Veratrum Album

Ciemiężyca białokwiatowa. Ciemiężyca biała. Rz. nat. Melanthaceæ (z Liliaceæ). Nalewka z kłączy zebranych (w Alpach i Pirenejach) na początku czerwca, przed kwitnieniem.

Zastosowanie kliniczne

Brak miesiączki / Niedokrwistość / Uogólniony obrzęk / Dławica piersiowa / Apopleksja / Astma / Zapalenie oskrzeli / Cholera azjatycka / Choleryna / Kolka / Zapaść / Zaparcie / Koprofagia / Kurcze / Osłabienie / Przepona, schorzenia / Biegunka / Bolesne miesiączkowanie / Rozedma / Padaczka / Omdlenie / Nieżyt żołądka / Porażenie ogólne / Ból głowy; migrenowy; nerwowy / Przepuklina / Stan rzekomego wodogłowia / Histeria / Grypa / Gorączka przerywana / Wgłobienie jelita / Poród, zaparcie po / Wargi, popękane / Wątroba, przekrwienie / Szczękościsk / Płuca, obrzęk / Mania / Odra / Kłamliwość / Melancholia / Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych / Miesiączka, nudności przed; biegunka przed / Neuralgia powiekowa / Ślepota zmierzchowa / Przełyk, zwężenie / Zapalenie otrzewnej / Gorączki złośliwe / Plica polonica / Zapalenie płuc / Ciąża urojona / Opadanie powieki / Ropnica / Reumatyzm / Nadmierne ślinienie / Płonica / Sen, skomlenie przez sen / Śledziona, powiększona / Mostek / Gardło / Ból zęba / Dur brzuszny / Zawroty głowy / Wodnista zgaga / Krztusiec / Żółta febra

Charakterystyka

W swoim dziele Helleborism of the Ancients Hahnemann wykazał, że Verat. alb. było głównym środkiem używanym w Antikyrze i innych miejscach Grecji do wywoływania wypróżnień, które uważano za niezbędny element „kuracji”. Za najkorzystniejszą porę uznawano wiosnę, a następnie jesień. Wśród chorób leczonych tą metodą znajdowały się „zaburzenia psychiczne, padaczka, kurcze mięśni twarzy, wodowstręt, ślinotok, choroby trzustki, choroby śledziony, wole, ukryty rak” itd. (Hahnemann cytowany przez Teste’a). Hahnemann mówi (M. M. P.), że bez wątpienia wielu pacjentów wyleczono, ale niemało uległo olbrzymim podawanym dawkom. Wykazał, że dawki te są zupełnie niepotrzebne, gdy za wskazówki przyjmuje się objawy próby lekowej. „Przeczyszczające” zastosowanie Ver. daje jeden z objawów kluczowych dla jego użycia homeopatycznego: jego wydaliny są obfite; obfite stolce, obfite wymioty, obfite oddawanie moczu, obfite ślinienie i obfity pot. Wydaliny odwadniają tkanki jak w cholerze, w której jego działanie patogenetyczne czyni je jednym z pierwszych leków, stawianym obok Camp. i Cupr. w triadzie Hahnemanna. Wydaliny wyczerpują siły życiowe oraz tkanki i powodują zawroty głowy; ciemnienie przed oczami, omdlenie, zapaść: „Gwałtowny upadek sił; zupełne wyczerpanie; zimny pot i zimny oddech”. „Skóra sina, purpurowa, zimna, pomarszczona; po uszczypnięciu pozostaje w fałdach”. „Twarz hipokratesowa, nos spiczasty”. „Dłonie lodowato zimne”. „Twarz i nogi lodowato zimne”. Ta zimność jest kolejnym objawem kluczowym Ver. Stanowi jeden z aspektów gorączkotwórczego działania leku: „Zimność całego ciała”. „Wkrótce po przyjęciu leku zimność przebiega po całym ciele”. „Uczucie wewnętrznego dreszczu przebiegło naraz od głowy do palców obu stóp”. „Utrzymujący się silny dreszcz w plecach i wzdłuż ramion”. Bardzo charakterystyczne są: „Uczucie zimna w brzuchu”; „zimność jak od kawałka lodu na szczycie głowy”; „zimny nos”; „twarz zimna i zapadnięta”; „zimny język”; a najbardziej charakterystyczny ze wszystkich jest „zimny pot na czole”. Zimności towarzyszy sinienie twarzy i kończyn. Ver. przypomina cholerę tym, że w obrazie gorączki dominuje zimność, lecz występują w nim również „gorąco i zaczerwienienie twarzy oraz dłoni”. Gorączce często towarzyszą majaczenie i długotrwały sen. Majaczenie może osiągać wielkie nasilenie i gwałtowność: „Furia: rozdziera ubranie; gryzie swoje buty na kawałki i połyka ich fragmenty; przeklina; tupie; chce uciec; czyni wielki hałas”. Te i pokrewne objawy zdają się wskazywać na Ver. w ostrych schorzeniach z majaczeniem, a także w przypadkach obłędu, który zajmował ważne miejsce wśród dolegliwości leczonych tym lekiem przez starożytnych. Hahnemann mówi o Ver., że ma ono moc „doprowadzania do wyleczenia niemal jednej trzeciej obłąkanych w zakładach dla umysłowo chorych (w każdym razie jako homeopatyczny lek pośredni)”. Jeden z objawów przejętych przez Hahnemanna od Gradinga brzmi: „Połyka własne odchody”; Goullon potwierdził ten objaw (Z. Berl. V. H. A., xix. 156): dziecko miało manię zjadania własnego kału lub odchodów leżących na ulicy. Ver. 2., trzy razy dziennie, wyleczyło je w ciągu miesiąca. Mania Ver. może mieć postać egzaltowaną, religijną lub seksualną. Wyobraża sobie, że jest w ciąży i wkrótce urodzi; nimfomania; mania połogowa; mania całowania wszystkich — stany te leczono za pomocą Ver. Na ogół wybór potwierdzają współwystępujące objawy Ver.: zimność, sinienie, zapaść, omdlenie, wymioty lub biegunka. Ver. jest wielkim lekiem na omdlenia. Omdlenia występują pod wpływem emocji, od najmniejszego wysiłku, przy odruchach wymiotnych, podczas oddawania stolca. Uczucie opadania z sił podczas krwotoku. Stany żołądkowe charakteryzują się skrajnym głodem; łaknieniem zimnego pożywienia i orzeźwiających rzeczy; pragnieniem lodowato zimnej wody. To ostatnie jest bardzo charakterystyczne i występuje zarówno w fazie dreszczy, jak i gorąca gorączki. Obfitość stolców odróżnia Ver. od Camph. Wydaliny bywają zielone: wymiociny, stolec, mocz. Charakterystyczna biegunka Ver. jest: częsta, zielonkawa, tryskająca; zmieszana z płatkami; z tnącą kolką i kurczami rozpoczynającymi się w dłoniach i stopach oraz rozprzestrzeniającymi się na całe ciało; wyczerpująca, po przestrachu; < od najmniejszego ruchu; z wymiotami, zimnym potem na czole podczas oddawania stolca i wyczerpaniem po nim. „Gwałtowne wymioty z obfitą biegunką” są objawem kluczowym Ver. Zaparcie Ver. jest nie mniej charakterystyczne: brak parcia; stolce duże, twarde; w postaci okrągłych czarnych kul; wskutek bezczynności odbytnicy; częste parcie odczuwane w nadbrzuszu; bolesne zaparcie u niemowląt i dzieci; u kobiet po porodzie. Ver. jest lekiem wywołującym silne bóle, a bóle w jego neuralgiach (bolesnym miesiączkowaniu, migrenie) często występują z biegunką, wymiotami, zimnym potem, omdleniem lub wyczerpaniem. Następujący przypadek opisano w P. C. J. H. (vii. 150): prawostronny nerwoból twarzy przez kilka dni i nocy nie pozwalał niedokrwistej kobiecie spać i powodował wielkie cierpienie wskutek miażdżącego, napadowego bólu, wywołującego poty i wyczerpanie. Ver. wyleczyło natychmiast. E. F. Watts (A. H., xxi., 317) miał następujący przypadek: pani C. od lat cierpiała na silne nerwowe bóle głowy. Każdy nadmierny wysiłek, taki jak jazda konna lub praca w upalne dni, wywoływał napad. Bóle często zaczynały się w potylicy, następnie umiejscawiając się czasem w jednym oku, a czasem w drugim. Spi. i Sil. nie przyniosły ulgi. Pewnego dnia Watts zauważył, że z powodu natężenia bólu brwi były ściągnięte, a powieki niemal zamknięte. Podano wówczas Ver., które przyniosło natychmiastową ulgę. Gee (M. A., xxv. 22) wyleczył następujący przypadek jedną dawką Ver. 200: pani L., wdowa, lat 43, cierpiała od czterech lat na rwę kulszową. Ból ostry, przemijający, przeszywający ku górze i ku dołowi oraz od obu stron ku środkowi. Ciepło <; „im chłodniej, tym lepiej”. Podczas napadów zimny pot. Ból głowy od obu skroni do podstawy mózgu, < od ciepła. Podczas napadów swędzi szczyt głowy. Ból zmusza ją do chodzenia, lecz ruch nie przynosi >. Kurcze Ver. stanowią część jego ogólnych właściwości drgawkotwórczych. Drgawki Ver. mogą być tężcowe, ze szczękościskiem, lub padaczkowe. Szczególnie często drgają oczy albo dochodzi do porażenia powiek. Może wystąpić przemijająca utrata wzroku, iskry przed oczami lub ślepota zmierzchowa. Suchość i pieczenie są głównymi doznaniami, podobnie jak w innych częściach ciała. Suchość odczuwana jest w nosie, jamie ustnej, podniebieniu i gardle. Ver. działa wyraźnie na narządy oddechowe i wyleczyło wiele przypadków zapalenia płuc, gdy obecne były psychiczne i inne objawy Ver. Głównym objawem miejscowym jest łaskotanie: łaskotanie głęboko w tchawicy i oskrzelach. „Łaskotanie w klatce piersiowej, jakby miało wywołać kaszel, pośrodku mostka”. Objaw ten pomógł mi dobrać lek w następującym przypadku: pani W., lat 30, odczuwała silny ból wewnątrz gardła. Bolesne owrzodzenie w jamie ustnej. Gardło bolesne i ze skłonnością do owrzodzeń. Łaskotanie w całym wnętrzu klatki piersiowej i gardła; tkliwość z zewnątrz. Brak bólu przy połykaniu. Od pewnego czasu jest przeziębiona i kaszle; kaszel powoduje ból w klatce piersiowej. Stan. nie wywarło żadnego skutku. Ver. 1m trzy razy dziennie stopniowo usunęło wszystkie objawy. Ver. odpowiada osłabieniu serca po ostrych chorobach; tętno nitkowate; omdlenia rano; twarz czerwona w pozycji leżącej, a po siadaniu śmiertelnie blada; dłonie zimne, lepkie. Ver. jest odpowiednie dla: (1) skrajnych okresów życia — dzieci i osób starych; (2) osób szczupłych, cholerycznych lub melancholijnych; (3) ludzi młodych i kobiet o temperamencie sangwinicznym lub nerwowo-sangwinicznym (u górali. Teste); (4) osób, którym stale jest zimno i których reakcja życiowa jest niedostateczna; (5) osób o wesołym usposobieniu; (6) osób o zmiennym nastroju; (7) osób niedokrwistych. Szczególne doznania: jakby była w ciąży lub przechodziła bóle porodowe. Jakby miał nieczyste sumienie albo popełnił przestępstwo. Jakby był we śnie. Jakby przedmioty wirowały w kręgu. Jakby na szczycie głowy leżała bryła lodu. Pieczenie w mózgu. Jakby głowa miała pęknąć. Jakby na skórze głowy jednocześnie odczuwał gorąco i zimno. Włosy jakby naelektryzowane. Powieki jakby otarte do bólu. Jakby wewnętrzna powierzchnia powiek była zbyt sucha. Jakby setki cienkich ostrzy igieł wbijały się w powieki. Jakby uszy były zatkane. Jakby z ucha wydobywał się na przemian strumień zimnego i ciepłego powietrza. Jakby nos był suchy. Jakby zęby były wypełnione ołowiem. Jakby język był zbyt ciężki. Jakby w gardle znajdował się pył. Jakby jama ustna była wyścielona śluzem. Jakby coś żywego biegło z żołądka do gardła. Ból żołądka jak z żarłocznego głodu. Ból promieniujący z brzucha. Dokuczliwe uczucie w okolicy serca i nadbrzusza. Uczucie zapadania się i pustki w brzuchu. Jakby noże cięły jelita. Jakby w brzuchu znajdowały się rozżarzone węgle. Szczypanie w brzuchu jak obcęgami. Jakby jelita skręciły się w węzeł. Jakby zimna woda płynęła przez żyły. Ramiona jakby obolałe po stłuczeniu lub złamane. Jakby kości l. przedramienia były uciskane. Jakby ramiona były przepełnione i obrzęknięte; przy podnoszeniu wydają się zimne. Jakby dłonie zdrętwiały podczas snu. Jakby do stóp i kolan przywiązano ciężki kamień. Kończyny bolą, jakby były wyczerpane nadmiernym zmęczeniem. Jakby musiała odlecieć. Bóle elektryczne występują w różnych częściach ciała. Objawy są: < od dotyku; ucisku; wstrząsu po urazie. Niewielkie rany = omdlenie. Spoczynek > kołatanie serca. Pozycja pozioma > wymioty, kaszel i stan ogólny. Schylanie się < ból głowy; = napływ krwi do głowy. Ruch <. Odchylenie głowy do tyłu > astmę. Chodzenie > szarpnięcia kończyn; neuralgię ramion i nóg; ból stóp i kolan. Najmniejszy wysiłek = omdlenie; kaszel; pot. < w nocy oraz rano po przebudzeniu. Ciepło <. Gorąca woda <. Picie <. Zimne jedzenie i napoje < kaszel. Picie zimnej wody w upalny dzień = biegunka. < przy wilgotnej pogodzie. < przy zmianie pogody. (Reumatyzm < podczas wilgotnej pogody, która wypędza chorego z łóżka. Nash.) < od ostrego, chłodnego powietrza = suchy, łaskoczący kaszel. < przed miesiączką i podczas niej; przed oddaniem stolca i podczas niego; po stolcu; podczas potów. < od przestrachu.

Zależności

Działanie neutralizują: (dawki trujące) mocna kawa; Camph. (ból uciskający w głowie z zimnem ciała i następującą potem utratą przytomności. Hahn.); Acon. (stan lękowy i splątanie z zimnem ciała albo paleniem w mózgu. Hahn.); Chi. (inne przewlekłe dolegliwości wskutek nadużywania Ver., np. codzienna gorączka przed południem. Hahn.); Staph. (większość przypadków. Teste). Neutralizuje działanie: Ars., Chi., Cup. (kolka), Op., Tab.; usuwa złe skutki opium i tytoniu. Dobrze działa po: Ars., Arn., Chi., Cup., Ip.; Camph. (cholera); Am. c., Carb. v., Bov. (w bolesnym miesiączkowaniu z wymiotami i biegunką). Po Lyc. i Nux — w bolesnym zaparciu u niemowląt. Po nim dobrze działają: Puls., Aco., Bell., Cham., Rhus, Sep., Sul. Porównaj: Wrażenia elektryczne; łaskotanie i kłucie, Veratrin. Zimny pot na czole (Tab. — na całym ciele). Mania z chęcią cięcia odzieży, Trn. Lubieżne rozmowy o treści miłosnej lub religijnej, Hyo., Stram. Omdlenie od najmniejszego wysiłku, Carb. v., Sul. Uczucie zapadania się podczas krwotoków (Trill. — omdlenie). Wrażenie kawałków lodu na szczycie głowy z uczuciem zimna, Sep. Facies hippocratica, Aco. Pragnie kwaśnych lub orzeźwiających rzeczy, Ph. ac. Uczucie zimna w brzuchu, Colch., Tab. Wymioty < od picia, Ars. Wymioty < od najmniejszego ruchu, Tab. Cholera po przestrachu, Aco. Krańcowe osłabienie po wymiotach, Ars., Tab. Duże, twarde stolce, Sul., Bry. Okrągłe czarne kulki stolca, Chel., Op., Pb. Częste parcie na stolec odczuwane w nadbrzuszu, Ign. (Nux — w odbytnicy). Osłabienie podczas miesiączki, Alm., Carb. an., Coccul. Zapaść, cholera, zimno, < od ciepła, Camph. (Camph. ma skąpe, Ver. obfite stolce). Reumatyzm < podczas wilgotnej pogody, zmuszający chorego do opuszczenia łóżka, Cham. Majaczenie, Bell., Stram. (u tych leków nie ma zimnej powierzchni ciała ani zimnego potu Ver.). Przestrach = biegunka, Gels. Cholera, Jat. c. (wymiotuje ciągliwą, białkową materią, z biegunką); Pod. (bezbolesna); Ir. v. (lepszy w dolegliwościach letnich; piekące uczucie otarcia i obnażenia skóry odbytu); Crot. t. (pojedynczy gwałtowny wytrysk; każda próba jedzenia lub picia = wypróżnienie); Elat. (oliwkowozielone stolce). Zahamowana płonica, Zn. (Ver. okazywał się skuteczny, gdy Zn. nie zdołał = reakcji). Wychudzenie w okolicy szyi, Nat. m. (Ver. szczególnie w krztuścu). Słabnie od mówienia, Stan., Coccul., Sul., Calc. Zapaść, biegunka, wymioty, Ant. t. (Ant. t. — większa senność; Ver. — więcej zimnego potu). Mięśnie szyi zbyt słabe, aby utrzymać głowę, Ant. t. Pragnie zimnych napojów, Ars. (Ver. zajmuje miejsce między Ars. a Nux. Teste). Biegunka i zapaść, Hell. (Hell. — apatyczny). Ucisk na szczycie głowy z bólem żołądka, > od ucisku, < od ruchu, Puls. Bóle brzucha, Coloc. (przy Ver. chory musi chodzić). Ból = omdlenie, Cham., Hep., Val. Drgawki po nagłych emocjach, Ign. Drgawki ze skurczem głośni, Nux (Ver. wtórnie po chorobach wyniszczających). Gorączka przerywana, Lach. Kaszel, po którym następuje odbijanie, Amb., Sul. ac. Zalękniony o zbawienie duszy, Sul. Kolka wzdęciowa i skurcze u kobiet, Castor. (z ziewaniem), Diosc. (> podczas poruszania się). Pragnienie wałęsania się tu i tam, Bell. Jakby we śnie, Amb., Anac., Calc., Can. i., Con., Cup., Med., Rhe., Val., Ziz. Przepuklina pępkowa bez parcia, Bry., Nat. m.; (z parciem — Nux, Coccul.). Zasłabnięcie związane z wypróżnieniami, Ap., Nux m., Pul., Spi. (przy skąpych stolcach — Crot. t., Dulc., Ox. ac., Pet., Sars., Sul.). > Po odkryciu się, Aco., Calc., Camph., Fer., Iod., Lyc., Pul., Sec., Sul. Ściskające, tnące, rwące i kurczowe bóle ciała, Col., Dulc. Na przemian śmiech i płacz, Aur., Pal., Lyc., Stram., Alm., Pho., Sep., Sul. Wielomówność, Cup., Hyo., Lach., Op., Stram. Plotkuje i paple, Hyo. (Ver. — na tematy religijne). Całuje wszystkich, Agar. Niechęć do gorących potraw, Pho. Zimny napój < kaszel (> Caust.). Ślepota nocna, Nux, Bell. Zapach nawozu lub dymu przed nosem, Anac. Działanie „przeczyszczające”, Lobel.

Przyczyny

Przestrach. Wstrząs wskutek urazu. Zawiedziona miłość. Zraniona duma lub honor. Zahamowana osutka. Opium. Tytoń. Alkohol.

1. Umysł

Zaburzenia umysłu w ogólności; zmęczenie życiem, lecz lęk przed śmiercią; skłonność miłosna; wyniosłość; majaczenie; szaleństwo; nadwrażliwość; pamięć osłabiona lub całkowicie utracona (H. N. G.). Melancholijne przygnębienie, smutek i skłonność do płaczu. Nieutulone strapienie, z wyciem i krzykami z powodu urojonych nieszczęść. Melancholia; głowa zwisa, chory siedzi w milczeniu, pogrążony w ponurych rozmyślaniach. Nadmierny, dojmujący lęk i niepokój, ze złymi przeczuciami oraz wyrzutami sumienia, zwł. w nocy albo rano, często także przy wstawaniu z łóżka lub podnoszeniu się z siedzenia. Silna skłonność do przestrachu i bojaźliwość. Śmiertelna trwoga. Zniechęcenie i rozpacz (brak nadziei na dalsze życie). Czynny niepokój, stały ruch, z wielką chęcią do pracy. Skłonność do gniewu z najbłahszego powodu, po którym często następują lęk i kołatanie serca. Kobieta, lat 66, po napadzie porażennym popadła w manię; była skrajnie rozgniewana, stale oskarżała swoje pielęgniarki; źrenice zwężone, nieustanne pobudzenie, często niespójna mowa: dawka Ver. a. nasiliła te objawy, po czym pojedyncza dawka Ver. v. Ø wszystko uspokoiła (R. T. C.). Wielomówność; mówi szybko. Przeklinanie, skłonność do ucieczki i rozdzierania przedmiotów. Ma świadomość jedynie jakby we śnie. Nie znosi pozostawania w samotności, a jednak uporczywie odmawia rozmowy. Silna skłonność do milczenia, lecz przy najmniejszej prowokacji używa obelżywego języka; jeśli mówi, łaje, a głos jest słaby i ledwie słyszalny. Skłonność do rozprawiania o wadach innych. (Wyszukuje słabe strony innych ludzi i czyni im wyrzuty.). Umierając na gruźlicę, bezustannie oskarża i łaje męża. Nigdy nie mówi prawdy; sama nie wie, co mówi. Błędne i wyniosłe wyobrażenia. Uważa się za osobę wybitną; trwoni pieniądze, dumny ze swej pozycji. Wyobraża sobie, że jest myśliwym. Nieumiarkowana wesołość i wielomówność. Furia z przymusem gryzienia, rozdzierania wszystkiego i ucieczki. Utrata pamięci. Brak myśli. Utrata świadomości. Obłęd; chce wszystko pociąć na kawałki. Niezwykle radosny nastrój. Łagodne majaczenie z pobudzeniem i drżeniem. Obłęd i szaleństwo ze śpiewaniem, gwizdaniem, śmiechem, skłonnością do biegania z miejsca na miejsce, ekstrawaganckimi i wyniosłymi wyobrażeniami oraz czynami albo też ze skłonnością do przypisywania sobie całkowicie urojonych chorób (sądzi, że jest ciężarna albo że wkrótce urodzi). Uporczywy szał z bardzo silnym gorącem ciała. Połyka własne odchody. Napady obłędu o treści miłosnej lub religijnej. Zaburzenia umysłowe z lubieżnością i nieprzyzwoitymi rozmowami. Całuje wszystkich; przed miesiączką. Mania połogowa i drgawki. Nimfomania z gwałtownością i niszczycielstwem. Gwałtowne majaczenie (religijne lub egzaltowane). Skłonność samobójcza wskutek rozpaczy religijnej.

2. Głowa

Zamęt w głowie, jakby wszystko w jej wnętrzu było w ruchu, zwł. rano. Stępienie wszystkich zmysłów. Wirowe zawroty głowy. Odurzenie i zawroty głowy. Zawroty głowy, zwł. podczas chodzenia. Zawroty głowy: z zimnym potem na czole; z utratą wzroku; nagłe omdlenie; po spożyciu opium; wskutek nadużywania tytoniu i alkoholu. Omdlenie od najmniejszego wysiłku, obracania się w łóżku, parcia przy oddawaniu stolca, odruchów wymiotnych, drobnych skaleczeń, bólu; po utracie płynów; z lękiem, nudnościami i konwulsyjnymi drganiami. Omdlenie ze szczękościskiem i drgawkowym wywracaniem oczu. Napady bólu głowy z bladością twarzy, nudnościami i wymiotami (zielonym śluzem). Ból głowy z bolesną sztywnością karku. Ból głowy z (obfitym) oddawaniem moczu. Migrenowy ból głowy, w którym diureza stanowi przesilenie. Napadowy ból głowy, jakby mózg był stłuczony lub rozrywany (z uciskiem). Uczucie ciężkości całej głowy. Uciskowy ból głowy, często na szczycie głowy albo półstronny, z bólem żołądka. Gwałtowny ból głowy, który ustępuje z pojawieniem się miesiączki. Podczas miesiączki (która nie występowała od sześciu tygodni) ból głowy, zwł. rano, z mdłościami; > wieczorem. Ból głowy z nudnościami i wymiotami. Neuralgia głowy z zaburzeniami trawienia; rysy twarzy zapadnięte. Ból ściskający w głowie (i przełyku). Ból tnący na szczycie głowy. Wstrząsanie w głowie z szarpnięciami ramion i bladością palców. Przy pochylaniu się krew gwałtownie napływa do głowy. Przekrwienie mózgu wskutek krztuśca. Tętniący ból głowy. Ból palący w mózgu. Wrażenie zimnego wiatru wiejącego przez głowę. Ból głowy, jakby mózg był rozbity. Uczucie zimna i gorąca na zewnętrznej powierzchni głowy, z bolesną wrażliwością włosów. Mrowienie i wrażenie jeżenia włosów (po prawej stronie głowy), jakby włosy były naelektryzowane; z lekkimi dreszczami skóry pod włosami. Plica polonica. Zimno na szczycie głowy, jakby leżał na nim lód (z lodowato zimnymi stopami i nudnościami; < przy wstawaniu z łóżka; > od zewnętrznego ucisku i przy odchylaniu głowy do tyłu). Jednoczesne uczucie ciepła i zimna na głowie. Głowa paląco gorąca; kończyny na przemian gorące i zimne. Głowa gorąca i pokryta potem; dzieci pocierają głowę, nie znoszą pozostawania same i przykładają ręce do głowy (dur brzuszny). Skóra owłosiona głowy bardzo wrażliwa, z bólem głowy. Zimny pot na czole. Bolesność głowy z nudnościami. Szyja zbyt słaba, aby utrzymać głowę.

3. Oczy

Ból oczu, jakby gałki oczne były stłuczone. Gałki oczne zwrócone ku górze. Bolesne rwanie lub ściskanie w oczach. Stałe palenie w oczach. Zaczerwienienie oczu. Bolesne zapalenie oczu, zwł. prawego, niekiedy z gwałtownym bólem głowy i nocną bezsennością. Oczy matowe, zamglone, żółtawe. Zasinienie oczu. Oczy otoczone niebieskimi lub czarnymi obwódkami. Oczy nieruchome, łzawiące (zapadnięte, pozbawione połysku), jakby pokryte białkiem. Nadmierna suchość powiek. Obfite łzawienie, często z palącymi, tnącymi bólami oraz uczuciem suchości oczu (i powiek, z zaczerwienieniem). Sklejanie powiek podczas snu. Drżenie górnych powiek. Neuralgia palpebralis. Porażenie powiek. Oczy kurczowo wykręcone i wytrzeszczone. Źrenice silnie zwężone albo wyraźnie rozszerzone. Utrata wzroku. Podwójne widzenie. Ślepota nocna. Iskry i czarne plamy przed oczami, zwł. przy podnoszeniu się z siedzenia lub wstawaniu z łóżka.

4. Uszy

Przeszywające bóle w uszach. Ucisk i wrażenia ściskania w uszach. Naprzemienne uczucie zimna i gorąca w uszach; jakby z ucha wydobywał się na przemian strumień zimnego i ciepłego powietrza. Głuchota jak wskutek zatkania uszu. Wrażenie, jakby na uchu była napięta błona. Brzęczenie z nadwrażliwością na hałas. Szum w uszach, zwł. przy podnoszeniu się z siedzenia.

5. Nos

Nos staje się bardziej spiczasty; wydaje się dłuższy. Lodowate zimno nosa. Zapalenie i ból wewnątrz nosa, jak od owrzodzenia. Ściągający lub wciskający ból kości nosowej. Krwawienie z nosa: w nocy; podczas snu; tylko z jednego nozdrza; przed miesiączką. Zapach nawozu lub dymu przed nosem. Dokuczliwe uczucie suchości w nosie. Gwałtowne i częste kichanie. Nieżyt nosa.

6. Twarz

Twarz blada, zimna, hipokratesowa, wynędzniała, z zaostrzonym nosem i niebieską (lub zieloną) obwódką wokół oczu. Sina barwa twarzy. Żółtawe zabarwienie twarzy. Jedno policzek zaczerwieniony, drugi blady. Naprzemienne zaczerwienienie i bladość twarzy. Zaczerwienienie twarzy w pozycji leżącej, bladość przy wstawaniu. Palące gorąco, głębokie zaczerwienienie i pot na twarzy. Zimny pot na twarzy (zwł. na czole). (Okresowa neuralgia twarzy i głowy, z zimnem rąk i skłonnością do omdlenia. R. T. C.). Ciągnące i napinające bóle twarzy, tylko po jednej stronie, rozciągające się do ucha. Szarpnięcia i szczypanie mięśni twarzy (podczas żucia). Szczękościsk. Risus sardonicus. Krosty na twarzy, przy dotyku bolesne jak po otarciu skóry. Trądzik. Wysypka prosówkowa na policzkach. Obrzmienie twarzy. Wargi: sine lub obwisłe; suche, czarne, spieczone; pomarszczone, blade albo czarne i popękane. Piana z ust. Wykwity w kątach ust. Trądzik wokół ust i na brodzie. Kurcz szczęki. Ból i obrzęk gruczołów podżuchwowych.

7. Zęby

Ból zęba z bólem głowy oraz czerwoną, obrzmiałą twarzą. Ból zęba (czasem pulsujący), z obrzękiem twarzy, zimnym potem na czole, nudnościami i wymiotami, bolesnym znużeniem i zimnem całego ciała, upadkiem sił aż do omdlenia, gorącem wewnętrznym i nienasyconym pragnieniem. Pobolewanie i uczucie skrajnej ciężkości zębów, z bólem ciągnącym podczas żucia nawet miękkiego pokarmu. Zgrzytanie zębami. Rozchwianie zębów.

8. Jama ustna

Jama ustna sucha i lepka. Pieczenie w jamie ustnej i gardle. Nadmierne ślinienie z nudnościami albo z gryzącym lub słonym smakiem. Obfity wypływ śliny z ust, jak przy zgadze ze ślinotokiem. Piana przed ustami. Uczucie zimna lub pieczenia w jamie ustnej i na języku. Zapalenie wnętrza jamy ustnej. Język suchy, czarniawy, popękany albo czerwony i obrzęknięty. Język obłożony żółtym nalotem albo zimny i pomarszczony. Gryzący smak w ustach, jak po mięcie pieprzowej. Jąkanie. Utrata mowy. Uczucie odrętwienia i wielka suchość podniebienia (z pragnieniem).

9. Gardło

Bolesność gardła z zaciskającym bólem skurczowym (jak od uciskającego obrzmienia), szczególnie podczas przełykania. Skurcz przełyku, jak od uciskającego obrzmienia. Obrzęk przełyku z niebezpieczeństwem uduszenia. Uczucie zimna lub pieczenia w tylnej części jamy ustnej i w przełyku. Suchość gardła, której nie łagodzi żaden napój. Szorstkość, suchość i drapanie w gardle. Wole wytrzeszczowe (Kirsch).

10. Apetyt

Mdły smak śliny w ustach. Gorzki, żółciowy smak w ustach. Woda smakuje gorzko. Gnilny smak w ustach, jak nawóz, a także smak ziołowy. Chłodzący lub ostry smak w jamie ustnej i gardle, jak po mięcie pieprzowej. Nienasycone pragnienie, z pożądaniem głównie zimnych napojów. Pragnie lodu. Apetyt i łaknienie, także w przerwach między wymiotami a wypróżnieniami. Gwałtowny, wilczy głód. Głód i pragnienie z obfitym wydalaniem moczu. Bulimia. Gorące i nieustające pragnienie kwaśnych lub chłodnych rzeczy (owoców). Pragnie: owoców; korniszonów; kwasu cytrynowego; rzeczy słonych; śledzi; sardynek. Niechęć do gorących potraw. Po jedzeniu, choćby spożyto bardzo mało, natychmiastowe wymioty i biegunka. Nudności z głodem i uciskiem w żołądku podczas jedzenia. Po posiłku czkawka, skłonność do wymiotów i cofanie się gorzkiego płynu (żółci; gorzkich substancji; zielonkawego). > Po jedzeniu mięsa i piciu mleka. < Po ziemniakach i zielonych warzywach.

11. Żołądek

Odbijania o smaku pokarmu. Gwałtowne, puste odbijania, także po posiłku. Gorzkie lub kwaśne odbijania. Częsta i gwałtowna czkawka. Mdłości i nadmierne ślinienie z zaciśnięciem szczęk. Gwałtowne nudności, często niemal wywołujące omdlenie, zazwyczaj z nadmiernym pragnieniem (i zwiększonym wydalaniem moczu). Częste lub nieustające nudności, także rano. Skrajne nudności, powodujące bardzo gwałtowne odruchy wymiotne i parcie, czasem z wymiotami, czasem bez nich. Silne nudności przed wymiotami. Zgaga ze ślinotokiem. Gwałtowne wymioty z utrzymującymi się nudnościami, wielkim wyczerpaniem i potrzebą położenia się; poprzedza je zimno rąk z dreszczem przebiegającym całe ciało, towarzyszy im ogólne gorąco, a następują po nich wzburzenie krwi i gorąco rąk. Wymioty pokarmem. Gorzkie lub kwaśne wymioty. Wymioty pianą oraz żółtawozielonym lub białym śluzem; z zimnym potem. Zielone wymiociny. Wymioty zielonym śluzem. Wymioty śluzem w nocy. Wymioty czarną żółcią i krwią. Nieustające wymioty z biegunką i uciskiem w dołku podsercowym. Najmniejsza kropla płynu i najlżejszy ruch wywołują wymioty. Bolesny skurcz brzucha podczas wymiotów. Ból żołądka z głodem i palącym pragnieniem. Nadmierna wrażliwość okolicy żołądka i dołka podsercowego. Zajęta część odźwiernikowa żołądka (Bayes). Bóle pojawiają się kilka minut po jedzeniu. (Silny ból żołądka godzinę lub dwie po posiłku; ból rozciąga się od środka mostka pod żebra; z powodu gwałtowności bólu chora musi przytrzymywać żołądek, lecz ucisk nie przynosi >; następnie ból rozciąga się do okolicy ponad biodrem, towarzyszą mu dręczące wymioty, podczas których chora wyrzuca znaczną ilość treści podobnej do octu; bólowi = pragnienie, a sam ból trwa od ośmiu do dziesięciu godzin; chora drży z bólu. R. T. C.). Nadmierna trwoga w dołku podsercowym. Napadowa neuralgia u jedenastoletniej dziewczynki: około godz. 16 odbija znaczną ilość gazów; około godz. 17 zaczyna się rozdzierający ból, jakby noże co kilka minut przecinały jelita, trwający minutę lub dwie; tak silny, że do utrzymania chorej potrzeba było trzech lub czterech mężczyzn; napady kończą się westchnieniem (Kitching). Bolesne rozdęcie dołka podsercowego. Uczucie pustki i niepokój w żołądku. Kurcz żołądka. Ucisk w dołku podsercowym, rozciągający się czasem do mostka, podżebrzy i podbrzusza, szczególnie po posiłku. Ostre bóle żołądka i nadbrzusza. Uczucie pieczenia w dołku podsercowym. Zapalenie żołądka.

12. Brzuch

Ból napinający w podżebrzach, jak od wzdęcia. Uczucie wstrząsania w śledzionie podczas chodzenia po posiłku. Obrzęk śledziony. Przekrwienie wątroby z objawami podobnymi do cholery albo z astmą. Zapalenie przepony z zapaleniem otrzewnej, wymiotami i uczuciem zimna. Kolka w okolicy pępkowej. Nadmiernie bolesna wrażliwość brzucha na dotyk. Nocne bóle brzucha z bezsennością. Obrzmienie brzucha. Podczas wymiotów brzuch boleśnie się kurczy. Brzuch twardy i wzdęty. Napięcie w podżebrzach i okolicy pępkowej. Kurcze brzucha i kolka. Kolka: tnąca; ściskająca i skręcająca, szczególnie wokół pępka, > po stolcu; jakby jelita skręcono w węzeł; wzdęciowa; zimny pot; < po jedzeniu. Bóle uciskające i ciągnące w brzuchu podczas chodzenia wieczorem. Cięcia (w brzuchu) jak nożami, z towarzyszącą biegunką i pragnieniem oraz wydalaniem moczu. Uczucie pieczenia w całym brzuchu, jak od rozżarzonych węgli. Uczucie zimna w brzuchu. Ból wnętrzności, jakby były stłuczone. Zapalenie jelit. Przepuklina pachwinowa. Uwięźnięta przepuklina. Wysuwanie się przepukliny podczas kaszlu. Kolka wzdęciowa z głośnym, bulgoczącym przelewaniem w brzuchu. Im dłużej gazy są zatrzymywane, tym trudniej je wydalić. Gwałtowne wydalanie gazów ku górze i ku dołowi.

13. Stolec i odbyt

Zaparcie, czasem uporczywe, przeważnie wskutek bezczynności odbytnicy, często z towarzyszącym gorącem i bólem głowy. Kał twardy i zbyt obfity. Bezskuteczne parcie na stolec. Zaparcie u niemowląt karmionych piersią. Gwałtowna i bolesna biegunka, często z napięciem brzucha, poprzedzana i zakończona bólami ściskającymi. Wodnista biegunka, < od ruchu; pragnienie bardzo zimnych napojów. Dolegliwości przed stolcem, podczas niego i po nim. Obfite wypróżnienia. Stolce jak woda ryżowa ze skurczami tonicznymi. Jednoczesna biegunka i wymioty. Cholera: kurcze, zimny język i oddech, słaby, ochrypły głos, pomarszczone palce, zatrzymanie moczu. Nagłe wymioty i biegunka. Biegunka z gryzącą treścią i uczuciem pieczenia w odbycie. Biegunka nocna. Luźne, czarniawe, zielonkawe lub brązowawe wypróżnienia. Luźne, zielone stolce z płatkami, podobne do szpinaku. Luźne, krwiste wypróżnienia. Nagłe, mimowolne oddanie płynnego kału podczas wydalania gazów. Biegunka w przebiegu gruźlicy. Podczas wypróżnienia wielkie osłabienie, dreszcze ze wstrząsaniem, bladość twarzy, zimny pot na czole oraz niepokój z obawą przed udarem. Omdlenie podczas oddawania stolca. Uczucie pieczenia w odbycie podczas wypróżnienia. Ból w odbycie jak od otarcia. Parcie ku odbytowi z niekrwawiącymi guzkami krwawniczymi. Robaczycowe

14. Narządy moczowe

Zatrzymanie moczu. Parcie na mocz przy pustym pęcherzu, z bólem, jakby cewka moczowa była zaciśnięta za żołędzią. Ilość moczu zmniejszona; mocz żółty i mętny nawet podczas oddawania. Obfite wydalanie moczu z gwałtownym głodem i pragnieniem, bólem głowy, nudnościami, kolką, twardym kałem i nieżytem nosa. Mimowolne oddawanie moczu; podczas kaszlu, w durze brzusznym. Mocz gryzący. Mocz intensywnie zabarwiony lub zielonkawy. Mocz ciemnoczerwony, oddawany często, lecz w małych ilościach. Ból uciskający w pęcherzu i uczucie pieczenia podczas oddawania moczu.

15. Męskie narządy płciowe

Nadmierna wrażliwość narządów płciowych. Otarcie napletka. Bóle ciągnące w jądrach.

16. Żeńskie narządy płciowe

Miesiączka przedwczesna i obfita. Miesiączka zahamowana. Przed miesiączką: ból głowy, zawroty głowy, krwawienie z nosa i nocne poty. Na początku miesiączki: biegunka, nudności i dreszcze. Podczas miesiączki: poranny ból głowy z nudnościami, szumem w uszach, palącym pragnieniem i bólami wszystkich kończyn. Pod koniec miesiączki: zgrzytanie zębami i sina barwa twarzy. Nimfomania: przed miesiączką; wskutek niezaspokojonej namiętności lub przyczyn psychicznych; wskutek zawiedzionej miłości; mania połogowa; w połogu. Zapalenie macicy. Krwotok miesiączkowy. Bolesne miesiączkowanie: z wypadaniem; nudnościami, wymiotami, biegunką i wyczerpaniem; zimnym potem; dreszczowością; bólem nerek i macicy przed miesiączką i podczas niej. Brak miesiączki. Uwięźnięcie wypadniętej pochwy, z zimnym potem, wyczerpującymi wymiotami i biegunką. Zahamowanie miesiączki, odchodów połogowych i wydzielania mleka, z majaczeniem. Nadmierny popęd płciowy, szczególnie w połogu; < w nocy; nimfomania (u położnic); dolegliwości podczas miesiączki, jak np. wymioty i biegunka, które mogą wówczas występować. Zagrażające poronienie z zimnym potem, nudnościami i wymiotami. W czasie ciąży chora chce chodzić po domu; małomówna; wyniosła; spragniona; twardy kał, bezczynna odbytnica. Wymioty ciężarnych. Bóle porodowe wyczerpują. Zahamowanie odchodów połogowych lub wydzielania mleka z nimfomanią. Mania połogowa; chora chce całować wszystkich. W połogu: bezwstydne zachowanie; nimfomania; wyczerpanie. Rzucawka. Bolesność piersi.

17. Narządy oddechowe

Oddychanie utrudnione; głos głuchy; słaby. Klatka piersiowa wypełniona śluzem, z szorstkością i drapaniem w gardle. Skurczowe zwężenie głośni z rozszerzeniem źrenic. Duszące zaciśnięcie krtani. Łaskotanie bardzo nisko w tchawicy, wywołujące kaszel bez odkrztuszania. Kaszel wywoływany przez łaskotanie głęboko w oskrzelach, z łatwym odkrztuszaniem albo suchy. Kaszel: podrażnienie odczuwane w najniższej części mostka; ucisk na dołek podsercowy lub brzuch = natychmiastowy kaszel (Bayes). Suchy, łaskoczący kaszel po chodzeniu w ostrym, zimnym powietrzu. Kaszel wywoływany przez picie, szczególnie zimnej wody. Gwałtowny kaszel z nieustannymi odbijaniami, jakby miały nastąpić wymioty. Kaszel wieczorem z nadmiernym ślinieniem. Suchy, piekący kaszel, na ogół wieczorem i rano. Kaszel z bólem boku, osłabieniem i utrudnionym oddychaniem. Głuchy, głęboki kaszel, zawsze seriami po trzy lub cztery wstrząsy, jakby wychodził z brzucha, z tnącymi bólami brzucha. Przeszywające kłucia ku pierścieniowi pachwinowemu podczas kaszlu. Kaszel jak w krztuścu, z wymiotami. Kaszel z żółtawą plwociną po wejściu do ciepłego pomieszczenia, po którym następuje ból klatki piersiowej jak od stłuczenia. Kaszel z obfitym odkrztuszaniem.

18. Klatka piersiowa

Utrudnione oddychanie, często aż do granicy uduszenia, na ogół wywołane skurczowym zaciśnięciem gardła i klatki piersiowej. Duszność przy najmniejszym ruchu. Duszność i utrudnione oddychanie, także w pozycji siedzącej. Bardzo silny ucisk w klatce piersiowej z bólem boku podczas wdechu. Ucisk w klatce piersiowej, szczególnie w okolicy mostka, głównie po jedzeniu lub piciu. Uczucie pełności w klatce piersiowej, wywołujące częste odbijania. Ściskanie w klatce piersiowej, szczególnie po piciu. Kurcz klatki piersiowej z bolesnym zaciśnięciem. Skurczowe kurczenie się mięśni klatki piersiowej. Tnący ból w klatce piersiowej. Łaskotanie pośrodku mostka, jakby miało wywołać kaszel. Napadowe, przeszywające bóle w klatce piersiowej z utrudnionym oddychaniem. Powolne, ostre ukłucia w pobliżu brodawek sutkowych, które w końcu zaczynają swędzieć.

19. Serce

Gwałtowne kołatanie serca, rozpychające żebra, z dławieniem i ciężkimi napadami anxietas præcordium. Wolne tętno, niemal niewyczuwalne. Wielka aktywność układu tętniczego. Dusznica bolesna. Krew płynie żyłami jak zimna woda.

20. Szyja i plecy

Reumatyczna sztywność karku, rozciągająca się do kości krzyżowej; z zawrotami głowy podczas poruszania się. Porażenna słabość mięśni szyi (zwł. w krztuścu), które stają się niezdolne do podtrzymywania głowy. Mięśnie karku porażone. Ból jak przy złamaniu w lędźwiach i plecach (plecy i okolica lędźwiowa są bolesne i obolałe jak po stłuczeniu), z ciągnącym uciskiem, zwł. podczas schylania się i prostowania. Ściskanie (napięcie jak przy skurczu) między łopatkami. Ból łopatek, rozciągający się na całe plecy, z diurezą, pragnieniem i zaparciem.

21. Kończyny

Bolesna porażenna słabość wszystkich kończyn. Drętwienie, mrowienie lub zasypianie kończyn. Sztywność kończyn, < rano i po spacerze. Drżenie kończyn. Przeszywania w kończynach jak od iskier elektrycznych. Ból jak po zmęczeniu. Paznokcie sine z zimna. Bóle kończyn jak po stłuczeniu, < podczas wilgotnej, zimnej pogody; < w cieple łóżka; > podczas chodzenia tam i z powrotem. Lodowate zimno kończyn, dłoni i stóp.

22. Kończyny górne

Ból porażenny, jak przy złamaniu ramion, od stawu barkowego do nadgarstka. Szarpnięcia w ramionach. Zimno albo uczucie pełności (ciężkości) i obrzmienia ramion. Stałe uczucie drętwienia ramion. Ból pośrodku lewego przedramienia, jak gdyby kości były ściskane ku sobie. Drżenie ramion przy chwytaniu przedmiotu. Wstrząsy w łokciu jak od prądu elektrycznego. Suche liszaje na dłoniach. Mrowienie dłoni i palców. Dłonie drętwieją i wydają się martwe. Drętwienie i bladość palców. Lodowate zimno i zasinienie dłoni. Ciągnięcie i skurcze palców. Paznokcie sine.

23. Kończyny dolne

Porażenie w stawie biodrowym (najpierw prawym, potem lewym), z trudnością chodzenia. Ból porażenny nóg, jak przy złamaniu. Artretyczne bóle rwące i ciągnące w nogach i stopach. Stałe uczucie drętwienia nóg. Napięcie ścięgien podkolanowych, jak gdyby były zbyt krótkie. Ból kolan jak przy złamaniu podczas schodzenia po schodach (lub stąpania). Wstrząsy w kolanie jak od prądu elektrycznego. Skrajne i bolesne uczucie ciężkości w kolanach, nogach i stopach, z trudnością chodzenia. Gwałtowne skurcze łydek i stóp. Szybki obrzęk stóp. Lodowate zimno stóp. Drżenie stóp z uczuciem zimna, jak gdyby w tej części krążyła zimna woda. Przeszywania (kłucia) w palcach stóp (zwł. wielkich). Kłucie w palcach stóp podczas stania. Bolesna dna stóp. Przeszywające kłucia oraz ból jak od otarcia w odciskach na stopach.

24. Objawy ogólne

[Można brać ten lek pod uwagę, gdy występuje wyraźne osłabienie lub wyczerpanie wskutek zaburzeń czynnościowych albo fizycznych, jak np. w krztuścu: chory kaszle aż do całkowitego wyczerpania, po czym występuje zimny pot na czole; albo może występować wielkie wyczerpanie, zmuszające do położenia się po oddaniu stolca, nawet miękkiego, z zimnym potem na czole. Dolegliwości ogólnie dotyczące narządów płciowych, głównie po prawej stronie; szczytu głowy, zwł. odczuwanych tam wrażeń; występujące za pępkiem; okolicy lędźwiowej. Wyraz twarzy jest niemal zawsze zmieniony i ma nienaturalny wygląd. Suchość w ustach. Przepuklina pachwinowa. Gazy jelitowe w ogólności; kolka wzdęciowa. Mocz bardzo ciemny; sczernienie części zewnętrznych; zataczanie się podczas chodzenia wskutek osłabienia; senność; sucha osutka. < Po piciu; przed miesiączką i podczas niej; przed oddaniem stolca i w jego trakcie (podczas oddawania stolca chory czuje się bardzo słaby i blednie); często po stolcu; podczas pocenia się. H. N. G.]. Napady bólu, które zawsze wywołują na krótki czas majaczenie i otępienie. Ból ciągnący w kończynach, zwł. podczas długiego spaceru. Ból uciskający, jak przy złamaniu, w kończynach, mięśniach i kościach. Ból porażenny kończyn, jak po wielkim zmęczeniu lub wyczerpaniu. Bóle rwące w prostownikach podczas siedzenia. Bóle (reumatyczne) kończyn, które pod wpływem ciepła łóżka stają się nie do zniesienia, > po wstaniu i ustępują całkowicie podczas chodzenia; pojawiają się zwykle około godziny 4 lub 5 rano. Bóle kończyn, < wiosną i jesienią przy złej, zimnej i wilgotnej pogodzie. Ból < od słuchania, jak mówi ktoś inny. Zwiotczenie mięśni. Ciągła słabość i drżenie. Napady skurczów i konwulsyjne ruchy kończyn. Tężcowa sztywność ciała. Napad skurczowy z zaciśnięciem szczęk, utratą świadomości i zdolności ruchu oraz konwulsyjnymi drganiami gałek ocznych i powiek; przed napadem dojmujący lęk, przygnębienie i rozpacz. (Napady padaczkowe.). Skurcze toniczne, niekiedy ze skurczem dłoni i podeszw, które kurczowo zaginają się do wewnątrz. Kilka objawów powraca przy wstawaniu i jest > w pozycji leżącej. Nagły, ogólny i porażenny upadek sił. Nadmierna przewlekła słabość, która nie pozwala siedzieć ani pozostawać w pozycji leżącej, bądź też jest wywoływana najmniejszym ruchem. Chód chwiejny. Omdlenie, niekiedy również przy najmniejszym ruchu (objaw charakterystyczny). Ogólne wychudzenie. Mrowienie całego ciała aż po końce palców rąk i stóp. Chory jest wrażliwy na świeże powietrze. Zapalenie narządów wewnętrznych, zwł. narządów trawiennych. Cholera sporadyczna i azjatycka.

25. Skóra

Wysypka prosówkowa, która swędzi w cieple i piecze po drapaniu. Odra: wysypka pojawia się późno i jest blada; skóra sina; krwotoki, lecz bez ulgi; senność, słabość, wymioty. Płonica podczas upałów; wysypka sinawa; palące gorąco kończyn występujące naprzemiennie z zimnem. Pokrzywka. Sucha wysypka przypominająca świerzb, z nocnym świądem. Suche liszaje. Złuszczanie naskórka (ze stwardniałych lub zgrubiałych części skóry). Skóra zwiotczała i pozbawiona elastyczności (fałdy pozostają w położeniu nadanym przez ucisk). Białawe zabarwienie skóry. Skóra anemiczna lub sinicza. Skóra niebieska, purpurowa, zimna.

26. Sen

Ziewanie. Senna nieprzytomność albo coma vigil, z niepełną świadomością; chory wzdryga się z przestrachem, a oczy są na wpół otwarte albo zamknięte tylko po jednej stronie. (Senność wieczorem, lecz w nocy chory nie może spać. R. T. C.). Nocna bezsenność z wielkim dojmującym lękiem. Sen długi, nieprzerwany, ciężki, zbyt głęboki. Sen z ramionami zarzuconymi nad głowę. Sny pełne niepokoju: o ugryzieniu przez psa i niemożności ucieczki; o ściganiu przez rabusiów, z przebudzeniem w przestrachu i nieodpartym przekonaniem, że sen był prawdziwy; o kłótniach; sny przerażające, po których następują wymioty bardzo ciągliwym, zielonym śluzem. Jęczenie lub skomlenie podczas snu. Sen z pragnieniem i diurezą.

27. Gorączka

Ogólne zimno całego ciała oraz zimny, lepki pot, zwł. na czole. Skóra zimna nawet po ciepłym okryciu. Zimno pojedynczych części ciała. Wstrząsające dreszcze i drżenie z pragnieniem zimnej wody. Zimno wzdłuż pleców. Dreszcze z uczuciem zimna w kończynach, zwł. w barkach i ramionach, jak gdyby w ciepłym pokoju przez kości przepływała lodowata woda. Zimno stóp, jak gdyby wpływała do nich lodowata woda, z drżeniem. Wstrząsające dreszcze i cutis anserina po piciu. Dreszcze < po piciu. Gorączka z zewnętrznym zimnem. Gwałtowne dreszcze i trzęsienie (po których następują gorąco i nieznaczne pragnienie), następnie pot, szybko przechodzący w zimno. Przeważają dreszczowość i uczucie zimna, wstępujące od dołu ku górze. Dreszcze, początkowo z wielkim pragnieniem, po których występują naprzemiennie dreszcze i gorąco, a następnie trwałe gorąco z pragnieniem. Gorączka wyłącznie z gorącem wewnętrznym i ciemno zabarwionym moczem albo z wymiotami i biegunką, albo z zaparciem; podczas dreszczy zawroty głowy, nudności oraz bóle lędźwi i pleców. Podczas gorąca ciągła śpiączka albo majaczenie z zaczerwienieniem twarzy. Gorąco wyłącznie wewnętrzne, z pragnieniem, lecz bez chęci picia. Gorąco wieczorem z potem. Gorąco nagle występujące naprzemiennie z dreszczowością. Gorączka przed północą oraz rano: codzienna, trzeciaczka albo czwartaczka. Pełzające mrowienie przebiegające od głowy do palców stóp. Tętno wolne i niemal niewyczuwalne albo drobne, szybkie i niemiarowe. Krew płynie żyłami jak zimna woda. Pot w ogólności; dolegliwości współwystępujące z poceniem się. Pot łatwo wywoływany w ciągu dnia przez najmniejszy ruch. Gwałtowne pocenie się rano, wieczorem albo przez całą noc, a także podczas każdego wypróżnienia. Pot zimny, kwaśny albo cuchnący zgnilizną, niekiedy barwiący bieliznę na żółto, zawsze ze śmiertelną bladością twarzy. Gorączka przerywana: zewnętrzne zimno z ciemnym moczem i zimnym potem, pragnienie zimnych napojów oraz dreszcze z nudnościami; następnie gorąco z nieugaszonym pragnieniem, majaczeniem, zaczerwienieniem twarzy i ciągłym odrętwieniem sennym; na koniec pot bez pragnienia i bardzo blady wyraz twarzy. Pot tylko na dłoniach.