Sepia

officinalis. Mątwa. N. O. Głowonogi. Rozcierka z wysuszonego płynu zawartego w woreczku czernidłowym. [Stwierdziłem, że preparat sporządzony ze świeżego woreczka czernidłowego, przekazany mi przez Dr. Swallowa z Ningpo, jest pod każdym względem lepszy od preparatu farmakopealnego, którego obecnie rzadko używam. Próby lekowe przeprowadzano, a odnotowane wyleczenia uzyskiwano jednak za pomocą preparatów z wysuszonego czernidła.]

Kliniczne

Alkohol, skutki / Brak miesiączki / Odbyt, ucisk / Udar mózgu / Apetyt, spaczony / Glisty / Łysienie / Pęcherz moczowy, drażliwy / Rak / Menopauza / Ostuda / Pląsawica / Kłykciny / Zapalenie pęcherza moczowego / Łupież / Bolesne miesiączkowanie / Dyspepsja / Wyprysk / Krwawienie z nosa / Oczy, dolegliwości / Twarz, żółta / Piegi / Przewlekła wydzielina z cewki moczowej / Rzeżączka / Piasek moczowy / Opryszczka; odmiana obrączkowata / Histeria / Podrażnienie / Żółtaczka / Upławy / Plamy wątrobowe / Wątroba, spowolnienie czynności / Miesiączka, zaburzenia / Psychika, zaburzenia / Paznokcie, bóle pod nimi / Neuralgia / Nos, objęty stanem zapalnym / opuchnięty / Ozena / Stulejka / Łupież pstry / Zapalenie opłucnej / Ciąża, zaburzenia / wymioty ciężarnych / Świąd / Łuszczyca / Opadnięcie powieki / Odźwiernik, stwardnienie / Ropień okołomigdałkowy / Odbytnica, rak; szczelina / Grzybica obrączkowa / Kość krzyżowa, ból / Rwa kulszowa / Łojotok / Węch, nadmiernie wyostrzony; zaburzony / Nasieniotok / Jęczmień / Ból zęba / Nietrzymanie moczu / Macica, uczucie parcia ku dołowi / Żylaki / Brodawki / Krztusiec

Charakterystyka

Współczesne zastosowanie Sepia w medycynie zawdzięczamy Hahnemannowi. Niektórzy spośród starożytnych lekarzy (Dioskurydes, Pliniusz i Marcellus — jak podaje Teste) stosowali mięso, jaja, a nawet jedyną kość stanowiącą szkielet tego zwierzęcia w „upławach, rzeżączce, nieżycie pęcherza moczowego, piasku moczowym, skurczach pęcherza, łysieniu, piegach i niektórych odmianach liszajów”, co w świetle prób lekowych jest dostatecznie godne uwagi. Sep. jest jednym z leków opisanych w Chorobach przewlekłych; próby lekowe przeprowadzili Goullon, von Gersdorff, Gross, Hartlaub i Wahle. Sep. jest przede wszystkim, lecz bynajmniej nie wyłącznie, lekiem kobiecym. Oddziałuje na narządy płciowe obu płci, a znaczna liczba objawów występujących w innych narządach pozostaje z nimi w pewnym związku. Teste opisuje typ, dla którego Sep. jest odpowiednia, następująco: młodzi ludzie obojga płci, a ściślej — osoby między okresem dojrzewania a przekwitaniem; o delikatnej konstytucji, czystej białej skórze lub skórze o różowym odcieniu; włosach blond lub rudych; temperamencie nerwowym albo limfatyczno-nerwowym; niezwykle pobudliwi i spragnieni wzruszeń; a wreszcie zwłaszcza ci, którzy mają skłonność do pobudzenia płciowego albo zostali wyczerpani przez ekscesy seksualne. Hering podaje następujące typy: (1) osoby o ciemnych włosach, jędrnych włóknach, lecz łagodnym i spokojnym usposobieniu. (2) Kobiety w ciąży, połogu i podczas karmienia piersią. (3) Dzieci, które łatwo się przeziębiają przy zmianie pogody. (4) Osoby skrofuliczne. (5) Mężczyźni oddający się piciu i ekscesom seksualnym. (6) Matki z wydatnym brzuchem, żółtym siodłowatym przebarwieniem na nosie, drażliwe, omdlewające od najmniejszego wysiłku, o konstytucji leukoflegmatycznej. Bähr podaje: „Temperamenty sangwiniczne, pobudliwe, ze skłonnością do przekrwień”. Farrington dodaje, że pacjentka Sep. jest wrażliwa na wszelkie bodźce i że ciemne włosy bynajmniej nie są konieczną cechą. Podaje pełniejszy opis: osoby obrzękłe, wiotkie (rzadziej wychudzone), o żółtej lub brudno żółtobrunatnej, plamistej skórze; skłonne do pocenia się, zwłaszcza w okolicy narządów płciowych, pach i pleców; uderzenia gorąca; poranny ból głowy; budzą się sztywne i zmęczone; podatne na choroby narządów płciowych; ogólna postawa nigdy nie znamionuje siły ani zdrowej swobody, lecz wiotkość tkanki łącznej, ospałość i łatwo powstający niedowład. Sep. oddziałuje zarówno na siły życiowe, jak i na tkanki organiczne. Osłabia zwieracze oraz wszystkie mięśnie gładkie. Sep. zaburza krążenie, wywołując uderzenia gorąca i inne nieregularności; tętnienie w całym ciele; dłonie gorące, a stopy zimne albo vice versâ. Uderzenia gorąca wstępują ku górze i kończą się potem oraz uczuciem omdlewania i osłabienia. Krwawienie z nosa może wystąpić po uderzeniu, podczas przebywania w ciepłym pomieszczeniu albo wskutek zahamowanej miesiączki. Wstępujący kierunek objawów Sep. stanowi jedną z jej cech kluczowych. Bóle głowy przeszywają ku górze; podobnie bóle odbytu, odbytnicy i pochwy. Również zimno, podobnie jak uderzenia gorąca, przemieszcza się od dołu ku górze. Natomiast pot nocny szerzy się z góry ku dołowi. Bóle głowy biegną od wewnątrz na zewnątrz. Sep. jest jednym z leków mających uczucie „kuli” w częściach wewnętrznych. Występują zawroty głowy z uczuciem, jakby coś „toczyło się w kółko” w głowie. Ogólnie występuje uczucie kuli w częściach wewnętrznych, lecz najbardziej znamienne jest uczucie kuli w odbytnicy. Może być opisywana jako jabłko lub ziemniak i nie ustępuje po oddaniu stolca. Wyleczyłem zarówno zaparcie, jak i biegunkę, gdy objaw ten był obecny. Wstępujące kłucia w odbytnicy i pochwie są, gdy występują, równie dobrymi wskazaniami do zastosowania Sep. w przypadkach hemoroidów i wypadania odbytnicy, a także wypadania lub stwardnienia macicy i szyjki macicy. Podobnie jak w przypadku Murex, główne działanie Sep. przypada na żeńskie narządy płciowe, choć po Sep. miesiączka jest na ogół skąpa, podczas gdy po Murex — przeciwnie. Sep. wywołuje przekrwienie zastoinowe macicy, przechodzące w stwardnienie. Występuje wypadanie albo tyłozgięcie macicy. Żółtawozielonkawe upławy o nieco przykrym zapachu. Bóle uciskające ku dołowi po Sep. są bardzo silne. Odczuwane są w brzuchu i plecach, a niekiedy zdają się nawet utrudniać oddychanie. Ucisk ku dołowi jest < podczas stania lub chodzenia. Ucisk ten rozciąga się na uda. Występuje stałe uczucie parcia do pochwy, zmuszające pacjentkę do krzyżowania kończyn, aby zapobiec wypadaniu. Z objawami macicznymi związane są: histeria, nadmierna pobudliwość, kołatanie serca, gwałtowny napływ krwi, omdlewanie. Uczucie „zupełnego opadnięcia z sił” i pustki, będące jedną z charakterystycznych cech Sep., wiąże się niekiedy z uciskiem ku dołowi w miednicy. Uczucie pustki odczuwane jest w nadbrzuszu i całym brzuchu. Jest ono odpowiednikiem silnego rozluźniającego wpływu Sep. na tkanki łączne. To uczucie zapadania jest częste w ciąży; Sep. odpowiada też wielu dokuczliwym przypadłościom ciężarnych, takim jak: „poranne nudności, poranne wymioty treścią pokarmową i żółcią; wymioty mlecznym płynem; natężanie się przy wymiotach aż do pojawienia się krwi”. „Sama myśl o jedzeniu przyprawia ją o mdłości; z uczuciem wielkiego ciężaru w odbycie”. Sep. przeciwdziała skłonności do poronień; według przekazów Hering miał powiedzieć: „Wszystkie kobiety skłonne do poronień powinny przyjmować Sep. i Zinc.” Jednak Sep. odpowiada wielu przypadkom dyspepsji, które nie wywodzą się z zaburzeń macicznych. Wyleczyła dyspepsję spowodowaną przeciążeniem przy podnoszeniu. Zastój wrotny należy do działania Sep. Występują pełność, bolesna tkliwość i kłucia w okolicy wątroby, jak również kłucia w lewym podżebrzu. Podrażnione są całe drogi moczowe i może rozwinąć się nieżyt pęcherza oraz cewki moczowej. Występuje częste, silne parcie na mocz. Kłucia wzdłuż cewki moczowej. Rozluźnienie zwieraczy po Sep. sprzyja moczeniu mimowolnemu, a typ leczonego przez nią objawu jest dobrze określony: „Łóżko zostaje zmoczone niemal natychmiast po zaśnięciu dziecka, zawsze podczas pierwszego snu”. Odpowiada moczeniu mimowolnemu u chłopców o jasnej karnacji oraz u onanistów. W przypadkach drażliwego pęcherza, choć parcie jest naglące, oddawanie moczu może być utrudnione, a pacjent może być zmuszony długo czekać. Rzeżączka po ustąpieniu ostrego okresu. Za jej pomocą wyleczono przewlekły wyciek z cewki moczowej oraz brodawki rzeżączkowe. Hering podaje: „kłykciny całkowicie otaczające żołądź prącia”. Wyleczyłem wysiew drobnych, aksamitnych brodawek całkowicie otaczających ujście napletka. Thuja zawiodła w tym przypadku. Jeśli chodzi o brodawki, za pomocą Sep. 3x trit. wyleczyłem dużą, rogowatą brodawkę na brzuchu kobiety. Miała wielkość monety pięcioszylingowej (crown-piece), lecz kształtem przypominała fasolę i wznosiła się na ćwierć cala ponad powierzchnię skóry. Objawy skórne Sep. należą do jej najbardziej charakterystycznych cech. Skóra jest delikatna, a najmniejszy uraz wykazuje skłonność do owrzodzenia. Świąd, który po drapaniu często przechodzi w pieczenie. Bolesna tkliwość skóry, wilgotne miejsca w zgięciach kolan. Ostuda. Bolesna wysypka na czubku nosa. Opryszczkowa wysypka na wargach i wokół ust. Wykwity podobne do grzybicy obrączkowej, pojawiające się każdej wiosny na różnych częściach ciała. Grzybica obrączkowa twarzy. Herpes circinatus. Okrągły kształt i żółte zabarwienie plam. Pokrzywka po Sep. pojawia się przy wychodzeniu na świeże powietrze. Jest > w ciepłym pomieszczeniu. Świąd po Sep. może być rozpaczliwie silny, zwłaszcza gdy obejmuje narządy płciowe i odbyt. Działanie Sep. na tkanki łączne ponownie ilustruje umiejscowienie owrzodzeń w stawach palców. Pot ma ostry zapach, w pachach i na podeszwach stóp jest odrażający i powoduje bolesną tkliwość. Skóra i oczy są ze sobą blisko spokrewnione, a Sep. wywołuje wszelkiego rodzaju zapalenia oczu i powiek, z zaburzeniem widzenia, czarnymi plamami, zieloną obwódką i ognistym zaczerwienieniem. Objawy oczne są < od pocierania; < od zaciskania powiek; < rano i wieczorem; > od przemywania zimną wodą. Sep. jest lekiem dla osób marznących wskutek niedostatku życiowego ciepła — „tak łatwo dostają dreszczy”; dotyczy to zwłaszcza chorób przewlekłych. Sep. jest często potrzebna w przewlekłym nieżycie nosa. Nash opisał przypadek, w którym wydzielina była gęsta, niedrażniąca i obfita. Puls. złagodziła nieżyt, lecz nadmiernie zwiększyła krwawienie miesiączkowe. Sep. wyleczyła oba zaburzenia. Sep. jest również użyteczna, gdy przeziębienia wywołują zapalenie migdałków ze skłonnością do ropienia. Charakterystyczne doznania w gardle to: suchość; ucisk, jakby chustka na szyi była zbyt ciasna; uczucie czopa; szczypanie; bóle kłujące podczas połykania; skurcz gardła bez połykania; uczucie czopa przy połykaniu, z uczuciem zwężenia. Istnieją pewne osobliwości stanu psychicznego Sep., o których należy pamiętać: (1) Lęk: ze strachem i uderzeniami gorąca obejmującymi twarz oraz głowę; przed rzeczywistymi lub urojonymi nieszczęściami; pod wieczór. (2) Wielki smutek i płaczliwość; obawa przed pozostaniem w samotności, przed mężczyznami, przed spotkaniem przyjaciół; z dolegliwościami macicznymi. (3) Obojętność: nawet wobec własnej rodziny i zajęcia; wobec najbliższych i najdroższych osób. (4) Chciwość, skąpstwo. (5) Gnuśność. Pacjentka Sep. płacze, gdy pyta się ją o objawy. Jest bardzo wrażliwa i nie wolno jej krytykować. „Łatwo mdleje” to cecha osłabienia po Sep.: po przemoknięciu, wskutek skrajnego gorąca lub zimna; podczas jazdy powozem; podczas klęczenia w kościele. Lorbacher (cytowany w H. M., xxxi. 142) wskazuje trzy ważne, niezbyt powszechnie znane wskazania do Sep.: (1) objawy prodromalne udaru mózgu; (2) krztusiec ciągnący się bez końca; (3) opadowe zapalenie opłucnej. Objawy Sep. odpowiadające pierwszemu wskazaniu to: sztywność karku; zataczające zawroty głowy (< podczas wysiłku na świeżym powietrzu); niepokój i uczucie lęku przed ciężką chorobą; okresowe wypadanie uderzeń serca; odrętwienie i senność. Lorbacher podaje następujący przypadek: krępy rolnik, lat 50, ze skłonnością do hipochondrii, od czasu do czasu cierpiący na hemoroidy, choć nie był nałogowym pijakiem, miał zwyczaj wypijać „kieliszeczki”. Stopniowo rozwinęło się uwydatnienie brzucha; sztywność karku; zawroty głowy; okresowy tętniający ból głowy; niewielka, przejściowa utrata świadomości; niepokój; lęk przed udarem; hemoroidy mniej nasilone i dokuczające rzadziej niż zwykle. Kilkakrotnie wykonane upusty krwi przynosiły tylko częściową ulgę. Powstrzymanie się od alkoholu nie miało wyraźnego wpływu. Podano Sep. 12x, początkowo po cztery krople dwa razy dziennie, następnie co drugi dzień, a później w coraz dłuższych odstępach. W ciągu dwóch miesięcy objawy osłabły i stopniowo ustąpiły. Mężczyzna żył potem jeszcze osiem lat i nie doznał udaru, choć nie zrezygnował ze swoich „kieliszeczków”. Sep. jest wskazana w krztuścu trwającym osiem tygodni lub dłużej, gdy napady — choć zmniejsza się ich liczba i gwałtowność — nie ustępują i występują zwłaszcza przed północą. Pacjenci są wyczerpani, mają dyspepsję, są drażliwi, płaczliwi, łatwo wpadają w gniew albo stają się apatyczni. Kunkel opisuje (cytowany w H. M., xxix. 670) następujący przypadek choroby płuc: czternastoletni chłopiec był przez pięć tygodni leczony z powodu kaszlu i chrypki. Chrypka < wieczorem; w ciągu dnia kaszel z ropną plwociną. Spał dobrze, lecz gdy leżał na lewym boku, miał sny. Wychudzony. Phos. 10x przyniosła niewielką zmianę. Ustalono wówczas, że podczas oddychania występowało znamienne uczucie ucisku w klatce piersiowej, ze skłonnością do nabierania głębokiego oddechu; było ono > na świeżym powietrzu, podczas ruchu i pracy; < w domu oraz w spoczynku. Mimo złej pogody stale pragnął przebywać na dworze. Sep. 10x szybko go wyleczyła. Bœnninghausen zalecał Sep. w przypadkach kaszlu z odkrztuszaniem lub bez niego, z plwociną krwistą, podbarwioną krwią, ropną, żółtozielonkawą albo cuchnącą, szczególnie zaś w gruźlicy płuc. Nash wspomina przypadek cholery niemowląt, który wyleczył za pomocą Sep. na podstawie wskazania: „zawsze < po wypiciu mleka”. W przypadku wilgoci sączącej się z odbytu porównuje ją z Ant. c., któremu przyznaje pierwszeństwo. Sep., jak podaje Bähr (i. 359), „przynosi znaczną pomoc w pewnym stanie ustroju, który dotąd obserwowaliśmy jedynie u kobiet. Gdy zaostrzenie przewlekłego nieżytu żołądka utrzymuje się przez kilka dni z nieznośnymi bólami palącymi, okolica nerek, szczególnie po stronie lewej, staje się bolesna; odczuwa się w niej gwałtowny ból palący i wydalana jest pewna ilość nasyconego, silnie zabarwionego moczu, z którego wytrącają się obfite ilości moczanów, albo też przejrzysty mocz z obfitym, piaszczystym osadem pokrytym kwasem moczowym. Po oddaniu moczu bóle na ogół słabną i powracają tylko wtedy, gdy żołądek nie odzyskał prawidłowego stanu”. Szczególne doznania po Sep. są następujące: jakby każdy przedmiot był w ruchu. Jakby chory był zawieszony w powietrzu. Zawroty głowy jak w stanie upojenia. Jakby mózg został zgnieciony. Jakby głowa miała pęknąć. Jakby fale bólu przetaczały się ku górze i uderzały o kość czołową. Jakby coś toczyło się w głowie, z zawrotami głowy. Kłucia w głowie jak od igieł. Jakby korzenie włosów były obolałe; jakby włosy przycięto krótko tuż przy korzeniach. Jakby oczy miały wypaść. Jakby nad oczami spoczywał ciężar. Jakby oczu nie było, a z oczodołów powiewał chłodny wiatr. Oczy jak po stłuczeniu. Jakby w oku znajdowało się ziarnko piasku. Jakby powieki były zbyt ciężkie, by je otworzyć. Oczy jak kule ognia. Jakby powieki były zbyt ciasne i nie zakrywały gałek ocznych. Dziurawy ząb trzonowy jakby obrzęknięty i wydłużony. Dziąsła jakby poparzone; jakby zaczynały ropieć. Język i jama ustna jakby sparzone. Jakby w gardle znajdował się czop. Gardło jakby odarte ze śluzówki. Jakby coś skręcało się w żołądku i wznosiło do gardła. Jakby trzewia wywracały się na drugą stronę. Jakby wnętrze żołądka było obolałe. Jakby coś utkwiło w żołądku. Jakby żołądek był skrobany. Jakby wokół talii ciasno zaciągnięto pas szeroki na dłoń. Jakby wątroba miała pęknąć. Jakby wszystko w brzuchu obracało się w kółko. Jakby w brzuchu znajdował się ciężar. Jakby jelita ściągnięto w jeden kłąb. Jakby coś przywarło wewnątrz brzucha. Jakby w brzuchu znajdowało się coś żywego. Ciężar lub kula w odbycie. Jakby pęcherz był pełny, a jego zawartość miała wypaść ponad spojeniem łonowym. Jakby z pęcherza wydobywały się krople. Jakby pęcherz i narządy moczowe miały zostać wyparte na zewnątrz. Jakby wszystko miało wydostać się przez srom. Jakby wszystko miało wypaść z macicy. Jakby macica była ściskana. Jakby srom był powiększony. Jakby coś ciężkiego miało wypchnąć się z pochwy. Jakby w bokach spoczywał ciężar. Jakby żebra były złamane, a ostre końce wbijały się w ciało. Jakby kaszel pochodził z żołądka i brzucha. Klatka piersiowa jakby pusta; jakby obolała. Jakby gardło było wypełnione flegmą. Jakby piersi były powiększone. Jakby serce się zatrzymało. Plecy — jakby nie mogła się obrócić ani podnieść albo jakby długo pozostawała w niewłaściwej pozycji, niemal jakby poszczególne części zdrętwiały. Nagły ból pleców, jak po uderzeniu młotem. Ból pleców jak od podskórnego owrzodzenia. Jakby coś miało pęknąć w plecach. Jakby kończyny miały odmówić posłuszeństwa. Jakby bark był zwichnięty. Stopy jakby zdrętwiałe. Prawy staw biodrowy jak po stłuczeniu. Kończyny dolne jak po pobiciu. Jakby mysz biegała po kończynach dolnych. Jakby kości nóg ulegały rozpadowi. Jakby czuła każdy mięsień i każde włókno prawej strony ciała, od barku po stopy. Jakby w częściach wewnętrznych znajdowała się kula. Jakby między łopatkami spoczywała lodowata dłoń. Jakby miała się udusić. Jakby stopy stały po kostki w zimnej wodzie. Jakby polano chorego gorącą wodą. „Sztywność” jest wybitną cechą Sep.: sztywność kończyn < po śnie; sztywność okolicy macicy. Szczególnym objawem Sep. jest: „Mimowolne szarpanie głową do tyłu i do przodu, szczególnie przed południem podczas siedzenia”. Może ono występować w histerii. Niezarośnięte ciemiączka u dzieci stanowią wskazanie do Sep. Objawy są < od dotyku (z wyjątkiem bólu pleców, który jest > od dotyku). Ucisk >. (Zaciskanie powiek <.) Ciasne obwiązanie głowy >. Poluzowanie odzieży >. Pocieranie i drapanie <. < od wstrząsu; fałszywego kroku; najmniejszego uderzenia; przeciążenia przy podnoszeniu. Wiele objawów jest zarówno <, jak i > od spoczynku i ruchu. < od poruszania ramionami. Leżenie na boku, a szczególnie na prawym boku, >. Leżenie na lewym boku <. Leżenie na plecach <. Siedzenie < wiele objawów. Omdlewanie podczas siedzenia prosto lub klęczenia. (< Klęczenie jest charakterystyczne.) Siedzenie ze skrzyżowanymi nogami >. Pochylanie się <. Stanie <. Intensywny ruch > ból głowy. Krótki spacer bardzo męczy. Wchodzenie po schodach <. Taniec i bieganie = brak duszności. < od pracy umysłowej. < wskutek ekscesów seksualnych. < po południu i wieczorem. („Duszność wieczorem” jest charakterystyczna.) < od zimnego powietrza lub podczas wschodniego wiatru. < podczas parnej, wilgotnej pogody. < przed burzą. < od pracy przy praniu. (Sep. jest „lekiem praczek”. — H. C. Allen.) Burzowa pogoda = uczucie duszenia się. < po śnie (sztywność nóg). < przy niemożności zaśnięcia albo podczas pierwszego snu. > na świeżym powietrzu. (Również: ciepło naturalnej ciepłoty ciała; wielka wrażliwość na zimne powietrze.) Zimna woda > oczy i zęby. > od ciepła łóżka lub gorących okładów. Kaszel < w kościele. < podczas jedzenia i natychmiast po nim. Mleko, tłuste pokarmy i kwasy <. Podczas jedzenia tętnienie w dołku podsercowym; im więcej je, tym bardziej <. Uczucie pustki ustaje podczas kolacji. < od stosunku płciowego. Potwierdziłem doświadczenie dra Swallowa, który stwierdził, że świeży preparat Sep. (przepisywany przeze mnie jako Sep. fr.) ma szerszy zakres działania niż preparat zwykły i działa jako „lek narządowy” w bardzo różnorodnych schorzeniach macicy, które nie są jednoznacznie wskazane przez patogenezę. Stosowałem go w rozcieńczeniach od 5. do 30.]

Zależności

Antidota: wąchanie Nit. sp. d., kwasy roślinne, Aco., Ant. c., Ant. t., Rhus. Neutralizuje działanie: Calc., Chi., Merc., Nat. m., Nat. ph., Pho., Sars., Sul. Niezgodny z: Lach. (jednak w jednym przypadku, w którym Lach. w bardzo wysokiej potencji wywołał niezwykle dokuczliwe parcie naglące w odbytnicy z naprzemiennym wpuklaniem i wynicowaniem odbytu, Sep. w wysokiej potencji okazała się antidotum). Leki dopełniające: Nat. m. (mątwa jest zwierzęciem słonowodnym), Nat. c. i inne sole Natrum; Sul. Dobrze po nim działa: Nit. ac. Porównać: wykwity pęcherzykowe i owrzodzenia w okolicy stawów — Brx., Mez. Łuszczyca — Ars., Ars. i. Ostuda — Lyc., Nux, Sul., Curar. Grzybica obrączkowa — Bac., Calc., Tell. Smutek — Caust., Puls. Łagodne, zgodne usposobienie — Puls. Płacze, gdy pyta się ją o objawy (Puls. — płacze, opowiadając o swoich objawach). Choroby z nagłym krańcowym osłabieniem i zapadającym omdlewaniem — Murex, Nux m. Lek praczek — Pho. (Pho. — ból głowy po praniu). Bóle promieniują z innych części ciała do pleców (Sabi. — odwrotnie). Bóle z dreszczami (Puls. — z dreszczowością). Brak życiowego ciepła, zwłaszcza w chorobach przewlekłych (Led. — w ostrych). Zimno na szczycie głowy z bólem głowy — Ver. (gorąco na szczycie głowy — Calc., Graph., Sul.). Obojętny wobec swego zajęcia — Fl. ac., Ph. ac. Chciwy, skąpy — Lyc. Musi poluzować kołnierzyk — Lach. Uczucie kuli w częściach wewnętrznych — Lach. Opryszczka obrączkowata w odosobnionych ogniskach (Tell. — w przecinających się pierścieniach). Uczucie pustki > po jedzeniu — Chel., Pho. Zaparcie podczas ciąży — Alm. Ból odbytnicy utrzymujący się długo po oddaniu stolca — Nit. ac., Sul. Mocz tak cuchnący, że trzeba go wynieść z pokoju (Indium — odrażająco cuchnący po odstaniu). Moczenie łóżka niemal natychmiast po zaśnięciu dziecka — Kre. Długotrwała przewlekła wydzielina z cewki moczowej — K. iod. Parcie w dół, jakby wszystko miało wypaść z miednicy — Agar., Bell., Lil. t., Murex, Sanic. Widok lub myśl o jedzeniu wywołuje mdłości — Nux. Zapach gotującej się żywności wywołuje nudności — Ars., Colch. Drapanie zmienia świąd w pieczenie — Sul. Ból kręgosłupa < podczas siedzenia niż podczas chodzenia — Cob., Zn., Puls., Can. i. Stwardniała macica; pochwica — Plat. Parcie w dół — Bell. (Bell. < w pozycji leżącej, Sep. >; Bell. > w pozycji stojącej, Sep. <). Nie może odkrztusić — Caust., Dros., K. ca., Arn. Tryskanie moczu podczas kaszlu — Caust., Nat. m., Fer. Wyprysk na grzbietach rąk — Nat. c. Wypadanie macicy — Nux. (Sep. działa po Nux, gdy ten przestaje działać). Opadanie powieki — Gels. (Gels. — ociężałość umysłowa; nalana, czerwona twarz). Pokrzywka < na świeżym powietrzu — Rx. c. Pokrzywka — Ast. fl., Nat. m., Apis, Chloral., Urtica. Choroby oczu u osób nadużywających herbaty — Thuj. Dyspepsja z gęstym moczem — Lyc. Stwardniała macica, melancholia — Aur. Parcie w dół, smutek — K. fcy. Parcie w dół, przekrwienie, dokuczliwe pobolewanie, wypadanie narządów — Ust., Sec., Vib. o., Vib. t., Inula., Hedeo, Ziz. Niekontrolowane napady śmiechu — Croc., Ign. Straszliwy smutek podczas miesiączki — Lyc., Nat. m, Nit. ac. (Nat. m. jest < lub > o godz. 10 rano). Drażliwość podczas miesiączki (Nux, Cham., Mg. m. — przed nią i podczas niej; Lyc. — przed nią). < Podczas klęczenia — Coccul., Mg. c. Lęk o zdrowie — Calc., Pho. Ozenowy nieżyt nosa, twarde czopy — Pul., Syph., Pso. Cuchnący mocz — Calc. (Benz. ac. i Nit. ac. — silny). Piekące, przeszywające i kłujące bóle szyjki macicy — Murex. Gorące, piekące odbijania — Pet., K. ca., Hep. Opóźnione oddawanie moczu — Ars. (bezskuteczne parcie — Nux). Lęk przed duchami — Pho., Pul. Stulejka — Can. s., Merc., Sul., Nit. ac., Thuj. Z uczuciem wyczerpania w jelitach po oddaniu stolca — Plat. Ruchy głowy — Lyc. < Po stosunku płciowym; lek dla kobiet, wiotkość tkanek — K. ca. Jakby uderzono młotkiem w plecy (Naj. — w kark). Język i jama ustna jakby oparzone — Sang. Obracanie się w brzuchu — Nit. ac. (jakby w brzuchu pracowała maszyna). Ból jak przy owrzodzeniu tkanki podskórnej — Puls., Ran. b. Źle gojąca się skóra — Hep. Oczy > po przemywaniu zimną wodą — Asar. Nadwrażliwość — Asar. Udar mózgu — Ast. r. (zwierzę morskie). < Po mleku — Homar. (zwierzę morskie). Klatka piersiowa — Pho.

Przyczyny

Gniew i rozdrażnienie. Uderzenia. Upadki. Wstrząsy. Urazy. Nadmierne dźwiganie (dyspepsja). Śnieżne powietrze. Tytoń (neuralgia). Praca przy praniu. Przemoczenie. Alkohol. Gotowane mleko (biegunka). Tłusta wieprzowina.

1. Umysł

Smutek i przygnębienie, ze łzami. Melancholia i posępność. Dojmujący lęk i niepokój, niekiedy z uderzeniami gorąca, zazwyczaj wieczorem (podczas chodzenia na świeżym powietrzu), a czasem w łóżku. Niepokój, wiercenie się. Lęk przed samotnością. Nadmierna nerwowość; wrażliwość na najmniejszy hałas. Wielki niepokój o zdrowie oraz o sprawy domowe. Zaduma. Lękliwe usposobienie. Zniechęcenie, często tak głębokie, że życie budzi wstręt. Obojętność na wszystko (na całe otoczenie), nawet wobec

Zależności

Niechęć do zwykłych zajęć. Wielkie wzburzenie wskutek rozdrażnienia. Wielka pobudliwość w towarzystwie. Przewrażliwienie i zrzędliwość, z wielką wybuchowością. Kłótliwe i uszczypliwe usposobienie. Osłabienie pamięci. Roztargnienie. Skłonność do popełniania błędów w mowie i piśmie. Niezdolność do pracy umysłowej. Powolne pojmowanie. Trudności w rozumieniu; ociężały tok myśli. Słowa przychodzą powoli.

2. Głowa

Splątanie w głowie, uniemożliwiające wykonywanie jakiejkolwiek pracy umysłowej. Napady zawrotów głowy, zwłaszcza podczas chodzenia na świeżym powietrzu, pisania lub nawet przy najmniejszym ruchu ramion. Zawroty głowy, podczas których wszystkie przedmioty zdają się poruszać, albo z uczuciem, jakby coś obracało się w głowie. Zawroty głowy rano po wstaniu albo po południu. Uczucie zimna na szczycie głowy; < przy poruszaniu głową i schylaniu się, > w spoczynku i na świeżym powietrzu. Napady bólu głowy z nudnościami, wymiotami oraz bólami przeszywającymi lub wiercącymi, wyciskającymi krzyk. Ból głowy każdego ranka. Ból głowy niepozwalający otworzyć oczu. Ból głowy z nadmiernym pożądaniem stosunku płciowego. Ból głowy przy potrząsaniu nią lub poruszaniu, a także przy każdym kroku, jakby mózg był wstrząsany. Połowiczy ból głowy, niekiedy wieczorem po położeniu się, poprzedzony uczuciem ciężkości głowy. Napady migreny połowiczej, z bólem piekąco-kłującym biegnącym od wewnątrz na zewnątrz po jednej stronie głowy (przeważnie l.), z nudnościami (i wymiotami) oraz skurczem oka; < w pomieszczeniu i podczas szybkiego chodzenia, > na świeżym powietrzu i podczas leżenia na bolesnym boku. Wiercący ból głowy od wewnątrz na zewnątrz, od przedpołudnia do wieczora; < wskutek ruchu i schylania się, > w spoczynku, przy zamykaniu oczu, pod wpływem ucisku zewnętrznego i po śnie. Uczucie ciężkości głowy. Uciskowy ból głowy nad oczami, w jasnym świetle dziennym; jakby głowa miała pęknąć, a oczy wypaść, z nudnościami. Rozpierający ucisk w głowie, niekiedy podczas schylania się, jakby miała pęknąć. Skurcz w głowie. Ciągnięcie i rozdzieranie wewnątrz głowy i na jej powierzchni, czasem jednostronne. Przeszywający ból głowy, często jednostronny lub czołowy. Bóle przeszywające, zwłaszcza nad l. okiem, wyciskające krzyk. Ból głowy przy usiłowaniu wystąpienia miesiączki; krwawienie skąpe. Ból głowy przebiegający w straszliwych wstrząsach. Mimowolne szarpnięcia głowy do tyłu i do przodu, zwłaszcza przed południem i podczas siedzenia. Ciemiączka pozostają otwarte, z szarpnięciami głowy, bladą, obrzmiałą twarzą; wrzodziejącym zapaleniem jamy ustnej i zielonymi biegunkowymi stolcami. Pocenie się głowy, o kwaśnym zapachu, z osłabieniem i uczuciem omdlewania; < wieczorem przed zaśnięciem. Uderzenie krwi do głowy. Tętniący ból głowy, zwłaszcza w potylicy (rozpoczynający się rano, < wieczorem, przy najmniejszym ruchu, poruszaniu oczami i leżeniu na plecach, > przy zamykaniu oczu i w spoczynku). Gwałtowne przekrwienie głowy z gorącem, zwłaszcza podczas schylania się. Zimno zewnętrznych powłok głowy. Skłonność do zaziębiania głowy wskutek suchego, zimnego wiatru oraz po zmoczeniu głowy. Mimowolne drżenie i wstrząsy w głowie. Ruchomość skóry głowy. Skóra głowy i cebulki włosów bardzo wrażliwe na dotyk. Świąd głowy (nosa i oczu). Wykwity na szczycie i tylnej części głowy, suche, cuchnące, piekąco-kłujące, swędzące i mrowiące, z pęknięciami, szerzące się za uszy; po drapaniu stają się obolałe. Obrzęk po jednej stronie głowy nad skronią, ze świądem; uczuciem zimna i rozdzierania w obrębie obrzęku; < przy dotykaniu, > podczas leżenia na nim lub po wstaniu z łóżka. Wilgotne strupy na głowie. (Łyse ogniska na skórze głowy, porrigo decalvans. R. T. C.). Wypadanie włosów. Drobne czerwone krostki na czole; szorstka skóra czoła. Obrzęk głowy, zwłaszcza czoła.

3. Oczy

Uczucie ciężkości i opadanie powiek górnych. Ucisk na gałki oczne. Świąd i szczypanie oczu oraz powiek. Kłucie w oczach wieczorem, przy świetle świecy. Uczucie pieczenia w oczach, zwłaszcza rano po przebudzeniu. Zapalenie oczu z zaczerwienieniem twardówek i bólami przeszywającymi. Zapalenie, zaczerwienienie i obrzęk powiek, z jęczmieniami. Krosty na rogówce. Strupy w brwiach. Szkliste, łzawiące oczy wieczorem. Krwawiący guz grzybiasty rogówki. Suche strupy na powiekach, zwłaszcza rano po przebudzeniu. Żółte zabarwienie twardówek. Powieki bolą rano po przebudzeniu, jakby były zbyt ciężkie i nie można ich było utrzymać otwartych. Powieki czerwone, obrzęknięte; jęczmienie na powiekach. Łzawienie, zwłaszcza rano, albo nocne sklejanie się powiek. Drżenie i szarpnięcia powiek. Porażenie powiek i niemożność ich otwarcia, zwłaszcza nocą (i wieczorem). Niewyraźne widzenie podczas czytania i pisania. Starczowzroczność. Osłabienie wzroku jak wskutek ślepoty, ze zwężonymi źrenicami. Wrażenie zasłony, czarne plamy, punkty, iskry i smugi światła przed oczami. Nietolerancja światła odbitego od jasnych przedmiotów. Zielona poświata wokół świecy wieczorem. Wielka wrażliwość oczu na światło dzienne. Wzrok zanika podczas miesiączki, > po położeniu się.

4. Uszy

Ból ucha. Przeszywające bóle w uszach. Piekąco-kłujący ból w l. uchu. Ból ucha jak od otarcia naskórka. Obrzęk i ropne wykwity w uchu zewnętrznym. Opryszczka na płatku ucha, za uchem i na karku. Wyciek płynnej ropy z ucha, ze świądem. Słuch niezwykle wyczulony, zwłaszcza na muzykę. Niedosłuch. Nagła głuchota, jakby wskutek zatkania uszu czopem. Brzęczenie i szum w uszach.

5. Nos

Obrzęk i zapalenie nosa, zwłaszcza jego czubka. Strupy na czubku nosa. Pokryte strupami i owrzodziałe nozdrza. Stwardniały śluz w nosie. Krwawienie z nosa oraz częste pojawianie się krwi przy wydmuchiwaniu nosa, po choćby najmniejszym przegrzaniu albo po nawet lekkim uderzeniu nosa czymkolwiek. Gwałtowne krwawienie z nosa, zwłaszcza podczas miesiączki. Brak węchu. Węch nadmiernie wyczulony albo zbyt słaby; żółta pręga w kształcie siodełka na grzbiecie nosa. Cuchnący zapach w nosie. Ozenowy nieżyt nosa; wydmuchiwanie z nosa dużych brył żółtozielonego śluzu lub żółtozielonych błon, z domieszką krwi. Suchy katar. Suchy katar, zwłaszcza l. nozdrza. Suchy śluz powodujący niedrożność nosa. Gwałtowny katar z obfitą wodnistą wydzieliną, kichaniem, bólem potylicy i ciągnięciem w kończynach.

6. Twarz

Bladość i obrzęk twarzy, z sinymi obwódkami wokół oczu, które są czerwone i matowe. Żółte zabarwienie twarzy (oraz białkówek). Twarz wychudzona. Żółta pręga na nosie i policzkach, w kształcie siodełka. Gwałtowne gorąco twarzy. Blada, obrzmiała twarz. Różycowe zapalenie i obrzęk jednej strony twarzy (pochodzące od zęba z próchnicą). Zapalny obrzęk twarzy z gęsto skupionymi, żółtymi, łuszczącymi się krostkami. Opryszczka, łuszczące się wykwity na twarzy. Brodawki na twarzy. Czarne pory na twarzy. Trądzik < przed miesiączką. Świąd i wykwity na twarzy oraz czole; niekiedy jedynie zaczerwienienie i szorstkość skóry. Obrzęk skóry czoła. Guzy na czole. Ciągnące bóle twarzy. Skurczowy ból i rozdzieranie w kościach twarzy. Bóle neuralgiczne (po l. stronie, wskutek nadużywania tytoniu). Suchość i złuszczanie się warg. Napięcie wargi dolnej. Obrzęk wargi dolnej. Żółte zabarwienie i wykwity opryszczkowe wokół ust. Wilgotne i strupiaste wykwity na czerwieni wargowej oraz brodzie. Bolesne owrzodzenie na wewnętrznej powierzchni warg. Obrzmienie i bolesna wrażliwość węzłów podżuchwowych.

7. Zęby

Ból zębów przy naciskaniu na nie lub ich dotykaniu oraz podczas mówienia, także od najmniejszego podmuchu zimnego powietrza. Nocny ból zębów ze skrajnym pobudzeniem. Pulsujący, przeszywający albo ciągnący ból zębów, niekiedy promieniujący do ucha (zwłaszcza po jedzeniu, piciu lub wzięciu do ust czegokolwiek zimnego) albo do ramion i palców. Ból zębów podczas miesiączki. Ból zębów: kłujący, pulsujący, promieniujący do ucha podczas ciąży, z dusznością, obrzmieniem twarzy i obrzękiem ślinianek podżuchwowych, < od każdego zimnego przeciągu, przy dotykaniu zębów i podczas mówienia. Ból zębów z gwałtownym burzeniem się krwi i pulsowaniem w całym ciele. Rwące szarpnięcia w zębach. Stępienie zębów, ich rozchwianie, łatwe krwawienie i próchnica. Dziąsła ciemnoczerwone. Obrzęk, otarcia, owrzodzenia i łatwe krwawienie dziąseł.

8. Jama ustna

Cuchnący oddech. Obrzęk wnętrza jamy ustnej. Suchość ust, warg i języka. Słony ślinotok. Smak gorzki, kwaśny, śluzowaty lub odrażający, przeważnie rano. Ból języka i podniebienia, jakby były oparzone. Koniec języka sprawia wrażenie sparzonego. Otarcia języka. Pęcherzyki na języku. Język obłożony białym nalotem. Bolesność końca języka.

9. Gardło

Bolesność gardła z obrzękiem węzłów chłonnych szyi. Ucisk jak od czopa w gardle albo ból jak od otarcia oraz przeszywania podczas połykania. Ucisk w gardle, w okolicy migdałków, jakby chusta na szyi była zbyt ciasna. Szarpnięcia w gardle. Obrzęk i zapalenie przełyku. Zapalenie, obrzęk i ropienie migdałków. Suchość w gardle z napięciem i drapaniem. Uczucie lepkości w gardle. Nagromadzenie śluzu w gardle i na velum palati. Szorstkość i pieczenie w gardzieli; < przy odchrząkiwaniu. Odchrząkiwanie śluzu, zwłaszcza rano. Odkrztuszanie krwistego śluzu przy odchrząkiwaniu.

10. Apetyt

Smak gnilny lub kwaśny. Pokarm smakuje zbyt słono. Brak pragnienia albo nadmierne pragnienie, zwłaszcza rano i wieczorem, niekiedy z brakiem apetytu. Wielka żarłoczność. Wilczy głód z uczuciem pustki w żołądku. Silne pragnienie wina; octu. Wywołuje niechęć do piwa. Odraza i niechęć do jedzenia, zwłaszcza mięsa oraz mleka, które wywołuje biegunkę. Dym tytoniowy szkodzi. Nieprzyjemne odbijania z nudnościami po zjedzeniu tłustej potrawy. Słabe trawienie. Po posiłku: kwaśność w ustach, częste odbijania, drapanie i uczucie pieczenia w gardle, pulsowanie w dołku podsercowym, czkawka, wzdęcie brzucha, pot, gorąco gorączkowe, kołatanie serca, ból głowy, nudności, wymioty, bóle żołądka itd.

11. Żołądek

Uczucie pustki w dołku podsercowym, tuż poniżej wyrostka mieczykowatego; jest to uczucie wielkiej słabości, jakby „zupełnego opadnięcia z sił”, którego nic nie może zaspokoić; objaw ten może wystąpić w każdym zespole dolegliwości, przy zaburzeniach miesiączkowania itd. Częste odbijania, zwykle kwaśne lub gorzkie, bądź jak zgniłymi jajami albo ze smakiem pokarmu. Bolesne odbijania, podczas których krew napływa do ust. Nadkwaśność ze wstrętem do życia. Nudności, czasem rano na czczo, > po zjedzeniu niewielkiej ilości pokarmu. Nudności z gorzkim smakiem i odbijaniami. Nudności od ruchu powozu. Nudności i wymioty po posiłku. Wymioty żółcią i pokarmem (rano, z bólem głowy). Wymioty żółcią i pokarmem podczas ciąży; wysiłki wymiotne tak silne, że pojawia się krew. Bóle żołądka po posiłku, niekiedy wieczorem. Bardzo silny ból wpustu, gdy pokarm przechodzi do żołądka. Ból w dołku podsercowym podczas chodzenia. Ucisk w żołądku jak od kamienia, zwłaszcza podczas posiłku lub po nim, albo nocą. Skurcz zaciskający żołądek. Zgaga wodna, zwłaszcza po piciu lub jedzeniu, albo poprzedzona uczuciem wirowania w żołądku. Wymioty mleczną surowicą (u ciężarnych). Nocne wymioty z bólem głowy. Kurcze żołądka i klatki piersiowej. Rwąco-wiercący ból w okolicy wpustu, promieniujący do lędźwi. Tnąco-wiercący ból od żołądka ku kręgosłupowi. Uciskające przeszywania w dołku podsercowym i okolicy żołądka. Uczucie pieczenia w nadbrzuszu i dołku podsercowym. Tętnienie w dołku podsercowym. Bolesne uczucie pustki w żołądku.

12. Brzuch

Bóle wątroby podczas jazdy powozem. Pobolewanie, pulsowanie i przeszywania w okolicy wątroby. Wiercące albo napinające przeszywania w podżebrzach, zwłaszcza podczas ruchu. Przeszywania w l. podżebrzu. Napady zaciskającego bólu w pr. podżebrzu. Ból w poprzek podżebrzy nocą po położeniu się, > po oddaniu moczu. Ból brzucha rano w łóżku. Ucisk i uczucie ciężkości w brzuchu, z uczuciem rozpierania, jakby miał pęknąć. Nadmierne rozdęcie brzucha. Uczucie ciężkości i stwardnienie brzucha. Stwardnienie w okolicy odźwiernika. Bolesność brzucha u ciężarnych. Powiększenie brzucha (u kobiet, które rodziły). Obrzęk wodniczy brzucha. Skurcze brzucha z chwytającym bólem, jakby jelita były skręcone. Tnąca kolka, zwłaszcza po wysiłku fizycznym albo nocą, z parciem na stolec. Bóle drążące i tnące oraz pobolewanie w brzuchu. Ból jelit jak po stłuczeniu. Zimno w brzuchu. Uczucie pieczenia i przeszywania w brzuchu, zwłaszcza po l. stronie, niekiedy promieniujące do uda. Uczucie pustki w brzuchu. Przeszywające bóle w pachwinach. Brunatnawe plamy na brzuchu. Przelewania i burczenie w brzuchu, zwłaszcza po posiłku. Nadmierne wytwarzanie i zatrzymanie gazów.

13. Stolec i odbyt

Zaparcie podczas ciąży. Bezskuteczne parcie na stolec albo wydalanie jedynie śluzu i gazów. Powolne, niedostateczne wypróżnienia, z kałem jak owcze bobki. Skąpe wypróżnienia z wysiłkiem i bolesnym parciem. Kał zbyt miękki. Trudne wydalanie nawet miękkiego stolca. Wielka trudność w oddaniu stolca, który zdaje się tkwić w odbycie lub odbytnicy, jakby znajdowała się tam kula albo ziemniak. Trudne wypróżnienie z uczuciem ciężaru w brzuchu. Niewielkie, galaretowate stolce z bólami ściskającymi (i bolesnym parciem). Osłabiająca biegunka. Zielonkawa biegunka, często o gnilnym lub kwaśnym zapachu, zwłaszcza u dzieci. Biegunka po gotowanym mleku. Białawe albo brunatnawe zabarwienie stolców. Wydalanie krwi podczas wypróżnienia. Zaciskający ból i napięcie, świąd, mrowienie, pieczenie oraz przeszywania w odbycie i odbytnicy. Sącząca wydzielina z odbytnicy. Śluzowa wydzielina z odbytnicy, z bólami przeszywającymi i rwącymi. Dolegliwości odbytu i odbytnicy, w których ostre, strzelające, przeszywające bóle biegną ku górze do brzucha. Wypadanie odbytnicy, zwłaszcza podczas wypróżnienia. Uczucie słabości w odbytnicy podczas leżenia w łóżku. Przekrwienie odbytu. Bezczynność jelit. Wysuwanie się guzków krwawniczych z odbytnicy (podczas chodzenia; krwawienie podczas chodzenia). Krwawiące guzki krwawnicze. Otarcia między pośladkami. Zaciskający ból krocza. Pierścień kłykcin wokół odbytu.

14. Narządy moczowe

Częste (i bezskuteczne) parcie na mocz (wskutek ucisku na pęcherz i napięcia w podbrzuszu). Pobolewanie pęcherza. Uczucie, jakby pęcherz był bardzo silnie rozdęty. Oddawanie moczu nocą (chory musi często wstawać). Mimowolne oddawanie moczu nocą, zwłaszcza podczas pierwszego snu. Mocz ciemno zabarwiony, czerwony jak krew. Mętny mocz z czerwonym, piaszczystym lub ceglastym osadem. Z białym osadem i błonką na powierzchni. Obfity, cuchnący mocz z białym osadem. Mocz z krwistym osadem. Osad w moczu podobny do gliny, jakby glina została wypalona na dnie naczynia. Mocz niezwykle odrażający; nie można znieść jego zapachu w pomieszczeniu. Kurcz pęcherza, uczucie pieczenia w pęcherzu i cewce moczowej. Szczypanie w cewce moczowej, zwłaszcza podczas oddawania moczu. Tnące bóle i przeszywania w cewce moczowej. Wydzielanie śluzu z cewki moczowej, jak przy przewlekłej rzeżączce.

15. Męskie narządy płciowe

Obfite pocenie się narządów płciowych, zwłaszcza moszny. Świąd wokół narządów płciowych. Swędząca wysypka na żołędzi i napletku. (Wysiew drobnych, aksamitnych kłykcin rzeżączkowych wokół brzegu napletka). Rzekoma rzeżączka z wydzieliną o zapachu kwaśnej soli. Wrzody na żołędzi i napletku. Bóle jąder. Cięcie w jądrach. Obrzęk moszny. Osłabienie narządów płciowych. Wzmożony popęd płciowy z częstymi wzwodami (utrzymujące się wzwody nocą). Częste polucje. Wydzielanie płynu sterczowego po oddaniu moczu oraz podczas trudnego wypróżnienia. Zmęczenie umysłowe, psychiczne i fizyczne po stosunku oraz polucjach. U obu płci dolegliwości wskutek stosunku.

16. Żeńskie narządy płciowe

Otarcia sromu i między udami, niekiedy przed miesiączką (bolesność i zaczerwienienie warg sromowych oraz krocza). Wielka suchość sromu i pochwy, zwłaszcza po miesiączce; dotyk jest bolesny. Wewnętrzne i zewnętrzne gorąco w narządach płciowych. Zaciskający ból pochwy. Obrzęk, zaczerwienienie i wilgotna, swędząca wysypka na wargach sromowych mniejszych. Parcie w dół w macicy, utrudniające oddychanie. Ucisk, jakby wszystko miało wypaść przez srom (z dusznością). Bóle obu pachwin i parcie w dół, z zaparciem, lecz bez upławów; sen głęboki i niedający wypoczynku, zimno w całym ciele, język wiotki (wyleczono u tęgiej kobiety, lat 35. R. T. C.). Wypadanie pochwy. Silne kłucia w pochwie, biegnące ku górze. Wypadanie macicy z przekrwieniem i żółtymi upławami. Wypadanie macicy z pochyleniem jej dna w lewo, powodujące drętwienie l. dolnej połowy ciała, z bólem, > podczas leżenia, zwłaszcza na pr. boku, oraz tkliwością ujścia macicy. Stwardnienie szyjki macicy; bóle palące, strzelające i kłujące. Krwotok maciczny; w okresie klimakterium albo podczas ciąży. Miesiączka zbyt obfita. Miesiączka zahamowana, zbyt skąpa albo zbyt wczesna (pojawiająca się tylko rano). Brak miesiączki u matek, które nie karmią piersią, ze wzdęciem brzucha. Kolka przed miesiączką. Podczas miesiączki: drażliwość, melancholia, ból zębów, ból głowy, krwawienie z nosa i bolesne znużenie kończyn albo skurczowa kolka i parcie ku częściom rodnym. Musi krzyżować nogi, aby zapobiec wypadaniu narządów. Tępy ból z uczuciem ciężkości w jajnikach, zwłaszcza w l. Bezpłodność. Upławy: żółte albo zielonkawoczerwone i wodniste, albo ropne i cuchnące, niekiedy ze wzdęciem brzucha lub przeszywaniami w pochwie. Upławy zamiast miesiączki. Upławy jak mleko, z bolesnością zewnętrznych narządów płciowych. Swędzące, żrące upławy. Skłonność do poronień. Poronienie po piątym miesiącu. Skłonność do poronienia od piątego do siódmego miesiąca. Przeszywania w gruczołach sutkowych. Otarcia brodawek sutkowych (krwawiących i sprawiających wrażenie, jakby miały ulec owrzodzeniu). Brodawki sutkowe popękane w poprzek wierzchołka. Stwardnienie piersi; rak twardy, kłucia, tkliwość i palące bóle. Otarcia u dzieci. Nagłe uderzenia gorąca w okresie klimakterium, z chwilowym potem, osłabieniem i wielką skłonnością do omdleń. Zatrzymane łożysko po poronieniu. Bolesność brzucha; ruchy dziecka odczuwane nadmiernie silnie. Podczas ciąży żółtobrunatne plamy na twarzy. Straszliwy świąd sromu powodujący poronienie. Cuchnące, drażniące odchody połogowe, utrzymujące się bardzo długo.

17. Narządy oddechowe

Szorstkość i bolesność krtani oraz gardła. Uczucie suchości w krtani. Chrypka z nieżytem nosa. Uczucie suchości w tchawicy. Kaszel wywoływany łaskotaniem w krtani lub klatce piersiowej. Suchy kaszel, zdający się pochodzić z żołądka, esp. wieczorem w łóżku (do północy), często z nudnościami i gorzkimi wymiotami. Wilgotny kaszel po dreszczach. Kaszel tylko w ciągu dnia albo budzący chorego w nocy. Obfite odkrztuszanie białawej wydzieliny. Kaszel z obfitym odkrztuszaniem śluzu, zwykle cuchnącego lub o słonym smaku, często tylko rano albo wieczorem, któremu często towarzyszą charczenie, osłabienie oraz bóle w klatce piersiowej jak od otarcia (jakby była żywcem odarta). Kaszel z odkrztuszaniem rano, bez odkrztuszania wieczorem, albo z odkrztuszaniem w nocy, a bez niego w dzień; bardzo silny kaszel rano po wstaniu, z odkrztuszaniem dużej ilości substancji o nieprzyjemnym smaku. Nocny kaszel z okrzykami, uczuciem duszenia się i odruchami wymiotnymi. Kaszel jak w krztuścu. Napady skurczowego kaszlu jak w krztuścu, wywoływane łaskotaniem w klatce piersiowej albo łaskotaniem rozciągającym się od krtani do brzucha; odkrztuszanie tylko rano, wieczorem i w nocy zielonkawoszarej ropy albo mlecznobiałego, ciągliwego śluzu, niekiedy nieprzyjemnie słodkiego, który trzeba ponownie połknąć. Kaszel < podczas leżenia na l. boku; od kwaśnych pokarmów. Kaszel wywoływany uczuciem łaskotania, z towarzyszącym zaparciem. Utrudnione odkrztuszanie (albo konieczność ponownego połykania tego, co zostało odkrztuszone). Żółtozielonkawe, ropne odkrztuszanie podczas kaszlu. Odkrztuszanie krwi w pozycji leżącej. Krwista plwocina przy kaszlu rano i wieczorem, a w dzień odkrztuszanie śluzu. Przeszywające ukłucia w klatce piersiowej lub plecach podczas kaszlu.

18. Klatka piersiowa

Duszność, ucisk w klatce piersiowej i skrócenie oddechu podczas chodzenia i wchodzenia pod górę, a także podczas leżenia w łóżku, wieczorem i w nocy. Ból po bokach klatki piersiowej przy wdechu lub kaszlu. Kłucie po l. stronie klatki piersiowej i w łopatce podczas oddychania i kaszlu. Ucisk w klatce piersiowej spowodowany nagromadzeniem śluzu albo zbyt obfitym odkrztuszaniem. Ból w klatce piersiowej wskutek ruchu. Ucisk w klatce piersiowej, esp. wieczorem w łóżku. Uczucie ciężkości, pełności i napięcia w klatce piersiowej. (Hepatyzacja środkowego i dolnego płata r. płuca. Skinner). Ból w klatce piersiowej jak od otarcia. Kurcze w klatce piersiowej. Świąd i łaskotanie w klatce piersiowej. Uczucie pustki w klatce piersiowej. Przeszywające bóle i kłucia w klatce piersiowej oraz po jej bokach, niekiedy podczas wdechu i kaszlu, a także wskutek wysiłku umysłowego. Brunatne plamy na klatce piersiowej. Objawy ze strony klatki piersiowej ustępują albo są > wskutek ucisku dłonią na klatkę piersiową.

19. Serce

Gwałtowne wzburzenie (przekrwienie) krwi w klatce piersiowej i silne kołatanie serca. Przerywane kołatanie serca. Kołatanie serca: wieczorem w łóżku, z tętnieniem we wszystkich tętnicach; podczas trawienia; z kłuciami po l. stronie klatki piersiowej. Serce od czasu do czasu uderza mocno. Chory budzi się z gwałtownym biciem serca. Kołatanie serca pochodzenia nerwowego > przy szybkim chodzeniu.

20. Szyja i plecy

Liszaje na karku i za uszami. Plamy barwy czerwonego wina na szyi i pod brodą. Czyrak na szyi. Pot na plecach i pod pachami. Obrzęk i ropienie węzłów chłonnych pachowych. Wilgotne liszaje pod pachami. Ucisk i kłucia w r. łopatce. Sztywność krzyża i szyi. Bóle lędźwi i pleców z palącym rozdzieraniem. Tętnienie w lędźwiach. Osłabienie lędźwi podczas chodzenia. Tnące bóle, ucisk, wiercenie i skurczowe rozdzieranie w plecach. Zesztywnienie pleców i karku. Ból pleców i krzyża, szczególnie ze sztywnością; > podczas chodzenia. Rozdzieranie w plecach podczas miesiączki, z dreszczami, gorącem, pragnieniem i skurczem klatki piersiowej. Pobolewanie i ból tępy w okolicy lędźwiowej i krzyżowej, rozciągające się na uda i nogi. Ból jak po skręceniu ponad biodrami, wieczorem w łóżku i po południu. Dreszcze przebiegające po plecach. Brunatne plamy na plecach. Czerwonawe plamy opryszczkowe ponad biodrem i po obu stronach szyi. Kłucia od tyłu ponad r. biodrem; chora nie mogła leżeć na r. boku, a miejsce przy dotknięciu było bolesne. Kłucia w plecach podczas kaszlu. Swędząca wysypka na plecach.

21. Kończyny

Ciągnięcie we wszystkich kończynach. Ciągnięcie i rozdzieranie (bóle jak porażenne) w kończynach i stawach (z osłabieniem). Uczucie ciężkości kończyn. Bóle artretyczne w stawach. Napięcie kończyn, jakby były zbyt krótkie. Łatwe drętwienie kończyn, esp. po pracy fizycznej. Sztywność i ograniczona ruchomość stawów. Łatwe zwichnięcia i skręcenia kończyn. Wstrząsy i szarpnięcia kończyn w nocy i w dzień. Niepokój i tętnienie we wszystkich kończynach, niepozwalające zaznać spoczynku w żadnej pozycji. Częste przeciąganie się. Brak stabilności kończyn. Dłonie i stopy zimne, lecz wilgotne.

22. Kończyny górne

Wykręcający ból (jak od zwichnięcia) w stawie barkowym, esp. podczas podnoszenia lub trzymania czegokolwiek. Znużenie ramion. Uczucie sztywności lub zimna w ramionach, jakby były porażone. Ciągnący ból jak porażenny w ramieniu i stawie barkowym, rozciągający się do palców. Obrzęk i ropienie węzłów chłonnych pachowych. Przeszywające bóle w ramionach, nadgarstku i palcach wskutek ich zmęczenia albo poruszania nimi. Bolesne napięcie ramion oraz stawów łokciowych i palców, jakby wywołane skurczem. Zapalny, ciemnoczerwony, twardy, marmurkowaty obrzęk pośrodku ramion. Krosty na ramionach z gwałtownym świądem. Sztywność stawów łokciowych i dłoni. Brunatne plamy, opryszczkowa skóra i swędzące, złuszczające się strupy na łokciu. Swędzące pęcherzyki na grzbiecie dłoni i opuszkach palców. Świerzb i strupy na dłoniach (świerzb żołnierski). Opryszczka na grzbietach dłoni. Obrzęk dłoni z wysiewem pęcherzy, jak w pęcherzycy. Przeszywające bóle w nadgarstku podczas poruszania dłonią. Palące gorąco dłoni. Zimny pot na dłoniach. Złośliwy świerzb i strupy na dłoniach. Artretyczne ciągnięcie i przeszywające bóle w stawach palców. Wykrzywienie palców. Bezbolesne owrzodzenia na stawach i opuszkach palców. (Mrowienie w opuszkach palców, które budzi ją podczas zasypiania; potem śpi dobrze przez całą noc. R. T. C.). Brodawki na dłoniach i palcach; po bokach palców; zrogowaciałe. Zadziory na palcach. Zniekształcone paznokcie. Zastrzał z tętnieniem i przeszywającymi bólami.

23. Kończyny dolne

Ból w r. stawie biodrowym jak po stłuczeniu. Ból bioder z rozdzierającymi, przeszywającymi bólami. Ból pośladków i ud po dłuższym siedzeniu. Skurcze pośladków w nocy, w łóżku, podczas wyprostowywania kończyny. Porażenne osłabienie nóg, esp. po napadzie silnego wzburzenia. Sztywność nóg aż do stawu biodrowego po krótkim siedzeniu. Zimno nóg i stóp (esp. wieczorem w łóżku). Obrzęk nóg i stóp (< podczas siedzenia lub stania, > podczas chodzenia). Kurcz ud podczas chodzenia. Rozdzierające ukłucia albo wstrząsy w udach i piszczelach, wymuszające krzyk. Czyraki na udzie i w dołach podkolanowych. Ciągnące i rozdzierające, przeszywające bóle w kolanach, dołach podkolanowych i piętach. Bolesny obrzęk kolan. Zapalenie błony maziowej stawów kolanowych u służących domowych (R. T. C.). Sztywność stawów kolanowych i skokowych. Kurcze łydek, niekiedy w nocy. Niepokój nóg każdego wieczoru (z mrowieniem w nich). Swędzące krosty na nogach i podbiciu. Ból ciągnący w nogach i paluchach. Przeszywające bóle w piszczelach i podbiciu. Uczucie w nogach, jakby przebiegała po nich mysz. Szarpnięcia stóp podczas snu. Owrzodzenia na podbiciu. Sztywność pięt i stawów stóp jak wskutek skurczu. Kłucie i pieczenie stóp. Mrowienie i drętwienie podeszew. Obfity albo zahamowany (cuchnący) pot stóp, powodujący bolesność między palcami. Żądlenie w piętach. Napięcie ścięgna Achillesa. Owrzodzenia pięty powstające z żrących pęcherzyków. Owrzodzenia o powolnym przebiegu na stawach i opuszkach palców stóp. Nagniotki na stopach z przeszywającym bólem. Zniekształcenie paznokci stóp.

24. Objawy ogólne

[Dolegliwości ogólnie występujące po l. stronie; r. kończyna górna i r. kończyna dolna; powieki; ucho wewnętrzne; słuch bardzo wyczulony; okolica wątroby; wewnętrzne części podbrzusza; l. łopatka; plecy i krzyż; pacha; węzły chłonne pachowe, esp. gdy przebiegają przez nie przeszywające bóle; kończyny górne i dolne oraz stawy; r. okolica lędźwiowa, z gwałtownym bólem uciskającym lub spychającym w dół; paznokcie żółkną. Ciemne włosy; blada twarz; osutka na twarzy, wargach, nosie i czole. Krwawienie z części wewnętrznych. Skurcze: kloniczne; toniczne; kataleptyczne; wielki niepokój całego ciała; wielka niechęć do mycia się. Ogólne osłabienie albo osłabienie poszczególnych części. Odczucia: kuli w częściach wewnętrznych; ból, jakby dana część miała pęknąć, była uciskana albo rozsuwana; kurczowe lub ciągnące bóle w częściach wewnętrznych bądź zewnętrznych; uczucie pustki lub wydrążenia w dowolnej części, esp. gdy towarzyszy mu uczucie omdlewania; szarpnięcia w mięśniach lub gdzie indziej, takie jak odczuwane w głowie podczas mówienia itd.; stukanie, tętnienie lub pulsowanie w częściach wewnętrznych; ucisk jak od wielkiego ciężaru; wibracja w ciele przypominająca tępe mrowienie albo brzęczenie. < Wczesnym rankiem; przed południem; wieczorem, szczególnie przed zaśnięciem; po przebudzeniu; przy schylaniu się; podczas wdechu; w towarzystwie; podczas kaszlu; po stosunku płciowym; po jedzeniu; wskutek wysiłku umysłowego; podczas gorączki; ogólnie przy dolegliwościach kobiecych; wskutek utraty płynów; masturbacji; muzyki; mleka; tłustej wieprzowiny; podczas pocenia się i po nim; podczas ciąży; podczas jazdy powozem; wskutek jazdy konnej, huśtania się itd.; wskutek nadużyć seksualnych; w pierwszych godzinach snu; na powietrzu podczas śnieżnej pogody; wskutek rozciągania chorej części; podczas karmienia dziecka piersią; wskutek wody i mycia się; wskutek przemoczenia; u kobiet z upławami; podczas porodu, esp. > Po podciągnięciu kończyny; podczas ruchu; przy wysiłku fizycznym; po wypiciu zimnej wody; w samotności; podczas szybkiego chodzenia. H. N. G.]. Przeszywające i kłujące bóle w kończynach oraz innych częściach ciała. Bóle palące w różnych częściach ciała. Bóle > pod wpływem zewnętrznego ciepła. Napadowe bóle z dreszczami. Wykręcający ból, esp. przy obciążaniu chorych części, a także w nocy, w cieple łóżka. Bóle reumatyczne z obrzękiem chorych części, łatwo wywoływanym poceniem się, dreszczowością lub dreszczami, występującymi naprzemiennie z gorącem. Wielkie rozstrojenie wywołane irytacją. Łatwe drętwienie kończyn (rąk i nóg), esp. po pracy fizycznej. Sztywność i ograniczona ruchomość stawów. Łatwe zwichnięcia i skręcenia kończyn. Skłonność do nadwerężania pleców. Wstrząsy i szarpnięcia kończyn w nocy i w dzień. Szarpnięcia mięśni. Napady niepokoju i skurczów histerycznych. Obrzęk i ropienie gruczołów. Nawrót albo < wielu dolegliwości podczas posiłku i natychmiast po nim. Objawy znikają podczas intensywnego wysiłku fizycznego, z wyjątkiem jazdy konnej, i są < w spoczynku, a także wieczorem, w nocy, w cieple łóżka (oraz przed południem). Bolesna nadwrażliwość całego ciała. Gwałtowne wzburzenie krwi, nawet w nocy, z pulsowaniem w całym ciele. Wielki obrzęk ciała ze skróceniem oddechu, bez pragnienia. Uczucie ciężkości i fizyczna ociężałość. Napady osłabienia oraz omdlenia histeryczne lub innego rodzaju. Napady omdlenia. Znużenie z drżeniem. Brak energii, niekiedy tylko po przebudzeniu. Chory szybko się męczy podczas chodzenia na świeżym powietrzu. Wielka skłonność do przeziębiania się i wrażliwość na zimne powietrze, esp. przy północnym wietrze. Gorączkowe dreszcze, omdlenie, a następnie nieżyt nosa po przemoczeniu.

25. Skóra

Skóra żółta, jak przy żółtaczce; pierzchnięcie skóry lub pęknięcia, które mogą sięgać głęboko w tkanki, < po myciu wodą; osutki w ogóle, szczególnie ze skłonnością do pękania. Owrzodzenie wykwitów osutki; odleżyny; brunatna zgorzel. Liszaje wszelkiego rodzaju. Ropiejące wrzody; ropa zbyt obfita; obrzęknięte, z nadmierną ziarniną. Wyprysk. Nadmierna wrażliwość skóry. Bolesność skóry oraz wilgotne zmiany w zgięciach stawów. Świąd w różnych okolicach (twarz, kończyny górne, ręce, plecy, biodra, brzuch i narządy płciowe), przechodzący w pieczenie. Świąd i wysiew krostek w okolicy stawów. Nadżarcia, zwł. w zgięciach stawów. Suche, swędzące wykwity, jak w świerzbie. Suchy świerzb; złe następstwa zahamowania świerzbu przez Merc. lub Sul. Plamy na skórze brunatne, barwy wina albo czerwonawe i opryszczkowe. Obrączkowate złuszczanie (opryszczka obrączkowata). Wilgotna, pokryta strupami opryszczka ze świądem i pieczeniem. Czyraki i krwawe czyraki. Nabrzmiałe gruczoły. Stwardnienia skirrhusowe. Wysiew pęcherzy, jak w pęcherzycy. Wrzody swędzące, kłujące, przeszywające, piekące lub niekiedy gnuśne (na kostkach palców, stawach palców, koniuszkach palców rąk, stawach i koniuszkach palców stóp). Odciski z przeszywającym bólem. Zniekształcenie paznokci. Plamy wątrobowe. Brodawki: na szyi, z rogowatymi wyroślami pośrodku; małe, swędzące i płaskie na rękach oraz twarzy; duże, twarde brodawki o wyglądzie nasion; ciemne i bezbolesne; (duża, rogowata brodawka na brzuchu).

26. Sen

Silna skłonność do snu w ciągu dnia i wczesnym wieczorem. Napady śpiączki, nawracające według typu trzeciaczkowego. Późne zasypianie; dolegliwości uniemożliwiające sen; spanie do późna rano; częste budzenie się w nocy; bardzo silna senność rano; bezsenność przed północą; senność bez możliwości zaśnięcia. Budzi się o godz. 3 nad ranem i nie może ponownie zasnąć. Bezsenność wskutek nadmiernego pobudzenia. Wczesne budzenie się i długotrwałe leżenie bez snu. Częste budzenie się bez widocznej przyczyny. Niespokojny sen, z gwałtownym burzeniem się krwi, ciągłym przewracaniem się, fantastycznymi, lękowymi i przerażającymi snami oraz częstym gwałtownym zrywaniem się (z krzykiem) i przestrachem. Śpiącemu wydaje się, że ktoś woła go po imieniu. Sen niepokrzepiający; rano uczucie jak po niedostatecznej ilości snu. Lubieżne sny. Mówienie, krzyki i szarpnięcia kończyn podczas snu. Nocne majaczenie. Majaczenie, dojmujący lęk, gorączkowe gorąco i niepokój ruchowy całego ciała, ból zęba, kolka, kaszel oraz wiele innych dolegliwości w nocy.

27. Gorączka

Tętno w nocy pełne i szybkie, następnie przepuszczające; w dzień wolne. Tętno przyspiesza wskutek ruchu i gniewu. Pulsowanie we wszystkich naczyniach krwionośnych. Wstrząsanie dreszczami (dreszczowość) podczas bólów. Zimno pojedynczych części ciała. Brak ciepła życiowego. Częste dreszcze, zwł. wieczorem na zewnątrz oraz przy każdym ruchu. Napady gorąca w odstępach w ciągu dnia, zwł. po południu i wieczorem, podczas siedzenia lub na świeżym powietrzu, zwykle z pragnieniem albo zaczerwienieniem twarzy. Przejściowy napad gorąca, zwł. w pozycji siedzącej i podczas chodzenia na świeżym powietrzu, także w gniewie lub podczas ważnej rozmowy. Napad gorąca (i dreszczy) z pragnieniem. Podczas fazy zimna pragnienie większe niż podczas fazy gorąca. Utrzymujące się gorąco z zaczerwienieniem twarzy i gwałtownym pragnieniem. Gorączka z pragnieniem podczas dreszczy, bólami kończyn, lodowatym zimnem rąk i stóp oraz martwotą palców. Pot w ogóle; poci się zbyt łatwo; poszczególne części ciała pocą się zbyt łatwo; pot z lękiem; z niepokojem ruchowym; o kwaśnym lub odrażającym zapachu. Wewnętrzne uczucie zimna przy zewnętrznym gorącu. Pot podczas siedzenia. Obfity pot przy najmniejszym ruchu (większy po wysiłku niż w jego trakcie). Pot tylko na górnej części ciała. Nocny pot, niekiedy zimny (na klatce piersiowej, plecach i udach). Pot rano, niekiedy o kwaśnym zapachu. Gorączka przerywana, po której następuje gwałtowne gorąco i niemożność zebrania myśli; następnie pojawia się obfity pot.