Apis

Apium virus. Jad pszczoły miodnej. N. O. Insecta. Nalewki sporządza się z całej pszczoły oraz z rozcieńczeń jadu w alkoholu.

Zastosowanie kliniczne

Ropień / Kostki, obrzęk / Apopleksja / Astma / Pęcherz moczowy, schorzenia / Karbunkuł / Wrzód twardy / Zaparcie u niemowląt karmionych piersią / Biegunka / Błonica / Rany sekcyjne / Puchlina / Ucho, róża / Róża / Rumień guzowaty / Oczy, schorzenia; zapalenie nerwu wzrokowego / Stopy, pieczenie / Zgorzel / Dna moczanowa / Ręce, obrzęk / Serce, schorzenia / Wykwity od gorąca / Zapalenie kaletki przedrzepkowej / Wodogłowie / Płyn w jamie opłucnej / Urazy / Gorączka przerywana / Podrażnienie / Zazdrość, następstwa / Stawy / Zapalenie błony maziowej / Nerki, choroba Brighta / Wargi sromowe, zapalenie / Zapalenie krtani / Liszaj / Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych / Miesiączka, zaburzenia / Pokrzywka / Nos, zaczerwienienie / Operacje, następstwa / Jajniki, ból; zapalenie; guzy / Zastrzał / Łuszczka rogówki / Zapalenie otrzewnej / Zapalenie żył / Zapalenie opłucnej / Zapalenie gruczołu krokowego / Rany kłute / Potówki czerwone / Reumatyzm / Płonica / Samogwałt / Zahamowane wykwity, następstwa / Sykoza / Kiła / Gardło, bolesność / Język, obrzęk; owrzodzenie / Tchawica, podrażnienie / Guzy / Tyfus plamisty / Zapalenie cewki moczowej / Mocz, nieprawidłowości / Szczepienie / Żylaki / Ospa prawdziwa / Rany

Charakterystyka

Dobrze znane następstwa użądlenia pszczoły — pieczenie oraz ból kłujący i przeszywający z nadmiernym obrzękiem — stanowią główne objawy kluczowe do stosowania tego leku w bardzo różnorodnych stanach. Ponadto występuje wielka wrażliwość powierzchni ciała na dotyk. Ogólna bolesność: „każdy włos boli przy zetknięciu”. Wielkie osłabienie, jak po ciężkiej pracy; chory musi się położyć. Uczucie zmęczenia i potłuczenia. Wielki niepokój i ciągłe wiercenie się (niepokój Arsen. wynika bardziej z lęku psychicznego). Drżenie, szarpnięcia i drgania. Jedna połowa ciała drga, druga jest bezwładna lub porażona. Porażenie połowicze. Apis jest lekiem bardziej prawostronnym; objawy przechodzą z prawej strony na lewą (Rhus z lewej na prawą) oraz z góry ku dołowi. Podczas mimowolnej próby lekowej Apis u kobiety (czterdziestoletniej, silnej, rumianej, o pełnej budowie), która hodowała pszczoły i była często żądlona bez następstw ogólnoustrojowych, oprócz objawów lepiej znanych odnotowano sporadycznie następujące znamienne i osobliwe objawy (New. Eng. Med. Gaz., listopad 1887): sztywność żuchwy, wkrótce przechodząca w poczucie całkowitego jej unieruchomienia. Sztywność ta obejmowała język i gardło, utrudniając mowę i czyniąc ją niezrozumiałą oraz wywołując stan skrajnego dyskomfortu; towarzyszyło jej uczucie ściskania, które w krótkich odstępach pobudzało do pojedynczego, kurczowego, męczącego kaszlnięcia. Pewna trudność w oddychaniu, zwłaszcza przy wdechu. Objawom tym towarzyszył straszliwy niepokój. Przy późniejszej okazji wystąpiła duszność, twarz stała się purpurowa, a głowa była odrzucona do tyłu. Powróciły te same objawy co powyżej, lecz gardło było bardziej obrzęknięte, a dolegliwości sięgały poniżej krtani do górnej części płuca, która szybko stała się bardzo obolała i wrażliwa. Godzinę po użądleniu wystąpił tym razem gwałtowny kaszel. Zdawało się, że wywoływało go uczucie ściskania w gardle, lecz sięgał aż do bolesnego miejsca w płucach, powodując wielkie cierpienie. Był to głęboki, twardy, dźwięczny kaszel, trwający bez przerwy trzy godziny. Ślady kaszlu i bolesności utrzymywały się przez miesiące. Innym objawem były złowieszcze drgania mięśni kończyn, opanowane gorącymi kąpielami stóp i rąk. Ledum przyniosło niemal natychmiastową ulgę w cięższych objawach.

Objawy palenia właściwe Apis odróżniają się od objawów Arsen. tym, że są < od gorąca. Kłucie pojawia się w wielu chorobach i stanach, wywołując „crie cérébrale” w ostrym wodogłowiu i zapaleniu opon mózgowo-rdzeniowych. Bóle kłujące w hemoroidach. „Zaczerwienienie i obrzęk z bólem kłującym i palącym oczu, powiek, uszu, twarzy, warg, języka, gardła, odbytu i jąder”. Obrzękowi gardła mogą towarzyszyć bóle kłujące, lecz w bardziej zaawansowanym przypadku może on być zupełnie bezbolesny, a wtedy jest niebezpieczniejszy. (Bapt. cechuje bezbolesność w schorzeniach gardła, lecz mniejszy obrzęk. Nash.)

Apis działa powoli i nie należy go zmieniać zbyt wcześnie. Zwiększenie ilości moczu wskazuje na korzystne działanie. Puchliny Apis charakteryzują się woskowym odcieniem skóry, białawym lub żółtawym; przezroczystym obrzękiem powiek; workowatym obrzmieniem pod oczami; powierzchnia ciała jest bolesna, jak potłuczona, albo piecze. W puchlinie sercowej stopy obrzmiewają po chodzeniu oraz są nieznośnie bolesne i piekące. W schorzeniach klatki piersiowej występuje uczucie ściskania (Lach.) i niemożność leżenia. Napięcie, obrzęk i sztywność kończyn. To uczucie napięcia przejawia się także w innym objawie: odczuciu w brzuchu, jakby coś napiętego miało pęknąć, gdyby chory użył zbyt wielkiego wysiłku przy oddawaniu zapartego stolca. Niechęć do ciasnych rzeczy, jak u Lach. Krańcowe osłabienie aż do omdlewania. Osłabienie porażenne. Porażenie (po błonicy i innych ciężkich chorobach). Nerwowość, niepokój, nadwrażliwość; albo gorąco i senność, z pragnieniem lub bez niego. < Od dotyku lub ucisku (choć głowa jest > od ucisku). Pod tym względem Apis przypomina Antimonia i podobnie jak one wykazuje wrażliwość na gorąco, zwłaszcza ogrzewane pomieszczenia (Puls., Iod., Kali iod., Camph., Secale, Sulph.); < od ciepła łóżka. Zimna woda >. Wiele objawów (oczu i klatki piersiowej) jest < w nocy, a sen zakłócają przenikliwe krzyki albo jęki i kwilenie. < Rano: śluz w ustach, niepokój, biegunka. < Wieczorem: róża, zawroty głowy, ból głowy, dreszcze, gorączka. Wiele objawów jest < podczas leżenia, a > podczas siedzenia.

Zależności

Porównać: Vespa i jady węży. Acet. ac. (puchlina); Aco.; Anac. (pokrzywka); Apoc. can. (puchlina); Arn. (stany bolesne jak po stłuczeniu); Ars. (dur brzuszny, zgorzel, puchliny, płonica, pokrzywka, dreszcze); Bell. (zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, bolesność gardła, róża, płonica); Brom. (obrzęk jajnika podczas miesiączki); Bry. (zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, reumatyzm); Canth. (oparzenia, róża, objawy moczowe); Chi.; Colch.; Crot. t. (pokrzywka); Euphras. (spojówka); Fer.; Graph.; Hep.; Hyo.; Iod. (zapalenie błony maziowej); Lach.; Lyc.; Merc. Nat. ars.; Nat. mur. (dreszcze, pokrzywka, napięcie w okolicy jajnika); Puls.; Rhus (oczy; lecz Apis ma mniejszą skłonność do ropienia; róża pęcherzykowa, ale ciemniejsza niż u Apis i szerząca się z lewej strony na prawą — Apis z prawej na lewą; dur brzuszny, niepokój, lecz u Apis wyraźniejsze jest wiercenie się); Rumex (bezbolesna, zielonkawożółta biegunka poranna); Sabi.; Sep.; Silic. (schorzenia jajników z wciągniętymi brodawkami sutkowymi; wrzód języka; następstwa szczepienia); Urt. ur.; Zn. Odtrutki: przy średnich dawkach i zatruciach: Nat. mur. we wszystkich postaciach; słodka oliwa; cebula; amoniak; Ipec. w niskiej potencji (również sproszkowana Ipec. stosowana miejscowo); Lach.; Ledum. Stanowi odtrutkę dla: Canth., Iod., Chi., Dig. Dobrze działa po: Bry. (gdy pojawia się krzyk mózgowy); Helleb. (gdy następuje odrętwienie); Iod., Hep., Merc., Lyc., Sul. Dobrze po nim działają: Graph. (liszaj na płatku ucha); Kali bi. (skrofuliczne zapalenie oczu); Arsen. (płyn w jamie opłucnej); Phos. (błonica); Stram. (mania); Lyc. (garbiak); Sul. (płyn w jamie opłucnej, zapalenie opłucnej, wodogłowie); Iod. (obrzęk kolana). Lek dopełniający: Nat. mur. („przewlekły” odpowiednik Apis). Niezgodny: Rhus w chorobach wysypkowych.

Przyczyny

Żal. Przestrach. Wściekłość. Rozdrażnienie. Zazdrość. (Królowa pszczół jest najbardziej zazdrosną istotą w przyrodzie.) Usłyszenie złych wiadomości, wstrząs psychiczny. Zahamowane wykwity.

1. Umysł

Mózg wydaje się porażony. Gruźlicze zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych. Osłabiona pamięć. Roztargnienie. Niemożność skupienia myśli. Obojętność. Odrętwienie i apatia. Niezręczność: upuszcza przedmioty i śmieje się głupkowato z niefortunnego zdarzenia. (Objawy psychiczne obfitują w nieświadomość, roztargnienie, osłabienie pamięci i powolny tok myśli.) Utrata świadomości. Wielka płaczliwość; chory nie może powstrzymać płaczu. Dzieci stale kwilą. Krzyk, nagłe wykrzyknięcie podczas snu. Zajęty, niespokojny, ciągle zmienia wykonywaną czynność. Nie znosi pozostawania w samotności. Histeria. U kobiet: zazdrość; mania wskutek podrażnienia seksualnego. Depresja, czuje, jakby miał umrzeć (bez lęku przed śmiercią). Majaczenie, ciche mamrotanie. Majaczenie po zahamowaniu wysypki płoniczej. Rozdrażnienie. Przeczucie śmierci; sądzi, że zaraz nastąpi. Lęk przed śmiercią; uczucie, jakby nie mógł ponownie zaczerpnąć oddechu. Obawa przed otruciem.

2. Głowa

Zawroty głowy: podczas siedzenia, stania i leżenia, przy zamykaniu oczu; z nudnościami i bólem głowy. Przekrwienie głowy przy zahamowaniu miesiączki. Ból uciskający w czole i skroniach; < przy wstawaniu; w ciepłym łóżku; > od ściskania czoła. Mózg wydaje się zmęczony. Nagłe bóle przeszywające i kłujące. Pobolewanie w l. skroni. Wodogłowie u dzieci i apopleksja u osób starszych. Wodogłowie; skóra głowy bardzo wrażliwa; obfity pot na głowie; dziecko leży odrętwiałe, majaczenie przerywają przenikliwe krzyki, wciska głowę głęboko w poduszkę i obraca ją z boku na bok. Drgawki po jednej stronie ciała, porażenie po drugiej; zez, zgrzytanie zębami, skąpe oddawanie moczu (mocz mleczny).

3. Oczy

Bóle palące, kłujące, strzelające i przeszywające w oczach oraz wokół nich. Pobolewanie nad p. okiem, szerzące się do p. gałki ocznej. Drganie gałek ocznych. Garbiak. Rogówka pogrubiała, z ciemnymi, dymnymi plamami; szarawa, dymna, nieprzejrzysta. Zapalenie rogówki. Spojówka zaczerwieniona i obrzęknięta, powieki wywinięte. Uczucie śluzu w oczach. Świąd oczu i łzawienie. Osłabienie oczu z bólem, światłowstrętem i wzmożonym wydzielaniem. Sklejanie powiek. Obrzęk powiek; worki pod oczami; górne powieki zwisają jak woreczki. Jęczmienie z bólami kłującymi; dymna ciemność przed oczami.

4. Uszy

Zaczerwienienie i obrzęk obu uszu. Róża; zapalenie ucha po płonicy; niedosłuch.

5. Nos

Obrzęknięty, czerwony, obrzękowy. Nieżyt nosa, gorszy od ciepła; przewlekły nieżyt ze strupami w nozdrzach; polip.

6. Twarz

Obrzęk twarzy; twarz czerwona i gorąca, obrzmiała do niepoznania, z bólem przeszywającym i palącym; albo woskowa i blada. Radosny wyraz twarzy; albo przerażenie; albo apatia. Palące, kłujące gorąco twarzy z purpurowym zabarwieniem. Róża twarzy. Róża twarzy z gorączką i obłożonym językiem. Róża przechodząca ze strony p. na l. (Rhus z l. na p.). Sztywność szczęk ze sztywnym językiem i niemożnością zrozumiałego mówienia.

7. Zęby

Zgrzytanie zębami; nagłe i mimowolne zaciskanie ich na sobie; zęby pokryte żółtym śluzem lub brunatnym nalotem.

8. Usta

Wargi obrzęknięte; górna warga obrzmiała, gorąca i czerwona. Usta czerwone, piekące, kłujące, jak oparzone. Suchość języka, ust i gardła; ogniste zaczerwienienie jamy ustnej z bolesną tkliwością. Język suchy, obrzęknięty i zapalnie zmieniony, z niemożnością połykania. Język biały, suchy (z biegunką). Język: z trudem daje się wysunąć; zwisa z ust; rak języka. Język obrzęknięty, lśniący. Brzegi pokryte pęcherzami; wydają się oparzone i zupełnie odarte ze skóry. Wrzód na l. brzegu (p. Silic., Thuj.). Język obrzęknięty, suchy, popękany, bolesny, owrzodzony albo pokryty pęcherzykami. Ślina lepka, ciągliwa i pienista. Dziąsła tworzą woreczkowate uwypuklenia i wyglądają wodniście. Cuchnący oddech z bólem głowy.

9. Gardło

Gardło wygląda jak po użądleniu. Suchość gardła z gorącem, bez pragnienia. Pieczenie i kłucie w gardle. Zmiany różowate. Lśniąca czerwień, jakby pokryta lakierem. Zapalenie gardła z obrzękiem, zaczerwienieniem i bólami kłującymi. Wrzodziejąca bolesność gardła (w płonicy, gdy wysypka nie pojawia się na skórze). Błonicza bolesność gardła ustępuje w miarę rozwoju wysypki płoniczej. Gardło obrzęknięte wewnątrz i na zewnątrz; chrypka, uczucie ściskania; oddychanie i połykanie utrudnione. Wrzody na migdałkach, podniebieniu itd. Języczek długi i obrzęknięty. Uczucie ciała obcego lub ości w gardle; uczucie ściskania. Porażenie. Drobne, przejrzyste, wodniste pęcherzyki na tylnej ścianie gardła.

11. Żołądek

Brak pragnienia przy gorącu. Brak pragnienia (z puchliną). Wymioty żółcią. Wymioty z zapaleniem żołądka. Wymioty z biegunką. Palące gorąco w żołądku. Wielka bolesność dołka podsercowego przy dotyku. Bardzo silny ból i wrażliwość w okolicy żołądka.

12. Brzuch

Wielka wrażliwość brzucha na dotyk. Bolesność jelit i ścian brzucha; rano podczas kichania lub uciskania. Wrażliwość nadbrzusza i całego brzucha na dotyk; p. okolicy pachwinowej; w poprzek podbrzusza, od jednego talerza kości biodrowej do drugiego. Ból brzucha przy ucisku, dotyku i w pozycji poziomej, z nadwrażliwością. Zapalenie otrzewnej. Róża po stłuczeniu. Burczenie i bębenkowate rozdęcie. Wodobrzusze i uogólniony obrzęk. Twardy, podłużny obrzęk w p. pachwinie, wielkości ogórka. Długotrwała przepuklina pachwinowa. Zapadnięcie ścian brzucha w zapaleniu opon mózgowo-rdzeniowych u niemowląt.

13. Stolec i odbyt

Uczucie odarcia w odbycie z biegunką. Oddawanie gazów przed stolcem. Biegunka: podczas gorączek; od gorąca; u osłabionych dzieci; wskutek podrażnienia mózgu (stan wodogłowiopodobny). Biegunka żółtawozielona, ze śluzem, zwłaszcza rano. Stolec rzadki, wodnisty, żółty, < rano; może być cuchnący albo bezwonny. Stolce o bardzo odrażającej woni. Biegunka i wymioty. Biegunka jest obfita, czarnobrunatna, zielona albo biaława; pomarańczowa; ze śluzem zielonkawym lub żółtym; żółta, wodnista; stolec miękki i papkowaty, zmieszany z płynem surowiczym; rzadki, żółty. Przy każdym ruchu ciała następuje wypróżnienie, jakby chory nie miał nad nim żadnej kontroli. Niepewna kontrola zwieracza odbytu; odbyt stale otwarty (podczas oddawania moczu), z wyciekaniem płynu (Phos., Phos. ac.). Obrzęk odbytu. Hemoroidy z bólami kłującymi. Zaparcie z uczuciem, jakby coś miało pęknąć, gdyby chory nadal się natężał. Stolce mimowolne i bezbolesne albo bolesne, z parciem; oliwkowozielone, obfite i pełne czerwonych grudek przypominających posiekane buraki; krwawe, bezbolesne; o woni metalicznej lub padliny; bardzo cuchnące. Wypadające żylaki odbytu, które nieznośnie kłują, palą i pieką.

14. Narządy moczowe

Paląca bolesność podczas oddawania moczu. Bolesne kroplowe oddawanie moczu. Ból w okolicy nerek; bolesność przy ucisku lub pochylaniu się. Częste parcie z oddawaniem zaledwie kilku kropli. Mocz skąpy i intensywnie zabarwiony; z brakiem pragnienia. Nietrzymanie moczu przy kaszlu i w innych okolicznościach. Zatrzymanie wydzielania moczu. Nadmiernie obfite wydalanie moczu. Częste i obfite oddawanie moczu. Albuminuria w płonicy. (Zwiększenie ilości moczu podczas stosowania Apis wskazuje, że lek działa prawidłowo.) Pieczenie i kłucie w cewce moczowej. Palenie i szczypanie w cewce moczowej, jak po oparzeniu. Pęcherz bardzo bolesny, często parcie po oddaniu moczu. Mocz często krwawy, o mlecznym wyglądzie; bardzo ciemny i pienisty; bardzo cuchnący; osad czerwonawobrunatny, podobny do fusów kawy.

15. Męskie narządy płciowe

Wzmożone pożądanie płciowe. Wrzód twardy z bólami kłującymi jak po użądleniu pszczoły i z silnie zapalnie zmienionym obwodem. Bóle i obrzęki jąder oraz gruczołu krokowego. Obrzęk moszny i napletka; wodniak jądra.

16. Żeńskie narządy płciowe

Brak miesiączki albo krwotok miesiączkowy. Zapalenie, stwardnienie, obrzęk i wodniak jajników (p.). Ciężar i ból w okolicy jednego lub drugiego jajnika, przeważnie po stronie p. Dolegliwości jajników zmniejszają się podczas leżenia na p. boku. Powiększenie p. jajnika z bólem w l. okolicy piersiowej i kaszlem. Ostry, tnący, kłujący ból obrzękniętego (p.) jajnika; gorzej podczas miesiączki. Guzy jajników z bólami kłującymi jak po użądleniu pszczoły. Zapalenie macicy, zapalenie otrzewnej, z bólami kłującymi i pchającymi. Ból uciskający ku dołowi w macicy. Parcie ku dołowi z uczuciem jak przed miesiączką. Wodniak jajników (p.); puchlina macicy. Ból l. jajnika jak po naciągnięciu. Miesiączka zahamowana lub skąpa, z przekrwieniem głowy. Bóle jak porodowe, z parciem ku dołowi, po których wydziela się ciemny śluz z domieszką krwi. Zagrażające poronienie we wczesnych miesiącach z ciężarem w brzuchu, niepokojem i ziewaniem. Poronienie. Poronienie we wczesnych miesiącach. Puchlina w późniejszym okresie ciąży, której towarzyszą drgawki połogowe. Owrzodzenie i przekrwienie ujścia macicy. Duży i bolesny obrzęk warg sromowych, z gorącem i bólami kłującymi. Różowate zapalenie piersi. Obrzęk i stwardnienie gruczołów sutkowych, grożące owrzodzeniem. Rak twardy albo otwarty rak piersi z bólami kłującymi i palącymi.

17. Narządy oddechowe

Podrażnienie pobudzające do kaszlu w dołku nadmostkowym. Chrypka. Chrypka rano. Oddech przyspieszony i utrudniony (z gorączką i bólem głowy). Obrzęk głośni. Astma; gorzej w chłodną pogodę. Kaszel krupowy. Uporczywy kaszel nocny od godz. 21 do 4 rano. Kaszel z trudnym odkrztuszaniem, budzący ze snu przed północą i ustępujący natychmiast po oderwaniu się choćby najmniejszej cząstki wydzieliny, którą chory połyka. Uczucie ściskania wywołujące w krótkich odstępach pojedyncze, kurczowe, męczące kaszlnięcie. Gwałtowny kaszel, głęboki, twardy i dźwięczny; nieustający przez trzy godziny; wywoływany uczuciem ściskania w gardle, lecz sięgający do płuc, których górna część jest bardzo obolała i wrażliwa. Duszność; szczególnie utrudniony wdech.

18. Klatka piersiowa

Płyn w jamie opłucnej. Bolesność klatki piersiowej jak po stłuczeniu. Ucisk w klatce piersiowej, duszność, zwłaszcza przy wchodzeniu pod górę; niemożność przebywania w ciepłym pomieszczeniu. Tępy, uporczywy ból po l. stronie klatki piersiowej, w pobliżu środka mostka, z uczuciem pełności w klatce piersiowej i skróceniem oddechu. Odkrztuszanie obfitego, przejrzystego, pienistego śluzu z domieszką krwi. Kłucia po l. stronie klatki piersiowej i na wskroś do pleców. Ból palący i kłujący przez całą przednią część klatki piersiowej. Uczucie topnienia w okolicy przepony, jak po gwałtownym biegu. Każdy wstrząs przy kaszlu wywołuje ból głowy i pewien ból przeszywający klatkę piersiową, jakby wychodzący od obojczyka; > po oderwaniu niewielkiej ilości śluzu albo po odkrztuszeniu dużej ilości przejrzystego, pienistego śluzu z domieszką krwi.

19. Serce

Nagły ból tuż poniżej serca, szybko szerzący się ku p. stronie klatki piersiowej, z duszeniem się. Bardzo słaba czynność serca; gwałtowne uderzenia wstrząsające całym ciałem; uderzenia przerywane. Okolica serca wrażliwa na najmniejszy ucisk; szorstkie odgłosy skurczu i rozkurczu wyraźnie słyszalne. Kołatanie serca wskutek skąpego wytwarzania moczu, całkowicie wyleczone po przywróceniu jego naturalnej ilości. Tętno: niemal niewyczuwalne na nadgarstku; przyspieszone i pełne; bardzo częste i twarde; nitkowate; nieregularne i wolne; przerywane.

20. Plecy

Bóle reumatyczne pleców i kończyn. Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych.

22. Kończyny górne

Ręce sinawe, ze skłonnością do marznięcia. Obrzęk rąk. Uczucie drętwienia palców, zwłaszcza opuszek w okolicy nasady paznokci. Zastrzał z paleniem, kłuciem i pulsowaniem, bardzo wrażliwy na dotyk.

23. Kończyny dolne

Zimne nogi. Uczucie, jakby palce stóp i całe stopy były zbyt duże; obrzęknięte i sztywne. Nogi (kostki) i stopy woskowe, blade i obrzęknięte. Pieczenie palców stóp z zaczerwienieniem; stopy zimne. Zahamowane pocenie się stóp. Drętwienie i zimno stóp, nawet porażenie. Obrzęk kończyn w albuminurii błoniczej. Miękki obrzęk kolan.

24. Objawy ogólne

Wielkie osłabienie, jak po ciężkiej pracy; chory musi się położyć. Nagłe „napuchnięcie” całego ciała. Zmęczenie, jakby każda kończyna była potłuczona, zwłaszcza plecy, jak po wysiłku; gorzej przy wstawaniu po siedzeniu. Całkowity uogólniony obrzęk, brak pragnienia, bladość, woskowy, niemal przezroczysty wygląd. Bóle palące i kłujące, jak po użądleniu pszczoły, występujące sporadycznie. Wielka wrażliwość na dotyk i ucisk (brzuch). Drgawki kloniczne i toniczne. Nagłe osłabienie z zimnem. Napięcie (nad oczami po l. stronie głowy), za uszami, w szyi. Ciemne krwotoki.

25. Skóra

Obrzęki. Skóra zwykle biała, niemal przezroczysta (wodniak jajnika). Bąble pokrzywkowe. Pokrzywka jak po użądleniu pszczoły lub ukłuciach innych owadów, z nieznośnym świądem w nocy. Karbunkuły z bólami palącymi i kłującymi. Wykwity przypominające pokrzywkę na całym ciele. Róża; z ogniskami zgorzelinowymi. Obrzęk i suche zaczerwienienie różowate. Wykwity płonicze. Ciało pokryte dużymi, wyniosłymi, białymi bąblami. Zastrzał (palenie, kłucie). Czyraki i wszelkiego rodzaju obrzęki z bólami kłującymi.

26. Sen

Częste ziewanie. Wielka potrzeba snu; skrajna senność. Sen zakłócony licznymi snami. Sny pełne trosk i trudu; o odbywaniu długich podróży; o lataniu w powietrzu; o gorących kamieniach; o chodzeniu po gorących podłogach; o długim marszu po mokrych drogach. Sen do późna rano. Budzi się ze snu z przenikliwym krzykiem (dziecko cierpiące na wodogłowie).

27. Gorączka

Tętno pełne i szybkie; małe i drżące; przerywane. Dreszcze, przeważnie ku wieczorowi (godz. 15–16). Uczucie zimna przy najmniejszym ruchu, z gorącem twarzy i rąk; przebiega w dół pleców z wielkim osłabieniem. W fazie gorąca mniej lub bardziej gwałtowny ból głowy; zazwyczaj ciągły, głęboki sen. Gorąco z pragnieniem; chory chce się odkryć. Suche gorąco ku wieczorowi z sennością. Faza potów nie występuje albo jest bardzo słaba. Uczucie gorąca odczuwane jest przede wszystkim w okolicy dołka podsercowego i w klatce piersiowej. Pot występujący naprzemiennie z suchością skóry. Silne pieczenie skóry w różnych częściach ciała. Brak pragnienia podczas potów; podczas gorąca pragnienie może występować albo nie; podczas dreszczy występuje zawsze. Pot po drżeniu i omdleniu, następnie pokrzywka. Po napadzie gorączki sen. Okres bezgorączkowy: skąpe oddawanie moczu; obrzęk stóp; bolesność kończyn; niepokój; pokrzywka.