Pulsatilla

nigricans. Anemone pratensis. Pulsatilla pratensis. Sasanka. (Słoneczne, piaszczyste pastwiska w Europie Środkowej i Północnej oraz w niektórych częściach południowej Anglii.) N. O. Ranunculaceæ. Nalewka z całej świeżej rośliny w okresie kwitnienia (kwitnie wiosną i ponownie jesienią).

Wskazania kliniczne

Trądzik / Amauroza / Brak miesiączki / Niedokrwistość / Apetyt, wypaczony / Pęcherz moczowy, nieżyt / Kurcz powiek / Piersi, ból za nimi / Zapalenie oskrzeli / Zaćma / Nieżyt / Pęknięcia skóry / Klatka piersiowa, bóle / Odmroziny / Clavus / Przeziębienie / Kaszel / Biegunka / w gruźlicy / Wzdęcie / Bolesne miesiączkowanie / Dyspepsja / Ból ucha / Padaczka / Krwawienie z nosa / Oczy, zapalenie woreczka łzowego; ziarniste zapalenie spojówek / Lęk / Stopy, bolesne podeszwy / Płód, nieprawidłowe ułożenie / Piegi / Rzeżączka / Dna moczanowa / Hemoroidy / Ręce, bóle / Serce, kołatanie / Zgaga / Wodniak jądra / wrodzony / Histeria / Gorączka przerywana / Stawy, zapalenie błony maziowej / Poród, rzekome bóle porodowe / Laktacja, zaburzenia / Upławy / Odra / Miesiączka, nieprawidłowa / zastępcza / Znamiona / Świnka / Neuralgia / Nimfomania / Jajniki, ból; zapalenie / Phlegmasis alba dolens / Ciąża / dolegliwości pęcherza moczowego; nudności; zgaga; biegunka / Priapizm / Gruczoł krokowy, zapalenie / Wyciek wydzieliny gruczołu krokowego / Drgawki połogowe / Gorączka połogowa / Mania połogowa / Zatrzymane łożysko / Reumatyzm / rzeżączkowy / Bok, ból / Węch, omamy / Kręgosłup, skrzywienie / Jęczmień / Zapalenie błony maziowej / Tasiemiec / Smak: wypaczony; utracony / Język, obłożony / Ból zęba / Mocz, nietrzymanie / Macica; zapalenie; wypadanie / Żyły, zapalenie / żylaki / Zanokcica

Charakterystyka

Ponieważ powstało pewne zamieszanie co do tego, która Pulsatilla jest stosowana w homeopatii, przytoczę opis rośliny podany przez Jahra: „Łodygi pojedyncze, wzniesione, obłe, wysokości od 3 do 5 cali; liście odziomkowe, podwójnie pierzastosieczne, podłużne; kwiaty pojedyncze, szczytowe, o dzwonkowatych listkach kielicha, zagiętych na końcu; zapach ziela zaledwie wyczuwalny, smak ostry i piekący. Świeża roślina zawiera ostrą substancję wywołującą pęcherze i dostarcza żrącego olejku, a także pewnego rodzaju garbnika, który barwi żelazo na zielono; po wysuszeniu całkowicie traci tę ostrą właściwość. Rośnie na piaszczystych pastwiskach, wzgórzach i wystawionych na słońce zboczach”. Następnie odróżnia tę czarną Pulsatillę od pospolitej Pulsatilli (Pulsatilla vulgaris, Anemone Pulsatilla), która „rośnie jedynie na suchych, jałowych wzgórzach i kwitnie tylko wiosną, podczas gdy ciemno zabarwiona Pulsatilla kwitnie ponownie w sierpniu i wrześniu”. P. vulg. jest znacznie słabiej omszona niż P. nig.: „Jej kwiaty są jasnofioletowe lub jasnoczerwone, wzniesione, nie zwisające; nasiona zwieńczone długim, jedwabistym ogonkiem”. Nazywa się ją kwiatem wielkanocnym, ponieważ kwitnie w okresie Wielkanocy, a jej kwiatów używa się do barwienia pisanek. Zawilec jest lekiem znanym od starożytności, a jego powinowactwo do oczu zauważono, jak się zdaje, już od początku. Być może jego skłonność do wywoływania łzawienia dała początek legendzie, według której wyrósł z łez Wenus. Dioskurydes wymienia go jako lek na ból głowy i ophthalmia. Stœrck poprzedził Hahnemanna we współczesnym stosowaniu Pulsatilli, używając jej zwłaszcza w przewlekłych chorobach oczu (nieżytach, ślepocie, plamach na rogówce). Młodą dziewczynę, od niemowlęctwa niewidomą na oboje oczu, wyleczył w ciągu dwóch miesięcy, podając wyciąg wewnętrznie oraz wdmuchując suchy proszek. Ten ostatni „wywołał początkowo ostry ból i obfity napływ łez; następnie bóle, które istniały przed wystąpieniem łzawienia, zmniejszały się, gdy tylko się ono rozpoczynało, i ostatecznie ustąpiły wraz z nim” (Teste). Inne wyleczenia Stœrcka to: (1) Cuchnące owrzodzenia stopy z pełzającymi wykwitami liszajowymi na szyi i barku. (2) Trwające od pięciu lat porażenie prawego ramienia. (3) Porażenie ud. (4) Biały obrzęk kolan. (5) Melancholia. Hahnemann przytacza doświadczenia Stœrcka w próbie lekowej Puls. w M. M. P. „Spośród licznych prób lekowych pozostawionych nam przez Hahnemanna — mówi Teste — próba Puls. wydaje się tą, do której wniósł on osobiście więcej niż do jakiejkolwiek innej; jest to jedna z najciekawszych i najbardziej charakterystycznych prób lekowych w jego materia medica”. Sam Teste przedstawił bardzo klarowny opis tego leku. Umieszcza go na czele grupy, której głównymi członkami są Silic., Calc., Hep. (w mniejszym stopniu Graph., Phos., zaś Fer., Cham. i Gadus stanowią leki analogiczne). Według Teste’a leki te działają przede wszystkim na układ naczyniowy. Wszystkie wspólne im objawy zależą od niewielkiej liczby objawów pierwotnych (np., utrudnionego oddychania, zastoju w drogach oddechowych, nieregularnego bicia serca), wskazujących na zaburzenia naczyniowe. Stąd wynikają: (1) Tętnienia w różnych miejscach, synchroniczne z tętnem. (2) Ciemne zabarwienie i zmniejszona płynność krwi. (3) Obrzmienie żył, zastój włośniczkowy, pewien rodzaj nieprawidłowego przekrwienia ogólnego. (4) Obniżenie ciepłoty życiowej i aktywności. (5) Napływ krwi do głowy i zastój w zatokach żylnych. (6) Uczucie ciężkości i pełności mózgu; oraz (7) ten sam rodzaj bólu, niekiedy z napadami apoplektycznymi, w środku mózgu lub — częściej — po jego prawej stronie. (8) Zawroty głowy i zamroczenie jak w pełnym udarze, zwłaszcza przy niskim ciśnieniu atmosferycznym, przed burzą i na wysokościach. [Dalej następują inne objawy, spośród których dokonuję wyboru. J. H. C.] Miękkie stolce i bierna biegunka bez kolki, która wydaje się przynosić choremu ulgę, zamiast go osłabiać, i utrzymuje się przez czas nieokreślony, np. u chorych na gruźlicę płuc. Pewnego rodzaju drętwienie, odrętwienie narządów płciowych, z brakiem erekcji, a podczas zbliżenia także brakiem odczuwania rozkoszy — zwłaszcza u kobiet; albo przeciwnie, stałe pobudzenie płciowe, „prawdopodobnie wskutek ucisku móżdżku przez krew, która napływa do niego w nadmiernej ilości i tam pozostaje, jak dzieje się w pewnych postaciach asfiksji; jest to przyczyna pobudzenia płciowego, które tak często dokucza chorym na gruźlicę płuc”. Opóźnienie miesiączki mimo wyraźnych oznak napływu krwi do macicy; krew miesiączkowa jest czarna, skrzepnięta i zubożała, niezależnie od tego, czy miesiączka pojawia się zbyt wcześnie, czy zbyt późno. Chory musi leżeć z głową znacznie wyżej niż reszta ciała. Bóle pojawiają się głównie w częściach ciała, na których chory nie leży, lecz po zmianie pozycji gwałtownie nasilają się w częściach, na których właśnie leżał. Ta koncepcja zastoju naczyniowego użytecznie łączy wiele głównych cech Puls., które wskazują na zastosowanie leku w bardzo różnorodnych chorobach. Liście świeżego ziela mają ostry, piekący i przyprawiający o mdłości smak. Jego sok wywołuje pęcherze „do tego stopnia, że — jak się podaje — może spowodować zgorzel, jeżeli pozostaje w kontakcie z daną częścią ciała dostatecznie długo; właściwości te są jednak w znacznej mierze tracone podczas suszenia, a przeżuwacze, takie jak owce i kozy, jedzą wysuszoną Pulsatillę zmieszaną z innymi ziołami bez niechęci ani szkody”. Wyizolowano substancję czynną, anemoninę; jest palna i krystalizuje w postaci bezbarwnych, bezwonnych, obojętnych igieł. Hahnemann pisze o Puls.: „Ta silnie działająca roślina wywołuje w zdrowym organizmie ludzkim liczne objawy, które często odpowiadają wyraźnym, powszechnie spotykanym objawom chorobowym; dlatego też często znajduje zastosowanie homeopatyczne i nierzadko przynosi dobre wyniki. Możemy ją zatem bezsprzecznie zaliczyć do leków o wielu zastosowaniach (polichrestów). Jest użyteczna zarówno w chorobach ostrych, jak i przewlekłych, gdyż jej działanie, nawet w małych dawkach, trwa od dziesięciu do dwunastu dni... Homeopatyczne stosowanie tego leku, podobnie jak wszystkich innych, jest najwłaściwsze nie tylko wtedy, gdy jego działanie na ciało odpowiada przez podobieństwo cielesnym objawom choroby, lecz także wtedy, gdy właściwe temu lekowi zmiany psychiczne i emocjonalne odpowiadają podobnym stanom w leczonej chorobie albo przynajmniej temperamentowi leczonej osoby”. Następnie Hahnemann po mistrzowsku przedstawia obraz usposobienia i temperamentu Puls.: „Usposobienie lękliwe, płaczliwe, ze skłonnością do skrytego smutku i cichej drażliwości, albo w każdym razie usposobienie łagodne i ustępliwe, zwłaszcza gdy chory w zwykłym stanie zdrowia był pogodny i łagodny (lub nawet lekkomyślny i żartobliwy w dobroduszny sposób). Jest więc szczególnie odpowiednia dla temperamentów powolnych, flegmatycznych; z drugiej strony mało nadaje się dla osób, które szybko podejmują decyzje i są żwawe w ruchach, nawet jeśli wydają się dobroduszne. Działa najlepiej przy skłonności do marznięcia i braku pragnienia. Jest szczególnie odpowiednia dla kobiet, gdy miesiączka pojawia się kilka dni po właściwym terminie; a zwłaszcza gdy chory musi długo leżeć nocą w łóżku, zanim zdoła zasnąć, oraz gdy wieczorem dolegliwości się nasilają. Jest użyteczna w następstwach spożycia wieprzowiny”. Hering dodaje następujące cechy typu Puls.: włosy koloru piaskowego, niebieskie oczy, blada twarz; łatwo przechodzi od śmiechu do łez; usposobienie uczuciowe, łagodne, lękliwe, delikatne i ustępliwe; kobiety i dzieci; kobiety ze skłonnością do tycia; ciąża. Zachowanie „kwiatu wiatru”, którym igra każdy podmuch, uznano za obraz działania tego leku. Zmienność jest jednym z jego najważniejszych objawów kluczowych: nieregularne wahania temperatury w gorączkach. Wędrujące bóle szybko przenoszą się z jednej części ciała do drugiej, również z obrzmieniem i zaczerwienieniem stawów. Krwawienia pozornie ustają, a po kilku godzinach powracają. Stolce stale zmieniają barwę; żadne dwa nie są jednakowe. Naprzemienna bladość i czerwień twarzy. Gdy pojawia się jeden zespół objawów, inny ustępuje. U pewnego mojego chorego po wysiłku umysłowym i przestrachu wystąpił silny ból potylicy. Podałem Puls. 30. Każda dawka powodowała przeniesienie bólu z potylicy do lewej nogi; równowaga psychiczna wkrótce powróciła. Przerzut świnki do jąder lub sutków. Nash twierdzi, że Puls. często skutecznie leczy przypadki, w których nie można dopatrzyć się „ładu ani składu”, objawy stale się zmieniają i wzajemnie sobie przeczą, a bóle wędrują z miejsca na miejsce. Chory typu Puls. łatwo marznie, a jednocześnie odczuwa skrajną niechęć do ciepła. Najważniejszym ze wszystkich objawów kluczowych Puls. jest < od ciepła; w ciepłym, dusznym pomieszczeniu; od ciepłego okrycia; ciepłych okładów; oraz > na świeżym powietrzu; od zimnego powietrza lub chłodnego pomieszczenia; jedzenia albo picia zimnych rzeczy; zimnych okładów. Innym objawem kluczowym Puls. jest nieodczuwanie pragnienia, a Teste daje użyteczną wskazówkę, sugerując, że zależy ono od zastoinowego działania leku. Utrata pragnienia, a nawet niechęć do płynnego pokarmu, występuje „jak gdyby chory instynktownie obawiał się zwiększenia nadmiernego wypełnienia naczyń”. Wędrujące bóle Puls. mają zazwyczaj charakter rozpierający, co ponownie nasuwa myśl o przepełnionych naczyniach; bóle głowy są zaś zastoinowe, < przy schylaniu się do przodu; > od ciasnego obandażowania; jakby mózg miał pęknąć, a oczy wypaść z głowy. Trzy cechy: „ziębliwy; < od ciepła; bez pragnienia” określają gorączkę Puls. niezależnie od jej postaci: odrowej, świnkowej, durowej, żółciowej, nieżytowej, przerywanej, reumatycznej itd. Uczucie zimna może być jednostronne i związane z drętwieniem; może być przelotne, pojawiając się plamami raz tu, raz tam. W fazie gorąca żyły są rozdęte, a piekące dłonie szukają chłodnych miejsc, mimo to nadal nie ma pragnienia. W postaci reumatycznej bóle przenoszą się z jednego stawu do drugiego. Pot jest obfity, może występować jednostronnie, a jego zapach bywa kwaśny, słodkawo-kwaśny lub stęchły. Ta ostatnia cecha dopełnia podobieństwa Puls. do „mysiego” zapachu odry; kaszel, objawy nieżytowe i wysypka stanowią inne wyraźne punkty zgodności. Choroby uszu, będące częstym następstwem lub powikłaniem odry bądź innej gorączki, często odpowiadają Puls., która jest również wskazana w następstwach zahamowania wykwitów oraz przerzutach, na przykład świnki do jąder lub sutka. Puls. cieszy się jako środek zapobiegający odrze niemal równie dobrą opinią jak Bell. w profilaktyce płonicy: zazwyczaj podaję Puls. 3 trzy razy dziennie. Puls. silnie działa na narządy płciowe obu płci i można ją w odniesieniu do nich uważać niemal za lek narządowy. Rzeżączka z gęstą, ropną wydzieliną; następstwa zahamowanej rzeżączki, zapalenie jądra i zapalenie pęcherza moczowego; zapalenie gruczołu krokowego; sarcocele, żylaki powrózka nasiennego, wodniak jądra — wszystko to mieści się w zakresie działania Puls. U kobiet działanie Puls. obejmuje cały okres rozrodczy, od dojrzewania do klimakterium, włącznie z zaburzeniami miesiączkowania, ciąży, połogu i laktacji — wszystkie te stany wykazują liczne punkty zgodności z objawami Puls. Padaczkę przebiegającą z brakiem lub nieregularnością miesiączki leczono skutecznie za pomocą Puls. Bojanus (B. J. H., xxxix. 218) opisuje dwa przypadki: (1) Osiemnastoletnia dziewczyna, dobrej konstytucji, bez obciążenia dziedzicznego; brak miesiączki od sześciu miesięcy, a w terminie każdej spodziewanej miesiączki występował napad. Aura: smutna, śmiertelnie blada; ruchy żucia. Puls. 6, jedna dawka dziennie. W następnym miesiącu miesiączka powróciła i napady więcej się nie pojawiły. (2) Silna czternastoletnia dziewczyna, bez obciążenia dziedzicznego. Napady od dwunastu miesięcy. Przyczyna wyzwalająca: niewystąpienie miesiączki. Jeden duży napad miesięcznie, małe napady codziennie. Aura: samowolna, rozgniewana, stoi w jednym miejscu, wpatruje się w pustkę, tupie nogą. Podczas napadu: krzyczy, jest śmiertelnie blada, przygryza język, mimowolnie oddaje mocz, kontynuuje czynność wykonywaną w chwili rozpoczęcia napadu. Puls. 30, jedna dawka dziennie. Po kilku tygodniach nieznaczny napad. Miesiąc później po raz pierwszy wystąpiła miesiączka; dużych napadów nie było, małe zdarzały się rzadko. Puls. 30, jedna dawka tygodniowo. Miesiąc później duży napad. Puls. raz dziennie. Więcej dużych napadów nie było, wystąpiło tylko kilka małych. Wyleczenie trwałe. Chora, której podawałem Puls. 3 z powodu pewnej choroby serca, skarżyła się, że nie może jej przyjmować, ponieważ powoduje u niej budzenie się w nocy z suchym kaszlem i zmusza ją do siadania w łóżku, aby uzyskać ulgę. Jest to charakterystyczny kaszel Puls., który często wyleczyłem u innych chorych. Puls. wywołuje również kaszel z obfitym odkrztuszaniem, i jest to postać częstsza; oba stany mogą jednak występować naprzemiennie. Zastoinowe działanie Puls. dobrze uwidacznia się w objawach oddechowych. Komentując objaw „Ucisk w klatce piersiowej i bolesność”, Hahnemann pisze, że w stanie nieżytowym, do którego objaw ten się odnosi, „gruczoły dróg oddechowych wydają się obrzmiałe i objęte stanem zapalnym oraz niezdolne do wydzielania śluzu potrzebnego do ich zwilżania; stąd uczucie suchości, podrażnienia i bolesności oraz złudne wrażenie, jak gdyby drogi oddechowe były od wewnątrz zwężone przez nadmierną ilość ciągliwego, zbitego śluzu, którego nie można odkrztusić”. Komentując inny objaw Puls. („duszność lub zawroty głowy z osłabieniem głowy podczas leżenia płasko na plecach, całkowicie ustępujące po przyjęciu pozycji siedzącej”), Hahnemann wyjaśnia niektóre z jej warunków: „Objawy Puls. wywołane leżeniem, siadaniem, wstawaniem z pozycji siedzącej, chodzeniem i staniem obejmują zmienne, występujące naprzemiennie stany, które wszystkie należą do pierwotnego działania leku, lecz różnią się charakterem. Zazwyczaj objawy Puls. występujące podczas nieruchomego leżenia na plecach są > po przyjęciu pozycji siedzącej, rzadko odwrotnie; często objawy pojawiające się podczas nieruchomego siedzenia są > lub ustępują przy stopniowym poruszaniu się i chodzeniu, rzadko odwrotnie. Jednak sam akt wstawania, zanim chory zacznie iść, = objawy tym liczniejsze i silniejsze, im dłużej trwało siedzenie; podobnie dłuższy i bardziej gwałtowny ruch = pogorszenie nie mniej długotrwałe niż nieruchome siedzenie, objawy te są jednak naprawdę odczuwane i zauważane dopiero po tym, jak chory usiądzie i uspokoi ruch”. Inne główne wskazania dla Puls. to: pierwsze poważne pogorszenie zdrowia przypada na okres dojrzewania; „od tego czasu nigdy nie był zdrowy” — niedokrwistość, zapalenie oskrzeli, gruźlica płuc. Wydzieliny (z oczu, uszu, nosa, pochwy itd.) są zazwyczaj gęste, łagodne i żółtawozielone. Bóle pojawiają się nagle i ustępują stopniowo; albo napięcie znacznie narasta, aż staje się bardzo ostre, po czym „nagle puszcza”. Wielka suchość w ustach bez pragnienia. Uczucie zupełnej pustki w żołądku, zwłaszcza u osób pijących dużo herbaty. < O zmierzchu; wieczorem (stan pełnego rozbudzenia bezpośrednio po położeniu się do łóżka mieści się w tej modalności). Dotknięte części ciała chudną. Swoiste odczucia: Jakby był poza sobą. Jakby znajdował się w gorącej atmosferze. Jakby śmierć była blisko. Jakby patrzył przez sito. Kończyny jakby stłuczone; jakby zdrętwiałe. Jakby długo obracał się w kółko; jakby miał upaść; jakby tańczył. Jakby mózg miał pęknąć, a oczy wypaść z głowy. Jakby kość czołowa czaszki była zbyt cienka. Jakby czaszkę unoszono ku górze. Jakby zjadł zbyt dużo. Jakby w potylicę wbito gwóźdź. Jakby głowa znajdowała się między śrubami. Jakby świder przebijał czaszkę. Jakby oczy były ciasno przewiązane tkaniną. Jakby ciało obce uciskało oko; piasek w oku; jakby gruby przedmiot siłą wtłoczono do ucha; jakby coś wypełzało z ucha; jakby robak wpełzał do gardła. Jakby nos miał zostać rozsadzony. Jakby skóra twarzy była ściągana coraz mocniej, po czym nagle puszczała, jak po przecięciu sznurka. Jakby nerw w zębie został naciągnięty, a następnie puszczony. Jakby musiał przełykać przez gulę. Jakby kamień znajdował się w żołądku. Jakby pęcherz był przepełniony; jakby miał opaść na stronę, na której chory leży; jakby kamień znajdował się w pęcherzu, brzuchu lub klatce piersiowej. Jakby stawy łatwo ulegały zwichnięciu. Okolica krzyżowa jak po skręceniu. Jakby ręka przechodziła przez plecy i wszystko zaciskała. Dreszcz jak po oblaniu zimną wodą. Jakby głowa miała pęknąć podczas kaszlu. Język jakby oparzony. Ból jak od podskórnego owrzodzenia. Jakby nad wrzodem znajdował się rozżarzony węgiel. Objawy są < od dotyku; > od silnego rozcierania i ucisku (ale żołądek, pęcherz i macica są bardzo wrażliwe na ucisk). > Od odkrywania się. Niechęć do oraz < od mięsa, masła, tłustych potraw, wieprzowiny, chleba, mleka, gryki, lodów, palenia tytoniu. Ochota na: rzeczy kwaśne i orzeźwiające; śledzie; lemoniadę. > Od zimnych, < od ciepłych pokarmów. Spoczynek < (> bóle jąder; bóle jak przy porodzie; słabość stawów). Nie może odpoczywać, chociaż ruch <. Im dłużej rano leży, tym dłużej pragnie pozostać w łóżku. > Leżenie z wysoko ułożoną głową. < Leżenie na l. boku; na zdrowym boku. Bóle pojawiające się podczas leżenia na plecach są > po obróceniu się na dowolny bok (także vice versâ); chory musi usiąść i się obrócić. Przy wstawaniu czerwona twarz staje się śmiertelnie blada. Silna potrzeba wyciągania stóp. Łagodny ruch >, powolne chodzenie >. Gwałtowny ruch <. Potknięcie < bóle kłujące w żołądku. Praca umysłowa lub nocne czuwanie = ból głowy; rozmyślanie czasami >. Większość objawów < wieczorem i w nocy. < O zmierzchu: „Gdy nadchodzi wieczór, zaczyna bać się duchów”; wszystkie objawy < co drugi wieczór. < Przed burzą. Słońce <. < Gorące jedzenie; jest natychmiast wymiotowane; < ból zęba. < Przy zmianach pogody. < Od przemoknięcia. Wiatr <. Przeciąg > ból zęba.

Relacje

Antidota: Cham. (Cham. i Puls. wzajemnie znoszą swoje działanie i dobrze po sobie następują. Jeżeli którykolwiek z nich zadziałał nadmiernie, drugi prawdopodobnie zneutralizuje szkodliwy skutek i podtrzyma działanie korzystne), Coff., Ign., Nux (Teste dodaje Sul. i stwierdza, że gdy niewłaściwe zastosowanie Puls. wpłynęło na drogi oddechowe, Calc. ph. okazał się jego najlepszym antidotum). Stanowi antidotum dla: Chi., Chi. sul., Fer. (u dziewcząt z chlorozą, którym zaszkodziło żelazo, Puls. działa znakomicie), Mag. c., Sul., Sul. ac., oparów rtęci i miedzi, Bell., Cham., Coff., Colch., Lyc., Plat., Gels., Strm., Saba., Ant. t., whisky, zatrucia grzybami trującymi. Zgodne: Ars., Bry., Bell., Ign., K. bi., Lyc., Nux, Pho., Rhus, Sep., Sul. Uzupełniające: Lyc., Sul. ac., Arg. n. (jeżeli działanie Arg. n. słabnie, podać Puls.; Arg. n. dobrze następuje po Puls. w zapaleniu oczu); Stn. (Stn. ma miesiączkę zbyt wczesną i zbyt obfitą). Porównać: Płaczliwość, Sep. (Puls. płacze, opowiadając o swoich objawach; Sep. płacze, gdy pytają ją o objawy; u Sep. występują drażliwość i gniew oraz obojętność wobec spraw domowych), Nat. m. (pocieszanie < Nat. m.), Ign. (Ign. ukrywa swój żal). Żylaki, żylaki powrózka nasiennego, zapalenie jądra, phlegmasia alba dolens, Ham. (Ham. ma bolesność chorej części). Zapalenie oczu, Arg. n. Przeziębienie, Cycl. (Cycl. ma skurczowe kichanie), Cep. (oba leki mają < w pomieszczeniu, > na świeżym powietrzu, lecz wydzielina u Cep. jest rzadka i odparzająca, a u Puls. gęsta i niedrażniąca), Pen. sed. (Pen. sed. ma uczucie bolesnego podrażnienia nosa i gardła oraz „stałe uczucie wilgoci bez nieżytu nosa”, później wydzielina staje się gęsta i ropna jak u Puls.). Kłujące bóle gardła, < podczas przełykania śliny i po jedzeniu, Apis. Uczucie, jakby pokarm zalegał w przełyku, Chi., Abies n. Skutki tłustych pokarmów, Ip., Thuj., Carb. v. Skutki lodów, Ars., Carb. v., Ip., Bels. Dieta mieszana, Nux, Ip., Chi. Ochota na lemoniadę, Cyc., Sabi., Bell. Dolegliwości żołądkowe po wieprzowinie, Ant. c. (język jak pobielony wapnem, przeważają wymioty; stolec Puls. zielonkawy i śluzowaty), Ip. (język czysty, przeważają nudności). Skurczowe, nieregularne bóle = uczucie omdlenia, Nux. Zatrzymanie łożyska, Canth. Bóle poporodowe, Cham., Xan., Cup. (u kobiet, które urodziły wiele dzieci). Brak pojawienia się pokarmu, Urt. u., Ric. com., Agn. c. Schorzenia macicy, Caul., Helon., Senec., Alet. f., Cycl., Hydras., Lil. Odra, Morbillin, K. bi. Ból pleców < podczas siedzenia, Zn., Cobalt., Sep., Can. i. Ból ucha, Borax. Schorzenia stawu kolanowego, Anac. (Anac. — przewlekłe). < Od wina, Zn. (Puls. — od win siarkowanych), Rho., Glo., Nux, Sel., Lach., Fl. ac., Ant. c., Bov., Sil. Gęsta, żółtawa, zielona wydzielina z nosa, Merc. (u Puls. niedrażniąca; Merc. ma wilgotne usta i silne pragnienie, natomiast Puls. i Nux m. — suchość w ustach bez pragnienia). Nagłe zanikanie wzroku przy skąpej miesiączce, Sep., Cycl. Biegunka wskutek przestrachu, Gels. (stolce Puls. są zielonkawe, żółte albo śluzowate bądź bardzo zmienne). Przerost serca; > od powolnego ruchu, Rhus. Kolka miesiączkowa, Coccul. (Coccul. — jakby przy każdym ruchu ostre kamienie tarły o siebie). Miesiączka zastępcza, Bry., Pho. Cuchnący zanikowy nieżyt nosa z gęstą, zielonkawą wydzieliną, przewlekły wyciek z cewki moczowej, reumatyzm rzeżączkowy, skutki herbaty, Thuj. (wyciek u Puls. jest gęstszy niż u Thuj.). Skąpa miesiączka, Graph. > Na świeżym powietrzu, Sul. (Lyc. pragnie świeżego powietrza, lecz ma < w zimnym, wilgotnym powietrzu). Okres klimakterium, Lach. > Od odkrycia się, Lyc., Camph., Aco., Sec. < Od gorąca, Apis, Iod. Nudności w górnej części klatki piersiowej i w podbrzuszu, Puls. (nudności w podbrzuszu, zwykle z parciem macicy ku dołowi, Rhus). Nudności na czczo, Calc., Lyc., Silic.; przy rozpoczęciu jedzenia, Nux, Sul. Nudności w klatce piersiowej, Ant. t. Kwaśność w żołądku, Chi., Calc., Sul., Sil., Robin. Ból miesiączkowy rozpoczyna się wraz z krwawieniem (przeciwieństwo Lach., u którego ból ustępuje z początkiem krwawienia). Zachłanność, Ars., Lyc. Lęk przed chorobą, Calc., Lach., Nux. < Leżenie na lewym boku; > zimne pokarmy i napoje, Pho. Stolce wstążkowate (u Pho. jak u psa). Lęk przed ciemnością, Am. m., Ars., Bar. c., Berb., Calc., Carb. a., Carb. v., Caus., Lyc., Pho., Rhus, Stro., Val., Stram. Lęk przed duchami, Aco., Ars., Bro., Lyc., Ran. b., Sep., Sul., Zn. Hemoroidy podczas miesiączki, Am. c., Ars., Carb. v., Coccul., Collins., Graph., Ign., Lach., Mur. ac., Pho., Sul. Uczucie omdlenia związane z wypróżnieniem, Ap., Nux m., Spi., Ver. (przy skąpych stolcach, Crot. t., Dulc., Ox. ac., Pet. Sars., Sul.). Zatrzymanie miesiączki wskutek przemoczenia stóp, Rhus., Lob. i. Odmroziny, Agar. Zawroty głowy przy patrzeniu w górę (Calc. przy obracaniu głowy; Sul. przy patrzeniu w dół). < W łóżku nocą, Sul., Merc., Cham. Gorzki smak z porannymi objawami żółciowymi, odczuwany głównie w górnej części klatki piersiowej, Sul. Jedna ręka zimna, druga gorąca, Chi., Dig., Ip., Mosch. Przeniesienie świnki na jądra, Bell., K. ca., Rhus (na mózg, Bell., Hyo.). Gorączka wskutek przeziębienia, Aco. (Aco. ma silne pragnienie i dojmującą trwogę). Krwawienie międzymiesiączkowe, Bov., Ham. < Od strzyżenia włosów, Bell. > Leżenie na bolesnym boku, Bry. Nieregularne wahania temperatury (Zn. — wysokie temperatury na tle nerwowym). Puls. jest pod wieloma względami bardzo bliskim odpowiednikiem Cycl., lecz Cycl. ma obfitą miesiączkę, przy czym krwawienie ma < podczas siedzenia, a > podczas chodzenia (Puls. < w ciągu dnia; Kre. < podczas leżenia); Cycl. ma też < na świeżym powietrzu. Puls. i Nux są pod większością względów przeciwieństwami, choć dobrze po sobie następują; Puls. ma > podczas leżenia na plecach, < przy obracaniu się na którykolwiek bok; Nux ma < podczas leżenia na plecach, > przy obracaniu się na którykolwiek bok. Silica jest przewlekłym odpowiednikiem Puls.; pod wieloma względami również Sul.

Przyczyny

Wyziębienie. Przemoczenie stóp. Jedzenie: wieprzowiny; tłuszczów; ciast; lodów; mieszanej diety. Burza. Herbata.

1. Umysł

[Lek ten jest szczególnie odpowiedni w dolegliwościach występujących u chorych o łagodnym, ustępliwym lub dobrodusznym usposobieniu; także u tych, którzy wskutek choroby albo z natury bardzo łatwo wzruszają się do łez; są oni bardzo skłonni wybuchać płaczem, ilekroć ktoś się do nich odezwie albo gdy sami próbują mówić, na przykład opisując swoje objawy itd. Ogólne zaburzenia umysłu; zachłanność; nieufność; roztargnienie; przygnębienie (H. N. G.)] Melancholia ze smutkiem, łzami, wielkim niepokojem o własne sprawy lub zdrowie; lęk przed śmiercią (drżąca trwoga, jakby śmierć była blisko), troska i żal. Mimowolny śmiech i płacz. Wielka trwoga i niepokój, przeważnie w okolicy przedsercowej, niekiedy ze skłonnością do samobójstwa, kołataniem serca, gorącem i koniecznością rozluźnienia ubrania, drżeniem rąk oraz skłonnością do wymiotów. Napady lęku ze strachem przed śmiercią albo napadem apoplektycznym, z brzęczeniem w uszach, dreszczami i drgawkowymi ruchami palców. Obawy, antropofobia, lęk przed duchami nocą lub wieczorem, z przymusem ukrycia się albo ucieczki, nieufnością i podejrzliwością. Zachłanność. Milczące szaleństwo; z posępnym, chłodnym i nieobecnym wyrazem twarzy, wzdychaniem; chory często siedzi ze splecionymi rękami, nie wypowiadając jednak żadnej skargi. Zwątpienie w wieczne szczęście, z nieustanną modlitwą. Zniechęcenie, niezdecydowanie, lęk przed zajęciem i utrudnione oddychanie. Usposobienie zazdrosne, niezadowolone i zachłanne, przejawiające się pragnieniem przywłaszczenia sobie wszystkiego. Kapryśność: raz pragnie jednej rzeczy, innym razem czegoś innego, lecz każdą odrzuca natychmiast po jej otrzymaniu. Histeryczny śmiech po posiłkach. Nastrój hipochondryczny i posępność, < wieczorem, często z niechęcią do rozmowy, wielką wrażliwością, skłonnością do gniewu, krzykami i płaczem. Zły humor, niekiedy z lękiem przed pracą oraz wstrętem lub pogardą wobec wszystkiego. Nieuwaga, pochopność i roztargnienie. Trudność w prawidłowym wyrażaniu myśli podczas mówienia oraz skłonność do opuszczania liter podczas pisania. Zawroty głowy; chory nie wie ani gdzie jest, ani co robi. Wielki natłok bardzo zmiennych myśli. Nocne bredzenie; gwałtowne majaczenie i utrata świadomości. Przerażające wizje. Osłabienie pamięci. Uporczywe idee. Otępienie.

2. Głowa

Zmęczenie głowy wskutek pracy umysłowej. Uczucie pustki i zamętu w głowie, jak po długim czuwaniu albo hulance, niekiedy z wielką obojętnością. Oszołomienie wieczorem, w ciepłym pomieszczeniu, z ziębieniem. Otępiający ból głowy z brzęczeniem w głowie, < podczas leżenia, spokojnego siedzenia albo na zimnie. Zawroty głowy jak podczas odurzenia albo tak silne, że chory upada i zatacza się, < wieczorem lub rano przy wstawaniu, podczas podnoszenia się po leżeniu, siedzenia, schylania się, chodzenia na świeżym powietrzu lub po posiłku, a także przy unoszeniu oczu; często z wielkim uczuciem ciężkości i gorącem w głowie, bladością twarzy, skłonnością do wymiotów i snu, zamgleniem wzroku oraz brzęczeniem w uszach. Rozmyślanie i rozmowa < zawroty głowy. Napady zawrotów głowy i utraty świadomości, z sinoczerwonym zabarwieniem i obrzmieniem twarzy, utratą zdolności ruchu, gwałtownym kołataniem serca, niemal niewyczuwalnym tętnem i rzężącym oddechem. Ból mózgu jak od stłuczenia (jakby mózg był poszarpany, podczas budzenia się lub wkrótce potem), jak w tyfusie plamistym albo po zatruciu brandy. Ból głowy jak wskutek zaburzeń trawienia, wywołany spożyciem tłustego pokarmu (albo nadużyciem rtęci). Ból głowy, jakby czoło miało pęknąć albo jakby mózg był napięty, ściśnięty lub skurczony. Ból głowy przy poruszaniu oczami głęboko w oczodołach, jakby czoło miało wypaść, a kości czołowe były zbyt cienkie, z otępieniem głowy wieczorem. Połowiczy ból głowy, jakby mózg miał pęknąć, a oczy wypaść z głowy. Bolesność jak od podskórnego owrzodzenia w jednej lub obu skroniach, < wieczorem, w spoczynku i w ciepłym pomieszczeniu; > podczas chodzenia na świeżym powietrzu. Szarpiąco-rwący ból w skroni, na której chory leży, przechodzący na drugą stronę po obróceniu się na nią; < wieczorem i przy unoszeniu oczu. Przekrwienie głowy z kłującym pulsowaniem w mózgu, szczególnie podczas schylania się. Nagłe bóle przeszywające albo ostre bóle ciągnące i szarpiące, bądź pulsowanie z mrowieniem oraz wiercenie w głowie. Ból głowy przebiegający nad oczami, jak przy naprzemiennym podciąganiu i puszczaniu. Szum, brzęczenie i trzaski w głowie albo bolesne uczucie, jakby przez mózg przepływał strumień powietrza. Ból głowy jest często tylko połowiczy i sięga aż do ucha oraz zębów; obejmuje czoło (zwykle jedną skroń) nad oczami i przenika do oczodołów albo jest odczuwany w potylicy, z bolesnym skurczem karku (z zawrotami głowy, dzwonieniem w uszach i zanikaniem wzroku). Ból głowy pojawia się lub ma < wieczorem, po położeniu się, nocą albo rano w łóżku, jak również podczas schylania się, poruszania oczami lub głową, chodzenia na świeżym powietrzu i pracy umysłowej; ucisk niekiedy >. Ból głowy > od rozmyślania. Ból głowy z nudnościami i wymiotami albo z przekrwieniem i gorącem w głowie, bądź też z dreszczami i omdleniem, zawrotami głowy, zamgleniem wzroku, utratą wzroku i brzęczeniem w uszach, światłowstrętem oraz łzawieniem. Ból skóry głowy przy podnoszeniu włosów (albo szczotkowaniu ich do tyłu). Łaskotanie i świąd głowy. Ropne krosty i małe guzki, z bólem skóry głowy jak od owrzodzenia (ropiejące i obejmujące czaszkę, bardziej bolesne podczas leżenia na przeciwnej, zdrowej stronie). Mrowienie i gryzący świąd skóry głowy, głównie na skroniach i za uszami, po których następują obrzęk i wykwity; ból jak w miejscu odparzonym; < wieczorem podczas rozbierania się i przy rozgrzewaniu się w łóżku. Cuchnący, często zimny pot, niekiedy tylko po jednej stronie głowy i twarzy, z wielkim lękiem i osłupieniem; < nocą i nad ranem, > po obudzeniu się i wstaniu. Skłonność do przeziębień obejmujących głowę, < gdy głowa zmoknie; pot na skórze głowy i twarzy.

3. Oczy

Dolegliwości ogólnie występujące w obrębie rogówki i brzegów powiek; osłabienie wzroku z uczuciem, jakby na oku znajdowało się coś, co chory chce zetrzeć; amauroza; zaćma. Ból oczu, jakby draśnięto je nożem. Uczucie pieczenia, ból uciskający jak od piasku; albo ostry lub przeszywający ból oczu, bądź też ból wiercący i tnący. Piekący świąd oczu, głównie wieczorem (skłaniający do pocierania i drapania). Zapalenie oczu i brzegów powiek (oraz gruczołów Meiboma), z zaczerwienieniem twardówki i spojówki oraz obfitym wydzielaniem (gęstego) śluzu (i nocnym sklejaniem się powiek). Obrzęk i zaczerwienienie powiek. Rzęsica powieki. Jęczmienie, zwł. na górnej powiece. Soczewka zmętniała i szarawego koloru. Jęczmień z zapaleniem twardówki oraz napinającymi bólami ciągnącymi przy poruszaniu mięśniami twarzy. Suchość oczu i powiek, zwł. podczas snu. Obfite łzawienie, przede wszystkim na wietrze, a także na świeżym powietrzu, na zimnie oraz w jasnym, pełnym świetle dziennym. Łzy ostre i żrące. Ropień w pobliżu kąta oka, przypominający przetokę łzową (przy ucisku wydziela ropę). Nocne sklejanie się powiek. Źrenice zwężone albo rozszerzone. Amauroza; porażenie nerwu wzrokowego. Spojrzenie utkwione i bezmyślne. Osłabienie wzroku, zwł. przy rozgrzaniu się wskutek wysiłku. Zmętnienie oczu i utrata wzroku, niekiedy z bladością twarzy i skłonnością do wymiotów; (wszystkie przedmioty mają chorobliwy odcień). Utrata wzroku o zmierzchu, z uczuciem, jakby oczy były zasłonięte opaską. Widzenie niewyraźne, jak przez mgłę albo jakby wskutek czegoś, co można usunąć przez pocieranie, głównie na świeżym powietrzu, wieczorem, rano lub po przebudzeniu. Początkowa zaćma. Podwójne widzenie. Świetliste kręgi przed oczami i rozpraszanie się światła świec. Wielka wrażliwość oczu na światło, które wywołuje przeszywające bóle (także w słońcu).

4. Uszy

Ból uszu, jakby miało się z nich coś wydobyć. Przeszywania ze świądem albo ostry, szarpiący ból i skurcz w uszach oraz wokół nich; bóle niekiedy występują napadowo, obejmują całą głowę, wydają się nie do zniesienia i niemal prowadzą do postradania zmysłów (może im towarzyszyć wysoka gorączka itd.). Ból ucha z przeszywaniem w dół, ku zębom żuchwy, < gdy choremu jest ciepło w łóżku. Ból obojga uszu z gwałtownym bólem głowy w okolicy czołowej i potylicznej, < w nocy. Zapalny obrzęk, gorąco i różopodobne zaczerwienienie ucha i przewodu słuchowego, a także otaczających części zewnętrznych. Bolesny obrzęk kości za uszami. Woskowina twarda i czarna. Łagodna, niemal bezwonna wydzielina śluzu i ropy z ucha. Wydzielina ropna, krwawa albo gęsta, żółtawa z lewego ucha. Wydzielina z jednego lub obojga uszu, która może pojawić się po odrze bądź innej chorobie albo wystąpić samoistnie. Wyciek z ucha z tętniącymi szumami usznymi. Trele, pulsujące pomruki, dzwonienie, huk i brzęczenie w uszach. Niedosłuch jak wskutek zatkania (zwł. od zimna, po ostrzyżeniu włosów albo po zahamowaniu odry). (Głuchota po umyciu głowy. R. T. C.). Piekące i gryzące strupy na skrawku ucha (z obrzękiem węzłów chłonnych szyi). Przeszywania w śliniankach przyusznych.

5. Nos

Ucisk i ból jak od ropnia u nasady nosa (w pobliżu kąta przyśrodkowego oka, jakby miała powstać przetoka łzowa). Nos jest bolesny wewnątrz i na zewnątrz. Owrzodzenie otworów nosowych i skrzydełek nosa (z wydzielaniem wodnistej cieczy). Wyciek cuchnącej, zielonkawej lub żółtawej ropy z nosa (jak w przewlekłym nieżycie). Przewlekły nieżyt nosa, często z obfitą wydzieliną każdego ranka, u osób łagodnych i miłych. Nieżyt nosa ze szczególnym pogorszeniem samopoczucia w domu; chory nie może swobodnie oddychać w ciepłym pomieszczeniu, a po wyjściu na świeże powietrze następuje znaczna >. Wydmuchiwanie krwi z nosa oraz krwawienie z nosa (krew skrzepła; przy suchym nieżycie nosa; przy zahamowanej miesiączce), niekiedy z niedrożnością nosa. Niedrożność nosa i suchy nieżyt, głównie wieczorem i w cieple pomieszczenia. Nieżyt nosa z utratą smaku i węchu albo z wydzielaniem gęstego (żółtawozielonego), cuchnącego śluzu. Łaskotanie w nosie i częste kichanie, głównie rano i wieczorem. Stałe dreszcze podczas nieżytu nosa. Urojone zapachy. Stałe odczuwanie zapachu jak przy długotrwałym nieżycie nosa albo zapachu mieszaniny kawy i tytoniu. Obrzęk nosa. Kości nosa bolą, jakby miały zostać rozsunięte siłą.

6. Twarz

Twarz blada (albo żółtawa, z zapadniętymi oczami), niekiedy z wyrazem cierpienia. Bolesna wrażliwość skóry twarzy. Wiercenie w lewej kości jarzmowej. (Neuralgia prawej połowy twarzy, <, a następnie > pod wpływem ciepła; uczucie ucisku w poprzek czoła jak od mocno napiętego sznura nie pozwala jej spać w nocy. R. T. C.). Bladość twarzy występująca naprzemiennie z gorącem i zaczerwienieniem policzków. Gorąco i zaczerwienienie tylko prawego policzka. Pot na twarzy i owłosionej skórze głowy; dreszcze albo jednostronny (prawostronny) pot twarzy. Twarz (i nos) obrzękła, sinoczerwona. Konwulsyjne ruchy i drgania mięśni twarzy. Napięcie i uczucie obrzmienia twarzy albo bolesna wrażliwość skóry, jakby była otarta. Róża twarzy z bólem przeszywającym i złuszczaniem się skóry. Czerwone guzki w okolicy kości jarzmowych. Dolna warga obrzęknięta i pęknięta pośrodku. Obrzęk, napięcie i pęknięcia warg ze złuszczaniem skóry. Gryzienie i szczypanie wokół ust. Ostry, zaciskający ból szczęk. Obrzęk węzłów chłonnych podżuchwowych i szyjnych.

7. Zęby

Ostre, przeszywające bóle zębów albo bóle ciągnące i szarpiące, jakby nerw był napinany, a następnie nagle rozluźniany; bądź bóle pulsujące, świdrujące i gryzące, często z kłuciem w dziąsłach. Szarpnięcia i kłucia w zębach, promieniujące do uszu i oczu. Ból zębów obejmujący zarówno zęby zdrowe, jak i próchnicze, często tylko po jednej stronie i często promieniujący do twarzy, boku głowy, ucha i oka po stronie dotkniętej dolegliwością; niekiedy towarzyszą mu bladość twarzy, dreszcze i duszność. Ból zębów < albo pojawia się głównie wieczorem, po południu lub w nocy, jak również w cieple łóżka albo pomieszczenia; powraca podczas jedzenia, po spożyciu czegokolwiek gorącego oraz wskutek drażnienia wykałaczką; > od zimnej wody lub świeżego powietrza. Ból zębów wskutek przeziębienia (w pierwsze ciepłe dni wiosny), z bólem ucha, bladością twarzy i skłonnością do marznięcia. Ból zębów bywa też niekiedy < od zimnej wody, jak również od świeżego powietrza lub wiatru; przypadki te są jednak rzadkie. Uczucie pieczenia lub obrzmienia, ból jak od otarcia oraz pulsowanie w dziąsłach (< od ciepła pieca). Rozchwianie zębów.

8. Usta

Suchość w ustach rano (bez pragnienia). Nieprzyjemny zapach, a nawet gnilny odór z ust, głównie rano albo w nocy oraz wieczorem w łóżku. Wypływ słodkawej, wodnistej śliny z ust, niekiedy ze skłonnością do wymiotów. Uczucie, jakby język był zbyt duży. Język wydaje się suchy i lepki. Bolesny pęcherz po prawej stronie koniuszka języka. Uczucie w środkowej części języka, nawet gdy jest zwilżony, jakby został oparzony i był pozbawiony czucia; w nocy i rano. Brzegi języka są bolesne jak po oparzeniu. Język bardzo obrzęknięty, jego grzbiet jaskrawoczerwony i pokryty siatką poszerzonych, przekrwionych żył; żylakowaty obrzęk po lewej stronie języka. Język obłożony grubym nalotem barwy szarawej, białawej lub żółtawej (i pokryty lepkim śluzem). Nagromadzenie ciągliwego śluzu w ustach i na języku; części te są jakby powleczone białą błonką. Pęknięcia i bolesne pęcherzyki na języku. Uczucie, jakby podniebienie było obrzęknięte lub pokryte ciągliwym śluzem. Stałe wypluwanie pienistego, watowatego śluzu.

9. Gardło

Ból w gardle jak od otarcia, jakby całe było silnie podrażnione i obolałe, z drapaniem, pieczeniem i szczypaniem. Zaczerwienienie gardła, migdałków i języczka, z uczuciem, jakby części te były obrzęknięte, < przy przełykaniu. Utrudnione przełykanie, jak wskutek porażenia albo skurczu gardła. Przeszywania w gardle z uciskiem i napięciem podczas przełykania samej śliny. Zapalenie gardła z żylakowatym poszerzeniem żył. Suchość w gardle (rano) albo nagromadzenie ciągliwego śluzu pokrywającego dotkniętą część (zwł. w nocy i rano). Bolesność gardła jest na ogół < wieczorem albo po południu. Uczucie, jakby robak pełzał w górę do gardła.

10. Apetyt

Śluz o mdłym smaku, gnilny smak w ustach, smak spalenizny, ziemisty albo ropny. Smak: tłusty; utracony; przy przeziębieniach z całkowitą utratą smaku. Słodkawy, kwaśny lub gorzki smak w ustach oraz takiż smak pokarmów, głównie mięsa, chleba, masła, piwa i mleka; produkty te często także wydają się mdłe albo budzą wstręt. Gorzki lub kwaśny smak w ustach natychmiast po jedzeniu, a także rano i wieczorem. Wino ma smak gorzki (piwo słodki albo gorzki), a mięso — gnilny. Pokarm wydaje się albo zbyt słony, albo mdły. Brak apetytu i niechęć do jedzenia. Głód i chęć jedzenia, lecz chory nie wie, na co ma ochotę. Żarłoczny głód z gryzącym bólem żołądka. Całkowity brak pragnienia albo nadmierne pragnienie, przy wilgotnym języku, z ochotą na piwo bądź napoje alkoholowe, cierpkie i kwaśne. Brak pragnienia przy wszystkich dolegliwościach. Uczucie rozstroju żołądka podobne do wywołanego tłustą wieprzowiną lub ciężkimi wypiekami. Wstręt do dymu tytoniowego. Po jedzeniu: nudności i odbijania, cofanie się treści pokarmowej i wymioty, wzdęcie i ból w dołku podsercowym, kolka i wiatry, ból głowy, utrudnione oddychanie, zły humor i melancholia albo mimowolny śmiech i płacz oraz wiele innych dolegliwości. Zwłaszcza chleb zalega ciężko w żołądku.

11. Żołądek

Częste odbijania, niekiedy bezskuteczne albo o smaku pokarmu, kwaśne lub gorzkie, głównie po posiłku; wieczorem jak żółć. Cofanie się pokarmu. Wodniste odbijania. Częsta czkawka, głównie podczas palenia tytoniu, po piciu lub w nocy, niekiedy z napadem duszenia się. (Stała czkawka z żółtaczkowym wyglądem i bólami palącymi w okolicy barków. R. T. C.). Nieznośne nudności i skłonność do wymiotów, niekiedy dochodzące do gardła i ust, z dręczącym uczuciem, jakby robak pełzał w górę przełyku. Nudności poranne (w ciąży). Napady zaciskania i dławienia w przełyku. Uczucie drapania w żołądku i przełyku, jak przy zgadze. Wymioty, niekiedy gwałtowne, zielonkawym śluzem albo żółciową, gorzką bądź kwaśną treścią (zwł. wieczorem i w nocy). Wymioty pokarmem. Krwawe wymioty. Nudności i wymioty występują głównie wieczorem albo w nocy, po jedzeniu lub piciu, jak również podczas posiłku, i często towarzyszą im dreszcze, bladość twarzy, kolka, bóle uszu lub pleców, pieczenie w gardle i burczenie w brzuchu. (Napadowe, uporczywe zaburzenia trawienia, z silnym uczuciem ciężaru w klatce piersiowej i mdłościami, wskutek rozstroju psychicznego i fizycznego. R. T. C.). Uczucie zimna w żołądku po lodach i owocach. Kolka z nudnościami, ustępująca po wymiotach. Bolesna wrażliwość okolicy żołądka na najmniejszy ucisk. Zaburzenia żołądkowe (trawienne) po spożyciu tłustych pokarmów (wieprzowiny). Bóle uciskające, skurczowe, zaciskające i ściskające w żołądku i okolicy przedsercowej, głównie po posiłku, wieczorem albo rano, często z wymiotami lub nudnościami i utrudnionym oddychaniem. Mrowienie lub pulsowanie w dołku podsercowym albo ból przeszywający przy niefortunnym stąpnięciu lub chodzeniu po nierównym bruku. Ból w nadbrzuszu, znacznie < podczas siedzenia (w ciąży).

12. Brzuch

Zapalenie jamy brzusznej z wielką wrażliwością powłok na ucisk. Napięcie ciągnące w podżebrzach albo pulsujące przeszywania jak przy ropniu. Twarde rozdęcie brzucha, głównie w nadbrzuszu, z napięciem i uczuciem, jakby wszystko było pełne, twarde i niedrożne, jakby nie można było wydalić ani stolca, ani gazów, chociaż stolec odchodzi powoli, lecz nie jest twardy, natomiast gazy odchodzą z trudnością i w małych ilościach. Uczucie zimna rozchodzące się od brzucha ku dolnej części pleców. Ucisk w brzuchu i okolicy krzyżowej jak od kamienia; kończyny drętwieją podczas siedzenia; bezskuteczne parcie na stolec. Bóle skurczowe i ściskające, niekiedy w dolnej części podbrzusza, z uciskiem na odbytnicę; albo bóle tnące, głównie wokół pępka (nisko w brzuchu, przenikające do miednicy); albo ostre, przeszywające bóle brzucha. Kolka i bóle podobne do porodowych u ciężarnych. Kolka z uczuciem zimna przy zahamowanej miesiączce. Wrażliwość i zapalenie ścian brzucha. Kolkom często towarzyszą wymioty lub biegunka; występują przeważnie wieczorem albo po jedzeniu lub piciu; niekiedy są > przez ściskanie brzucha lub spoczynek, ruch zaś je <. Obrączkowaty obrzęk wokół pępka, bolesny podczas chodzenia. Wciągnięcie i bolesność brzucha, z wielką wrażliwością jego powłok, które wydają się obrzęknięte; przy dotykaniu występuje ból jak po stłuczeniu, podobnie przy ziewaniu, śpiewaniu, kaszlu oraz każdym ruchu mięśni brzucha. Kłucia i bóle tnące w brzuchu wieczorem; < podczas nieruchomego siedzenia. Kolka wzdęciowa, głównie wieczorem, po posiłku, po północy albo rano, z bólami uciskającymi wywołanymi przez uwięzione gazy, wzburzeniem, przelewaniem i burczeniem w brzuchu oraz oddawaniem cuchnących gazów. Bezbolesne przelewanie się gazów w górnej części brzucha. Ściskanie jak od kamienia, rozchodzące się ku pęcherzowi. Ropne krosty w pachwinach.

13. Stolec i odbyt

Zaparcie i utrudnione wypróżnienia, niekiedy z bolesnym uciskiem na odbytnicę i bólami pleców. Zaparcie, zwłaszcza gdy kał jest twardy i obfity, po gorączce przerywanej zahamowanej przez Chininum sulph. Częsta potrzeba wypróżnienia, nawet w nocy. Mimowolne i niezauważone wypróżnienia podczas snu. Stolce częste, miękkie, biegunkowe, złożone z żółtego śluzu lub zmieszanego z krwią, poprzedzone bólami tnącymi w brzuchu albo z bólami w okolicy krzyżowej. Biegunka nocna; wypróżnienia wodniste albo zielone jak żółć, po uprzednim przelewaniu się w brzuchu. Stolce złożone wyłącznie ze śluzu albo żrące, krwawe, bardzo cuchnące bądź białe. (Biegunka; białe stolce barwy śmietankowej, oddawane mimowolnie. R. T. C). (Białe, gliniaste stolce wątrobowe odzyskują prawidłową barwę. R. T. C.). Czerwonka z bólem pleców. Luźne wypróżnienia, nawet w nocy, niekiedy z kolką i bólami tnącymi, dreszczami i wstrząsami oraz bólami odbytu. Biegunka, szczególnie gdy jest bardzo zmienna i żadne dwa stolce nie są jednakowe; gazy bardzo cuchnące, czasem zatrzymane i powodujące silny ból. Biegunka podczas miesiączki, szczególnie jeśli rozpoczyna się w nocy. Częste wypróżnienia zawierające białawy, żółtawy lub krwawy śluz albo zielonkawą, drobno rozdrobnioną, żółciową lub wodnistą, niekiedy żrącą treść (może zawierać tasiemca). Przed wypróżnieniem i po nim: palenie, pieczenie oraz bóle odbytu i odbytnicy jak od otarcia. Podczas oddawania stolca napływ krwi do odbytu. Wypływ krwi z odbytu nawet poza wypróżnieniem. Hemoroidy ślepe i krwawiące, ze świądem, pieczeniem oraz bólem jak od otarcia. Wypadanie hemoroidów. Guzki krwawnicze z wielką bolesnością.

14. Narządy moczowe

Mocz bardzo skąpy; krwawy; ze śluzem; czerwonawy; dolegliwości przed mikcją i podczas niej; gdy chory idzie oddać mocz, ma uczucie, jakby mocz miał trysnąć, i ledwie może wytrzymać. Zatrzymanie moczu z zaczerwienieniem i gorącem w okolicy pęcherza, lękiem oraz dokuczliwymi bólami brzucha. Kurczowe parcie pęcherzowe i częsta potrzeba oddawania moczu, z bolesnym uciskiem na pęcherz oraz bólem ciągnącym w brzuchu. Mimowolna mikcja; w nocy w łóżku, zwłaszcza u małych dziewczynek. Mimowolne oddawanie kilku kropli moczu podczas kaszlu, chodzenia, siadania, wydalania gazów (albo podczas snu). Moczenie łóżka (w nocy, zwłaszcza u osób łagodnego usposobienia, płaczliwych, oraz u dzieci). Moczenie mimowolne u osób starszych z rozdętą okrężnicą (R. T. C.). Obfite oddawanie wodnistego moczu z osłabieniem w lędźwiach i biegunką albo skąpy mocz czerwony lub brunatny, niekiedy z fioletową pianą. Mocz z osadem czerwonym, barwy pyłu ceglanego, fioletowym, śluzowym albo galaretowatym. Krwawy mocz z ropnym osadem i bólami lędźwi. Krwiomocz z pieczeniem przy ujściu cewki moczowej oraz ściskaniem w okolicy pępka. Krwiomocz u krów i ludzi (R. T. C.). Gęsta wydzielina z cewki moczowej jak przy rzeżączce. Zwężenie cewki moczowej z bardzo cienkim strumieniem moczu. Podczas mikcji pieczenie w cewce moczowej. Pieczenie podczas oddawania moczu i po nim. Ciągnięcie i ucisk w cewce moczowej, szyi pęcherza, a także w samym pęcherzu. Ucisk i ściskanie w pęcherzu, z bolesnością (wrażliwością) tej okolicy. Obrzęk w pobliżu szyi pęcherza, bolesny przy dotyku, przerywany strumień moczu oraz skurczowy ból miednicy i ud po oddaniu moczu. Mocz wodnisty, bezbarwny; brunatny; krwawy.

15. Męskie narządy płciowe

Świąd i łaskotanie napletka oraz moszny, < rano i wieczorem. Świąd z pieczeniem po wewnętrznej, górnej stronie napletka. Zapalny obrzęk jąder i powrózków nasiennych (niekiedy tylko po jednej stronie), z bólami uciskającymi i ciągnącymi, promieniującymi do brzucha i lędźwi, zaczerwienieniem i gorącem moszny (po stłuczeniu albo po zahamowaniu rzeżączki), nudnościami oraz skłonnością do wymiotów. Pieczenie jąder bez obrzęku. Jądra zwisają nisko. Obrzęk wodniakowy moszny o białawoniebieskiej barwie. Nadmierne nasilenie popędu płciowego, niemal jak priapizm, z częstymi i długotrwałymi erekcjami, gorącym pragnieniem stosunku oraz częstymi polucjami. Wypływ płynu sterczowego. Zapalenie gruczołu krokowego.

16. Żeńskie narządy płciowe

Ogólne dolegliwości żeńskich narządów płciowych; macicy. Nimfomania. Ból ciągnący i uciskający, promieniujący ku macicy, z mdłościami, nad ranem. Ból kurczowy po l. stronie macicy, podobny do bólów porodowych, zmuszający do zgięcia się wpół. Bóle skurczowe albo napięcie ciągnące w macicy oraz bóle podobne do porodowych. Palący (kłujący) ból pochwy i sromu. Krwotok maciczny (wydzielina raz ustaje, po czym znów staje się silniejsza; krew skrzepła, ze skrzepami albo z rzekomymi bólami porodowymi). Krew miesiączkowa czarna, ze skrzepami śluzu albo blada i surowicza. Miesiączki nieregularne, spóźnione lub przedwczesne, trwające zbyt krótko albo zbyt długo bądź całkowicie zahamowane (zwłaszcza wskutek przemoczenia stóp), z kolką, histerycznymi skurczami brzucha, bólami wątroby, bólem żołądka, bólami lędźwi, nudnościami i wymiotami, dreszczami i bladością twarzy, migreną, zawrotami głowy, dolegliwościami psychicznymi, kurczowym parciem na odbyt i pęcherz, kłuciami w boku oraz wieloma innymi dolegliwościami przed miesiączką, podczas niej albo po niej. Zahamowanie miesiączki (zwłaszcza u starszych kobiet, u których zwykle występuje ona podczas pełni księżyca). Opóźnienie pierwszej miesiączki u łagodnych, spokojnych, przygnębionych dziewcząt itd.; biegunka podczas miesiączki. Upławy gęste jak śmietanka (szczególnie częste w odchodach połogowych, gdy wydzielina wygląda jak mleko) albo żrące i palące, głównie w okresie miesiączki — przed nią, podczas niej lub po niej), niekiedy z bólami tnącymi (< w pozycji leżącej; z obrzękiem sromu). Bóle poporodowe u kobiet łagodnego usposobienia. Ciąża rzekoma. Podczas ciąży: nudności, poranne mdłości; żylaki, sinawe, < pod wieczór. Kulawizna wskutek dolegliwości miednicy, < w cieple łóżka; musi często zmieniać pozycję; zagrażające poronienie, wydzielina raz ustaje, raz powraca. Podczas porodu znaczne osłabienie czynności porodowej; płacze, ponieważ poród się nie kończy; nieprawidłowe ułożenie płodu; krwotok poporodowy; drgawki po słabych lub nieregularnych bólach porodowych; odchody połogowe skąpe, mleczne albo zahamowane; gorączka połogowa; phlegmasia dolens. Bóle porodowe zbyt słabe, skurczowe albo ustające. Obrzęk piersi podczas karmienia, z bólem napinającym, jakby mleko gwałtownie do nich napływało i powodowało ucisk. Guzki w piersiach dziewcząt przed okresem dojrzewania albo wypływ rzadkiego płynu podobnego do mleka. Skąpe wydzielanie mleka. Dolegliwości brodawek sutkowych. Płacze za każdym razem, gdy dziecko zostaje przystawione do piersi; ból promieniuje do klatki piersiowej, szyi albo w dół pleców i przenosi się z miejsca na miejsce. Wydzielanie mleka nagle ustaje, a odchody połogowe stają się mlecznobiałe. Mlekotok, zwłaszcza u kobiet, które nie karmią swoich dzieci. Po odstawieniu dziecka od piersi piersi obrzmiewają.

17. Narządy oddechowe

Chrypka, która nie pozwala wypowiedzieć ani jednego głośnego słowa. Oddech jęczący lub rzężący. Nieżyt z chrypką, chropowatością, suchością, drapaniem oraz bólem krtani i klatki piersiowej jak od otarcia. Napady ściskania krtani, głównie w nocy, podczas leżenia płasko. Duszność, zwłaszcza podczas leżenia na plecach w nocy, z zawrotami głowy i osłabieniem w głowie. Trudności w oddychaniu podczas chodzenia. Krótki, suchy kaszel, gdy tylko chory się rozgrzeje. Suchy kaszel przy każdym przebudzeniu ze snu, ustępujący po podniesieniu się do pozycji siedzącej w łóżku i powracający natychmiast po ponownym położeniu się. Suchy, silny kaszel, przeważnie rano, z odruchami wymiotnymi i chęcią wymiotowania oraz uczuciem, jakby żołądek wywracał się na drugą stronę. Gwałtowny, skurczowy krztusiec, z dwoma następującymi po sobie kaszlnięciami, wywoływany przez swędzenie i drapanie oraz suchość krtani i klatki piersiowej jak od oparów siarki. Wstrząsający kaszel, głównie wieczorem, w nocy albo rano, wywołany uczuciem suchości lub drapaniem i łaskotaniem w gardle, < w pozycji leżącej; często towarzyszą mu skłonność do wymiotów, odruchy wymiotne i wymioty albo dławienie jak od oparów siarki, z krwawieniem z nosa i rzężącym oddechem. Kaszel z przeszywaniami w klatce piersiowej lub bokach oraz kołataniem serca. Wilgotny kaszel z odkrztuszaniem białego, zielonego, lepkiego śluzu albo gęstej, żółtawej wydzieliny o smaku gorzkim, tłustym, słonym lub zgniłym (mokry kaszel; z odkrztuszaniem rano, bez odkrztuszania wieczorem; z odkrztuszaniem w dzień, bez odkrztuszania w nocy). Odkrztuszanie czarnej, skrzepłej krwi podczas kaszlu (przy zahamowanej miesiączce). Przeszywania w p. barku albo w plecach podczas kaszlu.

18. Klatka piersiowa

Oddech przyspieszony, krótki i powierzchowny (podczas gorączki) albo rzężący, z niepokojem. Duszność jak od skurczowego napięcia w dolnej części klatki piersiowej, poniżej żeber rzekomych. Łaskotanie w okolicy mostka. Napady pieczenia w klatce piersiowej. Utrudnione oddychanie, krótki oddech, dławienie jak od oparów siarki oraz napady duszności i uczucia duszenia się, z lękiem, skurczowym ściskaniem klatki piersiowej lub krtani, gwałtowną czkawką, kaszlem, bólem i zawrotami głowy; głównie wieczorem, po posiłku albo w nocy podczas leżenia płasko. Ruch, szybki chód, przebywanie na świeżym powietrzu i zimno < objawy astmatyczne. Kurczowe i ściskające napięcie w klatce piersiowej, głównie podczas oddychania (przy głębokim wdechu), niekiedy z wewnętrznym gorącem i wzburzeniem krwi. Ból jak od owrzodzenia (podskórnego) albo ostry, tnący ból w klatce piersiowej. Ostre ropienie płuc. Przeszywania w klatce piersiowej i bokach, głównie w nocy i w pozycji leżącej, niekiedy z trudnością w wykonaniu pełnego wdechu, niemożnością pozostawania w pozycji leżącej na zajętym boku, krótkim kaszlem oraz napadem duszenia się. (Ból po l. stronie pod sercem, jakby ciągnął tam sznur. R. T. C.)

19. Serce

Napływ krwi do klatki piersiowej i serca, zwłaszcza w nocy, z niespokojnymi snami (np. o zamurowaniu), z nagłym zrywaniem się i okrzykami lęku. Chwytający ból w okolicy serca; na pewien czas > od ucisku ręką. Kłucia w okolicy przedsercowej, > podczas chodzenia, z uciskiem i niepokojem, utrudniające oddychanie. Pieczenie w okolicy serca. Częste i gwałtowne napady kołatania serca, głównie po obiedzie i po wzruszeniach psychicznych albo wywołane rozmową, często z udręką, zamgleniem wzroku (zanikaniem widzenia) i utrudnionym oddychaniem, zwłaszcza podczas leżenia na lewym boku. (Przy nieregularnych miesiączkach, błędnicy itd.; uderzenia serca odczuwane są w dołku podsercowym.). Niepokój, uczucie ciężkości, ucisk i uczucie pieczenia w sercu.

20. Szyja i plecy

Reumatyczne bóle napięciowe i ciągnące w karku i szyi, niekiedy połowicze, często z obrzmieniem tych okolic oraz bólem przy dotyku, jak wskutek owrzodzenia tkanki podskórnej. Trzeszczenie w kręgach szyjnych i łopatkach podczas poruszania tymi częściami ciała. Swędzące krosty na szyi. Obrzmienie gruczołów szyi. Bóle kości krzyżowej i pleców, jak po dłuższym pozostawaniu w pozycji zgiętej albo ze sztywnością, jak od ucisku pasa. Bóle krzyżowe podobne do bólów porodowych. Bóle pleców i uczucie zimna wskutek zahamowanej miesiączki. Kłucia w plecach, lędźwiach i między łopatkami. Skrzywienie kręgosłupa (części górnej).

21. Kończyny

Zaczerwienienie i obrzmienie stawów z kłującymi bólami. Niespokojne, drżące odczucie w kończynach. Ciągnięcie i kłucie, < w stawach, bolesnych przy dotyku. Osłabienie kończyn rano po wstaniu, z ich wiotkością, lecz bez uczucia znużenia. Bóle ciągnące i rwące w kończynach, szybko przemieszczające się z miejsca na miejsce; < w nocy i od ciepła; > po odkryciu. Ból kończyn rano w łóżku, < w stawach, zmuszający do przeciągania się, z ogólnym gorącem. Po przebudzeniu części ciała, na których chory leżał, są zdrętwiałe, z uczuciem pełzania i mrowienia. Zimne ręce i stopy; wydają się martwe.

22. Kończyny górne

Ostre bóle szarpiące i ciągnące w stawie barkowym, a także w ramionach, rękach i palcach. Bóle porażenne w stawie barkowym podczas unoszenia ramion i poruszania nimi. Uczucie pieczenia w ramieniu wieczorem lub w nocy, z uczuciem suchości palców. Palące gorąco w dłoniach, ramionach i tułowiu, z potem spływającym wzdłuż kręgosłupa (agg. R. T. C.). Uciskowe uczucie ciężkości w ramionach wraz z drętwieniem, zwłaszcza dłoni. Uczucie napięcia i obrzmienia oraz wykręcający ból w stawach łokciowych, nadgarstkowych i palcowych, ze sztywnością. Obrzmienie łokcia po stłuczeniu. Obrzmienie żył na przedramieniu i dłoniach. Łatwe drętwienie palców, głównie rano i w nocy. Pęcherzyki między palcami z kłującym bólem. Ból palca wskazującego jak wskutek zanokcicy. Swędzące odmroziny na rękach.

23. Kończyny dolne

Ból mięśnia lędźwiowego jak po stłuczeniu lub wskutek owrzodzenia. Wykręcający ból w stawie biodrowym, z bolesnymi szarpnięciami jak w ranie, sięgający aż do kolana, < podczas spoczynku. Ciągnięcie i napięcie w udach i podudziach, < w łydkach, jak gdyby ścięgna były zbyt krótkie. Ból jak po stłuczeniu, z uczuciem porażennego osłabienia kości i mięśni ud oraz podudzi. Ból podudzi i podeszew stóp jak wskutek owrzodzenia tkanki podskórnej. Trzeszczenie w kolanach. Obrzmienie kolan, niekiedy głównie powyżej rzepki, często z gorącem, zapaleniem oraz ostrymi bólami ciągnącymi i przeszywającymi. Powiększenie kolana z miejscową żylakowatością (relieved. R. T. C.). Osłabienie i uginanie się kolana, z chwiejnym chodem. Ciągnięcie i wielkie zmęczenie nóg, zwłaszcza kolan, z drżeniem. Obrzmienie żył i żylaki nóg. Drętwienie nóg podczas długotrwałego stania. Ból kości piszczelowej jak po stłuczeniu. Napięcie i ciągnięcie w łydkach. Gorące obrzmienie nóg albo jedynie ich tylnej powierzchni lub podeszew stóp, niekiedy z bólami przeszywającymi przy dotykaniu tych części i podczas ruchu. Bolesne drętwienie podeszew stóp i opuszek palców stóp. Czerwone, gorące obrzmienie stóp, sięgające do łydki, z kłującym bólem. Obrzmienie grzbietu stopy. Obrzękowe obrzmienie stóp, < wieczorem. Przenikliwe kłucia i tnące bóle pięt (pod wieczór). Kłucia w podeszwach stóp i końcach palców. Odmroziny. Dolegliwości są <, gdy pozwala się stopom swobodnie zwisać.

24. Objawy ogólne

[Dolegliwości ogólne i wszelkiego rodzaju, występujące w prawym pierścieniu pachwinowym; prawej połowie klatki piersiowej; prawej kończynie górnej i dolnej; języku; zwiększone wydzielanie śliny; krtań i tchawica; kark; serce i okolica serca; kołatanie serca, także z udręką; okolica krzyżowa; stawy barkowe; palce; nogi; kości piszczelowe; łydki, szczególnie gdy są obrzmiałe, czerwone i gorące; pięta; podeszwa stopy; opuszka lub spodnia powierzchnia palców stóp; staw kolanowy; kości kończyn dolnych; zapalenie kości w ogólności. Silne pragnienie świeżego powietrza, na którym chory czuje się pod każdym względem lepiej; ból głowy, ból zęba, ból ucha, katar itd. są > na świeżym powietrzu; chory może lepiej oddychać itd. Krwawienie z narządów wewnętrznych; napływ krwi do poszczególnych części ciała; pozorny niedobór krwi. Błędnica (u osób o łagodnym, spokojnym itd. usposobieniu). Zwiększone wydzielanie śluzu; osłabienie nerwowe. Żylaki, nawet zmienione zapalnie, zwłaszcza sine, szczególnie u kobiet ciężarnych; chore czują się swobodniej podczas chodzenia. (Zapalenie pojedynczych żył. R. T. C.).

<: po południu; wskutek doznań psychicznych; po przebudzeniu; podczas wydmuchiwania nosa (wywołuje ból klatki piersiowej, nosa, głowy lub innej okolicy albo trzeszczenie w uszach); przed zasypianiem; podczas wydechu; po przeziębieniu się; od kaszlu; przy zmianie pozycji (dotyczy szczególnie organizmu kobiecego); po utracie płynów; wskutek odmrożenia; podczas leżenia na lewym boku; na stronie bezbolesnej; podczas leżenia z nisko ułożoną głową; w czasie odry i po odrze; przed miesiączką i podczas niej; przy rozpoczynaniu ruchu; po spożyciu chleba; masła; gryki; tłustych potraw; owoców; lodu; naleśników; ciepłych potraw; wskutek nadużywania kory peruwiańskiej; chory nie znosi ucisku zdrowej strony, jeżeli ucisk skierowany jest ku stronie chorej; wskutek zaburzeń żołądkowych; podczas wypróżnienia, szczególnie w czerwonce, jeśli wywołuje ono silny ból okolicy krzyżowej; podczas karmienia dziecka piersią; na słońcu; o zmierzchu; przed oddawaniem moczu, podczas niego lub po nim; u kobiet podczas porodu; wskutek obecności tasiemca; wskutek urazów chirurgicznych w ogólności; od tytoniu podczas ciąży.

>: na świeżym powietrzu; w chłodnym miejscu; od zimnego powietrza; podczas leżenia na prawym boku; z wysoko ułożoną głową; od zimnych rzeczy; po myciu; po zwilżeniu dotkniętych części; po oddaniu gazów. H. N. G.]. Ostre bóle ciągnące i szarpiące w mięśniach, < w nocy albo wieczorem w łóżku, a także od ciepła w pomieszczeniu, > na świeżym powietrzu; często towarzyszą im drętwienie, osłabienie porażenne albo twarde obrzmienie dotkniętych części. Kłucia i uczucie zimna w dotkniętych częściach przy zmianie pogody. Napięcie w niektórych kończynach, jak gdyby ścięgna były zbyt krótkie. Przemieszczające się bóle, szybko przechodzące z jednej części ciała do drugiej, często z obrzmieniem i zaczerwienieniem stawów. Uczucie pustki; pulsowania, stukania lub tętnienia w częściach wewnętrznych; powiększania się, jak gdyby jedna część lub wszystkie części stawały się zbyt duże; opasania części ciała obręczą; brzęczenia lub buczenia w dowolnej części ciała. Wstrząsy w ścięgnach. Napadowe bóle z dreszczami, ciężkim oddychaniem, bladością twarzy i drżeniem nóg. Dreszcze nasilają się w miarę < bólów. Ból dotkniętych części przy dotyku, jak po stłuczeniu lub wskutek owrzodzenia tkanki podskórnej. Połowicze bóle i dolegliwości. Objawy są < i powracają podczas siedzenia po długotrwałym wysiłku albo przy wstawaniu po długim siedzeniu, jak również podczas spoczynku, zwłaszcza w pozycji na boku lub na plecach. Objawy występujące podczas leżenia na plecach są > po obróceniu się na bok lub po podniesieniu się, i vice versâ. Ruch, chodzenie, ucisk, ciepło zewnętrzne i świeże powietrze również > wiele objawów, natomiast inne <.

Na ogół objawy są najgwałtowniejsze wieczorem lub w nocy przed północą, niekiedy także rano i po posiłku. Objawy są < co drugi dzień wieczorem. Pobudzenie i niepokój w całym ciele, z niemożnością zaśnięcia lub zaznania spoczynku oraz stałą skłonnością do przeciągania kończyn. Częste i dokuczliwe pulsowanie w całym ciele, < podczas ruchu. Wielka skłonność kończyn do drętwienia. Częste drżenie kończyn z niepokojem. Ociężałość i uczucie ciężkości kończyn, z osłabieniem porażennym, bolesną wrażliwością stawów i chwiejnym chodem. Znużenie rano, < w pozycji leżącej. Napady omdlenia ze śmiertelną bladością twarzy. Drgawki padaczkowe z gwałtownymi ruchami kończyn, po których następują osłabienie, odbijanie i skłonność do wymiotów (po zahamowaniu miesiączki). Wielka wrażliwość na świeże powietrze i niechęć do niego. Silne pragnienie pozostawania w pozycji leżącej lub siedzącej. Ból kości jak po stłuczeniu. Wychudzenie.

25. Skóra

Blada skóra. Świąd, przeważnie piekący lub kłujący (jak po ukłuciach mrówek), głównie wieczorem i w nocy w cieple łóżka, < od drapania. Czerwone plamy podobne do odrowych albo pokrzywka. Częste zaczerwienienie, nawet gdy części ciała są zimne. Osutki po spożyciu wieprzowiny, silnie swędzące w łóżku. Osutki podobne do odry. Rozpadliny. Ropiejące rany; ropa gęsta i nadmiernie obfita. Ropa obfita i żółta. Znamiona lub piegi u młodych dziewcząt. Osutki podobne do varicella coniformis, z bardzo silnym świądem w łóżku. Odmroziny, szczególnie gdy sinieją. Osutka ze spękaniami skóry. Niebieskoczarne obrzmienia. Odmroziny z sinoczerwonym obrzmieniem, gorącem i pieczeniem albo pulsującymi bólami. Róża ropowicza z twardością, palącym gorącem i bólem przeszywającym przy dotykaniu lub poruszaniu dotkniętymi częściami. Czyraki. Lśniące zaczerwienienie, twardość i świąd wokół owrzodzeń, które łatwo krwawią, z bólami przeszywającymi, piekącymi i gryzącymi. Owrzodzenia głębokie lub przetokowe, z dużym obrzmieniem otoczenia. Owrzodzenia zapalne lub gnilne. Żylaki.

26. Sen

Stała senność i sen śpiączkowy, z pobudzeniem i niepokojącymi wyobrażeniami, w dzień lub w nocy. Wielka skłonność do snu w ciągu dnia, głównie wieczorem lub po południu. Sen nieregularny: zbyt wczesny wieczorem albo zbyt długi rano, niekiedy z nocną bezsennością. Zasypianie opóźnione, czasem aż do drugiej po północy, po czym często następuje wczesne budzenie się. Wielki napływ myśli utrudnia zaśnięcie wieczorem i w nocy. Niespokojny sen z częstym budzeniem się; po przebudzeniu ogólne drętwienie. Niemożność spania inaczej niż na siedząco, z głową pochyloną do przodu lub na bok. Podczas snu: szczękanie zębami, mówienie, majaczenie, drgawkowe ruchy ust, oczu i kończyn; łzy, krzyki i jęki, koszmary; zrywanie się ze strachu; wstrząsy ciała i szarpnięcia kończyn. Budzi się przestraszony i zdezorientowany, nie wie, gdzie jest, nie może zebrać myśli. W nocy wielkie pobudzenie i rzucanie się, niepokój i udręka serca, wzburzenie krwi, suche gorąco, świąd, niespójna mowa z uporczywymi ideami. Podczas snu chory leży na plecach z uniesionymi kolanami i ramionami ułożonymi nad głową lub skrzyżowanymi na brzuchu. Sny pełne lęku, przerażające, niespokojne, chaotyczne, żywe, odrażające i zmysłowe; o kłótniach, sprawach dnia, widmach i zmarłych. Częste ziewanie.

27. Gorączka

Uczucie zimna tylko po jednej stronie; uczucie zimna bez pragnienia, po którym często następuje gorączka bez pragnienia (z towarzyszeniem zawrotów głowy i osłupienia); gorąco po jednej stronie; pot tylko po jednej stronie; brak pragnienia; objawy gorączkowe po prawej stronie. Ciągłe wewnętrzne uczucie zimna nawet w ciepłym pomieszczeniu. Pragnienie przed dreszczami lub fazą gorąca, rzadko podczas fazy gorąca. Uczucie zimna (godz. 16) bez pragnienia, z towarzyszeniem niepokoju i duszności; po nim następuje ból ciągnący, promieniujący z pleców do głowy, a trzy godziny później gorąco całego ciała bez żadnego pragnienia, z potem na twarzy, sennością bez zaśnięcia i utratą przytomności; rano pot na całym ciele. Uczucie zimna, dreszcze i wzdrygnięcia, głównie wieczorem lub po południu, niekiedy z bladością twarzy, zawrotami głowy, bólem i uczuciem ciężkości w głowie; niepokój i ucisk w klatce piersiowej, wymioty śluzem (gdy rozpoczyna się faza dreszczowa), pragnienie położenia się oraz uderzenia gorąca. Miejscowe uczucie zimna i dreszcze, głównie w plecach, kończynach górnych, nogach, rękach i stopach, często z gorącem w głowie lub twarzy i zaczerwienieniem policzków. Połowiczne uczucie zimna z drętwieniem dotkniętej strony. Suche gorąco (wewnętrzne), głównie nocą, wieczorem w łóżku lub rano, często z napadami dojmującego lęku, bólem głowy, zaczerwienioną i obrzmiałą twarzą albo potem na twarzy, dreszczami po odkryciu się, pieczeniem rąk z obrzękiem żył, lamentami, westchnieniami i jękami, głębokim lub niespokojnym snem, niespokojnym i przyspieszonym oddechem, napadami omdlenia z zamgleniem wzroku, skłonnością do wymiotów i luźnymi wypróżnieniami. Miejscowe gorąco, głównie twarzy, z zaczerwienieniem policzków, rąk, twarzy itd., często połowiczne, z uczuciem zimna i dreszczami w przeciwległych częściach ciała. Gorąco twarzy albo jednej ręki, przy zimnie drugiej ręki. Napady gorączki przerywanej, złożone z fazy gorąca poprzedzonej dreszczami, bez pragnienia, przebiegającej z potem lub zakończonej potami; o typie codziennym, trzeciaczkowym lub czwartaczkowym; < wieczorem lub po południu; remisja rano, a w okresie bezgorączkowym nudności i utrata apetytu, ból głowy, bolesny ucisk w klatce piersiowej, wilgotny kaszel, gorzki smak w ustach, zaparcie lub biegunka (śluzowa). Objawy gorączkowe z utratą przytomności, majaczeniem, łzami i rozpaczą albo z objawami żołądkowo-śluzowymi lub żółciowymi, bądź ze snem śpiączkowym (albo będące następstwem nadużywania Quinine, z gorzkim smakiem pokarmów i zaparciem). Niechęć do zewnętrznego ciepła. Tętno słabe i drobne, lecz przyspieszone. Tętno szybkie i drobne; albo pełne i wolne; albo słabe i niemal niewyczuwalne. Pot głównie nocą lub nad ranem; obfity i cuchnący; połowiczy lub miejscowy (na głowie i twarzy), a także pot z kurczami kończyn górnych i rąk, znużeniem, snem śpiączkowym, marzycielskimi rojeniami i zaczerwienieniem twarzy. Pocenie się podczas snu, ustępujące wkrótce po przebudzeniu. Łatwo poci się w ciągu dnia. Nocne poty z osłupieniem. Zapach potu kwaśny, stęchły, podobny do piżma. Pot bywa zimny.