Hyoscyamus

Hyoscamus niger. Lulek czarny. N. O. Solanaceæ. Nalewka ze świeżej rośliny.

Zastosowanie kliniczne

Ślepota korowa / Dławica piersiowa / Porażenie pęcherza moczowego / Zapalenie oskrzeli / Pląsawica / Coma vigil / Kaszel / Delirium tremens / Biegunka / Bolesne miesiączkowanie / Dur brzuszny / Padaczka / Krwawienie z nosa / Erotomania / Choroby oczu / Krwioplucie / Krwotoki / Czkawka / Wodowstręt / Hipochondria / Zatrzymanie odchodów połogowych / Mania / Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych / Zaburzenia psychiczne / Neuralgia / Ślepota zmierzchowa / Nimfomania / Porażenie / Drżączka poraźna / Zapalenie ślinianki przyusznej / Zapalenie płuc / Mania połogowa / Napady wściekłości / Zaburzenia snu / Jąkanie / Tężec / Ból zębów / Zatrzymanie moczu / Zaburzenia widzenia

Charakterystyka

Hyoscyamus („świńska fasola”) jest pod względem botanicznym blisko spokrewniony z Belladonna, a w działaniu patogenetycznym oba leki są w swych głównych cechach bardzo podobne. Przy bliższym badaniu ich różnice okazują się jednak dostatecznie wyraźne, aby można je było łatwo odróżnić. Choć Bell. rośnie niekiedy w pobliżu rzek, najlepiej rozwija się na glebie wapiennej. Hyo. spotyka się na starych śmietniskach, w pobliżu ruin, przy drogach, a czasem nad morzem. Kwiat Bell. ma matową, purpurowobrunatną barwę; kwiat Hyo. jest brudnożółty, z prążkami koloru czerwonego wina. Bell. jest rośliną gładką, natomiast Hyo. jest gęsto pokryty splątanymi włoskami i lepką wydzieliną o ciężkim zapachu. Przypadek zatrucia nasionami Hyoscyamus, dodanymi do zupy zamiast nasion selera, opisany w Times (14 maja 1892) przez pana F. Mackarnessa, jednego z poszkodowanych, daje dobre ogólne wyobrażenie o działaniu leku. „Około dziesięciu minut po spożyciu zupy zacząłem odczuwać silne zawroty głowy i z trudem przełykałem jedzenie, które smakowało, jakby składało się wyłącznie z pyłu i popiołu. W tym samym czasie moja żona tak osłabła, że poprosiła, abym natychmiast pomógł jej wejść do pokoju na piętrze. Uczyniłem to z trudem, gdyż jedną ręką musiałem trzymać się poręczy, a drugą ją podtrzymywać. Jednocześnie nasze widzenie stało się niewyraźne, usta i gardła wyschły, a my zaczęliśmy odczuwać zimno. Na próżno próbowałem się ogrzać, siedząc przy kominku w salonie; czułem tylko ogromną senność.... Kiedy przybył dr Martin, z wielkim trudem nie tylko wstałem, aby go przywitać, lecz także zdołałem wyjaśnić mu, co się wydarzyło, tak niewyraźna była moja artykulacja. Jednak po rozszerzeniu naszych źrenic, wysuszeniu języków oraz stanie tętna (u mojej żony wzrosło ono do 140) dostrzegł oczywiście, że ulegliśmy ciężkiemu zatruciu, i zalecił energiczne leczenie, które prawdopodobnie uchroniło nas przed bardzo poważnymi następstwami; nawet bowiem następnego dnia nasze widzenie pozostawało upośledzone, a ręce mojej żony były lekko porażone”. Dr W. S. Mills opisał w N. A. J. H. z listopada 1899 własne doświadczenie. Pacjent sprzeciwił się smakowi wody, do której domieszano Hyo. Ø, więc dr Mills wypił łyżeczkę, jedynie aby jej spróbować. „Po kilku chwilach stwierdziłem, że wywołało to dziwne odczucie w całym ciele. Czułem się jakby nieważki, jakbym chodził w powietrzu i po powietrzu. W głowie czułem lekkość. Opanowało mnie szaleńcze pragnienie śmiechu i krzyku. Jedynie największym wysiłkiem woli mogłem powstrzymać się od zrobienia czegoś niedorzecznego. Nawet gdy zmuszałem się do myślenia o odpowiedzialności spoczywającej na mnie jako lekarzu tego bardzo chorego człowieka oraz o bezwzględnej konieczności zachowania przytomności umysłu, z trudem powściągałem wesołość. Stan ten mogę porównać jedynie do łagodnego, wesołkowatego odurzenia — do «zabawnego upicia się». Wiedziałem, że zachowuję się głupio, lecz nie potrafiłem temu zaradzić. Aby nie utracić godności wobec pielęgniarek i rodziny, zamknąłem się na kilka minut w łazience i robiłem do siebie miny w lustrze”. Stan ustąpił po półgodzinie. Te dwa doświadczenia, choć krótkie, obejmują znaczną część obrazu Hyo. Majaczenie Hyo. jest raczej ciche i mamroczące, podczas gdy majaczenie Bell. ma skłonność do gwałtowności i furii. Hyo. także wywołuje napady niepohamowanej wściekłości, lecz gwałtowność nie utrzymuje się tak długo jak w przypadku Bell. Twarz przy Bell. jest czerwona, przy Hyo. — blada lub sina. Hyo. odpowiada większej różnorodności przypadków melancholii niż Bell., a jedną z najważniejszych cech jest tu „podejrzliwość”, tak często spotykana u osób obłąkanych lub znajdujących się na pograniczu obłędu. Jeden z moich pacjentów, zdolny prawnik cierpiący na załamanie nerwowe, musiał całkowicie porzucić praktykę na pewien czas przed objęciem go przeze mnie opieką. Jego stan znacznie się poprawił, gdy dowiedziałem się od przebywającej z nim na wsi żony, że doznał pewnego rodzaju napadu, podczas którego stał się zimny i nieprzytomny, a mięśnie jego twarzy wykonywały liczne ruchy. Następnie zasnął, a półtorej godziny później wystąpił kolejny napad. Potem stał się podejrzliwy i twierdził, że żona go truje. Wysłałem pojedynczą dawkę Hyo. 1m, którą należało podać w jedzeniu lub napoju bez jego wiedzy. Dawkę powtarzano raz w tygodniu. Poprawa rozpoczęła się natychmiast i po kilku miesiącach pacjent całkowicie odzyskał zdrowie, choć później podano również inne leki. W tym przypadku dodatkowym wskazaniem do Hyo. były ruchy mięśni twarzy. Drgania stanowią jedną z najważniejszych cech Hyo. „Każdy mięsień ciała drga, od oczu po palce stóp”; skurcze kloniczne: drgania grup mięśni; skurcze w ogólności; z utratą świadomości. Inną cechą obłędu Hyo. jest obnażanie się. Nie wynika ono z odczuwania nadmiernego gorąca (Hyo., podobnie jak inne Solanidy, odpowiada osobom skłonnym do marznięcia), lecz z tego, że chorzy nie chcą pozostawać przykryci: nimfomania; lubieżna mania; chory leży nago w łóżku i paple. W majaczeniu Hyo. zdarzają się gwałtowne wybuchy, lecz z powodu osłabienia nie mogą trwać długo (jak przy Bell.). Hyo. odpowiada stanowi durowemu: język suchy i niesprawny, świadomość tak zamroczona, że chory, obudzony w celu udzielenia odpowiedzi, ponownie zapada w osłupienie. Widzenie jest zaburzone; chory widzi przedmioty jako zbyt duże lub zbyt bliskie i próbuje je chwytać; skubie pościel i mamrocze. Drgania, subsultus tendinum i skubanie pościeli. Zęby pokryte brudnym nalotem. Mimowolne oddawanie moczu i stolca. Gdy grypa przybiera postać durową, często znajduje swój lek w Hyo. (Szybko wyleczyłem chłopca, u którego grypa zaatakowała opony mózgowe, powodując bóle głowy, zwłaszcza czoła, przeszywające w głąb mózgu). Zapalenie ślinianki przyusznej z przerzutem na mózg. Hyo. jest odpowiedni w wielu chorobach płuc. Charakterystyczny kaszel jest < w pozycji leżącej, niemal zupełnie ustępuje po siadaniu, < w nocy, < po jedzeniu, piciu lub mówieniu. Kaszel wskutek wydłużenia języczka. Senność Hyo. ma drugą stronę w postaci niepokoju. Chory godzinami leży bezsennie; dzieci drgają przez sen, krzyczą, drżą i budzą się przestraszone. Hyo. jest jednym z naszych najlepszych leków na ból zębów i ma w tym zakresie wyraźnie określone objawy. Jest również dawnym domowym środkiem na ból zębów, stosowanym w osobliwy sposób. Miedzianą monetę rozgrzewa się w ogniu, a po jej wyjęciu rzuca się na nią szczyptę nasion lulka, z których unoszą się opary. Nad monetą odwraca się kieliszek do wina, który wkrótce wypełnia się oparami; następnie przykłada się go do ust i wdycha opary. Ludowe przekonanie głosi, że wypędzają one „robaki” powodujące ból zębów, lecz — jak wykazał Lauder Brunton (H. W., xxv. 286) — rzekome „robaki” są zarodkami nasion, gwałtownie wyrzucanymi wskutek pęknięcia łupin pod wpływem gorąca. Hyo. 30 jest jednym z najbardziej użytecznych leków na niepokój i bezsenność. Hyo. odpowiada osobom nerwowym, drażliwym, pobudliwym, o temperamencie sangwinicznym, a także osobom jasnowłosym. Objawy Hyo. są < od dotyku; brzuch jest bolesny przy dotyku; < wieczorem i w nocy; < w pozycji leżącej; < od zimna i zimnego powietrza. > Od siedzenia w pozycji wyprostowanej; ruchu; chodzenia; ciepła. < Od wzruszeń psychicznych; zazdrości; nieszczęśliwej miłości; zbliżającej się miesiączki; początku miesiączki; podczas miesiączki.

Zależności

Odtruwają: ocet, kwas cytrynowy, Bell., Chi., Stram. Neutralizuje działanie: eteru, Bell., Stram., Merc. Dobrze po nim działają: Bell., Puls., Stram., Ver., Phos. Dobrze działa po: Bell., Nux, Op., Rhus. Porównać: zatrzymanie odchodów połogowych, Nux, Secal., Con., Col., Pul.; gadatliwość, Stram., Lach., Op., Cup., Ver.; plotkowanie, paplanie, Ver. (tematy religijne, Ver.); utrudnione przełykanie płynów, Hydrob., Bell., Caus., Con., Ign., Lach., Lyc., Pho. Drgawki wskutek przestrachu lub robaków, Cin. Drganie każdego mięśnia ciała, Nux (lecz przy Nux świadomość jest zachowana, przy Hyo. występuje jej utrata); kaszel < w pozycji leżącej, Dros.; (> w pozycji leżącej, Mang., Fer.); kaszel < w nocy, po jedzeniu, piciu, mówieniu i śpiewaniu, Dros., Phos.; krwioplucie u alkoholików, Nux, Op.; zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, Bell. (Bell. ma < od potrząsania głową i od siedzenia z głową pochyloną do przodu; Hyo. ma > od obu tych czynników); łaskoczący kaszel > w ciepłym powietrzu, Rumex; drgawki, skurcze, drgania, Cic. v.; pląsawica, Stram., Ver., Agar.; zazdrość, Apis, Ign.; fale przechodzące przez głowę, Act. r.; mania, Stram. (Stram. pragnie światła i towarzystwa, Hyo. odczuwa niechęć do obu; Stram. obnaża całe ciało, Hyo. szczególnie narządy płciowe; mania seksualna, Grat., Calc. ph.; Stram. widzi obiekty — myszy, psy itd. — wyłaniające się z każdego kąta i zbliżające się do niego); widzi duchy i demony, Plat., Kali bro.; obawia się otrucia, Glo., Rhus, Kali bro., Bapt.; czkawka, Ign. (Ign. po wzruszeniach, Hyo. po operacjach brzusznych); skurcze, drgania, Ign., Tarent.; lewitacja, Phos. ac., Sticta pul., Hyp.; napady niepohamowanej wściekłości, Staph. Teste umieszcza Hyo. w grupie Mur. ac. wraz z Viol. od. Zalicza go również do grupy Bell.

Przyczyny

Zazdrość. Zatrzymanie odchodów połogowych. Zahamowanie wydzielania mleka.

1. Umysł

Melancholia. Melancholia wskutek nieszczęśliwej miłości, z wściekłością lub skłonnością do śmiania się ze wszystkiego. Lęk przed ludźmi. Podejrzliwość. Udręka i lęk. Przestrach, po którym występują drgawki oraz zrywanie się ze snu. Pragnienie ucieczki z domu nocą. Lęk przed zdradą lub otruciem. Skłonność do obracania wszystkiego w żart. Gadatliwość. Mówi więcej niż zwykle, żywiej i pospieszniej. Zazdrość; z wściekłością i majaczeniem. Nieszczęśliwa miłość z zazdrością, wściekłością i niespójną mową. Rozdrażnienie i kłótliwość. Wściekłość z pragnieniem bicia i zabijania. Osłupienie z żałosnymi okrzykami, zwłaszcza przy najlżejszym dotknięciu, oraz zupełną apatią. Utrata pamięci. Majaczenie bez świadomości; chory nikogo nie rozpoznaje i nie odczuwa żadnych potrzeb (z wyjątkiem pragnienia). Utrata świadomości, z zamkniętymi oczami i majaczeniem o interesach. Delirium tremens ze skurczami klonicznymi; utrata świadomości oraz niechęć do światła i towarzystwa. Majaczenie, niekiedy z drżeniem i napadami drgawek padaczkowych. Majaczenie; widzi duchy, demony itd. Błądzenie myśli. Wypaczenie każdego działania. Mania z utratą świadomości albo z błazeństwami i niedorzecznymi gestami. Lubieżna mania i okresowe mamrotanie; obnaża całe ciało.

2. Głowa

Splątanie i uczucie ciężkości głowy. Zawroty głowy jak przy zatruciu lub z zaciemnieniem widzenia. Napady przekrwienia mózgu z utratą świadomości i chrapaniem (z majaczeniem; prawidłowym odpowiadaniem na wszystkie pytania; rozszerzonymi źrenicami). Ból głowy jak po wstrząśnieniu mózgu. Napływ krwi do głowy; oczy czerwone, błyszczące; twarz purpurowoczerwona; < wieczorem. Ból uciskający i powodujący drętwienie w czole, zwłaszcza po posiłku. Podczas chodzenia ból głowy, jakby mózg był roztrzaskany i wstrząsany. Uciskający, oszałamiający ból głowy, zwłaszcza czoła, występujący naprzemiennie z ukłuciami jak igłą, szczególnie po l. stronie. Czoło wydaje się jakby wkręcane do wewnątrz. Kłucie w głowie nad p. okiem podczas kaszlu. Gwałtowny, tętniący ból głowy, budzący chorego w nocy; z tętnieniem tętnic szyjnych. Ból głowy u podstawy mózgu. Mózg wydaje się jakby luźny. Uczucie uciskającej blokady w czole. Uczucie falowania lub poruszenia w mózgu, zwłaszcza podczas chodzenia. Gorąco i mrowienie w głowie. Zapalenie mózgu z utratą świadomości; gorąco i mrowienie w głowie; gwałtowne pulsowanie w głowie, podobne do fal; głowa się trzęsie; < po zmarznięciu i po jedzeniu, > od pochylenia głowy do przodu (schylania się) i od ciepła. Wodogłowie z osłupieniem; głowa kołysze się tam i z powrotem; uczucie przelewania się w głowie. Gorąco głowy przy ogólnym zimnie ciała, bez pragnienia. Skłonność do przeziębiania głowy, głównie od suchego, zimnego powietrza. Ból głowy występujący naprzemiennie z bólem karku. Kołysanie lub potrząsanie głową z boku na bok; z utratą świadomości i czerwonymi, błyszczącymi oczami.

3. Oczy

Oczy spuszczone i matowe. Oczy czerwone, nieruchome, drgawkowo wykręcone i wytrzeszczone. Kurczowe ruchy oczu. Zaczerwienienie twardówek. Obrzęk powiek. Zez. Oczy szeroko otwarte, zniekształcone. Wykręcanie oczu. Drżenie w oku. Kurczowe zamykanie powiek. Niemożność otwarcia powiek. Rozszerzone źrenice. Przyćmienie wzroku. Krótkowzroczność lub starczowzroczność. Złudzenia wzrokowe. Podwójne widzenie. Przedmioty wydają się znacznie większe niż w rzeczywistości albo mają czerwoną barwę. Przedmioty mają kolorowe obwódki, głównie żółte. Ślepota zmierzchowa. Osłabienie wzroku jak przy rozpoczynającej się ślepocie korowej.

4. Uszy

Brzęczenie w uszach. Przytępienie słuchu jak po ogłuszeniu.

5. Nos

Krwawienie z nosa. Kurczowy ucisk u nasady nosa i w kościach jarzmowych. Suchość nosa. Nozdrza okopcone sadzą. Utrata węchu.

6. Twarz

Twarz: zimna, blada, sina albo obrzęknięta i krwistoczerwona. Twarz zaczerwieniona, pobudzona; nabrzmiała; ciemnoczerwona. Drganie mięśni twarzy. Twarz zniekształcona, sina, z szeroko otwartymi ustami. Kurczowy ucisk w kości policzkowej. Suchość warg. Skurcze szczęk. Szczękościsk. Gorąco i zaczerwienienie twarzy.

7. Zęby

Tętniące i rwące bóle zębów, promieniujące od policzka do czoła, zwłaszcza po wyziębieniu na zimnym powietrzu lub rano, często z przekrwieniem głowy, gorącem i zaczerwienieniem twarzy, obrzękiem dziąseł oraz skurczami gardła. Ból zębów doprowadzający do rozpaczy; u osób wrażliwych, nerwowych i pobudliwych; powodujący kurczowe szarpnięcia palców, rąk, ramion i mięśni twarzy. Zęby wydają się zbyt długie. Ból zębów < od zimnego powietrza, rano. Ząbkowanie. Tętniący ból zęba jak przy zapaleniu okostnej. Bolesne ciągnięcie raz w jednym, raz w innym zębie, jakby ząb stawał się zmurszały. Ból zębów podczas pocenia się. Rwanie w dziąsłach, z brzęczeniem i uczuciem, jakby zęby były luźne. Zaciskanie zębów. Zgrzytanie zębami. Zęby pokryte śluzem.

8. Jama ustna

Suchość w jamie ustnej. Ślinotok o słonym smaku. Krwawa ślina. Piana na ustach. Cuchnący oddech, wyczuwalny przez chorego. Gorąco i drętwienie języka, jakby został oparzony. Język suchy, pokryty brunatnawym nalotem. Zaczerwienienie języka. Wydaje nieartykułowane dźwięki. Porażenie języka. Utrata mowy.

9. Gardło

Suchość i palące gorąco gardła. Kłująca suchość gardzieli. Zaciskanie gardła i niemożność przełykania płynów. Wydłużenie języczka.

10. Łaknienie

Utrata smaku. Wilczy głód z gwałtownym pragnieniem i niemożnością przełykania. Pragnienie, lecz jednorazowo wypija tylko niewielką ilość. Lęk przed piciem. Czkawka, zwłaszcza po posiłku (ze skurczami i burczeniem w brzuchu). Po posiłku: ból głowy, odurzenie, wielka udręka i smutek. Po piciu: drgawki.

11. Żołądek

Nudności przy ucisku nadbrzusza. Gorzkie odbijania. Odruchy wymiotne i wymioty z bólami tnącymi, wymuszającymi krzyk. Wymioty i odruchy wymiotne po kaszlu. Wodniste wymioty z zawrotami głowy. Wymioty śluzem (krwawym) i ciemnoczerwoną krwią, niekiedy z drgawkami, dławieniem, bólami w dołku podsercowym, wielkim wyczerpaniem i zimnem kończyn. Wymioty pokarmem natychmiast po posiłku, niekiedy z bardzo silnym bólem w dołku podsercowym. Skurcze (kolka) żołądka w okresowych napadach, > po wymiotach. Bolesna wrażliwość nadbrzusza na dotyk. Zapalenie żołądka z palącym bólem.

12. Brzuch

Tępe bóle w okolicy wątroby. Brzuch napięty, wzdęty, bolesny przy dotyku. Kurczowe i tnące bóle brzucha, niekiedy z towarzyszeniem wymiotów, bólów głowy i krzyków. Przeszywające bóle w okolicy pępka podczas chodzenia i oddychania. Ból mięśni brzucha jak od otarcia podczas kaszlu. Skurcze i burczenie w brzuchu z czkawką.

13. Stolec i odbyt

Zaparcie. Częste parcie na stolec, z niewielkimi i rzadkimi wypróżnieniami. Wodnista biegunka. Bezbolesna biegunka. Biegunka śluzowa. Biegunka u położnic. Stolec ma małą objętość. Mimowolne wypróżnienia wskutek porażenia zwieracza odbytu. Hemoroidy; obficie krwawiące.

14. Narządy moczowe

Zatrzymanie moczu z uciskiem w pęcherzu. Zatrzymanie moczu w połogu. Częste parcie na mocz, z wydalaniem małych ilości. Mocz obfity i przejrzysty jak woda. Mimowolne oddawanie moczu jak wskutek porażenia pęcherza.

15. Męskie narządy płciowe

Wzmożenie popędu płciowego, lubieżność; obnaża się. Impotencja.

16. Żeńskie narządy płciowe

Lubieżność; obnaża części płciowe. Lubieżna furia, bez wstydu. Pobudzony popęd płciowy bez pobudzenia wyobraźni. Miesiączka obfitsza. Zatrzymanie miesiączki. Zatrzymanie odchodów połogowych. Skurcze u kobiet ciężarnych, zwłaszcza podczas porodu. Gorączka połogowa. Krwotok maciczny jasną krwią. Krwotok maciczny bladą krwią, z drgawkami. Podczas miesiączki: majaczenie, obfite oddawanie moczu, pot i konwulsyjne drżenie. Przed miesiączką: skurcze histeryczne i napady śmiechu. Podczas miesiączki: konwulsyjne drżenie rąk i stóp; silny ból głowy; obfite pocenie się.

17. Narządy oddechowe

Nieżyt z nagromadzeniem śluzu w krtani i tchawicy, powodującym niewyraźną mowę i głos. Ciągły kaszel w pozycji leżącej, ustępujący po podniesieniu się. Napady kaszlu jak w krztuścu. Kurczowy kaszel w nocy, zwłaszcza w pozycji leżącej, niekiedy z zaczerwienieniem twarzy i wymiotami śluzem. Kaszel jest < w nocy (po północy), w spoczynku, podczas snu, na zimnym powietrzu, wskutek jedzenia i picia. Suchy, wstrząsający, łkający kaszel z bólem mięśni brzucha jak od otarcia. Suchy, kurczowy kaszel nocą (u osób starszych), wywołany ciągłym łaskotaniem w gardle (jakby podniebienie lub języczek były zbyt długie). Zielonkawa plwocina przy kaszlu. Kaszel z odkrztuszaniem krwi i drgawkami. Gwałtowny, kurczowy kaszel; krótkie kaszlnięcia następujące jedno po drugim, wywołane łaskotaniem w gardle, jakby zalegał w nim śluz; w ciągu dnia odkrztuszanie śluzu o słonym smaku albo jasnoczerwonej krwi zmieszanej ze skrzepami. Krwioplucie; krew jasnoczerwona, ze skurczami. Krwioplucie u alkoholików.

18. Klatka piersiowa

Powolny, rzężący oddech. Ucisk oraz utrudnione, rzężące oddychanie. Ucisk po p. stronie klatki piersiowej, z wielkim lękiem i dusznością podczas wchodzenia po schodach. Skurcze w klatce piersiowej z dusznością, zmuszające chorego do pochylenia się do przodu. Przeszywające bóle po bokach klatki piersiowej. (Zapalenie płuc.)

19. Serce

Ucisk, napięcie i lęk w okolicy przedsercowej. Ucisk serca z przemijającymi ukłuciami. Ból rwący i kłujący w sercu. Gwałtowne ukłucie w okolicy przedsercowej. Miejscowa bolesność na lewo od brodawki sutkowej, występująca naprzemiennie z ukłuciami. Bolesność i napięcie okolicy serca. Czynność serca gwałtowna; drżąca; nieregularna. Kołatanie serca; chory nie może poruszyć ciałem bez największego lęku; obawa przed uduszeniem lub omdleniem; nieugaszone pragnienie rano; częste, obfite wydalanie przejrzystego moczu. Tętno: pełne, twarde, silne; szybkie, przepuszczające uderzenia; wolne, małe; ledwie wyczuwalne.

20. Szyja i plecy

Liszajowate plamy na karku. Bóle pleców, zwłaszcza okolicy lędźwiowej, z obrzękiem stóp. Przeszywające bóle w lędźwiach i łopatkach.

22. Kończyny górne

Drżenie ramion i rąk, zwłaszcza wieczorem, po ruchu. Bolesne drętwienie i sztywność rąk. Obrzęk rąk. Pięści zaciśnięte, z przyciągnięciem kciuków do dłoni (podczas napadów drgawkowych). Karpologia (skubanie nakrycia łóżka lub twarzy). Palce wyglądają na zbyt grube i takie też się wydają. Ręce lekko porażone.

23. Kończyny dolne

Bolesne skurcze (przedniej części) ud oraz łydek, powodujące podkurczanie nóg. Zgorzelinowe plamy i pęcherzyki na nogach. Sztywność i osłabienie stawu kolanowego. Zimno i obrzęk stóp. Podkurczanie palców stóp podczas chodzenia i wchodzenia pod górę.

24. Objawy ogólne

Tnące rwanie i tępe ciągnięcie w kończynach i stawach. Kończyny zimne, drżące i zdrętwiałe. Konwulsyjne ruchy i drżenie niektórych kończyn albo całego ciała, niekiedy przy najmniejszej próbie przełknięcia płynu. Skurcze i drgawki (z wodnistą biegunką). Szarpnięcia stóp i rąk. Napady padaczkowe, niekiedy z sinym zabarwieniem i obrzmieniem twarzy, mimowolnym oddawaniem moczu, pianą na ustach, przyciągnięciem kciuków do dłoni, uczuciem głodu i gryzienia w dołku podsercowym, wytrzeszczem oczu, krzykami, zgrzytaniem zębami itd. Drgawki padaczkowe występujące naprzemiennie z napadami przekrwienia mózgu (napadem apoplektycznym). Drgawki przypominające taniec św. Wita. Drgawki z krzykami, wielką udręką, uciskiem w klatce piersiowej i utratą świadomości. Po drgawkach padaczkowych głęboki sen z chrapaniem. Niezwykły upadek sił. Napady omdlenia (powtarzające się). Wielkie osłabienie i niemoc. Uczucie lewitacji; jakby chodziło się w powietrzu i po powietrzu. Porażenie. Szarpnięcia ścięgien (subsultus). Większość objawów, w tym objawy główne, ujawnia się po jedzeniu lub piciu, a także wieczorem.

25. Skóra

Skóra sucha i szorstka. Skóra gorąca, sucha, krucha. Wysypka prosówkowa. Wysypka z suchych krostek, podobna do zlewnej ospy prawdziwej. Brunatnawe (lub zgorzelinowe) plamy na ciele, pojawiające się od czasu do czasu (jak w tyfusie plamistym). Częste, duże czyraki. Plamy i zgorzelinowe pęcherzyki na różnych częściach ciała. Wysypka wskutek nadużycia Belladonna. Krwawienie z owrzodzeń.

26. Sen

Senność jak w coma vigil. Opóźnione zasypianie lub bezsenność spowodowana nadmiernym pobudzeniem nerwowym albo wielką udręką, niekiedy z drgawkami i zrywaniem się. Nocna bezsenność. Dziecko łka i płacze przez sen, nie budząc się. Głęboki, śpiączkowy sen z drgawkami i mimowolnymi ruchami kończyn, zwłaszcza rąk. Podczas snu: karpologia; uśmiechnięta twarz; albo zrywanie się z przestrachem.

27. Gorączka

Dreszcze od głowy do stóp. Palące gorąco ciała, zwłaszcza głowy. Gorączka z napadami padaczki, wielkim osłabieniem, płomieniami przed oczami i przekrwieniem głowy, typu czwartaczkowego lub codziennego. Tętno szybkie (pełne, twarde), z nabrzmieniem żył (tętnic). Ogólne zimno całego ciała, wstępujące od stóp, przy gorącu twarzy. Nocne zimno rozchodzące się po plecach od okolicy krzyżowej. Gorąco wieczorem, z pragnieniem (napływem krwi do głowy) i gnilnym smakiem. Osłabiające pocenie się podczas snu. Zimny pot o kwaśnym zapachu. Pot głównie na nogach.