucie zimna jak po przeziębieniu; następnie wieczorem gorąco i poty z umiarkowanym pragnieniem. Uczucie zimna, po którym następuje nagląca potrzeba oddania moczu. Obfity, ciepły pot nad ranem; nieżyt. Gorączka hektyczna. Gorąco czoła. Uderzenia gorąca w dzień i w nocy. Pot na czole. Skłonność do pocenia się.