Rumex Crispus

Szczaw kędzierzawy. Szczaw żółty. N. O. Polygonaceæ. Nalewka ze świeżego korzenia.

Zastosowanie kliniczne

Poronienie / Bezgłos / Astma / Burczenie w jelitach / Zapalenie oskrzeli / Nieżyt / Nagniotki / Katar / Kaszel / Biegunka / Dyspepsja / Krwawienie z nosa / Stopy, tkliwe / Ból żołądka / Serce, ból w okolicy serca; schorzenia serca / Zaburzenia trawienia / Podrażnienie / Liszaj / Jama ustna, owrzodzenie / Stulejka / Gruźlica płuc / Świerzbiączka / Reumatyzm / Gardło, bolesne, owrzodziałe / Tchawica, schorzenia / Pokrzywka

Charakterystyka

„Szczaw żółty”, czyli „szczaw kędzierzawy”, jest pospolitym brytyjskim chwastem, zawleczonym do Ameryki Północnej i rosnącym tam dziko; właśnie tam przeprowadzono próby lekowe. Pospolity szczaw naszych pól i poboczy, Rumex obtusifolia, uchodzi wśród dzieci za najlepszą odtrutkę na oparzenie pokrzywą; reputacja ta jest w pełni zasłużona, o czym mogę zaświadczyć. Według Joslina, cytowanego przez Hale’a, Rumex crispus był stosowany przez alopatów wewnętrznie i zewnętrznie w leczeniu świądu. Wskazuje to na jedno z głównych działań Rx. c., ujawnionych w próbach lekowych. Wśród składników i soli Rx. c. znajdują się Sulphur i Calc. Ph. (Hale); działanie Sul., Calc. i Pho. jest zaś w jego obrazie silnie zaznaczone. Rx. c. jest ponadto blisko spokrewniony z Rheum i wykazuje analogiczne właściwości przeczyszczające oraz inne. Próby lekowe przeprowadzili Houghton, Joslin, H. M. Paine, Bayard, Rhees i in., zarówno z nalewką, jak i rozcieńczeniami, a cechy charakterystyczne leku zostały dobrze określone. Objawem kluczowym wielu przypadków Rx. c. jest wrażliwość na zimne powietrze. Kaszel i objawy skórne są < po odkryciu ciała lub wystawieniu na powietrze. Guernsey opisuje kaszel Rx. c. następująco: „Kaszel wywołany nieustannym łaskotaniem w dołku nadmostkowym; łaskotanie to schodzi ku rozwidleniu oskrzeli; dotknięcie gardła wywołuje kaszel; po przykryciu pościelą całego ciała i głowy kaszel nie występuje”. Odpowiednio, następujący objaw Paine’a doprowadził do wyleczenia wielu przypadków chorób skórnych: „Podczas rozbierania się i przez pewien czas potem znaczny świąd powierzchni kończyn dolnych”, gdzie wystawienie na powietrze ponownie stanowi czynnik wyzwalający. Charakterystyczna biegunka Rx. c. pojawia się wcześnie rano i wypędza chorego z łóżka; występuje po nieżycie i często wiąże się z charakterystycznym kaszlem tego leku. Kaszel Rx. c. powoduje wytryskiwanie moczu, a u kobiet ciężarnych może nawet doprowadzić do wydalenia płodu. P. P. Wells opisuje następujący przypadek (Hale): pani X. przebyła osiem poronień we wczesnych miesiącach ciąży; każdemu towarzyszył suchy, wstrząsający, kurczowy kaszel w napadach o wielkim nasileniu, uznawany za przyczynę poronień. Na początku dziewiątej ciąży podjęła leczenie homeopatyczne. Pojawił się kaszel — bardzo suchy, szorstki, głośny, wstrząsający, < w nocy, uniemożliwiający sen i natychmiast wywoływany uciskiem tchawicy. Rx. c. 30 szybko przyniósł ulgę. Wells wyleczył także za pomocą Rx. c. 200 (preparat Lehrmana) następujący przypadek u mężczyzny: kaszel zaczynający się łaskotaniem za górną częścią mostka, niekiedy w napadach trwających od pięciu do dziesięciu minut. Tchawica bolesna przy ucisku zewnętrznym; na całej długości sprawia wrażenie otartej, podobnie jak cieśń gardzieli. Kaszel wywołuje ucisk dołka nadmostkowego; jest gwałtowny, ze skąpym, trudnym odkrztuszaniem; wstrząsa głową, jakby miała rozpaść się na kawałki, oraz klatką piersiową tak, że chory ma wrażenie, iż w każdej chwili może odkrztusić krew. Napady go wyczerpują; podczas kaszlu występuje ból głowy. Joslin wskazał, że w lewej połowie klatki piersiowej potwierdzono więcej objawów niż w jakiejkolwiek innej okolicy. Dalsze modalności Rx. c. to: < podczas leżenia na lewym boku; > podczas leżenia na prawym boku; < o godz. 23 i 4 rano. Inną modalnością kaszlu jest jego wywoływanie lub pogorszenie < przez każdą nieregularność oddychania, na przykład oddech nieco głębszy albo nieco szybszy niż zwykle. Kaszel podczas jedzenia. Joslin opisuje kilka przypadków zaburzeń żołądkowych wyleczonych za pomocą Rx. c. (1) Młoda kobieta miała bóle przeszywające, biegnące z dołka podsercowego w różnych kierunkach do klatki piersiowej; ostre bóle w lewej połowie klatki piersiowej; tępy ból czoła i niewielkie nudności. Jedna dawka 30. potencji usunęła wszystkie objawy i przywróciła apetyt. (2) Kobieta, lat 50, od trzech tygodni cierpiała na ból w dołku podsercowym, pobolewanie w lewej połowie klatki piersiowej, wzdęcia, odbijania, bóle i rozdęcie żołądka po posiłkach. Jedna dawka Rx. c. 200 wyleczyła ją w ciągu dwóch lub trzech godzin. (3) Młoda kobieta odczuwała pełność i ucisk w dołku podsercowym, sięgające ku gardłu, przesuwające się w dół przy przełykaniu i ponownie wznoszące się do gardła. Rx. c. 200 wyleczył. (4) Pewien mężczyzna, nieprzywykły do herbaty, wypił filiżankę bardzo słabej czarnej herbaty; potem wystąpiło pobolewanie w dołku podsercowym i powyżej niego, w klatce piersiowej, zwłaszcza po obu stronach dolnego końca mostka. Rx. c. 30 wyleczył go w ciągu kilku minut. Wzdęcia i przelewania Rx. c. są wyraźnie zaznaczone; uznałem ten lek za najlepszy lek ogólny na bezbolesne, lecz dokuczliwe burczenie w jelitach, na które często skarżą się kobiety. Lewa strona jest wyraźniej zajęta niż prawa. Krążenie jest znacznie zaburzone; odnotowuje się gwałtowne kołatanie serca i tętnienie w całym ciele. Carleton Smith wskazuje (H. P., x. 275), że w przypadku kaszlu wyleczonego przez Cardozę za pomocą Rx. c. cechą charakterystyczną był „kaszel wyłącznie w dzień, zupełnie nieobecny w nocy”. Stawia to Rx. c. obok Fer. i Mang. Smith wyleczył za pomocą Rx. c. wiele przypadków zaburzeń trawienia, w których występował następujący objaw: „Guz w gardle, bez poprawy > po odchrząkiwaniu lub przełykaniu; podczas przełykania zstępuje, lecz natychmiast powraca”. Szczególne odczucia to: ból oczu jak wskutek suchości. Język jakby oparzony. Guz w gardle; podczas przełykania zstępuje, lecz natychmiast powraca. Twardy przedmiot w dołku podsercowym. Zgrubienie w gardle lub za mostkiem. Ucisk kija w odbytnicy. Jakby moczu nie można było długo utrzymać. Jakby nie mogła zaczerpnąć następnego oddechu. Jakby powietrze nie przenikało do klatki piersiowej. Jakby piórko kołysało się tam i z powrotem w oskrzelach. Jakby głowa miała rozpaść się na kawałki (przy kaszlu). Jakby w każdej chwili mógł odkrztusić krew. Jakby kaszel nie sięgał dostatecznie głęboko, by unieść flegmę. Jakby serce nagle się zatrzymało. Mostek sprawia wrażenie nadwerężonego. Uczucie otarcia pod obojczykami. Dłonie zimne podczas kaszlu. Objawy są < od dotyku; ucisku; jazdy konnej lub pojazdem. < Od zimna; > od ciepła. < Przy zmianie: z ciepła na zimno lub z zimna na ciepło; przy przechodzeniu do innego pomieszczenia. < W pozycji leżącej (ból w dołku podsercowym > przy zupełnie spokojnym leżeniu). < Podczas leżenia na lewym boku; pieczenie po lewej stronie. > Podczas leżenia na prawym boku. < Od mówienia. < Przy głębokim wdechu lub nieregularnym oddychaniu. < Podczas chodzenia. < Wieczorem i w nocy oraz rano po przebudzeniu; o godz. 3.30 i 23, od 2 do 5 rano. < Podczas jedzenia i po posiłkach. > Po oddaniu cuchnących gazów.

Zależności

Odtrutki: Camph., Bell., Hyo., Con., Lach., Pho. Porównać: Twardy, suchy, łaskoczący kaszel, < podczas czytania, < przy dotykaniu krtani, Cin. Astma u chorych na gruźlicę < o godz. 2 rano, Meph., Sticta. Bóle w lewym płucu < przy ruchu; kaszel wskutek zmiany temperatury, Bry. (Bry. bardziej, gdy zmiana następuje na ciepłe powietrze; Rx. c. bardziej, gdy na zimne). Łaskoczący kaszel wychodzący z dołka nadmostkowego, wywoływany mówieniem, Sil. Poranna biegunka wypędzająca chorego z łóżka, Sul. Dokuczliwy, łaskoczący kaszel po położeniu się, Hyo., Con. Pokrzywka, poranna biegunka, Apis (przeciwne modalności). Suchy kaszel od łaskotania w dołku nadmostkowym, < od najmniejszego powiewu chłodnego powietrza lub głębokiego wdechu, Bell. Skutki herbaty, Thuj. Bóle kłujące w klatce piersiowej, pulsowanie w całym ciele, K. ca. Ciągliwy śluz, K. bi. Kaszel podczas jedzenia, Calc. Uczucie oparzenia języka, Ran. b. Kij w odbytnicy, Æsc. h. Kaszel < przy zmianie powietrza, Spo., Pho. < Podczas leżenia na lewym boku, Pho., Pul. Uczucie otarcia w krtani i tchawicy podczas kaszlu, Caust. Wytryskiwanie moczu przy kaszlu, Caust., Pul., Scil. Biegunka wczesnym rankiem, Alo., Nat. s., Pod., Sul. Objawy skórne < po odkryciu ciała, Hep., Nat. s., Oleand. Kaszel rozpoczynający się w dołku nadmostkowym (Bell. bardziej w cieśni gardzieli; Pho. bardziej w oskrzelach). Nieustanny kaszel i botan., Rx. ac. Biegunka i botan., Rhe. Botan., Fago., Polyg., Lapath. Kaszel wyłącznie w dzień, Fer., Mang.

1. Umysł

Przygnębienie: z poważnym wyrazem twarzy; z nastrojem samobójczym. Drażliwość; niechęć do wysiłku umysłowego. Obojętność wobec otoczenia. Zastój myśli, znużenie i niepokój.

2. Głowa

Ból głowy rano po przebudzeniu, poprzedzony nieprzyjemnym snem. Tępe bóle (oraz bóle jak po stłuczeniu): po prawej stronie; w potylicy; w czole, z uczuciem jak po stłuczeniu, < przy ruchu. Przelotny albo ostry, przeszywający ból po lewej stronie głowy. Nieżytowy ból głowy z silnym podrażnieniem krtani i tchawicy, bólem obojczyków i bolesnością za mostkiem. Uczucie jak po stłuczeniu po przebudzeniu, utrzymujące się do południa i znikające nagle po obiedzie. Ból głowy < na otwartym powietrzu. Ostre ciągnięcie w lewej części potylicy, z podobnym bólem w lewym nozdrzu i uczuciem, jakby miał wystąpić katar.

3. Oczy

Ból oczu jak wskutek suchości; powieki zapalne, < wieczorem. Bolesność oczu bez zapalenia. Głęboko umiejscowiony ból prawego oka. Ostry, przeszywający ból w lewym oku (i nad nim).

4. Uszy

Dzwonienie w uszach. Świąd głęboko w uszach. Ból, tętnienie i uczucie zatkania uszu.

5. Nos

Silna potrzeba dłubania w nosie. Nos zatkany; uczucie suchości, nawet w nozdrzach tylnych. Nagłe, ostre mrowienie w błonie śluzowej Schneidera, po którym następuje gwałtowne, szybkie kichanie pięć lub sześć razy z rzędu, z wodnistą wydzieliną. Gwałtowne kichanie z wodnistym katarem i bólem głowy, < wieczorem i w nocy. Nagromadzenie śluzu w okolicy nozdrzy tylnych. Żółty śluz wydalany przez nozdrza tylne. Krwawienie z nosa, gwałtowne kichanie i bolesne podrażnienie nozdrzy. Grypa z gwałtownym nieżytem, po którym następuje zapalenie oskrzeli.

6. Twarz

Wielka bladość twarzy podczas stania. Gorąco twarzy; zaczerwienienie < wieczorami; tępy ból głowy; z pulsowaniem w całym ciele. Ból z boku twarzy, obejmujący prawą skroń i ucho; także lewą połowę górnej wargi. Ból prawej szczęki rano. Po późnym położeniu się spać, przeszywające bóle żuchwy przy korzeniu lewego kła.

8. Jama ustna

Ból zębów po obu stronach rano. Ból zębów: całkowicie > po zjedzeniu obiadu; > po płukaniu ust zimną wodą. Ćmiący, piekąco-kłujący ból prawych górnych zębów trzonowych podczas jazdy na zimnym wietrze; z bólem czoła. Język obłożony: biało; żółto; żółtawobrunatno albo czerwonawobrunatno. Suchość przedniej części języka, z uczuciem przepełnienia żołądka i jakby zjedzono korzenie. Uczucie otarcia na brzegach języka. Przednia część języka sucha i gorąca. Bolesność prawego brzegu języka. Uczucie, jakby język i jama ustna były oparzone. Owrzodzenie jamy ustnej i gardła. Smak: gorzki (rano); wstrętny; mdły (po wstaniu). Ślinotok.

9. Gardło

Drapanie w gardle; uczucie otarcia z wydzielaniem śluzu w górnej części. Uczucie guza w gardle, bez poprawy > po odchrząkiwaniu lub przełykaniu; podczas przełykania guz zstępuje, lecz natychmiast powraca. Uczucie guza w przełyku. Pobolewanie gardła z nagromadzeniem ciągliwego śluzu w cieśni gardzieli. Nieżytowe schorzenia gardła i cieśni gardzieli. Gardło suche, przełykanie utrudnione; ból po lewej stronie podczas przełykania.

11. Żołądek

Apetyt: znacznie wzmożony; utracony. Pragnienie. Po posiłkach: wzdęcia; ciężkość w żołądku lub nadbrzuszu; pobolewanie w lewej piersi; ucisk i rozdęcie żołądka. Nudności w nocy przed biegunką. Uczucie twardego przedmiotu w dołku podsercowym. Pełność i ucisk w dołku podsercowym, sięgające ku dołkowi nadmostkowemu; przy każdym przełknięciu bez pokarmu zstępują, lecz natychmiast powracają. Ściskający, duszący, ciężki ból nadbrzusza, przechodzący na wskroś do pleców; ubranie wydaje się zbyt ciasne; uczucie osłabienia w nadbrzuszu — wszystko < podczas mówienia; chory często bierze długi oddech. Ból przeszywający z dołka podsercowego do klatki piersiowej; ostry w lewej połowie klatki piersiowej; niewielkie nudności; tępy ból czoła. Pobolewanie i bóle przeszywające w dołku podsercowym oraz powyżej niego, po obu stronach mostka. Odbijania: puste; bez smaku. Czkawka. Zgaga. Nudności; > po odbijaniu. Nudności i zawroty głowy podczas ubierania się rano, zmuszające chorego do ponownego położenia się. Uczucie niestrawionego pokarmu i ucisku ku górze w dołku nadmostkowym. Silny ból narządów trawiennych po przebudzeniu. Ból żołądka z bólem płuc. Pieczenie i ból tnący w żołądku.

12. Brzuch

Ból w podżebrzu wskutek chodzenia lub głębokiego wdechu. Kurczowy ból w pobliżu pępka, częściowo > po oddaniu cuchnących gazów; kolka wzdęciowa wkrótce po posiłku. Ból występujący albo < podczas wdechu. Uczucie ciężkości i pełności w brzuchu z przelewaniem. Burczenie w jelitach. Ból brzucha rano, po którym następuje wypróżnienie. Kolka wskutek przeziębienia, z kaszlem.

13. Stolec i odbyt

Stolce: bezbolesne, cuchnące, obfite; brunatne lub czarne, luźne lub wodniste; poprzedzone bólem brzucha. Przed stolcem: nagłe parcie, wypędzające chorego rano z łóżka. Poranna biegunka z kaszlem wskutek łaskotania w dołku nadmostkowym. Biegunka od godz. 6 do 10 rano. Obfity biegunkowy stolec z kolkowym bólem tuż powyżej podbrzusza oraz bardzo nieprzyjemnym przelewaniem w jelitach, razem z nudnościami i utratą apetytu; odczucia te trwały przez cały dzień, z czterema lub pięcioma wypróżnieniami, których treść wypływała strumieniem, jakby miała się wydalić wielka ilość; mimo to każde wypróżnienie nagle się urywało, a parcie na krótki czas całkowicie ustępowało; po wstaniu naglące parcie jednak powracało, a po ponownym udaniu się do ustępu wypływał kolejny strumień, jak poprzednio. Kał czarny; skąpy. Zaparcie przez kilka dni, po którym następuje suchy, twardy stolec. Świąd odbytu z oddawaniem cuchnących gazów. Uczucie jak od ucisku szorstkiego kija wepchniętego do odbytnicy, bolesne podczas chodzenia. Guzki krwawnicze wypadają; silne gorąco i świąd odbytu oraz uczucie, jakby znajdowało się tam ciało obce.

14. Narządy moczowe

Nagłe parcie. Częsta potrzeba oddania moczu z uczuciem, jakby moczu nie można było długo utrzymać. Mimowolna mikcja przy kaszlu. Obfity, bezbarwny mocz po południu. Mocz mniej obfity, z kłaczkowatym osadem i oleistą powierzchnią; wyraźny osad barwy pyłu ceglanego.

15. Męskie narządy płciowe

Skłonność do stulejki. Wieczorem uczucie bolesności i otarcia, z zaczerwienieniem końca napletka. Świąd napletka. Popęd płciowy osłabiony; utracony.

17. Narządy oddechowe

Chrypka < wieczorami: głos niepewny. Głos: zmienia się nagle przez dwa kolejne dni; o godz. 14 podnosi się o kilka tonów; jest wyższy przy nieżycie nosa. Bezgłos po wystawieniu na zimno. (Bezgłos odruchowy wskutek guzka w szczycie lewego płuca). Ciągliwy śluz w krtani, stała potrzeba odchrząkiwania. Gwałtowne podrażnienie wywołujące kaszel w krtani podczas jedzenia (przy trzech posiłkach). (Kaszel przez cały dzień, > po położeniu się w nocy). Ból w górnej części krtani, przeważnie po lewej stronie. Suchy, kurczowy kaszel, jak na początku krztuśca; napadowy; poprzedzony łaskotaniem w dołku nadmostkowym, z przekrwieniem i niewielkimi bólami głowy oraz szarpiącymi bólami prawej połowy klatki piersiowej; rozpoczynał się kilka minut po położeniu się w nocy (o godz. 23); trwał od 10 do 15 minut, po czym chory spał dobrze; mniej silny napad pojawiał się w łóżku po przebudzeniu i utrzymywał się w ciągu dnia; stan ten trwał dwa tygodnie, po czym chory zaczął odkrztuszać małe ilości lepkiego śluzu, odrywającego się z trudem. Męczący kaszel. Kaszel < od każdej nieregularności oddychania. Chrapliwy, męczący kaszel o godz. 23 oraz od 2 do 5 rano. Kaszel z bólem za środkową częścią mostka. Ucisk gardła = kaszel. Suchy, łaskoczący, kurczowy kaszel z tkliwością krtani i tchawicy, przez co kaszel jest bardzo bolesny. Dokuczliwy, okresowy kaszel, < w chłodnym powietrzu albo od wszystkiego, co zwiększa objętość lub szybkość wdychanego powietrza. Kaszel < przy przechodzeniu do innego pomieszczenia. Kaszel pierwotnie wywołany wdychaniem skrajnie zimnego powietrza zimą, < po położeniu się, zwłaszcza o godz. 23. Kaszel prowokowany zmianą z zimna na ciepło albo z ciepła na zimno. Kaszel < podczas leżenia na lewym boku; > podczas leżenia na prawym. > Po zakryciu ust; > podczas noszenia maski oddechowej. Uczucie duszności, jakby powietrze nie przenikało do klatki piersiowej, albo takie jak podczas spadania lub szybkiego przemieszczania się w powietrzu. Częste uczucie, jakby nie mogła zaczerpnąć następnego oddechu.

18. Klatka piersiowa

Ból obojczyków; ból jak od otarcia tuż pod każdym obojczykiem podczas odchrząkiwania śluzu z gardła. Ból w klatce piersiowej: po obu stronach; tępy, w przedniej części, z bólem głowy i odbijaniem. Ostry ból kłujący albo piekąco-kłujący, przeszywający lewe płuco. Ostre ukłucie wzdłuż lewego brzegu mostka. Palący, piekąco-kłujący ból: po lewej stronie w pobliżu serca; nagle w całej lewej połowie klatki piersiowej podczas głębokiego wdechu przy kładzeniu się do łóżka w nocy. O godz. 15.30, podczas pisania przy biurku, ukłucia w miąższu lewego płuca. Palący, przeszywający ból w prawej połowie klatki piersiowej. Ostry ból w pobliżu lewego dołu pachowego. Ból w środku lewego płuca. Mostek sprawia wrażenie nadwerężonego. Wielki ucisk i uczucie przygniecenia w górnej części klatki piersiowej. Bardzo ostry ból piersi, biegnący od prawej ku lewej stronie. Ostry ból tnący w lewej piersi w południe, trwający godzinę.

19. Serce

Uczucie, jakby serce nagle przestało bić; po nim następuje ciężkie tętnienie. Tępy ból w okolicy serca, z tępym bólem i ciężkością w lewym ramieniu, zwłaszcza w łokciu. Tępy ból serca przy głębokich wdechach. Pieczenie w okolicy serca. Silny ból piekąco-kłujący w okolicy serca, przechodzący przez klatkę piersiową do szczytu lewej łopatki, z częstą potrzebą wzięcia głębokiego oddechu, który < ból (po południu przez dwie lub trzy godziny). Ostry ból po lewej stronie serca. Kołatanie serca: po kolacji; < podczas wchodzenia po schodach; gwałtowne, z tętnieniem tętnic szyjnych.

20. Szyja i plecy

Uczucie, jakby tuż poniżej uszu ciasno zawiązano wokół szyi nitkę, z lekkim szumem w uszach. Ból: z tyłu szyi; biegnący w dół pleców. Pobolewanie między łopatkami. Piekąco-kłujący ból tuż poniżej dolnego kąta lewej łopatki; po nim występuje i towarzyszy mu kłujący, niemal swędzący ból lewej połowy klatki piersiowej tuż pod brodawką sutkową. Ból pod prawą łopatką. Ból lewej łopatki. Ból palący w okolicy lędźwiowej, w pobliżu końca prawego stawu krzyżowo-biodrowego. Bolesność lewego stawu krzyżowo-biodrowego, z utykaniem jak po podniesieniu nadmiernego ciężaru; < przy nagłym ruchu; po niej pulsowanie w pośladkach. Pobolewanie i uczucie wielkiego zmęczenia w lędźwiach.

21. Kończyny

Drgania prawej ręki i nogi. Ból kończyn górnych i dolnych po tej samej albo przeciwnej stronie.

22. Kończyny górne

Bóle od barku w dół do łokcia; ramiona sprawiają wrażenie nadwerężonych. Dłonie zimne podczas kaszlu. Pobolewanie jak po stłuczeniu oraz ból piekąco-kłujący w ramionach, dłoniach, łokciach i prawym nadgarstku.

23. Kończyny dolne

Kłucie z tyłu prawego biodra; chód z utykaniem. Pobolewanie nóg. Ból jak ukłucie w stawie kolanowym podczas stania. Nogi pokryte drobnymi czerwonymi krostkami. Stopy zimne. Stopy wrażliwe, piekąco-kłujący ból nagniotków. Tkliwe stopy.

24. Objawy ogólne

Znużenie i wyczerpanie. Niepokój ruchowy wieczorem. Bóle nigdzie nie są umiejscowione stale ani ciągłe. Tętnienie w całym ciele. Niezwykła wrażliwość na zimno lub otwarte powietrze.

25. Skóra

Świąd różnych części ciała, < na kończynach dolnych. Wykwity równomiernie pokrywające kilka okolic skóry, z wyjątkiem twarzy; świąd bardziej kłujący niż palący; < od zimna, > od ciepła. Zakaźna świerzbiączka, czyli „świąd wojskowy”. Świąd piekąco-kłujący albo kłująco-mrowiący skóry. Wykwity pęcherzykowe, swędzące po odkryciu i wystawieniu na chłodne powietrze. Okresowy świąd. Pokrzywka; < na otwartym powietrzu.

26. Sen

Sen: zakłócony; bezsenność, niepokój ruchowy; krótkie drzemki i nieprzyjemne wyobrażenia, nawet na jawie. Nieprzyjemne sny: o niebezpieczeństwie i kłopotach; wcześnie rano; o byciu nago na ulicy; o morderstwach; o sekcjach zwłok. Budzi się wcześnie z bólem głowy.

27. Gorączka

Dreszczowe uczucie zimna, < na plecach; kolka, nudności, ukłucia w pobliżu środka klatki piersiowej. Przyspieszenie tętna i gorączka po południu. Uczucie gorąca, po którym następuje uczucie zimna, bez dreszczy. Uderzenia gorąca, < na policzkach. Pot po przebudzeniu z głębokiego snu.