Helleborus Niger

Ciemiernik czarny. Róża Bożego Narodzenia. N. O. Ranunculaceæ. Nalewka ze sproszkowanego suchego korzenia. Sok ze świeżego korzenia zmieszany z równymi częściami alkoholu.

Wskazania kliniczne

Albuminuria / Brak miesiączki / Afty / Udar mózgu / Cholera / Wstrząśnienie mózgu / Drgawki / Zapalenie pęcherza moczowego / Przygnębienie / Biegunka / Puchlina wodna / Padaczka / Ból głowy / Przepuklina / Tęsknota za domem / Wodniak jądra / Wodogłowie / Przekrwienie nerek / Melancholia / Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych / Ślepota zmierzchowa / Drgawki połogowe / Płonica / Tężec / Dur brzuszny / Owrzodzenia / Rany

Charakterystyka

Ciemiernik czarny był jednym ze środków używanych do wywoływania „helleborismus starożytnych”, któremu Hahnemann poświęcił swój słynny esej; najczęściej stosowano jednak ciemierzycę białą, czyli Veratrum album, należącą do innej rodziny — Melanthaceæ. Określenie „czarny” ciemiernik pochodzi od zewnętrznej barwy jego korzenia; korzeń Ver. alb. jest niezwykle biały. Teste przytacza następujące słowa Hahnemanna: „Z rozmaitych obserwacji wnioskuję, że jednym z pierwszych skutków działania ciemiernika czarnego jest pewien rodzaj osłupienia, przytępienie sensorium commune, stan, w którym mimo niezaburzonego wzroku niczego nie widzi się całkiem wyraźnie i chory nie zwraca na nic uwagi; mimo zupełnie sprawnego słuchu niczego nie słyszy się wyraźnie; mimo całkowicie prawidłowych narządów smaku wszystko zdaje się pozbawione smaku; umysł często lub stale pozostaje bez myśli; przeszłość zostaje zapomniana albo jest słabo pamiętana; nic nie sprawia przyjemności; sen jest bardzo lekki i nie sposób uzyskać naprawdę głębokiego, odświeżającego snu; chory pragnie pracować, nie mając jednak potrzebnej do tego siły ani uwagi”. Teste zalicza Hell. n. do grupy Chamomilla, wraz z Gratiola i Viola tric.; wszystkie te leki wywołują „szczególne zaburzenie czynności mózgu, a nawet całego układu nerwowego; bolesne wzmożenie czynności czuciowej, po którym następuje znaczne osłabienie sił życiowych oraz pewne zaburzenie władz umysłowych”. Za pomocą Hell. n. wyleczył przypadek padaczki u pięciotygodniowej dziewczynki, gdy Cham. zawiodła. Cham. podawano mamce, a Hell. n. bezpośrednio pacjentce. Wywiad przedstawiał się następująco: prawidłowo zbudowane dziecko od dnia narodzin cierpiało na zaparcie. Dwudziestoośmioletnia matka, brunetka, silna, lecz o drażliwym usposobieniu, przypisywała chorobę dziecka przestrachowi, którego doznała pod koniec ciąży. Mogło tak być, jednak w poprzednim roku kobieta straciła chłopca wskutek zupełnie podobnych drgawek. Dziewczynka miała codziennie pięć lub sześć napadów, trwających od jednej do trzech minut i niemal zawsze kończących się snem. Występowała nagła bezwładność ciała bez wyraźnej sztywności; głowa była lekko odrzucona do tyłu; nieco wysunięty z ust język wykonywał powtarzające się ruchy wahadłowe z prawej strony na lewą. Spojrzenie było nieruchome, a przy bardzo gwałtownych napadach oczy konwulsyjnie zwracały się ku górze; gdy skurcz zbliżał się do końca, kilka ostrych krzyków poprzedzało senność. Podczas napadu dziecko zachowywało świadomość do tego stopnia, że niewielki bodziec, jak zatrzaśnięcie drzwi, natychmiast przerywał napad i znacznie go skracał. Hell. n. wyleczył chorobę w ciągu dwóch lub trzech dni. Od czysto czynnościowego zaburzenia nerwowego tego rodzaju działanie Hell. n. przechodzi ku rzeczywistym stanom zapalnym mózgu i jego opon. Senność, tak wyraźna w przypadku Teste'a, jest objawem przewodnim zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych i gorączki, dla których lek ten jest homeopatyczny. Taki stan występuje, gdy z zapalnie zmienionych opon powstał wysięk; potwierdza się tu starożytna sława Hell. n. w stanach puchlinowych. Czoło jest pomarszczone; występują automatyczne ruchy jednej ręki i nogi, podczas gdy kończyny po drugiej stronie są porażone; chory z krzykiem obraca głowę z boku na bok; łapczywie pije wodę; wykonuje żuchwą ruchy żucia; moczu jest mało albo jego wydzielanie ustaje całkowicie, niekiedy pojawia się osad przypominający fusy z kawy. Taki stan moczu stanowi wskazanie do Hell. n. w wielu chorobach, a oznaką korzystnego działania leku jest — jak wskazuje Nash — zwiększenie ilości oddawanego moczu. W puchlinie po płonicy, przy takich wskazaniach, lek ten oddaje wielkie usługi. Wyleczył wstrząśnienie mózgu wywołane uderzeniem w głowę, gdy Arn. zawiodła. W tym przypadku jedna źrenica była większa od drugiej; chory był senny, powoli odpowiadał na pytania i podczas chodzenia powłóczył jedną nogą. W gorączce nozdrza mają okopcony wygląd; język jest suchy, żółty, o czerwonych brzegach; oddech straszliwie cuchnie; słychać, jak napój przelewa się do żołądka; gorączka < od godz. 16 do 20; twarz blada, niemal zimna; tętno słabe, niewyczuwalne; chory skubie odzież i wargi. Guernsey podsumowuje lek następująco: „W chorobach puchlinowych; puchlina części zewnętrznych i wewnętrznych; części zwykle białe stają się czerwone; brak pragnienia we wszystkich dolegliwościach; uczucie zimna, gorąco i pot bez pragnienia. Zbyt skąpe wydzielanie moczu; mocz z ciemnym osadem przypominającym fusy z kawy — jego górna część jest klarowna, lecz pozostawia ten osad. Nudności odczuwane w żołądku; burczenie i przelewanie w jelitach; przeszywania w stawach, a także w kościach; gorąco z dreszczem”. Oprócz „braku pragnienia” występuje także: „pije łapczywie, gryzie łyżkę, lecz pozostaje nieprzytomny” oraz „pragnienie ze wstrętem do picia”, podobnie jak „głód: dziecko łapczywie ssie pierś, choć odczuwa wstręt do pokarmu”. Głód, a jednak pokarm budzi odrazę, choć ma naturalny smak. Uczucie głodu, nudności i niepokoju w nadbrzuszu świadczy o głębokim działaniu leku na zwój trzewny. Cooper, który bardzo dokładnie badał ciemierniki, twierdzi, że wywołują one „uczucie zapadania się” silniej niż jakiekolwiek inne leki. Rannik zimowy (Eranthis hyemalis), blisko spokrewniony z Hell. n., „działa na splot słoneczny i postępuje ku górze, powodując duszność”. Cooper cytuje (H. W., xxx. 210) interesującą relację z Flora Historica: francuscy jeńcy wojenni w Norman Cross cierpieli podczas epidemii ślepoty zmierzchowej (nyctalopii), a gdy z braku tabaki zaczęli używać sproszkowanego ciemiernika czarnego, w ciągu kilku dni zostali wyleczeni ze ślepoty. Wśród wyleczonych stanów puchlinowych można wymienić wodniak jądra po zahamowaniu wykwitów. Dawne stosowanie Helleb. miejscowo na owrzodzenia zdaje się wynikać z jego zdolności do odprowadzania płynu z tkanek. W patogenezie Hell. fœt. znajduje się objaw odnoszący się do tak obfitej wydzieliny z owrzodzonej powierzchni. Cooper wyleczył owrzodzenia ze stanami puchlinowymi, podając wewnętrznie Hell. n. i Hell. v. Bóle głowy Hell. n. są ogłuszające; występuje wrażenie, jakby zawartość głowy uwypuklała się ku czołu i oczom; przez mózg przebiegają wstrząsy podobne do elektrycznych; świdrowanie i wstrząsanie w czole i potylicy; ból jak po stłuczeniu; gorąco w mózgu. Wielokrotnie wyleczyłem za pomocą Hell. n. bóle potylicy i karku, a także ból głowy, który chory potrafił określić jedynie jako „ogłupiający ból głowy”. Podobnie jak po innych ciemiernikach występują wymioty i gwałtowna biegunka; wymiociny bywają zielone, a stolce galaretowate. Tętno jest wolne i słabe, oddech powolny, a temperatura niska. Ospałość i apatia przewijają się przez cały obraz leku. Pod tym względem zbliża się on do Opium. Udar mózgu, po którym pozostaje otępienie. Objawy są < od godz. 16 do 20 oraz wieczorem i w nocy (widzi duchy; obraca głowę; suchy kaszel; ślepota zmierzchowa); < w chłodnym powietrzu; po odkryciu się; > w ciepłym powietrzu; po otuleniu. < Od wysiłku i ruchu; od pochylania się; oddychanie łatwiejsze w pozycji leżącej; zupełnie spokojne leżenie > bóle głowy. Dotyk <. < Gdy myśli o dolegliwości; > gdy uwaga zostanie od niej odwrócona.

Zależności

Odtrutki: Camph., Chi. Zgodne: Zinc., Bell., Bry., Chi., Lyc., Nux v., Phos., Puls., Sul. Porównać: Apis. (Apis cechuje się wyjątkową wrażliwością brzucha; Hell. n. — zupełną apatią czuciową; Hell. n. ma ściągniętą twarz, opadanie żuchwy i automatyczne ruchy kończyn po jednej stronie; Apis ma < od ciepła, Hell. n. > od ciepła); Apocy., Digit. (wolne tętno); Kali bro., Lach.; Dig., Tereb. (oddycha lepiej w pozycji leżącej); Phos. ac. (przytłumienie czucia, senność, apatia; lecz chorego Phos. ac. można łatwo rozbudzić; mięśnie nie są całkowicie rozluźnione i nie występują zabrudzone nozdrza Hell. n.). Opium (lecz osłupienie Op. jest głębsze; twarz ciemna, oddech charczący); Zinc. (zahamowane wykwity; wodogłowie; Zinc. ma niespokojne ruchy stóp); Lach. (osad w moczu przypominający fusy z kawy; osłabienie mięśni; galaretowata biegunka śluzowa towarzysząca puchlinie); Pip. meth., Ox. ac. (> gdy uwaga jest odwrócona); Nat. m. (< od pocieszania).

Przyczyny

Zahamowane wykwity. Uderzenia. Zawiedziona miłość.

1. Umysł

Melancholijne milczenie. Nadmierna, niemal śmiertelna udręka. Tęsknota za domem. Usposobienie hipochondryczne. Tædium vitæ; zazdrości innym ich szczęścia. Skłonności samobójcze. Gnuśność. Szloch i lament. Uporczywe milczenie. Drażliwy, < od pocieszania. Podejrzliwy. Przytępienie zmysłów wewnętrznych. Otępienie i niezdolność do namysłu, z bezmyślnie utkwionym w jednym punkcie spojrzeniem, częstym jęczeniem i niemożnością myślenia. Osłabienie pamięci. Umysł zdaje się tracić władzę nad ciałem; mięśnie przestają spełniać swoje zadanie, gdy tylko uwaga zostanie odwrócona (jeżeli wola nie jest silnie skupiona na ich działaniu; gdy chory mówi, wypuszcza z ręki trzymany przedmiot).

2. Głowa

Zawroty głowy przy pochylaniu się. Ogłuszający ból głowy z nieżytem nosa (od godz. 16 do 20); < od pochylania się, > w spoczynku i na świeżym powietrzu. Ogłuszający ból i uczucie stłuczenia w głowie. Uciskający i powodujący drętwienie ból głowy. Uciskowy ból głowy skierowany z zewnątrz do wewnątrz, z oszołomieniem i uczuciem ciężkości głowy; < przy poruszaniu głową i od wysiłku; > na świeżym powietrzu i po odwróceniu uwagi. Zapalenie mózgu z oszołomieniem; gorąco i uczucie ciężkości głowy; < od myślenia o bólu. Wodogłowie z oszołomieniem; osłupienie; wciskanie głowy w poduszki; zimno ciała; < od pochylania się. Bolesne uczucie ciężkości z palącym bólem głowy, zimnem palców, uczuciem ogólnych dreszczy i bladością twarzy. Ból głowy jest łatwiejszy do zniesienia przy zachowaniu bezruchu i próbie zaśnięcia. Zewnętrzny ból jak po stłuczeniu na szczycie głowy i potylicy, zwłaszcza podczas gorączkowego dreszczu; przy każdym ruchu, szczególnie przy pochylaniu się i wchodzeniu po schodach, ból przechodzi w gwałtowne zrywania w powłokach głowy, > od ucisku zewnętrznego. Bolesna wrażliwość zewnętrznych części głowy, szczególnie potylicy, jak po stłuczeniu, przy dotyku i poruszaniu głową. Nieprzerwany ból uciskający w potylicy, rozciągający się ku karkowi. Ból głowy biegnący od karku do szczytu głowy. Zrywania w powłokach głowy podczas ruchu, przy pochylaniu się i wchodzeniu po schodach. Skłonność do wciskania głowy w poduszkę podczas snu. Drobne obrzmienia skóry czoła z bólem jak po stłuczeniu. Wilgotne strupy na owłosionej skórze głowy. Wypadanie włosów (na głowie i całym ciele), z kłującym bólem skóry głowy, szczególnie potylicy, oraz z bladym, puchlinowym obrzmieniem twarzy i ciała.

3. Oczy

Ból oczu, jakby w brzegi oczodołów wbijano gwóźdź. Uciskające uczucie ciężkości oczu, skierowane ku dołowi. Rozszerzone źrenice (jedna źrenica większa od drugiej) bez zapalenia. Mimowolne utkwienie wzroku w jednym punkcie. Drgania mięśni dźwigaczy powiek i policzków, z gorącem twarzy. Ślepota zmierzchowa. Światłowstręt w dzień.

4. Uszy

Przeszywania w uszach w dzień i w nocy, ze świdrującym, przenikającym bólem.

6. Twarz

Twarz blada, niekiedy żółtawa. Blade, obrzękowe obrzmienie twarzy. Czoło pomarszczone. Białe pęcherzyki na obrzękniętych wargach. Górna warga popękana. Bolesność kącików ust. Tępy, uporczywy ból kości policzkowej.

7. Zęby

Ból zębów w nocy, z bólami przeszywającymi i rwącymi, < od zimna i gorąca.

8. Jama ustna

Dokuczliwa suchość podniebienia, z tnącym i drapiącym bólem podczas przełykania. Stałe gromadzenie się śliny w jamie ustnej i ślinotok, z nadżerkami w kącikach ust. Pęcherzyki i afty w jamie ustnej oraz na języku. Drętwienie i obrzmienie języka. Krostka na końcu języka, boleśnie kłująca przy dotyku. Suchy, biały język (rano). Gorzki smak w gardle, < od jedzenia.

9. Gardło

Drapanie w tylnej części podniebienia. Męcząca suchość podniebienia oraz tnący i drapiący ból przy poruszaniu częściami uczestniczącymi w przełykaniu. Ćmiący ból i bolesność gardła podczas przełykania; uczucie otarcia.

11. Żołądek

Nudności, niekiedy z nadmiernym głodem. Szybkie uczucie sytości i wstręt do pozostałej części posiłku. Chory ma apetyt, lecz podczas jedzenia nie czuje smaku i nagle doznaje nudności, które ustępują natychmiast po jedzeniu. (Nudności odczuwane w podniebieniu i gardle). Nudności wznoszące się z dołka podsercowego. Nudności w całym brzuchu, z częstym pustym odbijaniem. Niechęć do pokarmów, zwłaszcza mięsa, zielonych warzyw i kiszonej kapusty. Zielone, czarniawe wymioty z bólami brzucha. Uczucie ciężkości, pełności i rozdęcia żołądka. Rozdęcie nadbrzusza, z bólem jak przy owrzodzeniu i utrudnionym oddychaniem. Uczucie nadmiernego niepokoju w nadbrzuszu. Bolesny ucisk nadbrzusza przy każdym kroku. Uczucie wciągania w dołku podsercowym. Bolesność żołądka podczas kaszlu i chodzenia. Ból palący w żołądku. Palenie i drapanie w żołądku.

12. Brzuch

Szczypiące bóle brzucha. Uczucie zimna w brzuchu. Uczucie ciężkości w brzuchu. Puchlinowe obrzmienie brzucha. Bulgotanie w brzuchu, zwłaszcza przy głębokim oddychaniu, jakby w jelitach znajdowała się woda. Burczenie i przelewanie w brzuchu. W prawej okolicy pachwinowej pojedyncze uciski kończące się ukłuciem, z uczuciem, jakby miała powstać przepuklina. Silny, twardy ucisk pośrodku kości łonowej.

13. Stolec i odbyt

Parcie na stolec z wydzielaniem (białego) galaretowatego śluzu, poprzedzone szczypiącymi bólami w okolicy pępka. Stolce złożone wyłącznie z ciągliwego, białego śluzu. Stolce podobne do skrzeku. Biegunka z bólem brzucha i nudnościami. Wodniste, częste wypróżnienia. Twardy, skąpy stolec; podczas oddawania stolca i bezpośrednio potem gwałtowny ból tnący i przeszywający w odbytnicy, biegnący z dołu ku górze, jakby odbytnica zaciskała się mocno i tkwił w niej przedmiot o ostrych krawędziach. Po wypróżnieniu palące, gorące pieczenie odbytu. Podczas oddawania miękkiego stolca uczucie, jakby jelita nie miały siły wydalić kału. Mimowolne stolce. Śluzotok z odbytnicy ze skurczem pęcherza moczowego. Hemoroidy.

14. Narządy moczowe

Częste parcie na mocz z wydalaniem małej ilości moczu. Skąpy mocz z osadem przypominającym fusy z kawy. Słaby strumień. Mocz o ciemnej barwie. Wydalana jest duża ilość bladego, wodnistego moczu.

15. Męskie narządy płciowe

Zanik popędu płciowego z wiotkością narządów płciowych.

16. Żeńskie narządy płciowe

Ból pod lewą brodawką sutkową, bóle całego ciała; wywołały miesiączkę; chora musiała wstawać w nocy, aby oddać mocz. Zatrzymanie miesiączki. Brak miesiączki: wskutek zawiedzionej miłości; od wilgotnych stóp i przemoczenia do suchej nitki.

17. Narządy oddechowe

Wzdychający oddech. Oddycha łatwiej w pozycji leżącej. Oddychanie utrudnione, z lękiem, < każdego wieczoru; chory musi usiąść. Kaszel: suchy, urywany, < w nocy, z odruchem wymiotnym; pojawia się nagle podczas palenia tytoniu. Duszące zwężenie gardła i nosa. Krótki, suchy kaszel z bolesnym napięciem w lewym podżebrzu. Utrudnione oddychanie jak wskutek płynu w jamie opłucnej. Oddech przyspieszony albo głęboki i powolny.

18. Klatka piersiowa

Zwężenie gardła, nosa i klatki piersiowej. Gorąco w klatce piersiowej.

19. Serce

Kołatanie serca. Niepokój w okolicy serca, przez który chory nigdzie nie może zaznać spoczynku.

20. Szyja i plecy

Sztywność i bolesna wrażliwość szyi oraz karku podczas ruchu. Obrzmienie gruczołów szyi. Ściągający ból lędźwi. Gryzące oraz tępe, kłujące bóle kręgosłupa. Ból między łopatkami jak po stłuczeniu.

22. Kończyny górne

Bóle rwące w kościach ramion i stawach oraz w górnych częściach palców. Zrywania w mięśniach ramion. Przenikające i przeszywające bóle dłoni oraz stawów palców. Brak siły w dłoniach. Skurczowa sztywność palców. Wilgotne, niebolesne pęcherzyki między palcami. Owrzodzenie wokół paznokci.

23. Kończyny dolne

Gwałtowne kłujące bóle i palący ucisk w biodrach. Kłujący ból w lewym biodrze. Brak stabilności nóg z uginaniem się kolan. Sztywność i napięcie ud oraz dołów podkolanowych. Tępe i przenikające, kłujące bóle stawów kolanowych oraz stawów stóp. Wilgotne, niebolesne pęcherzyki między palcami stóp.

24. Objawy ogólne

Bóle przeszywające i przenikające w różnych częściach ciała, szczególnie w okostnej, < od świeżego powietrza, wysiłku fizycznego, jedzenia i picia. Ciągnięcie i bóle rwące w kończynach. Bóle przeszywające w stawach. Nagłe zwiotczenie wszystkich mięśni. Mięśnie odmawiają wykonywania swego zadania, jeżeli chory nie skupia na nich nieustannie uwagi; chwiejny chód; wypuszczanie z ręki trzymanych przedmiotów. Konwulsyjne drgania mięśni (podczas snu). Ulgę przynosi przebywanie na świeżym powietrzu; odczucia są takie jak podczas powrotu do zdrowia po długiej chorobie. Wszystko zdaje się świeże. Drgawki. Kurcze. Omdlenie. Puchlinowe obrzmienia. Wypadanie włosów i paznokci.

25. Skóra

Bladość skóry. Wykwity prosówkowe. Leukoflegmatyczne obrzmienie skóry całego ciała; obrzęk uogólniony. Uogólnione złuszczanie skóry. Włosy i paznokcie wypadają.

26. Sen

Osłupienie, głęboka senność. Senność z na wpół otwartymi oczami i źrenicami zwróconymi ku górze. Chaotyczne, lękowe sny, których treści chory nie zachowuje w pamięci. Bezsenność. Miotanie się w łóżku.

27. Gorączka

Tętno małe, wolne, niemal niewyczuwalne. Dreszcze występujące naprzemiennie z bólami przeszywającymi kończyn. Uczucie zimna przeważa w ciągu dnia, dopóki chory pozostaje poza łóżkiem, z gorącem twarzy i sennością. Dreszcz z gęsią skórką i bólem stawów. Dreszcz rozchodzi się od ramion. Zimno całego ciała, szczególnie kończyn. Ogólne dreszcze ze zmarszczeniem skóry oraz tkliwością skóry głowy przy dotyku i poruszaniu głową; ciągnięcie i bóle rwące w kończynach, kłujące bóle w stawach oraz brak pragnienia. Wieczorem, po położeniu się, palące gorąco w całym ciele, zwłaszcza w głowie, z wewnętrznym wzdryganiem się i dreszczami, bez pragnienia; niechęć do płynów; przy próbie picia chory może przyjąć jednorazowo tylko bardzo małą ilość. Nocny pot nad ranem. Po położeniu się do łóżka gorąco pojawia się natychmiast, na ogół z towarzyszeniem potu. Po gorącu następuje dreszcz z kolką. Pot zimny, niekiedy lepki.