Ignatia

amara. (Strychnos ignatia? Strychnos multiflora?—Nie wiadomo, z jakiego właściwie drzewa pozyskuje się tak zwane „bobki”). Faba indica. Bob św. Ignacego. (Wyspy Filipińskie). N. O. Loganiaceæ. Nalewka i rozcierka z nasion.

Wskazania kliniczne

Brzuch, wzdęty / Gniew, następstwa / Odbyt, dolegliwości / Niepokój / Apetyt, zaburzenia / Plecy / osłabienie pleców / Katalepsja / Przekwitanie / Pląsawica / Clavus / Drgawki / Krup / Osłabienie / Ząbkowanie / Przygnębienie / Błonica / Bolesne miesiączkowanie / Padaczka / Omdlenia / Lęk, następstwa / Wzdęcia; utrudnione oddawanie gazów / Gruczoły, powiększenie / Hemoroidy / Ból głowy / Serce, dolegliwości / Czkawka / Histeria / Staw histeryczny / Gorączka przerywana / Ataksja lokomotoryczna / Melancholia / Drętwienie / Przełyk / Paraliż / Pryszczykowe zapalenie rogówki i spojówki / Proktalgia / Odbytnica, wypadanie / Gorączka reumatyczna / Rwa kulszowa / Nadwrażliwość / Uczucie pustki i zapadania / Sen, zaburzenia / Podrażnienie rdzenia kręgowego / Parcie naglące / Gardło, bolesność / Ból zęba / Drżenia / Mocz, nieprawidłowy / Pochwa, skurcz / Głos, utrata / Ziewanie

Charakterystyka

Aby właściwie zrozumieć zakres działania i miejsce Ignatii, trzeba uwolnić się od dwóch rozpowszechnionych błędnych przekonań. Pierwsze głosi, że Ign. jest lekiem wyłącznie na histerię; drugie zaś — że jest jedynym lekiem, jaki kiedykolwiek bywa potrzebny w przypadkach histerii. Jedną z pomniejszych niedogodności wynikających z tych poglądów jest to, że pacjenci zaczęli bardzo stronić od tego leku i oburzają się, gdy się im go przepisuje, sądząc, że skoro lekarz go zaleca, uważa ich za histeryków. Niedawny wybuch dżumy na Wschodzie przypomniał, że Ign. zdobyła sławę leku skutecznego nawet w tej chorobie. Honigberger podaje, że gdy dżuma szalała w Konstantynopolu, powszechnie noszono na sznurku jedno z tych ziaren jako środek zapobiegawczy; chorym na dżumę podawał je w „maleńkich dawkach”, z najlepszym skutkiem. Później sam zaraził się tą chorobą w Indiach i wyleczył się tym samym lekiem (H. W., xxxiii. 51). W gorączce przerywanej jest to jedyny lek zdolny wyleczyć pewne przypadki. Na początku mojej praktyki homeopatycznej sam siebie kiedyś zadziwiłem, szybko lecząc za pomocą Ign. (początkowo przepisanej jako lek interkurencyjny) ciężki przypadek gorączki reumatycznej, który nie poprawiał się pod wpływem Bryonii itd. Objawy psychiczne wskazywały na Ign. i pod jej działaniem ustąpiły wraz z nimi zarówno zapalenie stawów, jak i gorączka. Nasiona Ign. zawierają większy odsetek strychniny niż nasiona Nux vomica, a wielkie różnice między charakterystycznymi cechami obu leków dowodzą, jak słuszne jest rozpatrywanie leków niezależnie od ich tak zwanych „substancji czynnych”. Rośliny wykazują wiele rodzajów działania poza działaniem zawartych w nich alkaloidów, a właśnie one często rozstrzygają o swoistym działaniu leku. Większość objawów przewodnich Ign. rozwija się w sferze psychicznej. „Chociaż jej działania pozytywne” — mówi Hahnemann (M. M. P.) — „wykazują wielkie podobieństwo do działań Nux v. (co istotnie można by wywnioskować z pokrewieństwa botanicznego tych dwóch roślin), ich zastosowanie lecznicze bardzo się jednak różni. Usposobienie emocjonalne pacjentów, którym służy Ign., jest zupełnie odmienne od usposobienia tych, którym pomaga Nux v.. Ign. nie jest odpowiednia dla osób lub pacjentów, u których przeważają gniew, zapalczywość albo gwałtowność; nadaje się natomiast dla tych, którzy podlegają szybkim zmianom od wesołości do skłonności do płaczu albo innym charakterystycznym stanom emocjonalnym, zawsze pod warunkiem, że pozostałe cielesne objawy chorobowe przypominają objawy, jakie lek ten może wywołać”. Guernsey tak przedstawia stan psychiczny Ign.: „Każdy, kto cierpi wskutek tłumionego lub głębokiego żalu, z przeciągłymi westchnieniami, częstym łkaniem itd.; również głęboko nieszczęśliwy, niemogący spać, całkowicie pochłonięty żalem; w świeżej żałobie po stracie przyjaciela; zaburzenia psychiczne w ogólności, szczególnie wywołane żalem; przygnębienie; beznadziejność; histeryczna zmienność; dziwaczne złudzenia”. Do tej listy można dodać uporczywe idee oraz pragnienie samotności. Ign. obejmuje liczne następstwa żalu, zwłaszcza świeżego. Kiedyś za pomocą Ign. 30 przyniosłem natychmiastową ulgę pewnej kobiecie, która właśnie dowiedziała się o śmierci brata (nie była ona niespodziewana) i skarżyła się na bardzo silny ból głowy tuż nad nasadą nosa. Następstwa zmartwień lub skłonność do zamartwiania się, nie mniej niż żal, wskazują na Ign.; podobnie introwertyczny stan umysłu. Szczególnym wskazaniem do zastosowania Ign. w przypadkach histerii jest szybka zmienność nastrojów. Niekontrolowany śmiech występujący naprzemiennie z wybuchami płaczu. Śmieje się, kiedy powinna zachować powagę. Wrażliwa, podatna na wrażenia. Stan ten, wraz z charakterystycznym globus hystericus (gula wznosi się z żołądka do gardła, jakby miała ją udusić; chora przełyka ją, lecz ta stale powraca; < po piciu wody), niewątpliwie wskazuje na Ign.. Występują również nerwowe drgania, a nawet drgawki. Wykrzywienie mięśni twarzy przy każdej próbie mówienia. Charakter bólów szybko się zmienia, a ich natężenie jest nadmierne. Objawy wyolbrzymione i osobliwe. Szybka przemienność działań stanowi jedną z głównych cech leku; podobnie ich paradoksalność. Ign. wyleczyła wiele przypadków błoniczej i innej bolesności gardła, gdy ból był > od przełykania. W gorączce Ign. pragnienie występuje podczas dreszczy i w żadnym innym okresie. Jest to stan bardzo nieoczekiwany i nie występuje przy żadnym innym leku. Jałowe odruchy wymiotne są > po jedzeniu. Inną znamienną cechą działania Ign. jest nagłość. Nagła utrata czynności dowolnego narządu. Istnieje wiele stanów cielesnych niezwiązanych z zaburzeniami psychicznymi, które wymagają Ign.; należy bowiem zawsze pamiętać, że brak jakiejkolwiek szczególnej cechy leku nie stanowi przeciwwskazania do jego użycia, jeżeli inne wskazania są dostatecznie wyraźne. Ign. leczy wiele bolesnych dolegliwości odbytu i odbytnicy, w tym hemoroidy i wypadanie odbytnicy, jeżeli cechuje je „ostry, kłujący ból przeszywający odbytnicę ku górze” albo „ból zaciskający w odbycie, < po oddaniu stolca, > podczas siedzenia”. Charakterystyczne jest uczucie ucisku jak ostrym narzędziem, skierowanego od wewnątrz na zewnątrz. „Ból głowy, jakby gwóźdź przebijał bok głowy od wewnątrz, > podczas leżenia na bolesnym boku”. Bóle zmieniają umiejscowienie, pojawiają się stopniowo i nagle ustępują albo nagle pojawiają się i znikają. Bóle głowy kończą się obfitym oddawaniem moczu. Lek jest często potrzebny podczas ząbkowania. Wyleczył wodogłowie powstałe wskutek nagłego przerzutu dolegliwości z jelit do mózgu podczas ząbkowania, z nagłą bladością, majaczeniem, toczeniem głową i utrudnionym przełykaniem; drgawkowymi ruchami gałek ocznych i powiek. Na uwagę zasługują również objawy oczne. Lek wyleczył wiele przypadków stanów zapalnych oczu, szczególnie z silnym światłowstrętem i pobudzeniem nerwowym; także astenopię ze skurczami powiek i bólami neuralgicznymi. Ign. należy do leków wywołujących bardzo wyraźne uczucie „zupełnej pustki” albo zapadania w żołądku. Często występuje ono nocą i nie pozwala choremu spać. Towarzyszy mu skłonność do wzdychania. Niekiedy chory ma wrażenie, jakby żołądek był zwiotczały. Występuje cofanie się pokarmu. Czkawka < wskutek jedzenia, palenia tytoniu lub wzburzenia emocjonalnego (zwłaszcza u dzieci); jałowe odruchy wymiotne > po jedzeniu; nocne wymioty pokarmem spożytym wieczorem. Wymioty histeryczne. Kwaśna ślina i kwaśny smak w ustach. Ból zęba < po posiłku, mniej silny podczas jedzenia — kolejny paradoksalny stan. Wyraz twarzy właściwy Ign. cechuje śmiertelna bladość, choć niekiedy twarz może być zaczerwieniona. Występują drgania pojedynczych mięśni powiek lub ust, trzepotanie w klatce piersiowej oraz drgania drobniejszych mięśni ciała; serce trzepocze i unosi się w klatce piersiowej, powodując dławienie i ucisk; kiedy chora próbuje zasnąć, wydaje się wznosić i opadać. Drgawki i skurcze wskutek przestrachu. Dziecko sztywnieje i wygina się ku tyłowi. Stan półprzytomny, zaciśnięte kciuki, sina twarz. Kurcze i skurcze są równie częste jak przy Nux. Bolesne miesiączkowanie, w którym wskazana jest Ign., przebiega z bólami partymi w podbrzuszu jak podczas porodu, > od ucisku; w pozycji leżącej; przy zmianie pozycji. Krew miesiączkowa jest czarna, cuchnąca; jeśli obfita — ze skrzepami. Skurcze i drgawki, kończące się przeciągłymi westchnieniami, odpowiadają Ign.. Nash opisuje przypadek drgawek połogowych, w którym ta cecha doprowadziła do wyleczenia. Istnieje szereg charakterystycznych objawów oddechowych: histeryczny bezgłos. Laryngismus stridulus; chory siada na łóżku; chrypka, suchy, urywany kaszel. Charakterystyczny kaszel Ign. jest drażliwy i drażniący: im dłużej trwa, tym bardziej nasila się podrażnienie wywołujące potrzebę kaszlu. Kent opisuje go tak: „Khe, khe—khe-khe-khe, kończące się łkaniem”. Kaszel za każdym razem, gdy chory zatrzymuje się podczas chodzenia. Głuchy, skurczowy kaszel jak od oparów siarki. Kaszel jak od wdychanego, lekkiego niczym piórka pyłu. Odczucia mrowienia i drętwienia są bardzo rozpowszechnione. Bóle mają skłonność do występowania w małych, ściśle ograniczonych miejscach. Cechy gorączki są następujące: pragnienie wyłącznie w okresie zimna. Czerwona twarz podczas dreszczy. Dreszcze > od ciepła zewnętrznego (okrycia, piec). Zewnętrzne uczucie zimna i wewnętrzne gorąco. Gdy tylko zaczyna się okres gorąca, chory musi się odkryć (przeciwnie niż przy Nux). Wrażenie, jakby pot miał wystąpić, lecz się nie pojawia. Poty: podczas jedzenia; niekiedy zimne, na ogół ciepłe; czasem kwaśne. Ign. należy, podobnie jak Nux, Caps., Ars., do leków z wyraźną skłonnością do marznięcia. Zimno <, a ciepło > (z wyjątkiem ostatniego okresu gorączki). Spoczynek > bóle; podobnie zmiana pozycji. Leżenie >. Leżenie na boku < ból głowy; leżenie na bolesnym boku > ból głowy. Siedzenie > objawy odbytu oraz wiele innych objawów. < Od schylania się, chodzenia, stania. < Od lekkiego dotyku; > od silnego ucisku. Łagodny ucisk > ból głowy. Najlżejszy dotyk < bóle żołądka; kurcze macicy; tkliwość skóry głowy i okolicy odźwiernika. Występuje silna niechęć do tytoniu, który < wiele objawów. Niechęć do ciepłych potraw, mięsa i alkoholu. Pragnienie kwaśnych pokarmów; chleba, zwłaszcza żytniego. < Od emocji; słodyczy; kawy; silnych zapachów; glist jelitowych; podczas ziewania. > Od zmiany pozycji; podczas jedzenia; po odbijaniu; przy wdechu; od przełykania. Ign. działa szybko, a czas jej działania jest według Hahnemanna krótki. „Najlepiej podawać ją rano, jeśli nie ma pośpiechu. Podana krótko przed snem może wywołać nadmierny niepokój nocą”. Jest odpowiednia dla temperamentu wrażliwego, pobudliwego i nerwowego; dla kobiet wrażliwych, łatwo ulegających pobudzeniu; o ciemnych włosach i karnacji, lecz łagodnym usposobieniu; szybko pojmujących i szybko działających. Ign. nazwano „żeńskim” odpowiednikiem „męskiego” Nux. B. Simmons tak określa miejsce Ign. w rwie kulszowej: „Bóle przeszywające, tnące, tętniące i rozsadzające, < zimą, > latem; dreszczowość z pragnieniem; uderzenia gorąca, głównie w obrębie twarzy, bez pragnienia”. Kończyna jest obrzęknięta, a udo guzowate; chora nie może bez bólu ani wstać, ani się położyć; zwykle zajęta jest lewa strona.

Związki

Antidotum dla: Puls. (główne antidotum); Arn., Camph., Cham., Coccul., Coff. Stanowi antidotum dla: brandy, kawy, herbaty rumiankowej, tytoniu, Selen., Zinc. Zgodne: Ars., Bell., Calc., Chi., Lyc., Nux, Puls., Rhus t., Sep., Sulph., Zinc. Niezgodne: Coffea, Tabac., Nux (czasami). Porównaj: Croc. (nieodparte napady śmiechu; szybko zmieniające się stany psychiczne); Lyc. (uczucie zapadania się w nocy, uniemożliwiające sen; wilczy głód nocą; także Chi.); Sep. (uczucie zapadania się i pustki; w przypadku Ign. towarzyszy mu wzdychanie); Phos. ac., Gels., Coloc. (żal; Phos. ac. zwłaszcza w stanach przewlekłych); Asaf., Asar. (osoby nerwowe); Ars., Nux (gorączki; > od zewnętrznego ciepła). Przy utrudnionym połykaniu płynów: Bell., Caust., Cin., Hyo., Lach., Lyc., Pho. Globus hystericus: Lach., Lyc., Plumb. Hemoroidy (> podczas siedzenia; Ign. < podczas siedzenia; Lyc., Thuj., Phos. ac.). Hemoroidy podczas miesiączki: Lach., Collins., Puls., Sul. Zmartwienie i jego następstwa: Nux, Sul. (Sul. — zamartwianie się drobiazgami). Śmiech, kiedy należy zachować powagę: Anac., Pho. Smutek: Puls. (Ign. ukrywa swój żal, Puls. go okazuje). Prolapsus ani: Pod. Zazdrość: Apis, Hyo. Zawiedziona miłość: Phos. ac. > Od silnego ucisku: pusty kaszel, jak od oparów siarki — Chi. Kurcz krtani: Gels. Ból głowy kończący się obfitym wydaleniem jasnego, przejrzystego moczu: Gels., Aco., Sil., Ver. Robaki: Cin. W porażeniu czynnościowym wskutek zmęczenia, emocji lub robaków: Stan., Coccul., Pho. Histeria: Cupr., Plat., Hyo., Asaf., Mosch. (łatwo mdleje), Valer., Nux mosch. Skurcze u delikatnych kobiet: Bell. (lecz Bell. ma jaskrawoczerwoną twarz, błyszczące oczy, gorącą głowę i gorączkę; przy skurczach Ign. nie ma gorączki), Hyo. (Hyo. przebiega z utratą świadomości, Ign. — nie). Nagłe następstwa emocji: Opium (bardzo podobne, lecz Op. ma ciemnoczerwoną, obrzmiałą twarz), Glon. (w drgawkach Glon. palce szeroko się rozstawiają; także Secal.), Ver., Cupr., Cham. W skurczach macicy: Coccul., Cham., Mag. mur., Act. r. Czkawka (Ign. < od jedzenia, palenia tytoniu i emocji): Hyo. (po operacjach w obrębie brzucha), Stram. i Ver. (po gorących napojach), Ars. i Puls. (po zimnych napojach), Teucr. (u dzieci, po karmieniu piersią). Kaszel nerwowy: im więcej chory kaszle, tym dokuczliwsze staje się podrażnienie — Apis. Smutek, obojętność, głęboka melancholia: Tarent. (Ign. — introwertyczny stan umysłu; Trnt. — przebiegłe próby pozorowania napadów i dzikiego tańca; bez obserwatorów napady nie występują). Pląsawica; objawy oczne: Agar. Skrajna wrażliwość na ból; zaczerwienienie jednego lub drugiego policzka: Cham. Objawy uszne: Phos. (Ign. — niedosłuch z wyjątkiem głosu ludzkiego; Pho. — dokładne przeciwieństwo: nadwrażliwość na zwykłe dźwięki, niesłyszenie głosu). Kobiety nerwowe: Mg. c., Mg. m. Łzy, gorączki: Nat. m. (Nat. m. jest przewlekłym odpowiednikiem Ign.). Teste umieszcza Ign. w swojej grupie Ipec.: nudności i wymioty; odwrócona perystaltyka; zastoinowe bóle głowy i przekrwienia wynikające z wymiotów; parcie naglące; gorączki przerywane stanowią główne cechy tej grupy.

Przyczyny

Żal. Przestrach. Zmartwienie. Zawiedziona miłość. Zazdrość. Dawne urazy kręgosłupa.

1. Umysł

Małomówny, z ciągłymi smutnymi myślami; cicha, poważna melancholia z jękami. Smutek i tłumiony żal ze wzdychaniem. Niezdecydowanie; chory pragnie robić raz to, raz tamto. Niecierpliwość. Silna skłonność do przestrachu. Ponure, niezadowolone usposobienie oraz mimowolne rozmyślania o rzeczach bolesnych i nieprzyjemnych. Nietolerancja hałasu. Bezczelność. Delikatność usposobienia i sumienia. Niestałość. Naprzemienne występowanie niedorzecznej wesołości i płaczliwego smutku. Lakoniczna mowa. Znaczne osłabienie pamięci. Zamiłowanie do samotności. Dojmujący lęk, zwł. rano po przebudzeniu lub w nocy, niekiedy z kołataniem serca. Płaczliwe i apatyczne usposobienie, z lękiem przed wysiłkiem. Skłonność do smutku, bez mówienia o nim. Zmienne usposobienie; żartowanie i śmiech przechodzą w smutek z wylewaniem łez (histeria). Rozpacz z powodu przekonania, że nie wyzdrowieje. Najmniejszy sprzeciw wywołuje wściekłość i gwałtowny gniew z zaczerwienieniem twarzy. Bojaźliwość, nieśmiałość. Gniew, po którym następują cichy żal i smutek. Nocny lęk przed rabusiami. Krzyki i zupełne zniechęcenie przy najmniejszej prowokacji.

2. Głowa

Zawroty głowy z iskrami przed oczami. Wielkie uczucie ciężkości głowy, jakby była pełna krwi. Uciskowy ból głowy, zwł. nad nasadą nosa, często z nudnościami, < lub > przy pochylaniu się. Kłujący ból w czole, biegnący od wewnątrz na zewnątrz. Kurczowy ucisk czoła i potylicy, z przymgleniem wzroku, zaczerwienieniem twarzy i płaczem. Bolesne uczucie rozpierania w głowie, jakby czaszka miała pęknąć, zwł. podczas rozmowy, czytania lub słuchania innej osoby. Ból w głowie jak od stłuczenia, zwł. rano po przebudzeniu. Bóle głowy < od kawy, brandy, dymu tytoniowego, hałasu, silnego zapachu, czytania i pisania; od światła słonecznego; od poruszania oczami; > przy zmianie pozycji i podczas leżenia na bolesnej stronie. Bóle głowy z zygzakami przed oczami. Skóra na czole wydaje się ściągnięta, z uczuciem oszołomienia i senności, a przed oczami unoszą się tysiące gwiazd. Ból głowy, jakby gwóźdź wbijano w mózg albo wypychano go na zewnątrz przez bok głowy; > podczas leżenia na bolesnej stronie. Uciskowy ból głowy w czole i na szczycie głowy. Przewiercające i strzelające bóle rozdzierające głęboko w mózgu i czole, > podczas leżenia. Uciskowy, pulsujący ból głowy. Drżenie głowy. Odrzucanie głowy do tyłu (podczas skurczów); > od ciepła. Wypadanie włosów.

3. Oczy

Ucisk oczu, niekiedy jakby dostał się do nich piasek. Zapalenie oczu. Zaczerwienienie oczu. W ciągu dnia drażniące łzy w oczach; w nocy sklejenie powiek. Łzawienie, zwł. w jaskrawym słońcu. Obrzęk górnej powieki z poszerzeniem (sinawych) żył; powieka wywinięta ku górze. Zapalenie górnej części gałki ocznej na obszarze zakrytym przez górną powiekę. Kurczowe ruchy oczu i powiek. Nieruchome spojrzenie z rozszerzonymi źrenicami. Światłowstręt. Widzenie niewyraźne, jak przez mgłę. Migoczące zygzaki (i gwiazdy) przed oczami.

4. Uszy

Obrzęk ślinianek przyusznych z bólem strzelającym. Zaczerwienienie i palące gorąco w jednym uchu. Niedosłuch, z wyjątkiem głosu ludzkiego. Świąd uszu. Szum przed uchem, jak od silnego wiatru. Zmartwienie odbiera słuch i nasila szumy.

5. Nos

Świąd nosa. Nozdrza otarte i owrzodziałe, z obrzękiem nosa. Krwawienie z nosa. Niedrożność jednego nozdrza; suchy nieżyt nosa z tępym bólem głowy i nadmiernym pobudzeniem nerwowym. Suchość nosa.

6. Twarz

Twarz blada, czerwona, sina albo ziemista i mizerna. Naprzemienne zaczerwienienie i bladość twarzy. Zapadnięta twarz barwy gliny, z sinymi obwódkami wokół oczu. Pot wyłącznie na twarzy. Zaczerwienienie i palące gorąco jednego policzka (i jednego ucha). Kurczowe zrywania i wykrzywienie mięśni twarzy. Wykwity na twarzy. Wargi suche, popękane i krwawiące. Ból jak od otarcia na wewnętrznej powierzchni górnej wargi. Strupy w kątach ust i na wargach. Bóle ślinianek podżuchwowych. Kurczowe szarpnięcia kącików ust. Owrzodzenie jednego z kącików ust. Kurczowe zaciskanie szczęk (szczękościsk).

7. Zęby

Ból zębów, jakby zęby (trzonowe) były połamane. Rozchwianie zębów. Ból zęba pod koniec posiłku, < po jego zakończeniu. Utrudnione ząbkowanie z drgawkami.

8. Jama ustna

Zapalenie i zaczerwienienie jamy ustnej oraz podniebienia. Stałe wydzielanie śluzu lub gromadzenie się kwaśnej śliny w jamie ustnej. Skłonność do przygryzania języka z tyłu po jednej stronie podczas żucia lub mówienia. Język wilgotny, pokryty białym nalotem. Kłucia w podniebieniu, promieniujące do ucha. Piana na ustach. Głos słaby i drżący.

9. Gardło

Bolesność gardła, jakby tkwił w nim czop, gdy chory nie przełyka. Podniebienie czerwone i objęte stanem zapalnym, z uczuciem, jakby połykana treść przesuwała się po piekącym i otartym guzie. Przeszywania w gardle, niekiedy promieniujące do ucha, głównie gdy chory nie przełyka. Podczas przełykania uczucie, jakby przełykało się przez guz, powodujące bolesność i odgłos trzeszczenia. Zapalenie, obrzęk i stwardnienie migdałków, z drobnymi owrzodzeniami. Utrudnione przełykanie (napojów). Zaciskanie przełyku ze wznoszącymi się spazmami łkania. Ból ślinianek podżuchwowych podczas poruszania szyją.

10. Apetyt

Wstręt do pokarmów i napojów, zwł. do mleka, mięsa i potraw gotowanych, a także do dymu tytoniowego. Brak apetytu i szybkie uczucie sytości. Mdły smak w ustach, jak kreda. Osłabione i utrudnione trawienie. Kwaśny smak w ustach. Gorzki i zgniły smak pokarmów, zwł. piwa. Wstręt do kwaśnych rzeczy albo silne ich pragnienie. Niechęć do wina i brandy. Bolesne wzdęcie brzucha po posiłku. Uczucie głodu wieczorem, uniemożliwiające zaśnięcie. Pragnienie rozmaitych rzeczy, których po otrzymaniu chory nie chce. Pokarm nie ma smaku. Mleko wypite rano pozostawia na długo posmak. Po paleniu tytoniu: czkawka, nudności, pot i kolka.

11. Żołądek

Zwracanie pokarmu lub gorzkiej, surowiczej treści. Czkawka od palenia tytoniu. Czkawka zawsze po jedzeniu lub piciu. Kwaśne odbijania. Nudności z pobudzeniem i dojmującym lękiem. Wymioty treścią pokarmową, nawet w nocy. Wymioty żółcią i śluzem. Okresowe napady skurczu żołądka, zakłócające nocny sen i < od ucisku chorego miejsca. Tępy ból lub przeszywania w nadbrzuszu. Zimno lub uczucie pieczenia w żołądku, zwł. po wypiciu brandy. Uczucie pustki i osłabienia w nadbrzuszu. Uczucie osłabienia (zapadania się) w dołku podsercowym. Uczucie ciężkości i ucisku w dołku podsercowym. Pełność i obrzmienie w nadbrzuszu. Bolesna wrażliwość dołka podsercowego na dotyk.

12. Brzuch

Uczucie pełności i rozdęcia podżebrzy, z utrudnionym oddychaniem. Ból w lewym podżebrzu, < od ucisku i chodzenia. Strzelające uczucie pieczenia i ucisku albo obrzmienie i stwardnienie w okolicy śledziony. Rozpierający ból brzucha, jakby jelita miały pęknąć. Wzdęcie brzucha. Gazy uciskają pęcherz. Bóle tnące w okolicy pępkowej. Bóle skurczowe, tnące, kłujące, jak bóle porodowe. Gwałtowny ból brzucha. Uczucie przetaczania się wokół pępka. Ciągnięcie i szczypanie w okolicy pępka. Uczucie uwypuklania się w okolicy pępkowej. Bóle brzucha < po kawie, brandy lub rzeczach słodzonych cukrem. Przeszywania i szczypania w brzuchu, zwł. po bokach. Okresowe, kurczowe bóle brzucha. Kurczowy ucisk w okolicy pachwinowej. Tętnienie w brzuchu. Burczenie w jelitach. Kolka wzdęciowa, zwł. w nocy. Uczucie osłabienia i drżenia w brzuchu, z oddychaniem przerywanym westchnieniami.

13. Stolec i odbyt

Zaparcie wskutek przeziębienia; wskutek jazdy powozem. Twarde wypróżnienia, z częstymi bezskutecznymi próbami. Bezskuteczne parcie na stolec, odczuwane głównie w górnych odcinkach jelit. Kał żółty, białawy, bardzo obfity, miękki, lecz trudny do wydalenia. Biegunka krwawym śluzem, z burczeniem w brzuchu. Śluzowe wypróżnienia, którym towarzyszy kolka. Wypływ krwi z odbytu. Wypadanie odbytnicy podczas oddawania stolca. Świąd i mrowienie w odbycie. Owsiki w odbytnicy. Skurcz odbytu. Ściągający ból w odbycie, jak od otarcia, po wypróżnieniu. Prolapsus ani ze szczypiącym bólem przy nieznacznym parciu na stolec. Przeszywania od odbytu wysoko w głąb odbytnicy. Szczypanie w odbytnicy podczas luźnych wypróżnień.

14. Narządy moczowe

Częste i obfite oddawanie wodnistego moczu. Mocz barwy cytrynowej. Mimowolne oddawanie moczu. Nagląca i nieodparta potrzeba oddania moczu. Nieustanne parcie na mocz po wypiciu kawy. Uczucie pieczenia i szczypania w cewce moczowej podczas mikcji. Świąd przedniego odcinka cewki moczowej. Parcie na mocz przy niemożności jego oddania.

15. Męskie narządy płciowe

Silny świąd narządów płciowych i prącia, wieczorem po położeniu się, ustępujący po drapaniu. Ból jak od otarcia naskórka i owrzodzenia na brzegach napletka. Uczucie zaciskania i pobolewanie jąder, esp. wieczorem po położeniu się. Pot na mosznie. Lubieżność z osłabieniem siły płciowej (bez wzwodów). Skurczenie prącia; staje się ono bardzo małe. Brak popędu płciowego. Wzwody z bolesnym niepokojem i pobolewaniem w okolicy łonowej. Wzwody podczas każdego wypróżnienia.

16. Żeńskie narządy płciowe

Miesiączka przedwczesna i gwałtowna, co dziesięć lub piętnaście dni. Krew miesiączkowa czarna, o gnilnym zapachu, zmieszana ze skrzepami. Krwotok maciczny. Podczas miesiączki uczucie ciężkości, gorąco i ból głowy, światłowstręt, kolka i bóle kurczowe, niepokój, kołatanie serca oraz wielkie zmęczenie, aż do omdlenia. Kurczowe i ściskające bóle w okolicy macicy, z napadami duszenia się; ucisk i leżenie na plecach łagodzą ból. Skurcz macicy podczas miesiączki. Skurcze macicy z przeszywaniami lub podobne do bólów porodowych. Żrące i ropne upławy, poprzedzone kurczowym uciskiem w macicy.

17. Narządy oddechowe

Uczucie bolesności w krtani. Uczucie zaciskania w tchawicy i krtani. Głos słaby, niemożność głośnego mówienia. Nieżyt z katarem i bólem głowy. Kaszel wywoływany uczuciem zaciskania w dołku szyjnym, jak od oparów siarki. Głuchy, skurczowy kaszel, wywoływany wieczorem uczuciem oparów lub pyłu w dołku szyjnym; rano — łaskotaniem nad dołkiem podsercowym; wieczorem odkrztuszanie jest utrudnione, a wydzielina smakuje i pachnie jak stara wydzielina nieżytowa. (Krztusiec). Uporczywy kaszel nocny. Suchy kaszel, niekiedy z obfitym wodnistym katarem. Kaszel utrzymujący się z jednakowym nasileniem w dzień i w nocy. Im dłużej kaszle, tym bardziej nasila się drażnienie wywołujące kaszel. Suchy, chrapliwy kaszel. Skurczowy, wstrząsający kaszel. Krótki kaszel, jak od piórka w gardle, nasilający się przy powtarzaniu (im więcej kaszle, tym większą odczuwa potrzebę kaszlu). Chrapliwy, suchy kaszel, wywoływany łaskotaniem powyżej żołądka.

18. Klatka piersiowa

Pragnienie zaczerpnięcia długiego oddechu. Powolne oddychanie. Trudności w oddychaniu i ucisk w klatce piersiowej, esp. w nocy (po północy). Duszność występująca naprzemiennie z drgawkami. Trudności w oddychaniu, jakby od ciężaru spoczywającego na klatce piersiowej. Zadyszka podczas chodzenia oraz kaszel, gdy tylko chory się zatrzyma. Oddychanie z westchnieniami. Uczucie duszenia się podczas biegu. Pobolewanie klatki piersiowej. Zaciskanie w klatce piersiowej. Przeszywania w klatce piersiowej i bokach, wywoływane wzdęciem (kolką wzdęciową).

19. Serce

Kołatanie serca w nocy, z przeszywaniami w sercu, albo rano po przebudzeniu, a także podczas rozmyślania i w spoczynku. Pulsowanie w klatce piersiowej. Kłucie w okolicy przedsercowej podczas wydechu. Przeczulica serca. Uczucie niepokoju w okolicy przedsercowej; uczucie zapadania się i pustki w żołądku; zaciskanie z niepokojem i skłonnością do płaczu.

20. Szyja i plecy

Sztywność karku. Kłucia w krzyżu; w karku. Tępy, uporczywy ból gruczołów szyi. Powiększone gruczoły (bezbolesne), przypominające guzki, na szyi. Ból kości krzyżowej rano, podczas leżenia na plecach. Bardzo silne bóle kości krzyżowej, jak przeszywania lub ciągnięcia, albo jak od ściskania pazurem. Plecy zgięte ku przodowi. Kurczowe wyginanie kręgosłupa ku tyłowi. Przeszywania jak nożami, od lędźwi do ud. Osłabienie pleców z rwą kulszową.

22. Kończyny górne

Przeszywający, tnący ból stawu barkowego przy zginaniu ramienia ku przodowi. Nieznośne bóle kości i stawów ramion, jakby ciało odrywało się od kości, albo z uczuciem porażenia i bólem jak przy zwichnięciu (podczas poruszania ramieniem). Kurczowe zrywania w ramionach (w mięśniu naramiennym) i palcach. Ból rwący w ramionach, wywoływany zimnym powietrzem. Napięcie w nadgarstku. Gorący pot na dłoniach. Uczucie odrętwienia i drążenia w ramionach, w nocy w łóżku (z uczuciem, jakby coś żywego biegało w ramieniu). Ciepły pot na powierzchni dłoniowej ręki i palcach.

23. Kończyny dolne

Tnące, rwące bóle tylnej powierzchni ud przy przemęczaniu mięśni. Rwa kulszowa z osłabieniem pleców i kończyn dolnych. Kończyny obrzęknięte, udo guzowate; chory nie może wstać ani się położyć bez bólu (zwykle l.). Uczucie ciężkości nóg i stóp, z napięciem w nogach i łydkach podczas chodzenia. Gorąco kolana z zimnem i świądem nosa. Kurczowe zrywania nóg. Sztywność kolan i stóp. Podczas chodzenia kolana mimowolnie podciągają się ku górze. Trzaskanie w kolanie. Bolesna nadwrażliwość podeszew stóp podczas chodzenia. Przeszywania i ból jak od owrzodzenia w podeszwach stóp. Uczucie pieczenia w piętach w nocy, gdy zostaną do siebie zbliżone; przy zetknięciu są zimne w dotyku. Zimno stóp i nóg, sięgające powyżej kolana. Uczucie pieczenia w odciskach.

24. Objawy ogólne

Bardzo silny ból bez określonego charakteru w różnych częściach ciała przy ich dotykaniu. Tnący lub ostry, a czasem silnie uciskający ból (jak od twardego, ostro zakończonego przedmiotu uciskającego od wewnątrz ku zewnątrz), w kończynach i innych częściach ciała. Drżenie kończyn. Przeszywania jak nożami. Uczucie rozpierania lub zaciskania w narządach wewnętrznych. Bóle rwące kończyn o charakterze artretycznym. Ból jak przy zwichnięciu lub skręceniu stawów. Uczucie ciężkości i pełzające drętwienie kończyn. Drgawki występujące naprzemiennie z dusznością. Napady skurczów i drgawek, niekiedy z niepokojem, napadami duszenia się, odrzucaniem głowy do tyłu, siną lub czerwoną twarzą, skurczami gardła, utratą świadomości, &c. Drgawki padaczkowe z pianą na ustach, częstym ziewaniem, kurczowymi ruchami oczu, wciągnięciem kciuków, twarzą czerwoną albo naprzemiennie bladą i czerwoną, &c. Kurczowe drgania, esp. po przestrachu lub zmartwieniu. Mimowolne ruchy kończyn, jak w pląsawicy św. Wita. Po drgawkach głębokie westchnienia albo senny sen. Wielka wrażliwość na świeże powietrze. Drgawki z krzykami i śmiechem. Tężec. Osłabienie histeryczne i napady omdlenia. Skurcze histeryczne. Objawy ujawniają się głównie tuż po posiłku, także wieczorem po położeniu się lub rano, natychmiast po wstaniu. Kawa, tytoń, brandy i hałas nasilają bóle. Bóle ustępują zarówno przy leżeniu na plecach, jak i na chorej części ciała albo na zdrowym boku, a zawsze po zmianie pozycji. Nocne bóle zakłócające sen.

25. Skóra

Świąd (całego ciała), łatwo ustępujący po drapaniu. Odmroziny. Otarcia naskórka; (esp. wokół pochwy i ust. Cooper). Świąd przy rozgrzaniu się na świeżym powietrzu. Wielka wrażliwość skóry na przeciąg. Pokrzywka na całym ciele z silnym świądem (podczas gorączki).

26. Sen

Głęboki, śpiączkowy sen z charczącym oddechem. Gwałtowne, skurczowe ziewanie (z bólem żuchwy, jakby była zwichnięta, oraz łzawieniem oczu), esp. rano lub po drzemce popołudniowej. Bardzo lekki sen; chory słyszy wszystko, co dzieje się wokół niego. Sen zakłócany przez koszmary albo przez zrywania i częste sny. Zrywania kończyn podczas zasypiania. Sny z rozmyślaniem i rozumowaniem albo z utrwalonymi ideami. Sny z utrwalonymi ideami, trwającymi po przebudzeniu. Niespokojny sen i wielki niepokój w nocy. Podczas zasypiania chory zrywa się ze strachem. Kwilenie przez sen.

27. Gorączka

Tętno twarde, pełne i częste albo bardzo zmienne. Dreszcze gorączkowe, esp. w plecach i ramionach, z pragnieniem zimnej wody, a niekiedy z nudnościami i wymiotami. Dreszcz, często ograniczony do tylnej części ciała. Zimno łagodzone przez zewnętrzne ciepło. Gorąco na powierzchni ciała przy wewnętrznym uczuciu zimna. Gorąco całego ciała, esp. głowy, z zaczerwienieniem, przede wszystkim jednego policzka, i bez pragnienia; niekiedy z wewnętrznymi dreszczami, zimnem stóp, przeszywaniami w kończynach i bólem głowy. Dreszcz i zimno powodujące nasilenie bólów. Nagłe uderzenia gorąca w całym ciele. Dokuczliwe uczucie gorąca, niekiedy z potem. Brak pragnienia podczas gorąca i pocenia się albo w okresie bezgorączkowym. Jedynie gorąco na powierzchni ciała, bez pragnienia, z niechęcią do zewnętrznego ciepła. Gorączka z bólem głowy i bólem w dołku podsercowym, wielkim zmęczeniem, bladością twarzy albo naprzemienną bladością i czerwienieniem, suchymi i popękanymi wargami, pokrzywką, białym językiem, głębokim snem z chrapaniem, &c. Gorączka przerywana; dreszcz z pragnieniem, po którym następuje gorąco (bez pragnienia), a następnie dreszcz z pragnieniem, albo gorączka popołudniowa; dreszcze z kolką (i pragnieniem), potem osłabienie i sen z palącym gorącem ciała. Podczas gorączki silny świąd; pokrzywka na całym ciele. Palące gorąco twarzy tylko po jednej stronie. Bardzo mało potu albo pot jedynie na twarzy. Pocenie się z przeszywaniami i brzęczeniem w uszach. Pocenie się podczas posiłku.