Hepar

sulphuris calcareum. Zanieczyszczony siarczek wapnia, przygotowywany przez prażenie w tyglu białej wewnętrznej warstwy muszli ostryg z czystym kwiatem siarkowym. Rozcierka.

Zastosowanie kliniczne

Ropień / Amauroza / Dławica piersiowa / Zaburzenia apetytu / Astma / Ropień dołu pachowego / Wykwity w obrębie brody / Zapalenie brzegów powiek / Czyraki / Dolegliwości piersi / Zapalenie oskrzeli / Dymienica / Oparzenia / Karbunkuł / Próchnica kości / Odmroziny / Błędnica / Przeziębienie / Zaparcie / Gruźlica / Owrzodzenie rogówki / zmętnienie rogówki / Kaszel / Krup / Zapalenie przepony / Biegunka / Dolegliwości ucha; polip ucha / Wyprysk / Rozedma / Róża / Dolegliwości oczu / Skłonność do ropienia / Obrzęki gruczołów / Krwioplucie / Hemoroidy / Ból głowy / Gorączka trawiąca / Opryszczka napletka / Choroba stawu biodrowego / Chrypka / Żółtaczka / Dolegliwości stawów / Zapalenie krtani / Upławy / Obrzęknięte wargi / Dolegliwości wątroby / Dolegliwości płuc / Toczeń / Wyniszczenie / Krwotok miesiączkowy / Bolesność jamy ustnej / Bolesność brodawek sutkowych / Dolegliwości jajników / Zapalenie przymacicza / Zapalenie opłucnej / Zapalenie płuc / Nudności i wymioty ciężarnych / Świąd rtęciowy / Dolegliwości odźwiernika / Ropień okołomigdałkowy / Rozpadliny / Reumatyzm / Szkarlatyna / Skrofuloza / Dolegliwości skóry / Podrażnienie rdzeniowe / Jęczmień / Ropienie / Kiła / Parcie naglące / Bolesność gardła / Pokrzywka / Kaszaki / Zanokcica / Krztusiec

Charakterystyka

„Wątroba siarkowa” to nazwa nadana przez dawnych chemików kilku związkom siarki, których barwa miała przypominać barwę wątroby. Przed czasami Hahnemanna Hepar sulphuris calcareum, siarczek wapnia, stosowano zewnętrznie przeciw świerzbowi, reumatyzmowi, dnie, wolu i obrzękom skrofulicznym. W 1794 roku Hahnemann zaproponował jego stosowanie wewnętrzne w celu zahamowania ślinotoku rtęciowego. Kilka lat później wypróbowano go (Teste uważa, że po raz pierwszy uczynił to dr Busch ze Strasburga) w astmie i gruźlicy płuc. Próby lekowe Hahnemanna oraz doświadczenie kliniczne w pełni potwierdziły trafność tej inspiracji. Hepar Hahnemanna nie jest identyczny ze zwykłym siarczkiem wapnia, ponieważ przygotowuje się go w szczególny sposób z muszli ostryg zamiast ze zwykłego wapna. Nie jest również identyczny pod względem składu ani właściwości z siarczanem wapnia (gipsem) Schüsslera. Jako chemiczne połączenie Calcarea carb. i Sulph. ma niektóre właściwości obu tych leków, lecz bardzo się od każdego z nich różni; choć ich porównywanie jest użyteczne, Hepar należy badać jako odrębną całość. Cechą, która bardziej niż jakakolwiek inna charakteryzuje przypadki Hepar, jest nadwrażliwość. Przenika ona cały obraz leku. „Każda dolegliwość skórna, w której występuje wielka wrażliwość na najlżejszy dotyk; chory nie znosi nawet zetknięcia ubrania z chorą okolicą ani dotykania jej w jakikolwiek sposób. Osutka przypominająca pokrzywkę, bolesna przy najlżejszym dotyku. Skóra trudno się goi; zapalenie skóry; bolesność wrażliwa na dotyk” — oto znakomita definicja tej cechy podana przez Guernseya w odniesieniu do skóry i dotyku. Nadwrażliwość nie ogranicza się jednak do dotyku: występuje nadmierna wrażliwość na powietrze; chory nie znosi najmniejszego przeciągu, a przypadkowe wysunięcie ręki spod pościeli powoduje pogorszenie; występuje także wrażliwość na hałas i zapachy. Umysł jest nie mniej „drażliwy” niż ciało. „Niezadowolenie z siebie i innych; marzycielski, posępny nastrój, rodzaj dzikiej złośliwości, jak gdyby można było z zimną krwią zamordować człowieka (nawet u osób zazwyczaj pogodnych i życzliwych)”. Słowa te pochodzą od Teste’a, który twierdzi, że usuwał te objawy za pomocą Hepar. Chory jest drażliwy i gniewny; ma ochotę zabić każdego, kto go obrazi. Innym przejawem nadwrażliwości Hepar jest reakcja na ból: najlżejszy ból powoduje omdlenie. Występuje także nadmierna pobudliwość serca. Wrażliwość na zimne powietrze dotyczy zwłaszcza suchego zimna, jak u Acon. i Bry. Odróżnia to lek od Nat. sulph. w astmie, u którego występuje < od wilgotnego zimna (Nat. sulph. jest typowym lekiem hydrogenoidalnym Grauvogla), a także potwierdza jego zastosowanie w krupie. Krup Hepar przebiega z dość wilgotnym kaszlem, świstami i rzężeniem. Kaszel, jak gdyby śluz miał się odkrztusić, lecz do tego nie dochodzi. Krup Hepar występuje wczesnym rankiem (Acon. wieczorem). Najmniejszy powiew zimnego powietrza lub jakiekolwiek odkrycie ciała powoduje < kaszlu. Inną cechą Hepar jest uczucie drzazgi lub ości w gardle. Hepar jest wskazany w ropniu okołomigdałkowym z pulsującym bólem, gdy ropienie jest bliskie. Charakterystyczne są bóle pulsujące i kłujące z ogólnym dreszczem wstrząsającym. Związek Hepar z procesem ropienia jest bardzo wyraźny. Lek odpowiada zarówno ogólnemu stanowi gorączki trawiącej, jak i miejscowemu procesowi ropienia. Wyleczyłem kiedyś za pomocą Hep. 6 przypadek ropnia dołu pachowego z dużym nagromadzeniem ropy. Cały ropień wchłonął się bez samoistnego otwarcia. W artykule opublikowanym w Minneap. Hom. Mag., ii. 292, L. P. Foster rozróżnia działanie Hepar, Calc. sul. i Kali sul. na tkanki. Kali s. działa na naskórek; Hepar — na układ gruczołów limfatycznych, skórę i błonę śluzową dróg oddechowych; Calc. s. działa podobnie jak Hep., lecz głębiej. Hep. działa na ropnie przed ich otwarciem, Calc. s. — po otwarciu. Foster wyleczył za pomocą Calc. s. w wysokiej potencji kobietę mającą „kilka dużych owrzodzeń w okolicy pośladkowej, o średnicy 3 cali i głębokości 3/4 cala, odsłaniających kość”. Ból ustał natychmiast, a leczenie zakończyło się po dwóch miesiącach. Calc. s. odpowiada ropniowi okołomigdałkowemu po jego otwarciu, Hep. — przed otwarciem. W związku z tym warto omówić relację Hep. do Mercurius. Intuicja Hahnemanna pozwoliła mu dostrzec w Hepar antidotum na zatrucie rtęcią; lek ten nadal pozostaje głównym antidotum zarówno na skutki dużych dawek, jak i na nadmierne działanie potencji. Silic. i Merc. są lekami niezgodnymi, lecz jeśli pomiędzy nimi poda się Hepar, nie wystąpią żadne nieprzyjemne skutki. Lek ten stosuje się po Merc., gdy tamten przestaje pomagać albo spowodował pogorszenie, w reumatyzmie, ropniu okołomigdałkowym, czyrakach i procesach ropnych. W przypadku wyprysku sromu u jedenastoletniej dziewczynki, trzy miesiące po rozpoczęciu dojrzewania, gdy okolica była zaczerwieniona i swędząca, podano Merc., po czym wysypka pokryła całe ciało; następnie podano Hep., który natychmiast usunął wszystkie zmiany. „Poci się dniem i nocą, bez ulgi”. Lek znosi nadwrażliwość Merc. na warunki atmosferyczne. W czasach powszechnej terapii rtęciowej jedną z najważniejszych rzeczy, których musiał unikać chory poddawany takiej „kuracji”, było narażenie na wychłodzenie. Hepar cechuje taka sama wrażliwość na wychłodzenie oraz skłonność do przeziębiania się przy każdym narażeniu. Katar; nos obrzęknięty i bolesny przy dotyku, szczególnie po wewnętrznej stronie skrzydełek. Charakterystyczny jest wiercący ból u nasady nosa z objawami nieżytowymi lub bólem głowy. Krupowe zapalenia gardła, narządów oddechowych, jelit i nerek — w istocie zarówno błon śluzowych, jak i skóry. Owrzodzenia skóry mają swoisty charakter. Guernsey opisuje je następująco: „Owrzodzenia z krwistą ropą; z ropą o kwaśnym zapachu; z cuchnącą ropą; owrzodzenia gnilne; z zaczerwienieniem wokół; z drobnymi krostkami wokół — dziesięć, dwanaście, a nawet pięćdziesiąt może otaczać duże owrzodzenie, które niekiedy szerzy się wskutek zlewania się tych małych krostek. Bolesne; bolesne na brzegu; ropiejące; z bólem jak przy obolałości; trudno się gojące; objęte stanem zapalnym; swędzące; wyglądające jak bryła ołowiu z otworem; owrzodzenia rakowate”. Zapach „jak stary ser” jest bardzo charakterystyczny dla owrzodzeń i wydzielin Hep. Na uwagę zasługuje świąd Hep.; występuje on w związku z żółtaczką. Lek wyleczył przypadki świądu, szczególnie pochodzenia rtęciowego. W obrębie narządów oddechowych występują napady duszności z uczuciem uduszenia (w krupie dziecko dławi się podczas napadów kaszlu i występuje nasilone rzężenie). Lek odpowiada wielu przypadkom astmy i krztuśca. Oddech ze śluzowym rzężeniem; odkrztuszanie rano, brak wieczorem; kaszel z odkrztuszaniem w dzień, bez odkrztuszania w nocy (w krupie odkrztuszanie nie występuje nocą, lecz tylko w dzień); duszące napady kaszlu; głos cichy i słaby (Guernsey). Występuje częściowo porażenny stan odbytnicy i pęcherza moczowego, nieco podobny do obrazu Alumina. Oddanie stolca przychodzi z wielką trudnością, nawet gdy stolec jest gliniasty i miękki. U dzieci występują cuchnące stolce oraz kwaśny zapach ciała. Kwaśne stolce są również bardzo wyraźne w biegunce; można je rozpatrywać łącznie z pragnieniem kwaśnych pokarmów charakterystycznym dla Hepar. Mikcja jest utrudniona; chory musi przez chwilę czekać, zanim mocz zacznie płynąć, po czym przez wiele dni wypływa on powoli. Chory nigdy nie może dokończyć oddawania moczu; wydaje się, jakby pewna ilość moczu zawsze pozostawała w pęcherzu moczowym. Mocz kapie pionowo w dół. Jest bardzo gryzący. Dolegliwości występują podczas mikcji i po niej. Nocne polucje. Wypływ wydzieliny gruczołu krokowego o dowolnej porze oraz podczas oddawania stolca. Dolegliwości narządów płciowych występujące po prawej stronie. Hepar jest jednym z wielkich leków przeciwpsorycznych. W swoim dziele „Medycyna doświadczenia” Hahnemann wspomina o wykwitach przypominających świerzb, wywoływanych przez Hepar, oraz o leczniczym działaniu tego leku w świądzie pracowników przemysłu wełnianego. Lek jest odpowiedni dla: skazy psorycznej i skrofulicznej. Osób osłabionych. Wielkiej skłonności do ropienia. Skrofulicznych, niezwykle gniewliwych dzieci. Osób o ociężałej, limfatycznej konstytucji; jasnych włosach i cerze, powolnych, z miękkimi i wiotkimi mięśniami. Powolnych, ociężałych konstytucji z wiotkimi tkankami i jasnymi włosami; wielkiej wrażliwości owrzodzeń, wykwitów i zajętych okolic na najlżejszy kontakt. (Stany te różnią się od typu Sulph.: szczupłego, przygarbionego; wyglądającego niechlujnie, z niechęcią do ciepła). Objawy mają <: w nocy; przy budzeniu się; podczas wydmuchiwania nosa; od zimna w ogóle; przy zimnej, suchej pogodzie; wskutek wychłodzenia poszczególnych części ciała; wskutek otarcia naskórka; po odkryciu głowy; wskutek urazów chirurgicznych w ogóle; podczas leżenia na bolesnym boku; od światła dziennego; od ucisku zewnętrznego; wskutek nadużywania rtęci; podczas snu; przy przełykaniu, szczególnie pokarmu (zajęte okolice są tak tkliwe); podczas oddawania moczu; przy bezchmurnej, ładnej pogodzie; przy suchej pogodzie; od najmniejszego wiatru. Objawy mają >: po owinięciu głowy; od ciepła w ogóle; gdy powietrze jest ciepłe; przy wilgotnej i deszczowej pogodzie; po ciepłym otuleniu ciała; wskutek jedzenia (uczucie komfortu po jedzeniu jest bardzo charakterystyczne). U Hepar występuje wyraźna okresowość: codziennie; co cztery tygodnie (napad porażenia); co cztery miesiące (strupiaste wykwity na głowie); każdej zimy (zanokcice); wiosną i jesienią — napady żółciowe. Hep. oddziałuje na zgięcia łokciowe i doły podkolanowe. W dolegliwościach oczu chory lubi mieć je lekko osłonięte. Poniższy przypadek został wyleczony przez Hep. po niepowodzeniu Sul. i Calc. Krostkowe zapalenie lewego oka, > przy szczelnym osłonięciu oka miękką tkaniną, < rano, > w miarę upływu dnia. Krostki otaczają chore oko.

Zależności

Działanie znoszą: Acet. ac., Bell., Cham., Sil. Znosi działanie: metali, a zwłaszcza preparatów rtęciowych, Nit. ac., Calc., Iod., Kali iod. oraz oleju z wątroby dorsza. Usuwa osłabiające następstwa Ether. Zgodny z: Aco., Arn., Bell., Lach., Merc., Nit. ac., Sil., Spo., Zinc. Uzupełnia: Calend. w urazach. Porównać: Przy > pod wpływem ciepła: Ars., Calc., Nux v., Nux mos., Pso., Sil., Mag. m. Przy niechęci do mycia się: Ant. c., Clem., Rhus, Sep., Spi., Sul. Przy niechęci do dotyku: Ant. c., Ant. t., Cin., Sil., Thu. Przy drażliwości serca: Cact., Pho. W ropieniu: Sil., Luet. (kolejno występujące ropnie), Calc. s., Merc. Każde drobne zadrapanie ropieje: Merc., Cham., Sil., Lyc. Płacze podczas kaszlu: (Arn. — przed kaszlem i po nim; Bell. — po kaszlu). Uczucie ostrej drzazgi lub ości: Arg. n., Nit. ac., Sil., Fl. ac., Merc., Alm. Pospieszna mowa i czynności: Bell. (pospieszna mowa, pospieszne picie), Lach., Dulc., Sul. Drobne krostki wokół oka: Euphras., Phos. Krup: Aco. (po Aco. stosuje się Hep.; przy Aco. chory jest niespokojny, ma wysoką gorączkę i utrudnione oddychanie); Spo. (suchy, twardy kaszel; skąpe odkrztuszanie lub jego brak; budzi się ze snu, dusząc się, < przed północą; Hep. < po północy); Bro., Iod. Zaparcie: Alm., Bry., Nux, Nat. c. Kwaśne stolce: Mag. c., Calc., Rhe. Bóle = omdlenie: Cham., Val., Verat. Wrażliwość owrzodzeń itd.: Lach. (brak wrażliwości — Graph.). Teste zalicza Hep. do swojej grupy Pulsatilla, wraz z Sil., Calc., Graph. i Phos.

Przyczyny

Zimne, suche wiatry. Urazy. Rtęć. Zahamowane wykwity.

1. Umysł

Smutek i pragnienie płaczu. Dojmujący lęk i skrajna obawa, zwłaszcza wieczorem, czasem nasuwające myśl o samobójstwie. Zły humor; niechęć nawet do widoku przyjaciół. Nadmierna drażliwość. Irytacja i gniew, z pospieszną mową oraz nadmiernym osłabieniem pamięci. Najmniejszy powód go drażni i wprawia w niezwykle gwałtowne wzburzenie. Rodzaj wściekłej złości, jak gdyby mógł z zimną krwią zamordować człowieka. Gniew; bez wahania zabiłby człowieka, który go obraził, lecz rozsądek go powstrzymuje. Widzenia rano, w łóżku.

2. Głowa

Zawroty głowy przy poruszaniu głową, a także podczas jazdy powozem lub wieczorem, z nudnościami. Uczucie chlupotania w głowie. Zawroty głowy z utratą zdolności myślenia i zamgleniem wzroku. Ból głowy rano, wywoływany najmniejszym wstrząsem (< od każdego stłuczenia). Ból głowy w nocy, przy poruszaniu oczami; czoło zdaje się rozrywać. Ból głowy, jak gdyby wbijano w nią gwóźdź. Wiercący ból głowy, biegnący od zewnątrz do wewnątrz, w prawej skroni; po jednej stronie głowy; u nasady nosa po przebudzeniu ze snu; < od ruchu i schylania się. Ucisk w jednej połowie głowy, jak od czopa lub tępego gwoździa, w nocy i po przebudzeniu rano; < przy poruszaniu oczami i schylaniu się; > po wstaniu oraz od ciasnego obwiązania głowy. Ucisk w skroniach i na szczycie głowy, z kołataniem serca wieczorem. Napięcie nad nasadą nosa. Ból w czole jak przy czyraku, od północy do rana. Ból jak od owrzodzenia w głowie, bezpośrednio nad oczami, każdego wieczoru albo nocą w łóżku. Przeszywające bóle w głowie, zwłaszcza po przebywaniu na świeżym powietrzu, przy schylaniu się lub w nocy, jak gdyby głowa miała pęknąć. Kłujący ból w głowie, zwłaszcza u nasady nosa, każdego ranka. Wypadanie włosów, z bardzo tkliwymi, bolesnymi krostami i dużymi łysymi plackami na skórze głowy; wrażliwość skóry głowy na dotyk, z pieczeniem i świądem rano po wstaniu (po nadużyciu rtęci). Zimny pot na głowie. Zimny, lepki, kwaśno pachnący pot, głównie na głowie i twarzy, z niechęcią do odkrywania się; < od najmniejszego wysiłku i w nocy; > od ciepła i spoczynku. Skłonność do przeziębiania się przy odkrywaniu głowy. Guzki na głowie, przy dotyku bolesne jak od otarcia; > od ciepłego nakrycia głowy i od potu. Wilgotne strupy na głowie, z bolesnością i cuchnącym zapachem; po wstaniu rano silnie swędzą i bolą przy drapaniu. Głowa odgięta do tyłu, z obrzękiem poniżej krtani, gwałtownym tętnieniem tętnic szyjnych i rzężącym oddechem (w krupie).

3. Oczy

Ból, jak gdyby oczy wciskano lub wciągano w głąb głowy. Poruszanie oczami bolesne i utrudnione. Gorąco, ucisk i przeszywające bóle w oczach. Tętnienie w oku i wokół niego. Ucisk w oczach jak od ciała obcego (piasku). Ból jak od owrzodzenia bezpośrednio nad okiem, każdego wieczoru. Zapalenie oczu i powiek, czasem różowate, z bólem jak od stłuczenia i otarcia przy dotyku. Krostki nad oczami i na powiekach. Plamki i owrzodzenia rogówki. Nocne łzawienie i sklejanie się powiek. Skurczowe zamykanie powiek (w nocy). Oczy wysunięte. Zamglenie wzroku podczas czytania. Światłowstręt w dzień i przy świetle świecy. Oczy bolą od jasnego światła dziennego przy poruszaniu nimi. Niewyraźne widzenie wieczorem przy świetle świecy, występujące naprzemiennie z wyraźnym widzeniem. Przedmioty wydają się czerwone.

4. Uszy

Nagły, przeszywający ból uszu. Przeszywające bóle uszu przy wydmuchiwaniu nosa. Huk w uchu podczas wydmuchiwania nosa. Gorąco, zaczerwienienie i świąd uszu. Świąd ucha zewnętrznego. Wypływ ropy z uszu, czasem cuchnącej. Strupy za uszami i na nich. Niedosłuch z tętnieniem i brzęczeniem w uszach, zwłaszcza wieczorem w łóżku. Zwiększona ilość woskowiny.

5. Nos

Zapalenie, zaczerwienienie i obrzęk nosa. Ból nosa jak od stłuczenia i otarcia przy dotyku. Ból palący jak od owrzodzeń i strupów w nozdrzach. Krwawienie z nosa rano i po śpiewaniu. Brak węchu albo jego wzmożenie. Katar, głównie jednostronny, z szorstkością w gardle, zapalnym obrzękiem nosa, gorączką albo bolesnym znużeniem wszystkich kończyn.

6. Twarz

Twarz żółta, z niebieskimi obwódkami wokół oczu. Twarz piekąca, ciemnoczerwona. Nocne gorąco twarzy. Różowate zapalenie i obrzęk twarzy oraz policzków, z kłującym napięciem i wysiewem pęcherzyków. Bóle ciągnące i rwące, rozpoczynające się w policzkach i rozchodzące się do uszu oraz skroni. Bóle kości twarzy przy dotykaniu bolesnych miejsc. Krostki na czole, znikające na świeżym powietrzu. Obrzęk warg, z napięciem i bólem przy dotyku. Wykwity w kącikach ust. Owrzodzenie w kąciku ust. Owrzodzenie spoidła warg. Środkowa część dolnej wargi pęka. Pęcherze (czyraki) na wargach, brodzie i szyi, bolesne przy dotyku. Łuszczące się wykwity na twarzy, bardzo bolesne przy dotyku. Pęcherzyki na brodzie. Przeszywające bóle w stawie żuchwowym przy otwieraniu ust.

7. Zęby

Ból zębów ze zrywającymi i ciągnącymi bólami, < od zaciskania zębów, jedzenia i przebywania w gorącym pomieszczeniu. Rozchwianie zębów. Zęby z ubytkami wydają się zbyt długie. Obrzęk i zapalenie dziąseł, bolesnych przy dotyku. Owrzodzenie dziąseł i jamy ustnej, o dnie przypominającym słoninę. Dziąsła i jama ustna łatwo krwawią.

8. Jama ustna

Nagromadzenie wody w jamie ustnej. Nadmierne ślinienie, odchrząkiwanie śluzu. Koniec języka jest bardzo bolesny i sprawia wrażenie otartego. Głos ochrypły, mowa pospieszna.

9. Gardło

Bolesność gardła, jak gdyby tkwił w nim kołek albo wewnętrzny guz. Bolesne drapanie w gardle, z trudnością mówienia i połykania śliny. Odchrząkiwanie śluzu. Przeszywające bóle w gardle, sięgające nawet do uszu, jak od drzazg, podczas połykania, kaszlu, oddychania i obracania głowy. Gwałtowny ucisk gardła, z niebezpieczeństwem uduszenia. Połykanie utrudnione i prawie niemożliwe bez wielkiego wysiłku. Suchość w gardle. Obrzęk migdałków.

10. Apetyt

Utrata apetytu. Gorzki smak w ustach i gorzki smak pokarmów. Ziemisty i gorzki smak w gardle, przy zachowaniu naturalnego smaku pokarmów. Gwałtowne pragnienie. Niezwykły głód przed południem. Wilczy głód. Pragnienie wyłącznie kwaśnych pokarmów, wina, kwaśnych i wyrazistych substancji albo silnie przyprawionych potraw. Niechęć do tłuszczu. Pragnienie wina.

11. Żołądek

Odbijanie z uczuciem pieczenia w gardle. Pieczenie w żołądku. Napady nudności, czasem z uczuciem zimna i bladością. Nudności ze skłonnością do wymiotów rano. Kwaśne, żółciowe, zielonkawe albo śluzowo-krwiste wymioty. Częsty i łatwo występujący rozstrój żołądka. Ucisk w żołądku nawet po zjedzeniu bardzo małej ilości pokarmu. Ucisk w żołądku, jak gdyby znajdował się w nim ołów. Obrzęk okolicy żołądka z bólami uciskowymi. Ucisk, wzdęcie i uczucie, jak gdyby coś ciężko uciskało nadbrzusze, z niemożnością dalszego siedzenia i znoszenia ciasnej odzieży.

12. Brzuch

Przeszywające bóle w okolicy śledziony. Kłucia w śledzionie podczas chodzenia. Przeszywające bóle w okolicy wątroby, zwłaszcza podczas chodzenia. Rano ból jak od stłuczenia. Kurcze i bóle ściągające w brzuchu. Uczucie gwałtownego szarpania jak pazurami w okolicy pępkowej, z nudnościami, niepokojem i gorącem policzków. Bóle tnące. Ból brzucha jak od owrzodzenia. Przeszywające bóle brzucha, zwłaszcza po lewej stronie. Obrzęk i ropienie węzłów pachwinowych (dymienice). (Burczenie w brzuchu.). Zatrzymanie gazów i utrudnione ich oddawanie, zwłaszcza rano.

13. Stolec i odbyt

Zaparcie; kał twardy i suchy. Utrudnione oddawanie skąpego, miękkiego stolca, z naglącym parciem i bolesnym parciem na stolec. Biegunka kałowa z bólami tnącymi. Biaława biegunka o kwaśnawym zapachu, zwłaszcza u dzieci. Wypróżnienia dyzenteryczne, zielonkawe albo gliniaste, z wydalaniem krwistego śluzu. Po wypróżnieniu ból jak od otarcia i posokowata wydzielina z odbytu. Krwawienie z odbytnicy przy miękkim stolcu. Pieczenie w odbytnicy. Wypadanie guzków krwawniczych z odbytnicy. Pot w okolicy krocza.

14. Narządy moczowe

Mocz oddawany powoli, mętny, z białawym osadem. Mocz oddawany powoli i z trudnością; skapuje pionowo w dół. Obfite wydzielanie bladego moczu, z uciskiem na pęcherz. Mocz gryzący, żrący (nadżerający napletek) albo blady i wodnisty, bądź ciemnoczerwony i gorący. Nocne oddawanie moczu. Moczenie łóżka (w nocy). Wydalanie krwi po oddaniu moczu. Pieczenie w cewce moczowej podczas mikcji. Kłucia w cewce moczowej. Zaczerwienienie i zapalenie ujścia cewki moczowej. Wydzielina śluzowa z cewki moczowej.

15. Męskie narządy płciowe

Osłabienie narządów płciowych. Świąd prącia (żołędzi, wędzidełka). Szczypanie, otarcie i sączenie między udem a moszną. Rakowate owrzodzenie napletka. Bolesne erekcje, podobne do kurczu i wywołujące napięcie. Brak popędu płciowego i erekcji. Słabe erekcje podczas stosunku. Pobudzenie narządów płciowych jak przed wytryskiem. Wypływ wydzieliny gruczołu krokowego, zwłaszcza po oddaniu moczu i podczas utrudnionego wypróżnienia.

16. Żeńskie narządy płciowe

Otarcie sromu i skóry między udami. Przekrwienie macicy. Podrażnienie lewego jajnika, z obrzękiem i wielką wrażliwością. Krwawienie między miesiączkami, ze wzdęciem brzucha. Miesiączka nadmiernie opóźniona i skąpa. Upławy ze szczypaniem sromu. Rakowate owrzodzenie piersi, z kłująco-palącym bólem brzegów i zapachem starego sera. Świąd brodawek sutkowych.

17. Narządy oddechowe

Chrypka. Ból i bardzo znaczna wrażliwość krtani (na zimno), ze słabym, szorstkim głosem, wychudzeniem, gorączką hektyczną i bezsennością. Rzężący oddech (podczas snu). Obrzęk poniżej krtani. Szorstkość w gardle. Krup z obrzękiem pod krtanią. Stały ból krtani, < przy ucisku, mówieniu, kaszlu i oddychaniu. Osłabienie narządów mowy i klatki piersiowej, utrudniające głośne mówienie. Kaszel wywołany podrażnieniem lub bólem krtani. Łaskotanie w gardle jak od pyłu, wywołujące kaszel głęboki, świszczący, z odkrztuszaniem wyłącznie rano śluzu, krwistej plwociny lub wydzieliny podobnej do ropy, na ogół o kwaśnym albo słodkim smaku. Kaszel głęboki i głuchy, wywołany trudnością w oddychaniu. Gwałtowny, duszący kaszel z odruchami wymiotnymi. Kaszel podobny do krztuścowego. Kaszel po piciu. Suchy kaszel wieczorem, wskutek przeziębienia którejkolwiek części ciała albo podczas leżenia w łóżku. Kaszel gorszy od wieczora do północy. Kaszel wywołany wychłodzeniem kończyny; jedzeniem lub piciem czegokolwiek zimnego; zimnym powietrzem; leżeniem w łóżku; mówieniem, płaczem. Napady suchego, szorstkiego i głuchego kaszlu, z dojmującym lękiem i uczuciem duszenia się, często kończące się łzawieniem. Szczekający kaszel. Kaszel z odpluwaniem krwi. Kaszel z obfitym odkrztuszaniem śluzu. Dzwonienie i ból w głowie podczas kaszlu, jakby głowa miała pęknąć. Kichanie po kaszlu. Zapalenie oskrzeli.

18. Klatka piersiowa

Niespokojny, chrapliwy, świszczący oddech, z niebezpieczeństwem uduszenia się przy leżeniu. Bolesność klatki piersiowej. Napady duszenia się, zmuszające chorego do odrzucania głowy do tyłu. Duszność. Osłabienie klatki piersiowej; chory nie może mówić z powodu osłabienia. Lepki śluz w klatce piersiowej. Skurczowe zwężenie klatki piersiowej. Częsta potrzeba głębokiego oddychania, jak po biegu. Przeszywania w klatce piersiowej podczas oddychania i chodzenia. Krosty i czyraki na klatce piersiowej, z przeszywającymi kłuciami oraz bólem jak po otarciu przy dotknięciu zmienionego miejsca.

19. Serce

Gwałtowne kołatanie serca, z delikatnymi kłuciami w sercu i l. połowie klatki piersiowej. Podrażliwość serca.

20. Szyja i plecy

Obrzęki na szyi, bolesne przy dotyku. Gwałtowne tętnienie tętnic szyjnych. Piekący, przeszywający ból w okolicy lędźwiowej. Ból lędźwi jak po stłuczeniu, rozciągający się na uda. Przeszywania i ciągnięcie w plecach, między łopatkami oraz w mięśniach szyi. Kłucia i bóle reumatyczne pleców. Nocne napięcie pleców przy obracaniu się w łóżku. Cuchnący pot pod pachami. Ropienie węzłów pachowych.

22. Kończyny górne

Ból kości ramienia (humeri) jak po stłuczeniu. Artretyczny obrzęk dłoni, palców i stawów palców, z gorącem, zaczerwienieniem oraz bólem jak przy zwichnięciu podczas ruchu. Skóra dłoni popękana, szorstka i sucha. Ziarnista wysypka na dłoniach i nadgarstkach. Pokrzywka na dłoniach i palcach. Zimny pot dłoni. Mrowienie w opuszkach palców. Świąd dłoniowej powierzchni rąk. Tłuszczak na szczycie łokcia. Łatwe zwichanie palców. Palce jak martwe. Zastrzał.

23. Kończyny dolne

Ból pośladków przy siadaniu. Czyraki na pośladkach. Ból ud jak po stłuczeniu. Bolesne napięcie ud, uniemożliwiające sen. Częste, nagłe osłabienie kończyn podczas chodzenia. Bolesność stawu biodrowego, jak po skręceniu podczas chodzenia. Ból kolana jak po stłuczeniu. Kłucia w obu piętach. Mrowienie w palcach stóp. Piekący, kłujący ból palców stóp. Obrzęk kolan. Kurcze łydek, podeszew stóp i palców stóp. Pieczenie stóp. Obrzęk stóp i kostek, z trudnością oddychania. Czerwony, reumatyczny obrzęk kostek, z bólem nasilającym się w nocy. Pęknięcia skóry stóp. Przeszywania w nagniotkach.

24. Objawy ogólne

Rwące lub porażenne ciągnięcia w kończynach, zwł. rano podczas chodzenia. Osłabienie wszystkich kończyn. Bóle jak od otarcia lub stłuczenia w różnych miejscach, przy ich dotykaniu. Bóle reumatyczne kończyn i przeszywania w stawach. Artretyczne obrzęki z gorącem, zaczerwienieniem i bólami jak przy zwichnięciu. Obrzęk, zapalenie i owrzodzenie gruczołów. Pojawianie się lub nasilenie bólów w nocy, zwł. podczas dreszczy. Wychudzenie, niekiedy z dojmującym lękiem, rozdrażnieniem, dreszczami w plecach, zaczerwienieniem policzków, bezsennością, &c. Osłabienie fizyczne i drżenie po paleniu tytoniu albo podczas chodzenia na świeżym powietrzu, z uczuciem gorąca i lękiem. Napad omdlenia, zwł. wieczorem, wskutek umiarkowanych bólów.

25. Skóra

Zapalenia typu róży, nawet z obrzękiem i pęcherzykami. Żółtawe zabarwienie skóry, zwł. twarzy, z żółtawym zabarwieniem twardówek i moczem czerwonym jak krew. Żółtaczka z silnym świądem. Piekący świąd ciała; po drapaniu pojawiają się białe pęcherzyki. Pokrzywka. Wykwity krostkowe i guzkowe, bolesne przy dotyku. Niezdrowa skóra; każde uszkodzenie wykazuje skłonność do ropienia i owrzodzenia. Sprzyja ropieniu. Pęknięcia skóry. Gnilne owrzodzenia o zapachu starego, zepsutego sera, łatwo krwawiące, z przeszywaniami, uczuciem gryzienia (zwł. w nocy) albo z piekącymi i pulsującymi bólami. Owrzodzenia rakowe. Ropienia; zwł. po wcześniejszych zapaleniach. Zastrzał. Próchnica kości.

26. Sen

Silna potrzeba snu rano i wieczorem, z konwulsyjnym ziewaniem. Niespokojny sen, z głową odchyloną do tyłu. Długotrwały sen z otępieniem, jak w letargu. Bezsenność spowodowana wielkim napływem myśli. Sny o ogniu, chorobie, niebezpieczeństwie, broni palnej, &c. W nocy dolegliwości żołądkowe, ból głowy, niepokój, zrywania kończyn i suche gorąco. Wzdrygnięcia w nocy podczas snu, jak z braku powietrza, ze łzami i wielkim, dojmującym lękiem. Chory budzi się w nocy z erekcją i naglącym parciem na mocz. Bok, na którym chory leży w nocy, staje się boleśnie obolały; musi zmienić pozycję.

27. Gorączka

Tętno twarde, pełne, przyspieszone; chwilami przerywane. Wzdryganie się i dreszcze, zwł. na świeżym powietrzu. Dreszcze ze szczękaniem zębów i zimnem dłoni oraz stóp, po których następują gorąco i pot, zwł. na klatce piersiowej i czole, przy niewielkim pragnieniu. Dreszcze wieczorem, o godz. 18 lub 19. Uczucie zimna i gorąco występujące naprzemiennie w ciągu dnia, ze światłowstrętem. Dreszczowość w nocy, w łóżku, z nasileniem wszystkich objawów. Gorycz w ustach, następnie dreszcze z pragnieniem; godzinę później gorąco ze snem, po czym wymioty i ból głowy. Suche gorąco w nocy. Uderzenia gorąca z potem. Piekące, gorączkowe uczucie gorąca, z zaczerwienieniem twarzy i gwałtownym pragnieniem. Silna skłonność do pocenia się w dzień przy najmniejszym wysiłku i najmniejszym ruchu. Obfite pocenie się dniem i nocą. Pot łatwo występujący w ciągu dnia, zwł. wskutek wysiłku umysłowego. Nocny pot. Pot rano. Pot nocny i poranny, z pragnieniem. Lepki, kwaśny pot. Zimny, wilgotno-lepki, kwaśny albo cuchnący pot. Gorączka przerywana; najpierw napady dreszczy, następnie pragnienie, a godzinę później silne gorąco z przerywanym snem.