Hydrastis canadensis

Tom II — Tekst główny

HYDRASTIS.

Hydrastis canadensis, L. Gorzknik kanadyjski. Rodz. nat., Ranunculaceæ. I. Próby lekowe.—1. 9 listopada 1862 r. o godz. 3 p.m. przyjął 10 granów sproszkowanego korzenia. Stały, lekki ból w okolicy pępkowej z uczuciem gorąca w tym miejscu. O 7 miękki stolec, po którym wystąpiły silne bóle tnące w podbrzuszu oraz tępe, uporczywe bóle jąder, z towarzyszącym bardzo wyraźnym uczuciem omdlewania; odbijanie kwaśnym płynem; tępe uczucie dużego ciężaru w okolicy lędźwiowej. 10.—Czuł się dobrze; o godz. 9 a.m. przyjął 20 granów. O 12 tępy, ciężki, czołowy ból głowy; stałe dolegliwości w okolicy pępkowej, z głośnym burczeniem w jelitach; tępe pobolewanie w okolicy nerek. Przyjął 15 granów. O 5 p.m. tępy ból głowy, lekki, stały ból w okolicy pępkowej; ból nerek nadal się utrzymywał. Przyjął 40 granów. Stały, tępy ból głowy, ze znacznym bólem w podbrzuszu i krzyżu; skąpy stolec, po którym wystąpiło uczucie omdlewania; nogi bardzo słabe i obolałe; mocz 20 uncji, kwaśny. 11.—Budził się kilkakrotnie w nocy z silnym bólem krzyża i podbrzusza oraz tępym bólem w okolicy pępkowej, nasilającym się przy ruchu, z silnym burczeniem w jelitach. O godz. 6 a.m. miękki, papkowaty stolec, po którym wystąpiło bardzo silne uczucie omdlewania i silne bóle w podbrzuszu; tępy ból głowy; oczy wydzielają duże ilości gęstego, białego śluzu; błona śluzowa powiek dość silnie przekrwiona; nos bardzo mocno zatkany; lekki, męczący kaszel z uczuciem drapania w krtani. O godz. 10 a.m. przyjął 50 granów. O 5 stały, tępy, czołowy ból głowy; z nosa stale wydziela się gęsty, biały śluz; stały, szorstki, męczący kaszel; nieustający nieżyt nosa. O 2 miękki, papkowaty stolec, z silnym burczeniem w jelitach. Prawe kolano bolało mocno przez cały dzień, znacznie bardziej podczas chodzenia. Przyjął 60 granów. O 9 stały, tępy ból głowy; częste napady nieżytu nosa z obfitym łzawieniem, z nosa stale wypływa gęsty, biały śluz; utrzymujący się lekki, męczący kaszel; stały, tępy ból w okolicy pępkowej; miękki, papkowaty stolec; mocz 42 uncje, niezmieniony pod wpływem ogrzewania. 12.—Spał dobrze; powieki sklejone; powieki przekrwione; zatkanie nosa gęstym, białym śluzem; nieżyt nosa i kaszel jak poprzednio, podobnie ból pępkowy i stolec; tępe pobolewanie w lędźwiach; aftowe owrzodzenie błony śluzowej dolnej wargi. O godz. 10 a.m. przyjął 70 granów. O 12 stałe, tępe pobolewanie żołądka, wywołujące uczucie „pustki” lub omdlewania; tępy, czołowy ból głowy. O 5 doznanie w żołądku nadal się utrzymywało; stolec jak poprzednio; bardzo smutny i posępny. Przyjął 80 granów. Ból żołądka i okolicy pępkowej

przez cały wieczór; tępy, ciężki ból pleców; mocz 36 uncji, kwaśny. 13.—Budził się wielokrotnie z silnymi bólami tnącymi w żołądku i okolicy pępkowej; nos zatkany; afta mniejsza; miękki, papkowaty stolec. O godz. 10 a.m. przyjął 100 granów. Przez całe popołudnie ból pępkowy jak zwykle; napadami dość ostre bóle w okolicy śledziony, z uczuciem gorąca; bardzo posępny. O godz. 4 p.m. przyjął 70 kropli nalewki. Przez cały wieczór stałe, tępe bóle palące; skurcze w okolicy pępkowej; pieczenie oka. Mocz 41 uncji, nieznacznie kwaśny. 14.—Przez większą część nocy nie mógł spać z powodu tępych, ciężkich, uporczywych bólów w okolicy pępkowej; tępy, ciężki ból głowy; powieki sklejone, błona śluzowa przekrwiona; nos zatkany; miękki, papkowaty stolec. O godz. 9 a.m. przyjął 50 kropli płynnego wyciągu Tildena. O 12 stały, tępy, palący ból w okolicy pępkowej, któremu towarzyszy omdlewające uczucie „pustki” w nadbrzuszu; tępy, czołowy ból głowy; pieczenie oczu. Przyjął 75 kropli. Objawy utrzymywały się przez cały dzień. Mocz 66 uncji, kwaśny. 15.—Przez całą noc silne dreszcze i uczucie zimna pomimo obfitego okrycia oraz silny ból w okolicy pępkowej i kątniczej. Przez cały dzień ból w całym brzuchu; miękki, papkowaty stolec; mocz 50 uncji. 16.—Czuł się zupełnie dobrze. (W. H. BURT, M.D., w Hale’s New Remedies, wyd. 2.) 2. Dr W. N. WHITESIDE przeprowadził na sobie próbę lekową nalewki z suszonego korzenia, 1 na 10. 11 listopada 1865 r. przyjął 30 kropli. 12.—Ta sama dawka. Lepki śluz w okolicy podniebienia i nieprzyjemny smak. 14.—Uczucie ciężaru w żołądku. Ta sama dawka. 15.—Mniejsza zdolność utrzymywania moczu; musiał oddawać go częściej, ale — jak sądzi — nie w większej ilości. 16.—Podczas odbijania często wycieka nieco moczu. Wielkie znużenie i ospałość. 17 i 18. Każdego dnia po 45 kropli. 19.—Nietypowo częste odchrząkiwanie podczas śpiewania. 20.—Lepki śluz w gardzieli. 21.—O godz. 9 a.m. 130 kropli, o 12.30 p.m. 180 kropli. Niewielka ilość śluzu w gardzieli, którego nie może przełknąć. 22.—Po obudzeniu się w nocy (co było nawykowe) świszczący szum w uszach oraz bolesne zesztywnienie lewego łokcia i paliczków lewej ręki. Język wydaje się duży i nosi odciski zębów; cuchnące wzdęcia. Przyjął 300 kropli. O godz. 9 p.m. szum przypominający ryk w uszach; tętno 56. 23.—Szeroki, żółty pas na języku i nieprzyjemny smak. O godz. 6 p.m. 300 kropli. 24.—Po obudzeniu się w nocy szum w uszach oraz burczenie w jelitach; o godz. 9 a.m. uczucie zimna, tętno 52, pewien ból żołądka. O godz. 10 a.m. 220 kropli. O 10 p.m. mocz ma lekko gnilny zapach. 25.—Nocą burczenie i szum uszny jak poprzednio; lepkość w ustach, z lekkim nalotem na języku; mała afta na górnej wardze (pacjent miał wcześniej aftę w tym miejscu, która zniknęła wkrótce po rozpoczęciu próby lekowej). O godz. 7 a.m. dokuczliwe pobolewanie lewej podeszwy przez 1 lub 2 godziny. Dzwonienie w uszach z lekkim bólem odbytu. Przyjął 120 kropli. 27.—Rano nieprzyjemny smak; afta na dolnej wardze. Mocz ma niezwykły zapach. 28.—O godz. 9 a.m. 50 kropli. Po 5 minutach szum w uszach, tętno 66. Afta na języku, a afta na wardze dość duża i bolesna. 30.—150 kropli. 2 grudnia.—Bezbolesne przelewanie w żołądku. Przez cały okres próby lekowej stolce były nieco bardziej miękkie niż zwykle i miały mniejszą średnicę. (Ibid.) 3. a. W. S. VIRGIN, æt. 24, o temperamencie żółciowym, w doskonałym zdrowiu, 3 listopada 1866 r. przed snem przyjął 5 kropli nalewki. Następnego ranka ból tnący w jelitach przed oddaniem stolca i po nim; pewien nieżyt nosa; ciężkie, rozpierające pobolewanie czoła w ciepłym pomieszczeniu, ustępujące na świeżym powietrzu; podczas chodzenia ból prawego biodra i lewego kolana. Objawy ustąpiły po południu, lecz powróciły następnego ranka; nozdrza były bardzo obolałe i wrażliwe na zimne powietrze. Wieczorem ból od

lewego wyrostka sutkowatego do łopatki. Następnego dnia nieżyt zstąpił do klatki piersiowej; w wielu miejscach występowały pobolewanie i bolesność, a także nawrót pewnych bólów w klatce piersiowej, pojawiających się u niego wyłącznie przy silnym przeziębieniu. 7., oprócz innych objawów, podczas leżenia nocą w łóżku ostry, tnący ból biegnący z prawej okolicy biodrowej do jądra, po którym okolice powyżej więzadła Pouparta pozostawały bardzo obolałe i tkliwe; ucisk tej okolicy wywoływał ból promieniujący do nasady prącia, podobnie jak oddanie moczu następnego ranka. b. 18., gdy znów czuł się zupełnie dobrze, o godz. 11 p.m. przyjął 10 kropli 3. rozc. Następnego ranka trzeba go było obudzić; to samo zdarzyło się rano po pierwszej dawce, lecz nigdy przed próbą lekową. Czuł się niewypoczęty i otępiały, z niewielkim apetytem na śniadanie. Przez cały dzień otępiały i ociężały, zapominalski, niechętny wysiłkowi umysłowemu oraz niezwykle złośliwy i drażliwy. Pewne pobolewanie w okolicy móżdżku i szyi oraz niepokój w brzuchu. 20.—Przez cały dzień nadal złośliwe i gniewne usposobienie, poza tym jednak czuł się dobrze; 21. był już pod każdym względem zdrów. (Próby lekowe dra LIPPEGO, w Ibid.) 4. C. B. DREHER, æt. 21, zdrowy z wyjątkiem sporadycznych objawów dyspeptycznych. 31 października 1866 r. o godz. 6.30 p.m. przyjął 1 kroplę nalewki. Brak objawów poza dyspeptycznymi. 3 listopada o godz. 11 p.m. przyjął 5 kropli. Po 15 minutach burczenie w brzuchu, jakby miała wystąpić biegunka. 4.—Spał dobrze. O godz. 9 a.m. ból nad lewym okiem, z bolesnością czoła; prawe nozdrze zatkane. Podczas chodzenia na świeżym powietrzu ból głowy ustąpił i rozpoczął się wodnisty nieżyt nosa; w pomieszczeniu nieżyt ponownie ustępował. To samo wystąpiło 6., a 7. pojawiły się bóle reumatyczne w obu udach, szerzące się później na stawy biodrowe i kolanowe; ból nasilał się bezpośrednio po siadaniu po chodzeniu. (Ibid.) 5. N. F. przyjmował 4 razy dziennie po 3 granulki nasączone 1. rozc. Wystąpiło u niego zaciskająco-uciskowe uczucie w okolicy mostka; duszność; ostre, tnące bóle przeszywające skronie, z przyćmieniem wzroku; kurczowe bóle jelit z obfitą biegunką i jasnymi stolcami, tak wyczerpującą, że musiał przerwać próbę lekową. (Amer. Observer, iii, 518.) 6. a. Dr C. H. WEAVER, zwykle zdrowy, szczupłej budowy i o temperamencie nerwowo-żółciowym, 25 lipca 1865 r. o godz. 1 p.m. przyjął 8 kropli nalewki. Natychmiastowe uczucie, jakby mózg był częściowo odurzony, po którym wkrótce pojawiły się ostre, tnące bóle przeszywające skronie, a także łokcie i mięśnie dwugłowe ramion; w tych ostatnich okolicach również uczucie bolesności jak po stłuczeniu oraz niesprawności ruchowej. O 4 przyjął 10 kropli. Uczucie bolesności i żywej rany w gardle, zwłaszcza wokół nagłośni, z chrypką; uczucie zatkania i pieczenia w nozdrzach tylnych jak po niedawnym przeziębieniu; zwiększone wydzielanie śluzu z nosa; kurczowe bóle jelit, z kilkoma jasnymi, lecz nieco drażniącymi stolcami. Próbę lekową kontynuowano przez 2 lub 3 dni, wywołując mniej więcej te same doznania. b. „21 sierpnia o godz. 5 p.m. przyjąłem 10 kropli. Ostre bóle piekąco-kłujące w skroniach, lecz tępe na szczycie głowy i nad oczami; bardzo drażniące uczucie w pobliżu nagłośni, z chrypką. O 8 ta sama dawka. Noc spędziłem bardzo niespokojnie, dręczony przerażającymi snami i wyobrażeniami. Następnego ranka uczucie jak po odurzeniu; piekąco-kłujące bóle reumatyczne w prawym barku, łokciach i przedramionach oraz w kolanach; tętno wolne i wysilone, lecz skóra wyraźnie gorąca; ból głowy do południa; ucisk w klatce piersiowej na wysokości środkowej części mostka; ostry, dokuczliwy ból żołądka; utrzymujące się uczucie zatkania nozdrzy tylnych i zatok czołowych, z wydzielaniem rzadkiego, przejrzystego śluzu;

przez cały dzień nieustanne pociąganie nosem i sporadyczne kichanie oraz chrypka; często oddawałem duże ilości przejrzystego moczu. Około godz. 4 zacząłem odczuwać wielkie osłabienie; kurczowe bóle jelit i bolesność na powierzchni brzucha, a także wielką bolesność mięśni szyi; nieco gorączkowy stan, z intensywnym świądem różnych części ciała. Następnego dnia wstałem osłabiony; oddałem bardzo obfity, papkowaty, jasny stolec; nadal tępy ból głowy z kilkoma ostrymi, przeszywającymi ukłuciami w skroniach; najbardziej wyraźnym objawem jest jednak ostre, surowe, jak po otarciu uczucie w obu nozdrzach, ze stałą potrzebą opróżniania nosa; wydzielanie śluzu z nosa jest bardzo obfite; kichanie nieustanne przez 20 minut. O godz. 6 a.m. przyjąłem 15 kropli. Ostre, uporczywe bóle barków, ramion, a szczególnie palca wskazującego lewej ręki; nasilona chrypka; nudności; niemal stałe osłabienie, które pod wieczór nasiliło się tak bardzo, wraz z okropnym bólem i zawrotami głowy, że aby utrzymać się w siodle, musiałem kurczowo trzymać się konia; idąc do swojego pokoju, przewróciłem się 2 lub 3 razy, lecz po filiżance ciepłej herbaty i niewielkiej ilości nux vomica mogłem znów się poruszać. Następnego dnia ból głowy utrzymywał się i dopiero po upływie tygodnia głowa czuła się zupełnie dobrze; wydzielanie śluzu z nosa również było obfite, niemal nieustanne przez 10 dni; oskrzela zostały zajęte podobnie, lecz mniej ciężko”. (Ibid.) II. Zatrucia.—1. Panna W., æt. 75, cierpiąca na przewlekłe owrzodzenie nogi, lecz poza tym ciesząca się dobrym zdrowiem, wieczorem 15 sierpnia 1862 r. omyłkowo przyjęła 20 kropli nalewki. W nocy była niespokojna ruchowo. Rankiem 16. doznała silnego uczucia zapadania i wyczerpania w nadbrzuszu, z gwałtownym i długotrwałym kołataniem serca; trzy zielonkawe wypróżnienia, z bólem jelit jak po przyjęciu silnie przeczyszczającego środka. W ciągu dnia wystąpiły uderzenia gorąca obejmujące głowę, szyję i ręce; po nich pojawiła się różopodobna wysypka pokrywająca szyję, dłonie oraz stawy palców i nadgarstki. Podrażnienie doprowadzało do szaleństwa i towarzyszył mu intensywny, palący żar. Objawy te utrzymywały się do 22., kiedy skóra zaczęła się złuszczać; podrażnienie w łagodniejszej postaci pozostało przez kilka dni i zawsze nasilało się w nocy. (BAYES; w Hale.) 2. U pacjentki ze skłonnością do dolegliwości gardła wystąpił kolejny epizod, obejmujący również jamę ustną. Zalecono napar z H. do płukania gardła, 3 lub 4 razy dziennie. Źle zrozumiawszy zalecenia, zużyła w ciągu około 5 godzin całą szklankę naparu, przykładając jednocześnie na usta i brodę nasączoną nim tkaninę. Następnego ranka (3.) usta, wargi i nos były bardzo silnie obrzęknięte, a w ciągu dnia wokół ust i brody pojawiły się krosty przypominające wczesne stadium ospy prawdziwej. Następnego dnia zaczęły przekształcać się w pęcherzyki, 6. zapadać w środku, ciemnieć i zasychać, a 10. złuszczać się. (W. L. CLEVELAND; w Hale.) III. Doświadczenia na zwierzętach.—1. Prof. Bartholow przeprowadził pewne doświadczenia na żabach i królikach, wykazując, że alkaloid hydrastyna jest właściwą substancją czynną, ponieważ jej charakterystyczne działanie odtworzono po prostu za pomocą odpowiednio dużych dawek płynnego wyciągu. Jego wnioski są następujące: a. H. należy do środków pobudzających czynność ruchową. Wzmaga percepcję, czucie skórne oraz czynności odruchowe; powoduje śmierć wskutek tężczowego unieruchomienia mięśni oddechowych. b. Skurcze i drgawki wywołane przez H. mają pochodzenie ośrodkowe i rdzeniowe, a nie obwodowe.

c. H. wyczerpuje pobudliwość nerwów ruchowych i mięśni. d. H. działa zarówno na aparat hamujący, jak i ruchowy serca, znosząc ich zdolność reagowania na bodźce; czynność aparatu hamującego zanika jednak później niż czynność aparatu ruchowego. Ciśnienie tętnicze ulega obniżeniu. (MOHR, Hahn. Monthly, listopad 1880.)