Manganum aceticum

ACETICUM. Octan manganu. Octan manganu(II). Mn(C 2 H 3 O 2 ) 2 4 H 2 O. Roztwór.

MANGANUM CARBONICUM. Węglan manganu. Węglan manganu(II). MnCO 3 . Rozcierka.

Zastosowanie kliniczne

Niedokrwistość / Kostki, osłabienie / Astenopia / Astma / Kości, bóle / Mózg, wstrząśnienie / Uderzenia gorąca w okresie klimakterium / Kaszel / Niedosłuch nieżytowy / Bolesne miesiączkowanie / Uszy, schorzenia / Kamienie żółciowe / Dna moczanowa / Ból głowy / Pięta, reumatyzm / Chrypka / Świerzb / Żółtaczka / Gruźlica krtani / Zapalenie krtani / Liszaj / Krótkowzroczność / Podniebienie, schorzenia / Paraplegia / Zapalenie ślinianki przyusznej / Zapalenie okostnej / Łupież / Łuszczyca / Rozpadliny / Reumatyzm / Język, schorzenia / Ziewanie

Charakterystyka

Metaliczny mangan wyizolowano w 1774 roku, w tym samym roku, w którym Priestley odkrył tlen. Do materia medica wprowadził go Hahnemann, który przeprowadził próby lekowe octanu i węglanu. Objawów obu związków nie rozdzielano. Mangan jest metalem „wykazującym godne uwagi powinowactwo do żelaza i pod pewnymi względami znaczne do niego podobieństwo; niezwykle często mu towarzyszy”. Jego pokrewieństwo z żelazem, zarówno lecznicze, jak i fizyczne, jest bardzo bliskie. Podobnie jak żelazo działa na proces krwiotwórczy i z powodzeniem stosowano go w przypadkach niedokrwistości. Łączy je jeden osobliwy objaw: kaszel > po położeniu się. Jeśli istnieje jakaś różnica, kaszel Mang. częściej bywa głęboki, a ponadto jest < przy wilgotnej pogodzie. Guernsey podsumowuje działanie Mang. następująco: „Kości są bardzo wrażliwe; na skórze występują uniesione czerwone plamy, powstałe wskutek zmian chorobowych kości. Szczególnie zajęte są kostki; dolegliwość ta może występować u dzieci, które nie są w stanie chodzić. Tyfus plamisty z obrzmieniem ślinianki przyusznej oraz bardzo dużą wrażliwością kości na dotyk; schorzenia ucha wewnętrznego; górna część klatki piersiowej. Ochrypły głos; uczucie ciągnięcia w mięśniach”. Często potwierdzałem „kaszel > po położeniu się”, a także tę wrażliwość kości. Gdy występuje ona w związku z jakimkolwiek innym stanem wskazującym na Mang., lek ten z pewnością przyniesie poprawę. Na podniebieniu występują pojedyncze guzki (niedawno wyleczyłem u starszej pani płaską narośl w środkowej części podniebienia za pomocą Mang. 30); na skórze — sinawe guzki; złośliwe owrzodzenia o sinych brzegach po nieznacznym urazie. Skóra nie goi się, a drobne zadrapania ulegają owrzodzeniu. Zapalenie kości i stawów z nieznośnymi, drążącymi bólami w nocy. Niedokrwistość (u dziewcząt z niedokrwistością miesiączka zbyt częsta i zbyt skąpa); gruźlica krtani; gruźlica. Błędnica, jeśli przeważają objawy żołądkowe i utrata apetytu. Każda część ciała jest przy dotyku niezwykle obolała. Ten ostatni objaw stanowi prawdziwy objaw kluczowy Mang. Chorzy na reumatyzm nie znoszą żadnego obciążenia pięt. Objawy reumatyczne z ciemnymi, niemal sinymi plamami na skórze. Mang. ma kilka godnych uwagi objawów porażennych. Porażenie ze skłonnością do pędzenia naprzód przy próbie chodzenia. Porażenie rozpoczyna się od dołu i szerzy ku górze. Paraplegia. Porażenie wskutek zwyrodnienia przedniej części rdzenia kręgowego. Objawy ze strony języka są u Mang. bardzo wyraźne. Hansen (H. W., xxiv. 64) wyleczył za pomocą Mang. ac. 6 przypadek nerwobólu języka, który wystąpił po zagojeniu niewielkiego owrzodzenia na powierzchni języka w pobliżu lewego brzegu, uprzednio smarowanego sztyftem azotanu srebra. Wkrótce po zagojeniu chory (mężczyzna, 60 lat) doznał silnego kłującego i palącego bólu lewego brzegu języka oraz dotykającej go wewnętrznej powierzchni lewego policzka. W takim stanie, po leczeniu alopatycznym, zgłosił się do Hansena. Po bezskutecznym podaniu kilku leków wybrano Mang. ac., który przyniósł szybkie i trwałe wyleczenie. W artykule o Mang. F. H. Pritchard (Minn. Hom. Mag., v. 151), przytaczający ten przypadek, podsumowuje działanie metalu następująco: (1) Błony śluzowe: przekrwienie oraz zarówno zwiększenie, jak i zmniejszenie wydzielania. (2) Wątroba: silne działanie żółciopędne, wywołujące zapalenie i zwyrodnienie tłuszczowe. (3) Krew: niszczy krwinki czerwone i = niedokrwistość. (4) Kości i okostna: wrażliwość kości z zapaleniem okostnej. (5) Skóra: pęknięcia; otarcia; ropienie. (6) Układ mózgowo-rdzeniowy: porażenie i postępujący zanik mięśni. Pritchard przytacza obserwacje Grillego, według których robotnicy w kopalniach manganu nie zapadają na świerzb, a ci, którzy przychodzą do pracy ze świerzbem, zostają z niego wyleczeni. „Ropienie skóry wokół stawów” jest cechą charakterystyczną według Lippego. Manganowe wody Cransac wywołują: „Zły humor, płaczliwość, przygnębienie, nagłe kołatanie serca”. Bóle głowy Mang. są drążące, uciskające i postępują z góry ku dołowi. Występuje również ból głowy z odczuciem wstrząśnienia przy każdym kroku lub ruchu. A. W. Palmer (cytowany w H. W., xxxii. 366) opisuje następujący przypadek niedosłuchu nieżytowego, wyleczony za pomocą Mang. 6: panna H., 38 lat. Przytępienie słuchu; suchość gardła z chrypką; świąd uszu; głośne dudnienie, < w nocy, w prawym uchu; trzaskanie przy wydmuchiwaniu nosa; głuchota przy wilgotnej pogodzie. Ostatni objaw był wskazaniem przewodnim. Cooper przekazał mi następujące przypadki chorób uszu, w których Mang. ac. okazał się leczniczy: (1) Guzkowaty wygląd rękojeści młoteczka; nieregularne zgrubienie, z wywiadem żółciowych bólów głowy i wcześniejszych wycieków z uszu. Błona bębenkowa ma ziarnisty wygląd. Rękojeści młoteczków są fioletowe, lśniące, zgrubiałe i uwydatnione; górny odcinek błony również jest fioletowy i lśniący. (2) Przewlekłe zapalenie okostnej przewodu słuchowego i ucha środkowego, z wyciekiem z lewego ucha. (3) Wyciek z ucha z bólem ucha; ból przeszywa od zębów ku uchu; ból ucha nasila się po wczesnym obiedzie i trwa do godziny 20 lub 21. („Bóle z innych części ciała szerzą się ku uszom i skupiają się w nich”). (4) Wrażliwe uszy; chory łatwo się przeziębia i dostaje bólu głowy; w wywiadzie kamienie żółciowe i żółtaczka; senność i ból głowy po południu, gorzki smak rano, sklejone wargi; świszczący szum uszny, nasilający się przy przeziębieniu. (Świszczący szum uszny — Mang. ac.; wybuchy — Mag. carb.; chrapliwy, przenikliwy szum, jak również szum pochodzenia sercowego, pompujący — K. iod.). (5) Głuchota u kobiety, lat 36, trwająca od czternastego roku życia, po przeciążeniu podczas śpiewu, kiedy na sześć miesięcy utraciła głos i słuch; słuch po lewej stronie powrócił, po prawej pozostała głuchota, nasilająca się po przeziębieniu albo przy nadmiernym pobudzeniu lub zmartwieniu; przez całe życie skłonność do napadów żółciowych, które trwają dwadzieścia cztery godziny i nagle ustępują; głowa pulsuje, nie może położyć jej na poduszce; ból głowy rozpoczyna się rano po przebudzeniu, osiąga największe nasilenie o godzinie 15 lub 16 i trwa do następnego ranka. (Pod wpływem Mang. ac. 200 żółciowe bóle głowy ustąpiły, a słuch w prawym uchu się poprawił). (6) Skłonność do bolesności gardła i nieprzyjemnego oddechu; szum uszny jak przy szybkim przepływie krwi przez uszy (świszczący?); błony przejrzyste, niedokrwiste; rękojeści młoteczków zgrubiałe i „zeszkieletowane”; słuch: prawe ucho 1 cal, lewe 5 cali. Po przyjmowaniu Mang. ac. 3x, po dwie pigułki trzy razy dziennie, następowała stała poprawa, aż słuch wynosił: prawe ucho 10 cali, lewe 20 cali; głuchota była najgorsza w hałasie. (7) Głuchota od dzieciństwa, błony ziarniste. Mang. ac. 200 wywołał u pacjentki Coopera, kobiety lat 53, pobudzenie z uczuciem świstu przechodzącego przez uszy, ogólną pełnością głowy, obrzmieniem rąk i stóp oraz kłuciem jak po odmrożeniu; widzenie stało się zamglone, z uciskiem opasującym głowę; wystąpiło przygnębienie i nieustanne uderzenia gorąca. Do odczuć właściwych Mang. należą: głowa jakby większa. Jakby dołek podsercowy był powiększony. Uszy jakby zatkane. Gardło jakby otarte. Tchawica jakby zamknięta błoną. Jakby jelita były ściągnięte. Jakby ścięgna były skrócone. Niemal wszystkie objawy są < w nocy albo rano. Leżenie >. Uniesienie głowy, pochylenie do przodu, zgięcie się wpół >; odchylenie do tyłu <. Leżenie na pierzynie < (astma). Ruch, śmiech, mówienie, chodzenie <. Zimno <. Zimna, deszczowa pogoda <. Dotykanie zimnymi przedmiotami <. Świeże powietrze >. Siedzenie pochylonym nad ogniem > ból brzucha. Kurczowy ból głowy oraz suchość warg i podniebienia są > w pomieszczeniu. Zmiana pogody powoduje > lub <. > Po jedzeniu; > po przełykaniu. Jedzenie = ucisk w żołądku i brzuchu, < po zimnym pokarmie. Po jedzeniu: kurczowy ból szczęk; ból odbytnicy. Palenie > chrypkę.

Zależności

Odtrutki: Coff., Merc. sol. Zgodne: Puls., Rhus, Sul. Porównać: Am. m. (reumatyzm pięt); Merc. (porażenie — w Merc. najpierw kończyn górnych); Cina, Nux, Meph. i Plat. (kaszel < podczas czytania lub pisania); Alo. (trzaskanie w uchu); Cupr. (łuszczyca); Lyc. (< po zimnym pokarmie); K. iod. (guzki skórne — K. iod. różowawe, ból nie do zniesienia; Mang. sinawe, działanie głębsze); Asaf. (guz sklepienia jamy ustnej — w Mang. kość zajęta w pewnym stopniu; Asaf. liczne przebarwione guzy, kość zajęta głęboko); Con. (porażenie szerzące się ku górze); Arg. n. (kaszel krtaniowy; gruźlica); Dulc., Merc. itd. (< przy wilgotnej pogodzie). Porównać także: Fer., K. permang., Mang. m., Mang. ox., Mang. sul.

1. Umysł

Drażliwość i małomówność, z zamknięciem się w sobie. Przygnębienie i zaduma. Zrzędliwość. Zgorzknienie i długotrwała uraza. Radosna muzyka nie sprawia przyjemności, natomiast najsmutniejsza natychmiast porusza. Roztargnienie. Stępienie zmysłów.

2. Głowa

Zawroty głowy podczas siedzenia lub stania; chory omal nie upada do przodu; bolesne odczucie wstrząśnienia mózgu przy potrząsaniu głową i podczas chodzenia, z tępym, uporczywym bólem głowy, a jednocześnie nadbrzusza; podczas ruchu napływ krwi od karku przez szczyt głowy ku czołu, z oszołomieniem i splątaniem zmysłów podczas stania. Głowa ciężka, z uczuciem jakby zwiększyła swoje rozmiary. Palące i tępe, uporczywe bóle głowy, ustępujące na świeżym powietrzu. Napinający, przeszywający i ciągnący ból głowy na świeżym powietrzu, > w pomieszczeniu. Przekrwienie głowy z pulsowaniem, jakby mózg miał ropieć, > na świeżym powietrzu. Bolesne wstrząsanie mózgu podczas ruchu. Uciskający, drążący ból głowy w skroniach, szerzący się ku oczom i czołu, ustępujący po pochyleniu do przodu, lecz powracający po wyprostowaniu się w pozycji siedzącej albo po odchyleniu głowy do tyłu. Ukłucia (jak igłami) i nagłe przeszywania po lewej stronie czoła. Częste wzbieranie gorąca w głowie, z pragnieniem. Ból głowy pojawiający się w pomieszczeniu jest > na świeżym powietrzu i vice versâ. Uczucie zimna w niewielkim miejscu na szczycie głowy.

3. Oczy

Tępy, uciskający ból oczu przy ich zmęczeniu albo wieczorem przy świetle świecy. Palące gorąco i suchość oczu. Zamglone widzenie z pieczeniem oczu. Powieki obrzmiałe i bolesne przy poruszaniu (oraz przy dotyku). Sklejenie powiek rano. Źrenice rozszerzone albo zwężone. Niewyraźne widzenie. Krótkowzroczność.

4. Uszy

Ból ucha. Bóle ciągnące w uszach, rozpoczynające się w innych narządach. Bóle z innych narządów szerzą się ku uszom i skupiają się w nich. Przeszywania w uszach podczas mówienia, przełykania, śmiechu i ciężkiego stąpania. Niedosłuch jak wskutek zatkania uszu, ustępujący po wydmuchaniu nosa, < albo > zależnie od zmiany pogody. Brzęczenie i dudnienie w uszach. Huk w uszach przy wydmuchiwaniu nosa i przełykaniu oraz trzask podczas ziewania. Świszczący szum uszny. Furkotanie i szum w uchu. Obrzmienie lewej ślinianki przyusznej o czerwonawym zabarwieniu, w tyfusie plamistym.

5. Nos

Suchy nieżyt nosa i niedrożność nosa. Nieżyt nosa z utratą węchu i wydzielaniem gęstego śluzu. Bolesny, kurczowy ból rwący między nasadą nosa a brwią. Nieżyt nosa na przemian suchy i z obfitą wydzieliną. Zaczerwienienie, otarcie i zapalenie nosa podczas nieżytu.

6. Twarz

Twarz blada, zapadnięta, ziemista. Silne rwanie i ściskanie między nasadą nosa a brwiami. Szarpiące, przeszywające bóle od żuchwy ku skroniom podczas śmiechu. Wargi spieczone i suche, o pomarszczonej skórze, bez pragnienia. Przejrzyste pęcherzyki na górnej wardze. Wykwity i owrzodzenia w kątach ust. Kurcze szczęk po posiłku. Kurcz ciągnący w mięśniach okolicy lewego wyrostka sutkowatego, zmuszający chorego do przechylenia głowy na prawą stronę.

7. Zęby

Bolesna nadwrażliwość zębów. Bardzo silne bóle zębów, szybko przenoszące się na inne części ciała. Rwanie w zębach trzonowych i okolicznych tkankach, z głębokim przygnębieniem i niepokojem, szczególnie rano i wieczorem. Bóle zębów jak przy owrzodzeniu, nasilające się aż do nieznośnych przy zetknięciu z czymkolwiek zimnym. Ból zębów trwający cztery lub pięć dni i powracający szczególnie przed południem oraz od godziny 22 do 24; ssanie = ostre szarpnięcia w zębach. Najgwałtowniejszy ból zębów; początkowo nagły, w dwóch spróchniałych tylnych zębach, szerzący się stamtąd do kości jarzmowej, szyi albo ucha, po czym ponownie powracający; z takim wyczerpaniem, że chory ledwie mógł chodzić; zmuszony był się położyć, z wewnętrznym niepokojem i uciskiem; nieco > po nagryzaniu czegoś sprężystego albo po oparciu czoła na stole, znacznie < podczas siedzenia prosto; z bardzo znacznym rozszerzeniem źrenic.

8. Jama ustna

Uczucie bolesności oraz twardej substancji w tylnej części podniebienia, kiedy chory nie przełyka; ustępuje po zjedzeniu chleba o godzinie 8 rano. Płaski guz pośrodku podniebienia twardego. Nagromadzenie (gorzkiej) śliny w jamie ustnej. Zapach gliny w ustach rano. Piekące pęcherzyki na (lewej stronie) języka. Bóle palące języka, < w nocy w pomieszczeniu, > na świeżym powietrzu. Guzki na języku; brodawki. Bardzo słony smak w tylnej części języka, rano po przebudzeniu, > po jedzeniu. Grudki i piekące pęcherze na języku. Obłożony język i ogólne zaburzenia żółciowe.

9. Gardło

Bolesność gardła z bólem tnącym oraz bólem jak od otarcia, kiedy chory nie przełyka. Tępe przeszywania po obu stronach gardła, sięgające aż do uszu podczas przełykania. Suchość i drapanie w gardle, z uczuciem jakby liść albo błona zatykały krtań. Suchość podniebienia i warg.

10. Apetyt

Mdły i oleisty smak. Brak pragnienia. Niechęć do jedzenia wskutek uczucia sytości.

11. Żołądek

Uczucie palącej kwaśności wznoszącej się z żołądka, jak przy zgadze. Gorąco i pieczenie w żołądku, wstępujące ku klatce piersiowej, czasem z silnym niepokojem. Bóle ciągnące w okolicy żołądka, jakby nadbrzusze się rozszerzało, z towarzyszącymi nudnościami. Ból po jedzeniu u osłabionych kobiet.

12. Brzuch

Tępy, uporczywy ból w podżebrzach. Ucisk w podżebrzach. Brzuch duży, rozdęty. Ból uciskający, jak od otarcia, w brzuchu i nadbrzuszu. Skurcz z uczuciem gorąca biegnącego od środka brzucha do klatki piersiowej, z nudnościami. Bóle tnące w okolicy pępka podczas głębokiego wdechu. Ruchy w brzuchu (podczas chodzenia), jakby jelita uderzały o siebie. Nadmierne oddawanie gazów.

13. Stolec i odbyt

Zaparcie. Wypróżnienia utrudnione, suche, grudkowate. Papkowate wypróżnienia kilka razy dziennie. Stolce luźne i lepkie. Częste burczenie w odbytnicy. Kolka i bóle tnące w odbytnicy podczas wypróżnienia. Następujące kolejno ciągnięcia i bóle rwące w odbytnicy. Stolec bardzo bladożółty, piaszczysty, poprzedzony kurczowymi bólami brzucha. Kurczowy ból odbytnicy podczas siedzenia. Kurczowe bóle odbytu; żółty, ziarnisty stolec z parciem; poprzedzone i połączone z kurczowymi bólami brzucha i boków, > jedynie po uciskaniu brzucha rękami, ustępujące po oddaniu stolca; wraz ze wstrząsającym dreszczem.

14. Narządy moczowe

Częsta potrzeba oddawania moczu. Fioletowy i ziemisty osad w moczu. Nagłe przeszywanie w cewce moczowej podczas oddawania gazów. Ból tnący w środkowej części cewki moczowej między mikcjami. Kłucia w cewce moczowej poza oddawaniem moczu. Bóle tnące w okolicy pęcherza. U pięcioletniego chłopca podczas przyjmowania Mang. ac. 200 wystąpiło dzienne moczenie mimowolne (R. T. C.).

15. Męskie narządy płciowe

Uczucie osłabienia narządów płciowych, z palącymi oraz szarpiąco-ciągnącymi bólami powrózka nasiennego, szerzącymi się ku żołędzi prącia. Świąd wierzchołka żołędzi. Ukłucia w napletku. Świąd wewnątrz moszny, nieustępujący po drapaniu ani pocieraniu.

16. Żeńskie narządy płciowe

Miesiączka zbyt wczesna; zbyt częsta i zbyt skąpa. Krwawienie między miesiączkami. Ucisk w narządach płciowych. Upławy. Uderzenia gorąca w okresie klimakterium.

17. Narządy oddechowe

Uporczywa chrypka, szczególnie rano i na świeżym powietrzu, jak wskutek przewlekłego zapalenia krtani; > po paleniu. Uczucie jakby krtań była zamknięta. Nieżyt z nieżytem nosa i chrypką. Suchy kaszel wywoływany głośnym czytaniem albo długim mówieniem, z dokuczliwą suchością, szorstkością (i zwężeniem) krtani. Głęboki kaszel bez odkrztuszania, ustępujący po położeniu się i powracający następnego dnia. Kaszel > po położeniu się. Rano obfite odkrztuszanie drobnych kuleczek żółtawozielonego śluzu, prawie bez kaszlu. Plucie krwią.

18. Klatka piersiowa

Oddech gorący i palący, z nieprzyjemnym gorącem w klatce piersiowej. Kłucia w klatce piersiowej i mostku, skierowane ku dołowi (także biegnące ku górze). Krwawe odkrztuszanie z klatki piersiowej. Ból w klatce piersiowej jak przy stłuczeniu. Ból jak przy stłuczeniu w górnej części klatki piersiowej podczas pochylania się, > po uniesieniu głowy. Pulsowanie w klatce piersiowej. W przypadku raka włóknistego piersi osłabienie i przygnębienie ustąpiły po pojedynczej dawce Mang. ac. 200 (R. T. C.).

19. Serce

Nagłe wstrząsy w sercu i po bokach klatki piersiowej, przebiegające z góry ku dołowi. Tętno nieregularne, czasami szybkie, czasami wolne, lecz stale słabe i miękkie.

20. Szyja i plecy

Czerwone, obrzmiałe pasmo po lewej stronie szyi. Sztywność karku. Bóle rwące wzdłuż całego kręgosłupa, w spoczynku i podczas ruchu. Ból okolicy lędźwiowej przy odchylaniu się do tyłu.

22. Kończyny górne

Ciągnięcie i rwanie rozpoczynające się w barku i szerzące się na ramiona, ręce oraz palce. Ból stawu barkowego jak po skręceniu. Ból napinający w stawach ramion i rąk. Drążenie i wwiercanie się w kościach ramienia, jakby w szpiku. Napięcie w stawie łokciowym (i stawach nadgarstka), jakby ścięgna były zbyt krótkie. Swędzący liszaj na przedramieniu. Kurczowe bóle rąk. Uczucie napięcia w rękach. Zapalne obrzmienie i owrzodzenie małego palca. Rozpadliny w zgięciach stawów palców.

23. Kończyny dolne

Szarpnięcia mięśni nóg przy najmniejszym ruchu. Kurczowe ciągnięcia albo szarpiące przeszywania w udzie. Ból nóg jak wskutek napiętej sztywności. Ból rwący wokół kolana. Brak pewności i drżenie kolan. Obrzmienie i zapalenie kostek, z kłuciami szerzącymi się na nogi. Pieczenie podeszwy stopy. Otarcia między palcami stóp.

24. Objawy ogólne

Kości są bardzo wrażliwe; wskutek zmian chorobowych kości na skórze powstają uniesione czerwone plamy. Szczególnie zajęte są kostki; dolegliwość ta może występować u dzieci, które nie są w stanie chodzić. Tyfus plamisty z obrzmieniem ślinianki przyusznej i bardzo dużą wrażliwością kości na dotyk. Schorzenia ucha wewnętrznego; górnej części klatki piersiowej. Ochrypły głos; uczucie ciągnięcia w mięśniach. Stolce z piaskiem albo żwirem. Tępe przeszywania i szarpnięcia w różnych częściach ciała. Bóle ciągnące i rwące, szczególnie w kończynach. Ciągnięcie i napięcie w kończynach oraz stawach, jak wskutek przykurczu ścięgien, szczególnie podczas prostowania kończyn. Bóle artretyczne stawów (i okostnej), z przeszywaniem, szarpaniem i drążeniem, < wieczorem, często jednostronne albo występujące po przeciwnych stronach ciała na krzyż. Czerwone i lśniące (reumatyczne) obrzmienie stawów, czasem wskutek przeziębienia. Obrzmienia zapalne i ropienie. Zapalenia kości z uporczywymi, poszukującymi swego miejsca i nieznośnymi bólami w nocy. Wszystkie kości, szczególnie kończyn dolnych, wrażliwe na dotyk; w tyfusie plamistym. Pobudzenie, przygnębienie, uderzenia gorąca, świst przechodzący przez uszy, pełność głowy z opasującym uciskiem, zamglone widzenie, obrzmienie rąk i stóp oraz kłucie jak po odmrożeniu (po Mang. ac. 200). Osłabienie i drżenie, szczególnie w stawach. Paraplegia. Porażenie rozpoczynające się w kończynach dolnych. Chory zatacza się i przy próbie chodzenia ma skłonność do pędzenia naprzód. Uczucie niepokoju w całym ciele, szczególnie w żołądku, z drażliwością. Przy najlżejszym dotknięciu uczucie na całym ciele, jakby było ono owrzodzone. Większość objawów pojawia się w nocy. Objawy, które wystąpiły w pomieszczeniu, są > na świeżym powietrzu i vice versâ. Wiele objawów jest > albo < przy zmianie pogody.

25. Skóra

Pieczenie całej skóry wieczorem oraz przy wstawaniu z łóżka. Swędzące liszaje. Skóra nie goi się łatwo; każdy uraz ma skłonność do owrzodzenia. Otarcia i pęknięcia w zgięciach stawów. Rozkoszny świąd; > po drapaniu. Świąd w dole podkolanowym i na goleni. (Łuszczyca.). Ropienie skóry wokół stawów.

26. Sen

Wielkie znużenie ze skłonnością do snu około godziny ósmej wieczorem. Liczne bardzo wyraziste, niepokojące sny, zachowywane w dokładnej pamięci. Częste ziewanie. Bezsenność z oddawaniem gazów i ziemistą cerą.

27. Gorączka

Dreszczowość zazwyczaj wieczorem, z lodowato zimnymi dłońmi i stopami. Dreszcze wieczorem, z przeszywającym bólem głowy, bez pragnienia. Dreszcze z przemijającym gorącem w głowie. Dreszcz z gorącem głowy i kłującym bólem czoła, utrzymującym się po ustąpieniu dreszczu. Gorączkowe gorąco w klatce piersiowej i policzkach, z bolesną nadwrażliwością całego ciała na dotyk. Nagłe uderzenia gorąca na twarzy, klatce piersiowej i plecach. Obfite pocenie się z krótkim, niespokojnym oddechem. Nocny pot, czasem tylko na szyi i nogach, zmuszający do drapania. Tętno bardzo nierówne i nieregularne, czasami szybkie, czasami wolne, lecz stale miękkie i słabe.