Ledum

palustre. Dziki rozmaryn. Czystek bagienny. Herbata bagienna. Herbata labradorska. N. O. Ericaceæ. Nalewka z wysuszonych drobnych gałązek i liści zebranych po rozpoczęciu kwitnienia. Nalewka z całej świeżej rośliny.

Zastosowanie kliniczne

Wodobrzusze / Astma / Ukąszenia / Podbite oko / Czyraki / Stłuczenia / Głuchota / Ucho, zapalenie / Wyprysk / Rumień guzowaty / Twarz, krosty / Stopy, bóle / tkliwość / Dna moczanowa / Krwioplucie / Ręce, bóle / Zatrucie / Stawy, dolegliwości / trzeszczenie / Choroba Ménière’a / Wszawica / Priapizm / Potówki / Rany kłute / Reumatyzm / Skóra, wykwity / Użądlenia / Tężec / Szumy uszne / Gruźlica / Ospa wietrzna / Zastrzał / Rany

Charakterystyka

W przedmowie do swojej próby lekowej Ledum Hahnemann mówi, że lek ten „nadaje się przeważnie jedynie do chorób przewlekłych, w których dominuje zimno i niedostatek ciepłoty ustrojowej”. Teste, jeden z głównych autorytetów klinicznych w odniesieniu do Ledum, wspomina, że roślina pochodzi z wilgotnych obszarów Europy Północnej i że z powodu silnego, żywicznego zapachu jej liści nie zjada jej żadne zwierzę oprócz kozy; zapach ten „odstrasza wszy i zapobiega pleśnieniu mąki”. W Szwecji odwar z Ledum stosuje się do usuwania wszy u wołów i świń. Linnæus podaje, że ten sam odwar, przyjmowany wewnętrznie, leczył „gwałtowne bóle głowy i pewien rodzaj dławicy”. Liści Ledum używa się w Szwecji także do piwa, aby zwiększyć jego działanie odurzające, oraz w garbarstwie. Led. jest przykładem pospolitego artykułu spożywczego, który zarazem stanowi bardzo silny lek. Mérat i de Lens podają, że Led. leczy świerzb i strupień skóry głowy, co Teste wyjaśnia jego działaniem przeciwpasożytniczym. To działanie skłoniło Teste’a do rozważenia Led. jako leku na ukąszenia i rany kłute, zwłaszcza że zdawały się z tym zgadzać pewne objawy próby lekowej. Skuteczność, z jaką stosowano Led. w ukąszeniach komarów, użądleniach pszczół i os, pogryzieniach przez szczury oraz ukłuciach igłą prowadzących do zastrzałów, potwierdza tę obserwację. „Zaczerwienienie, obrzęk i pulsowanie w opuszce palca wskazującego wskutek ukłucia igłą”: Led. przerwał rozwój zastrzału w ciągu kilku dni (W. P. Wesselhœft). Teste opisuje przypadek rany kłutej: młoda kobieta upadła z igłą hafciarską w dłoni, a igła przebiła dłoń na wylot. Rana była poważna. Nie wystąpił krwotok, lecz Teste zauważył intensywne zimno, które towarzyszy gorączce Ledum i ją charakteryzuje. W ciągu tygodnia Led. wyleczył pacjentkę. Yingling odnotowuje (H. P., x. 400) podobny przypadek: A. J. M., lat 38, wbił zardzewiały kolec w lewą stopę w pobliżu łuku podbicia; kolec skierował się ku przyśrodkowej stronie stopy, nie przechodząc przez kość. Zdarzyło się to o godz. 17. O godz. 20 Yingling otrzymał następującą wiadomość: kilka chwil po wypadku pacjent poczuł w stopie bóle z uczuciem sztywnienia, biegnące w górę nogi i szybko narastające. Następnie wystąpiło silne uczucie zimna ze szczękaniem zębami. Żuchwa stała się nieco sztywna; ogólne dreszcze; szyja wydawała się sztywna; „dłużej już tego nie wytrzymam”. Wysłano Led. 3x i od pierwszej dawki nastąpiła szybka poprawa. Zastosowano również kompres z Calend. 3x; najwyraźniej udało się przerwać napad tężca. Led. zajmuje drugie miejsce w grupie Arn. Teste’a, do której należą również Crot. t., Fer. magn., Rhus, Spig. Według Teste’a zakres działania Led. często pokrywa się z zakresem Arn.; Led. działa jednak swoiście na układ włośniczkowy w częściach pozbawionych luźnej tkanki łącznej, mających suchą, oporną strukturę, jak palce rąk i nóg. „Być może właśnie dlatego działa lepiej na małe stawy niż na duże”; stąd jego przydatność w dnie moczanowej. Teste tak opisuje charakterystyczną zmianę skórną Led.: nie tyle czyrak, jak w przypadku Arn., ile rodzaj sinawych lub fioletowych guzków, zwłaszcza na czole, oraz wyprysk z mrowiącym świądem, rozprzestrzeniający się na całe ciało, przenikający do jamy ustnej, prawdopodobnie także do dróg oddechowych, i wywołujący kaszel skurczowy, niekiedy bardzo gwałtowny, który można pomylić z krztuścem. To samo zjawisko występuje przy Rhus i Croton. „U osoby cierpiącej na dnę widziałem, jak kaszel na dwa dni poprzedził pojawienie się pęcherzyków na skórze, co musiało nasunąć zastosowanie Ledum. Pęcherzyki te, które prawdopodobnie istniały już na błonie śluzowej oskrzeli, zanim ukazały się na twarzy, barkach itd., stały się całkiem wyraźne na języku, gdzie można je było śledzić aż do jego nasady”. Wyprysk Led. często skupia się na jednej kończynie dolnej, rzadziej na obu jednocześnie. [Ingalls (Amer. Hom., xxv. 210) zaleca lekką pastę z Ledum (równe części Led Ø., alkoholu i wody) do stosowania na karbunkuły, podając jednocześnie wewnętrznie Led. 1x.] Dr R. Hilbert, niemiecki lekarz, uzyskał bardzo dobre wyniki, stosując napar z liści Ledum palustre jako środek wykrztuśny w zapaleniu oskrzeli. Podaje, że uczucie bólu wzdłuż tchawicy, charakterystyczne dla wczesnego stadium ostrego zapalenia oskrzeli, znika po kilku dawkach leku. Gorączka szybko ustępuje, szczególnie u dzieci. W przewlekłym zapaleniu oskrzeli napar ułatwia odkrztuszanie i łagodzi kaszel. Jest szczególnie użyteczny w zapaleniu oskrzeli z rozedmą u osób starszych, ponieważ zmniejsza lepkość wydzieliny oskrzelowej; ponadto w tych przypadkach łagodzi duszność, pobudza krążenie i zmniejsza sinicę (Cooper). Guernsey wskazuje, że Led. jest odpowiedni zarówno w odległych, jak i bezpośrednich następstwach ran kłutych, np. gdy pacjent mówi: „Dziesięć lat temu nadepnąłem na gwóźdź i odtąd mam ból biegnący w górę aż do uda”. Bóle Led. przeszywają ku górze (bóle Kalm. — ku dołowi). Bardzo znamienną modalnością Led. jest < od ciepła. Niekiedy jest ona tak wyraźna, że pacjent uzyskuje ulgę w reumatyzmie jedynie wtedy, gdy siedzi ze stopami i nogami zanurzonymi w zimnej wodzie. Ciepło łóżka jest nie do zniesienia; chory musi wstać i chodzić. Osiemdziesięcioletni pacjent cierpiał na reumatyzm lewej ręki, głównie łokcia i nadgarstka, pojawiający się w nocy lub nad ranem. Nie mógł już zasnąć, jeśli nie wstał i nie wziął zimnej kąpieli, po której mógł spać. Wyleczyłem go za pomocą Led. 30. Podobnie jak przy Merc., objawy są < w nocy; przy Merc. występuje jednak „pot bez >”, a ponadto charakterystyczny język i cuchnący oddech. Objawy oczne Led. są wyraźne, a Nash twierdzi, że Led. 200 nie ma sobie równych jako lek na „podbite oko” wskutek uderzenia; jeżeli boli sama gałka oczna, konieczne będzie Symphyt. Wybroczyny w spojówce. Drobne urazy powodują wybroczyny. Zapalenie ucha z głuchotą wskutek przeziębienia (np. po obcięciu włosów). Krwotoki Led. są jasnoczerwone i tryskające; z macicy; z narządów oddechowych. Krwioplucie występujące naprzemiennie z napadami reumatyzmu. (Raue ujmuje to następująco: „ból stawu biodrowego występujący naprzemiennie z krwiopluciem”. Stens wyleczył Led. 200 młodego mężczyznę, u którego po gwałtownym kłującym bólu prawego biodra wystąpiło krwioplucie, a po nim z kolei reumatyzm rąk; przypadek zdawał się już zmierzać ku szybko postępującym suchotom). Dotknięte części ciała ulegają zanikowi. Przebarwienie stłuczonych miejsc utrzymuje się długo. Za pomocą Led. wyleczono wiele przypadków krztuśca. Lembke (cytowany przez Hoyne’a, H. W., xiv. 66) podaje następujące wskazania: Przed napadami: zatrzymanie oddechu. Podczas: krwawienie z nosa, uczucie rozbicia w głowie i klatce piersiowej, przyspieszony oddech. Po: zataczanie się; skurcz przepony; łkający oddech. < Wieczorem. Bóle są kłujące, rwące, pulsujące. Uczucia kłucia i gryzienia. Uczucie odrętwienia powłok, zwłaszcza po zahamowaniu wydzieliny z uszu, oczu i nosa. Uczucie, jakby coś gryzło w skroniach, potylicy i uszach. Jakby gałka oczna miała zostać wypchnięta. Jakby piasek w oczach. Szmery w uchu jak od dzwonienia dzwonu lub wichury; jakby ucho było zatkane watą. Świąd na klatce piersiowej jak od wszy; jakby guz w gardle. Jakby wrzenie w stawie biodrowym. Jakby mięśnie uda znajdowały się w niewłaściwym położeniu. Jakby kolano było zbite. Ból kostki jak po skręceniu; kończyny jak pobite i posiniaczone. Gorące, napięte, twarde obrzęki. „Ledum często podawano koniom, gdy zaczynały kuleć i podkurczać nogi. Bóle przemieszczają się ku górze” (Hering). E. Carleton (Med. Adv., xxv. 293) dokończył leczenie przypadku kiły pierwotnej, w którym poprawę przyniosło Aur., a następnie pojawiły się następujące objawy: przy próbie ruchu stopy jakby przyciągane magnesem do ziemi; podczas ruchu uczucie kłucia igłami, z bólem stopniowo wznoszącym się od stóp do głowy; każdy staw i mięsień tułowia oraz kończyn sztywny i bolesny; kwaśne poty nocne; znaczne wychudzenie z utratą apetytu. Led. 200 w wodzie wyleczył przypadek całkowicie i szybko. Odpowiedni dla: osób bladych i delikatnych. Dolegliwości osób, którym stale jest zimno i które mają dreszcze. Skaza reumatyczna i dnawa; organizmy wyniszczone nadużywaniem alkoholu. Temperament sangwiniczny (Teste). Występuje < od ruchu, zwłaszcza poruszania stawami; podczas chodzenia; przy stąpaniu, > w spoczynku. Objawy są < wieczorem i w nocy oraz przed północą. < Po wypiciu wina. < Od przykrycia; > po zastosowaniu lodowatej wody. < Od ciepła; („kończyna jest zimna, nie może się rozgrzać; a gdy rozgrzeje się w łóżku, następuje <”).

Zależności

Antidota: Camph. (według Teste’a najlepszym antidotum jest Rhus). Neutralizuje działanie: alkoholu; Apis, Chi. („Kora chinowca podana z powodu osłabienia wywołanego przez Led. jest bardzo szkodliwa”. — Hahn.) Zgodny z: Aco., Arn., Bell., Bry., Nux v., Puls., Rhus, Sul. Porównać: Kalm. (bot.; bóle Kalm. przeszywają ku dołowi; bóle Led. przeszywają ku górze); Arn. (urazy. Led. stosuje się po Arn., gdy ten nie łagodzi bolesności; rany kłute); Crot. t. (zimna skóra); Hamam. (pourazowe wybroczyny; podbite oko), Ruta (stłuczenia: Ruta, zwłaszcza okostnej; Symph. kości; Hyperic. nerwu), Apis (nocny świąd stóp), Am. m., Nat. c. (pęcherze na piętach), Zn., Rhus, Glo., Nux, Sel., Fl. ac., Ant. c., Pul., Bovis. i Sil. (< od wina); Sil. (przewlekły reumatyzm szerzący się od stóp ku górze; Sil. > od przykrycia, Led. > od odkrycia); Lyc. > od odkrycia); Bry. (reumatyzm < od ruchu; Led. — bardziej dna palucha, skąpy wysięk ze skłonnością do twardnienia w guzki; Bry. — obfity wysięk. Led. — gorący obrzęk stawów biodrowych i barkowych); Aco. (krwioplucie jasnoczerwoną, pienistą krwią), Rhus [dna i reumatyzm zajmujące małe stawy (również Rhod.); bóle Led. przemieszczają się ku górze; < od ciepła łóżka (Rhus >); ruch < (Rhus. >)]; Sul. (świąd); Staph. (wszawica); Merc. (krwawe nasienie).

Przyczyny

Alkohol, nadużywanie. Obcinanie włosów. Zahamowane wydzieliny. Rany: stłuczenia; ukąszenia; rany kłute; użądlenia.

1. Umysł

Niepokój. Lękliwość. Skłonność do gniewu i wściekłości. Gwałtownie gniewny nastrój; porywczość. Niezadowolenie; nienawidzi innych ludzi. Pragnienie samotności. Niewzruszona powaga. Posępne i rozdrażnione usposobienie. Mizantropia. Otępienie.

2. Głowa

Odurzenie. Oszałamiające zawroty głowy, wystarczająco silne, by spowodować upadek do tyłu lub do przodu, < przy pochylaniu się lub przebywaniu na świeżym powietrzu. Zawroty głowy; głowa odchyla się do tyłu. Gwałtowny, pulsujący ból głowy. Uciskowy ból głowy, gdy głowa jest przykryta. Potknięcie wywołuje uczucie wstrząśnienia mózgu. Zamroczenie w głowie z bolesnym wstrząsaniem mózgu po postawieniu fałszywego kroku. Oszałamiający ból głowy. Uciskowy ból głowy, jakby cały mózg był przygnieciony ciężarem. Rwanie w głowie i oczach, które są objęte zapaleniem, z gorączką wieczorem. Gwałtowne pulsujące bóle głowy. Niemożność zniesienia jakiegokolwiek nakrycia głowy. Świąd, jakby wszy pełzały po skórze głowy i czole. Powłoki głowy łatwo ulegają działaniu zimna. Krosty i czyraki na czole (jak u osób nadużywających alkoholu). Krwiste czyraki na czole.

3. Oczy

Świąd w wewnętrznych kącikach oczu. Tępy, uporczywy ból oczu, zwłaszcza wieczorem, niekiedy z pieczeniem. Zapalenie oczu ze sklejaniem powiek i bólami rwącymi. Gwałtowne ropienie oczu z wydzielaniem cuchnącej ropy. Łzy są żrące i powodują bolesność dolnych powiek oraz policzków. Piekące łzawienie oczu. Źrenice rozszerzone. Zamglone widzenie z iskrzeniem przed oczami.

4. Uszy

Szum w uszach. Brzęczenie w uszach. Huczenie w uszach jak od wiatru. Dzwonienie i świstanie w uszach. Niedosłuch (prawego ucha), jakby wskutek zatkania uszu.

Nos. Nos jest bolesny przy dotyku. Gwałtowne pieczenie w nosie. Krwawienie z nosa. Krew jest blada.

6. Twarz

Bladość twarzy. Twarz obrzękła, raz czerwona, innym razem blada. Zaczerwienienie i guzowate wykwity na twarzy i czole, podobne do występujących u osób nadużywających alkoholu, z przeszywającym bólem przy dotyku. Suche, otrębiaste liszaje na twarzy, z pieczeniem na świeżym powietrzu. Krosty i czyraki na czole. Gwałtowne rwące bóle twarzy w nocy, występujące naprzemiennie z przeszywającymi bólami jednego z zębów i kończące się dreszczem, po którym następuje głęboki sen. Przekrwienie gruczołu pod brodą.

8. Jama ustna

Kłucie w przedniej części języka. Wydobywanie się cuchnącego zapachu z ust. Stęchły lub gorzki smak w ustach. Krwawienie z jamy ustnej.

9. Gardło

Bolesność gardła z przeszywającym bólem podczas przełykania i po nim. Uczucie, jakby w gardle znajdował się czop, z przeszywającymi bólami przy przełykaniu.

10. Apetyt

Gwałtowne pragnienie zimnej wody. Brak apetytu i szybkie nasycanie się. Ból ściskający w mostku podczas szybkiego jedzenia. Nudności ze skłonnością do wymiotów przy odkrztuszaniu. Zgaga z napływem wodnistej treści do ust oraz kurczowymi bólami brzucha.

11. Żołądek

Ucisk w żołądku po lekkim posiłku.

12. Brzuch

Ból brzucha, jakby jelita były stłuczone. Uczucie pełności w górnej części brzucha. Kolka, jakby miała rozpocząć się biegunka, od pępka do odbytu (z zimnymi stopami). Wodobrzusze. Ból ciągnący w brzuchu. Bóle ściskające w brzuchu wieczorem. Ból brzucha jak w czerwonce. Częste oddawanie gazów.

13. Stolec i odbyt

Zaparcie. Biegunka, podczas której kał jest zmieszany ze śluzem i krwią. Ślepe, piekące hemoroidy.

14. Narządy moczowe

Pieczenie w cewce moczowej po oddaniu moczu. Strumień moczu często zatrzymuje się podczas mikcji. Częste parcie na mocz ze skąpym jego oddawaniem. Zmniejszone wydzielanie moczu. Częste i obfite oddawanie moczu. Obrzęk cewki moczowej.

15. Męskie narządy płciowe

Gwałtowne i przedłużone wzwody. Polucje z wydzieleniem krwistego lub surowiczego nasienia. Zapalenie żołędzi. Zapalny obrzęk prącia; cewka moczowa jest niemal zamknięta. Wzmożony popęd płciowy.

16. Żeńskie narządy płciowe

Miesiączka zbyt wczesna i zbyt obfita; krew jest jasnoczerwona.

17. Narządy oddechowe

Łaskotanie w krtani. Kaszel poprzedzony duszącym zatrzymaniem oddechu (i opistotonusem). Wyczerpujący kaszel skurczowy, przypominający krztusiec. Męczący kaszel, głównie rano, z żółtawym odkrztuszaniem, podrażnieniem w klatce piersiowej i kołataniem serca. Kaszel z ropnym odkrztuszaniem, zwłaszcza rano lub w nocy. Zielonkawe, cuchnące odkrztuszanie podczas napadu kaszlu. Głuchy, wstrząsający kaszel z odkrztuszaniem jasnoczerwonej krwi. Krwioplucie, jasna krew. Suchoty poprzedzone neuralgią i reumatyzmem głowy oraz kończyn, ze skłonnością do stanów zapalnych (Van den Berghe). Mrowienie w tchawicy (zapalenie oskrzeli).

18. Klatka piersiowa

Utrudnione i bolesne oddychanie. Oddech skurczowy i łkający (podwójny wdech), jak po gorzkim płaczu. Oddychanie utrudnione przy wchodzeniu po schodach. Ściskający ucisk w klatce piersiowej, < od ruchu i chodzenia. Pieczenie w klatce piersiowej. Ból w klatce piersiowej podczas oddychania, jakby znajdowało się w niej coś żywego. Przeszywające bóle w klatce piersiowej, zwłaszcza przy unoszeniu lub poruszaniu ramionami. Wykwit na klatce piersiowej przypominający parch owczy. Gryzący świąd na klatce piersiowej z czerwonymi plamami i wysypką prosówkową. Ból jak od otarcia pod mostkiem.

19. Serce

Napieranie lub ucisk skierowany do wewnątrz przy lewym brzegu mostka; kołatanie serca; także podczas krwotoku.

20. Szyja i plecy

Bolesna sztywność pleców i okolicy lędźwiowej po siedzeniu. Rwanie od lędźwi do potylicy, zwłaszcza wieczorem. Gwałtowny kurczowy ból nad biodrami z zatrzymaniem oddechu wieczorem.

21. Kończyny

Dolegliwości kończyn w ogólności; stawu kolanowego; stawów biodrowych; stawów palców stóp; ból dnawy; po uderzeniu w palce stóp w częściach tych pojawia się zimno, a ból dnawy przeszywa całą stopę i kończynę; trzeszczenie stawów, tj. przy poruszaniu nimi. Gorąco rąk i stóp wieczorem. Długotrwały ciepły pot na rękach i stopach.

22. Kończyny górne

Rwące i uciskowe ciągnięcie w ramionach. Przeszywające bóle barku przy unoszeniu lub poruszaniu ramionami. Tępy, uporczywy ból stawów barkowego i łokciowego, < od ruchu. Reumatyzm prawego stawu łokciowego wskutek złogów moczanowych, najwyraźniej w okostnej. Ból reumatyczny stawów kończyny górnej. Wykwit podobny do parchu owczego na ramionach. Bóle rwące rąk i palców. Drobne ukłucia w rękach. Wiercący ból w pierwszym stawie kciuka. Guzki artretyczne w stawach rąk i palców. Pot na dłoniach. Swędząca wysypka prosówkowa na nadgarstku. Drżenie rąk przy poruszaniu nimi lub chwytaniu czegokolwiek. Zastrzał.

23. Kończyny dolne

Reumatyczny, porażenny ból stawu biodrowego. Ucisk w okolicy prawego stawu biodrowego, < podczas ruchu. Bóle reumatyczne stawów biodrowych, kolanowych i stóp. Ból jak od stłuczenia oraz ból jak od otarcia w okostnej kości udowej i w kolanach. Ucisk z tyłu lewego uda; jakby mięśnie nie znajdowały się na właściwym miejscu, podobny do bólu przy zwichnięciu, w każdej pozycji, lecz szczególnie gwałtowny podczas chodzenia lub przy dotyku. Napięta sztywność kolana, które trzeszczy i ugina się podczas chodzenia. Kurczowe napięcie w kolanach, łydkach i piętach. Osłabienie i drżenie kolan (oraz rąk) podczas siedzenia lub chodzenia. Twardy i napięty obrzęk kolana z przeszywającymi bólami oraz nocnym uporczywym i rwącym bólem, a także ze stwardnieniem całej nogi. Obrzęk nogi powyżej i poniżej kolana, z gorącem oraz ciągnącym, przeszywającym bólem. Nogi czerwone i obrzękłe, z przeszywającymi bólami podbicia i kostek oraz kłującymi bólami biegnącymi w górę nogi. Ucisk nad lewą kostką przyśrodkową, < od ruchu. Bardzo silny, gryzący świąd na grzbiecie obu stóp; zawsze < po drapaniu; ustępował dopiero po rozdrapaniu stóp do żywego; znacznie < od ciepła łóżka. Uporczywy obrzęk stóp; z nieznośnym bólem stawu skokowego przy stąpaniu. Ucisk na przyśrodkowym brzegu lewej stopy. Sztywność stóp. Ból podeszew podczas chodzenia, jakby były obtarte; jakby były przepełnione krwią. Zapalny albo obrzękowy obrzęk nóg i stóp. Tnące bóle palców stóp podczas snu w nocy. Obrzęk mięsistej części palucha z bólem przy stąpaniu na nim. Drobne rwanie w (lewych) palcach stopy; podagra.

24. Objawy ogólne

Artretyczne, uciskowe i ostre bóle ciągnące albo bóle wyłącznie uciskowe w kończynach, < od ciepła łóżka wieczorem (do północy). Drętwienie i uczucie odrętwienia w kilku kończynach. Rwące lub przeszywające, pulsujące i porażenne bóle stawów, < od ruchu. Bóle stawów są jedynymi bólami, które są < od ruchu. Guzki dnawe w stawach. Twarde, gorące, napięte obrzęki z bólami rwącymi. Obrzęki wodne niektórych części lub skóry całego ciała. Wychudzenie dotkniętych części. Bóle nagle zmieniają umiejscowienie. Zimno i niedostatek ciepła życiowego. Ciepło łóżka jest nie do zniesienia i powoduje gorąco oraz pieczenie kończyn; chory chce się odkryć. Dolegliwości są < lub pojawiają się po rozgrzaniu się w łóżku, zmuszając pacjenta do wstania, co przynosi ulgę. Upławy. Na dolegliwości osób, którym stale jest zimno — w łóżku, w domu itd.; zawsze odczuwają zimno i dreszczowość. Osoby blade i delikatne. Dolegliwości zewnętrznej części czoła; pięty; spodniej części pięty; poduszki pod palcami stóp.

25. Skóra

Obrzęki wodne, także skóry całego ciała. Gorące, napięte, twarde obrzęki z bólami rwącymi. Suchość skóry i brak potu. Duże, szorstkie wykwity na twarzy. Suche wykwity. Zastrzały palców u szwaczek często są spowodowane ukłuciami igłą. Świąd < od drapania. Świąd i gryzienie skóry z pieczeniem po drapaniu. Gryzący świąd, jakby wywołany przez wszy. Wykwity prosówkowe. Wykwit podobny do parchu owczego, ze złuszczaniem. Sinawe plamy na całym ciele, podobne do wybroczyn. Wybroczyny utrzymujące się długo w stłuczonych miejscach po ustąpieniu bólu i zapalenia. Suche, otrębiaste liszaje, swędzące nadmiernie (pieczenie na świeżym powietrzu). Czyraki.

26. Sen

Silna skłonność do snu w ciągu dnia, jak w stanie odurzenia; rodzaj senności z wielką potrzebą położenia się. Nocna bezsenność z niespokojnym przewracaniem się, szarpnięciami oraz fantastycznymi wizjami i obrazami po zamknięciu oczu. Niespokojne, lękowe sny. Niespokojne sny, w których chory przenosi się z miejsca na miejsce i od jednego tematu do drugiego. Lubieżne sny z wytryskiem nasienia.

27. Gorączka

Gwałtowne drżenie i wstrząsające dreszcze z zimnem kończyn. Dreszczowość z pragnieniem i uczuciem, jakby zimną wodę wylewano na poszczególne części ciała. Zimno dominujące rano i przed południem, z pragnieniem. Ogólne zimno z gorącem i zaczerwienieniem twarzy. Gorąco bez pragnienia, bardziej ku wieczorowi. Pot przez całą noc ze skłonnością do odkrywania się. Pot nocny o gnilnym lub kwaśnym zapachu. Pot powoduje świąd. Gorączka przerywana. Dreszczowość bez następującego po niej gorąca, z towarzyszącym pragnieniem, zwłaszcza pragnieniem zimnej wody. Gorąco całego ciała bez pragnienia; po przebudzeniu ciało pokryte potem, któremu towarzyszy świąd całego ciała. Gorączki przerywane ze złośliwymi bólami reumatycznymi. Gorąco rąk i stóp wieczorem. Gorączka wieczorem z bólem głowy i oczu. Uczucie wielkiego gorąca występujące naprzemiennie z potami. Pocenie się łatwo wywoływane chodzeniem, zwłaszcza na czole, niekiedy o kwaśnym zapachu.