thapsus. Dziewanna drobnokwiatowa. N. O. Scrophulariaceæ. Nalewka ze świeżej rośliny na początku kwitnienia. [„Olej dziewannowy” przygotowuje się, umieszczając rozgniecione żółte kwiaty w butelce, którą korkuje się i pozostawia na słońcu (Cushing), albo macerując kwiaty w oleju i trzymając je w ciepłym miejscu, dopóki olej ich nie wchłonie (Gerarde)].

Klinika

Świąd odbytu / Kolka / Zaparcie / Kaszel / Głuchota / Moczenie mimowolne / Hemoroidy / Neuralgia / Nerwoból twarzy / Nietrzymanie moczu

Charakterystyka

„Grube, wełniste liście V. thapsus, dziewanny drobnokwiatowej, mają śluzowaty, nieco gorzki smak, a sporządzony z nich odwar stosuje się w lecznictwie domowym w nieżytach i biegunce. Używa się ich również jako okładów zmiękczających na twarde guzy oraz w chorobach płuc u bydła — stąd jedna z ludowych nazw tej rośliny: płucnik wołowy. Nazywana jest także flanelą Adama ze względu na swe podobne do flaneli liście” (Treas. of Bot.). Hahnemann przeprowadził próbę lekową Verbascum, a jej wyniki potwierdzają wiele dawnych zastosowań. Lek wywoływał niezwykle silne bóle neuralgiczne, uciskające i przeszywające, zwłaszcza w kościach twarzy, pępku i kończynach, oraz osobliwy kaszel. „Kaszel głęboki, pusty, ochrypły, o dźwięku przypominającym trąbę” — tak opisuje go Nash. Wyleczył wiele przypadków i zawsze stosował lek w niskich potencjach. Jest to przede wszystkim kaszel nocny. Występuje u dzieci podczas snu. Przed kilkoma laty dziewannę przedstawiano jako popularny swoisty środek na gruźlicę płuc; liście gotowano w mleku, które następnie przecedzano i podawano na ciepło. Wśród tradycyjnych zastosowań Gerarde wymienia leczenie hemoroidów; nie znam zaś lepszego środka miejscowego na swędzące hemoroidy lub świąd odbytu niż maść sporządzona z nalewki Ø w proporcji jednej drachmy na jedną uncję maści spermacetowej. Zwykle zalecam nakładanie jej przed snem. Gerarde twierdzi, że olej z żółtych kwiatów również leczy hemoroidy. Kwiaty zawierają „żółty olejek lotny i kwas tłuszczowy, wolne kwasy jabłkowy i fosforowy oraz ich sole wapniowe, żółtą żywiczną substancję barwiącą, a także zwykłe składniki roślinne, w tym niekrystalizujący cukier” (Millspaugh). Cushing przygotował z kwiatów „olej” (1), wkładając je do butelki i wystawiając ją na słońce, a później (2) przez wyciskanie. Ten „olej dziewannowy” znalazł wiele zastosowań, zwłaszcza do wkraplania do uszu w przypadkach głuchoty lub bólu ucha, w moczeniu nocnym (Cushing uzyskiwał dobre wyniki za pomocą 3x) oraz przy bolesnym oddawaniu moczu. Próby lekowe ujawniły pewne bardzo wyraźne objawy uszne, zwłaszcza w lewym uchu (Verb. działa przeważnie lewostronnie). W. B. McCoy (Hom. News, xxviii. 36) podaje kilka przykładów. Według niego Verb. (i.e., „olej”) wywiera „kojący wpływ na cały układ nerwowy, w wielu przypadkach działając nasennie”. W biegunce letniej podaje od jednej do czterech kropli w dwóch uncjach ciepłej wody, po łyżeczce co godzinę. W moczeniu mimowolnym lub kroplowym wyciekaniu moczu — dawki po jednej kropli w ciepłej wodzie trzy lub cztery razy dziennie. Wśród jego przypadków było dwóch chłopców, którzy ogłuchli wskutek dostania się wody do uszu podczas pływania. Zostali wyleczeni przez wkraplanie trzech kropli oleju „naprzemiennie do każdego ucha, wieczorem i rano”. O. S. Laws wyleczył z moczenia nocnego szesnastoletniego młodzieńca, podając piętnaście kropli oleju trzy razy dziennie (N. Y. Med. Times, xxiv. 318). Olej wyraźnie działa zgodnie ze wskazaniami wynikającymi z próby lekowej i może być uważany za preparat alternatywny wobec oficjalnej nalewki. Można by go nazwać Verbasci oleum. E. E. Case opisuje przypadek neuralgii wyleczonej przez Verb. (Med. Adv., cyt. za A. H., xxvii. 234): trzydziestosześcioletnia, czarnowłosa wdowa od dawna była przepracowana szyciem, a neuralgia czyniła jej życie udręką. Objawy były następujące: ból rwący i kłujący nad lewym uchem, biegnący w dół i do wewnątrz; drętwienie małżowiny usznej; przytępienie słuchu po lewej stronie; silny ucisk w szczycie głowy. Wraz z bólem dreszcze biegną w górę pleców i lewego boku. Drażliwa i przygnębiona. Verb. 1m, jeden proszek przyjęty w czterech dawkach w odstępach trzygodzinnych, wyleczył chorą. Wśród odczuć występują: jakby wszystko miało wypchnąć czoło na zewnątrz. Jakby lewa gałąź żuchwy była dociskana do szczęki. Jakby skronie ściskano i miażdżono. Jakby uszy były zatkane. Jakby nos i krtań były zatkane. Jakby coś opadło przed uchem. Jakby ktoś gwałtownie uciskał lewą kość jarzmową. Jakby miażdżono obcęgami. Ucisk na pępek jak od kamienia. Jakby igły przeszywały od okolicy pępkowej do pleców. Jakby jelita przylgnęły do ściany brzucha i były od niej odrywane. Jakby coś skręcało się wokół pępka. Jakby ciężar zwisał z kończyn dolnych. Jakby od barku do uda wylewano na bok ciała zimną wodę. „Słona woda gromadzi się w ustach” jest objawem przewodnim. Objawy < od dotyku; od ucisku. Spoczynek = kłucie w lewych kościach śródstopia. Leżenie = napięcie w poprzek klatki piersiowej, kłucia w okolicy serca. Siedzenie = bóle; wyprostowanie się do pozycji siedzącej >. Ruch > niektóre bóle; < nerwoból twarzy. Schylanie się <; (> ucisk w czole). Chodzenie <. < W nocy; po godz. 4 rano chory już nie zasypia. < Przeciąg; narażenie na zimno; przejście z zimna do ciepła i vice versâ. Napady pojawiają się o godz. 9 rano, osiągają największe nasilenie w południe i stopniowo słabną do godz. 4. Wiele bólów ma charakter przerywany.

Zależności

Porównać: W neuralgii Plat. (ucisk); Stan. (stopniowe nasilanie się i słabnięcie). Głęboki kaszel: Coral., Dros., Spo., Sul. Stolec jak bobki owcze: Mg. mur. Kaszel od łaskotania w klatce piersiowej: Ver.

1. Umysł

Apatia. Posępność, zły humor i wybuchowość. Nadmierna wesołość ze śmiechem. Pobudzenie psychiczne ze zmysłowymi wyobrażeniami. Osłabienie pamięci. Roztargnienie. Wielki napływ myśli i żywość wyobraźni.

2. Głowa

Otępienie i splątanie w głowie. Zawroty głowy: przy uciskaniu jednego (l.) policzka podczas podpierania głowy; nagłe, jak od ucisku całej głowy. Ból głowy z rozpieraniem czoła na zewnątrz. Uciskający, otępiający ból głowy, głównie w czole; albo połowiczy, występujący przeważnie przy przechodzeniu z ciepłego do zimnego otoczenia (i vice versâ). Uczucie ciężkości głowy z tępym bólem. Szczypanie w skroniach. Głębokie, otępiające kłucia w mózgu (uciskające, powolne kłucie biegnące od tyłu ku przodowi przez l. półkulę mózgu). Otępiające, przeszywające bóle w skroniach (w p. skroni podczas jedzenia; < od ucisku; rozchodzące się do górnych zębów po p. stronie). Dudnienie w głowie podczas chodzenia.

3. Oczy

Bóle oczu, jak od kurczenia się oczodołów, z pieczeniem oczu. Widzenie zamglone, jakby przez zasłonę.

4. Uszy

Ból rwący w uszach, niekiedy podczas jedzenia, z przeszywającymi ukłuciami. Uczucie, jakby ucho było wciągane do wewnątrz. Głuchota jak wskutek zatkania ucha. Uczucie zatkania uszu (najpierw l., potem p.; także nosa i krtani) podczas głośnego czytania; słuch pozostaje niezmieniony. Drętwienie lewego ucha. Olej dziewannowy (Verb. ol.) natychmiast łagodzi ból ucha. Uważa się, że Verb. odpowiada wielu przypadkom głuchoty (R. T. C.).

5. Nos

Uczucie zatkania krtani i uszu. Obfity nieżyt nosa z zatok czołowych, z gorącym, piekącym i obfitym łzawieniem.

6, 7. Twarz i zęby. . Neuralgia twarzy (zwłaszcza wywołana i < przez zmianę temperatury), zwykle z bólami otępiającymi, uciskającymi lub napinającymi, głównie w kościach policzkowych, rozpoczynającymi się od stawu szczękowego, < od zaciskania zębów i ucisku zewnętrznego. Gwałtowny ucisk w l. kości jarzmowej i łuku jarzmowym. Kłucia w l. łuku jarzmowym. Przeszywające bóle w kościach policzkowych z tępym uciskiem. Gwałtowne napięcie powłok podbródka, mięśni żwaczy i gardła. Ból zębów z rwącym bólem trzonowców. Szczypiący, uciskający ból na dolnej stronie szczęki.

8. Jama ustna

Obfite gromadzenie się słonej śliny w ustach. Nasada języka brunatna, bez nieprzyjemnego smaku, rano i przed południem. Język brunatnożółty, pokryty lepkim śluzem rano i po obiedzie.

9. Gardło

Bardzo silny ból gardła podczas połykania.

10. Apetyt

Mdławy smak z cuchnącym oddechem. Głód bez przyjemności z jedzenia. Nienasycone pragnienie.

11. Żołądek

Cofanie się bezsmakowego płynu surowiczego. Puste albo gorzkie odbijanie z nudnościami. Częsta czkawka. Pobolewanie żołądka. Uczucie pustki w dołku podsercowym, znikające wraz z burczeniem poniżej l. żeber.

12. Brzuch

Bóle tnące i przeszywające w l. podżebrzu. Nieustanne bulgotanie i burczenie pod l. żebrami. Wzdęcie brzucha, gwałtowny i bolesny ucisk na pępek jak od kamienia, < przy zginaniu się wpół. Skurczowe ściąganie podbrzusza w kierunku okolicy pępkowej. Bóle brzucha sięgające głęboko ku dołowi, z parciem na stolec i skurczowym zaciskaniem odbytu. Szczypanie i kurczowe bóle brzucha. Przeszywające bóle brzucha, głównie w okolicy pępkowej, niekiedy rwące i biegnące ku dołowi. Uczucie, jakby jelita przywarły do okolicy pępkowej i były od niej odrywane.

13. Stolec i odbyt

Straszliwa biegunka; kurczowe bóle brzucha; silny ból, jakby lancą przebijano wnętrze l. stawu skokowego; ból obu kości policzkowych i nad brwiami; miesiączka wystąpiła tym razem wcześniej, a chora dużo kaszlała. Zatrzymanie wypróżnień. Kał twardy, jak bobki owcze, wydalany z wysiłkiem. (Swędzące hemoroidy. Świąd odbytu.)

14. Narządy moczowe

Częsta potrzeba oddawania moczu z obfitym wydalaniem (później skąpym). Moczenie nocne; (uporczywe, z polucjami. Cushing).

15. Męskie narządy płciowe

Polucje bez lubieżnych snów.

17. Narządy oddechowe

Uczucie zatkania krtani i nosa, z chrypką podczas głośnego czytania; głęboki głos. Nieżyt z chrypką i uczuciem zatkania klatki piersiowej. Kaszel, zwłaszcza wieczorem i w nocy podczas snu, zwykle szorstki i suchy albo pusty i głuchy. Suchy, ochrypły kaszel < w nocy. Częste napady głębokiego, pustego, ochrypłego kaszlu, o dźwięku przypominającym trąbę, wywołane łaskotaniem w krtani i klatce piersiowej. Kaszel słabnie, gdy tylko choremu uda się zaczerpnąć oddechu.

18. Klatka piersiowa

Przeszywający ból w klatce piersiowej, niekiedy z uciskiem i utrudnionym oddychaniem. Napięcie w klatce piersiowej z przeszywającymi ukłuciami w okolicy serca, wieczorem po położeniu się. Kłucia w klatce piersiowej. Czerwone guzowate zgrubienie w pobliżu chrząstki mieczykowatej, bolesne przy ucisku.

20. Plecy

Przeszywające ukłucia w plecach i łopatkach. Ostre, przerywane kłucia w l. łopatce. Delikatne, uporczywe kłucie w ostatnim kręgu piersiowym. Między p. okolicą lędźwiową a kręgosłupem głębokie kłucia jak nożem, sięgające do jelit i bardzo silne. Ból pleców < od ucisku.

21. Kończyny

Kłucia w kończynach.

22. Kończyny górne

Ból rwący w barku, grzbiecie ręki i łokciu. Skurczowy ucisk w przedramieniu, ręce i kciuku. Rwące, przeszywające bóle ręki i palców. Napinający ból nadgarstka. Ból jak od wykręcania w stawie ręki. Kłucia jak przy skręceniu (lub porażeniu) w miejscu, gdzie kość nadgarstka kciuka łączy się z kością promieniową. Porażenny ból w stawach palców.

23. Kończyny dolne

Nadmierne uczucie ciężkości i znużenia nóg oraz stóp, zwłaszcza podczas wchodzenia po schodach. Ból jak przy kurczu w mięśniach p. uda podczas chodzenia na świeżym powietrzu. Skurczowy ucisk w udach, podudziach i podeszwach. Ucisk jak przy kurczu w podeszwie p. stopy podczas stania, znikający przy chodzeniu. Drżenie kolan. Tępe, przeszywające bóle rzepki, kości stóp i palców. Gwałtowne, przerywane, tępe kłucie w kościach śródstopia palucha i sąsiedniego palca l. stopy podczas spoczynku. Ból rwący wzdłuż nóg.

24. Objawy ogólne

Ogólna ociężałość i skłonność do snu po porannym wstaniu. Przeciąganie się i częste ziewanie. Hemoroidy; dolegliwości wewnętrznej okolicy pępka; niedrożność wskutek stwardniałego stolca. Nagłe, przeszywające bóle w częściach wewnętrznych; brak potu. < Podczas siedzenia; od zmiany temperatury. > Przy wstawaniu z pozycji siedzącej. Bóle piekąco-kłujące w kończynach. Uczucie drętwienia towarzyszące niemal wszystkim bólom. Bóle rwące, niekiedy przeszywające, w różnych częściach ciała (biegnące ku dołowi). Zataczanie się podczas chodzenia.

26. Sen

Silna skłonność do snu po posiłku. Niespokojny sen w nocy z przewracaniem się z boku na bok. Krótki sen nocny, trwający tylko do godz. 4 rano, z niespokojnymi, przerażającymi snami o wojnach i zwłokach.

27. Gorączka

Wewnętrzne zimno całego ciała, rąk i stóp, wyczuwalne także zewnętrznie. Dreszcze, zwłaszcza po jednej stronie ciała, jakby obmywano ją zimną wodą.

Verbascum