Ferrum

Żelazo. Fe. (A. W. 56). Obejmuje także objawy octanu i węglanu. Rozcierki czystego metalu i węglanu; roztwór octanu. Szczawian żelazawy jest również użytecznym preparatem w postaci surowej i w rozcierce. „Hensel's Tonicum”, preparat płynny, stanowi inną przydatną postać.

Zastosowanie kliniczne

Niedokrwistość / Bezgłos / Astma / Dolegliwości żółciowe / Katalepsja / Błędnica / Pląsawica / Gruźlica / (Fe / acet.) / Kaszel / Kurcze / Osłabienie / Biegunka / Moczenie dzienne / Gorączka przerywana / Wole / wytrzeszczowe / Rzeżączka / Krwotoki / Serce, choroby; kołatanie / Gorączka hektyczna / Wodogłowie / Nerki, choroby / Lienteria / Miesiączka, zaburzenia / Neuralgia / Porażenie trzewi / Ciąża, zaburzenia / Odbytnica, wypadanie / Reumatyzm / Bark, choroby / Skurcze / Kiła / Ból zęba / Mocz, nietrzymanie / Zawroty głowy

Charakterystyka

Ferrum, Mars alchemików, jest jednym z ważnych składników organizmu zwierzęcego i występuje w znacznej ilości we krwi. Jest obecne w wielu produktach codziennego pożywienia, a podawane ludziom lub zwierzętom w nadmiarze początkowo zwiększa ilość żelaza we krwi, pobudza apetyt, przyspiesza czynność serca i wzmaga siły fizyczne. Skutki wtórne, pojawiające się wcześniej lub później, jeżeli podawanie żelaza jest kontynuowane, dostarczają wskazań do jego homeopatycznego przepisywania. Hahnemann (Mat. Med. Pur.) opisuje działanie żelaza na osoby nawykowo pijące wody żelaziste: „W takich miejscowościach niewiele jest osób, które potrafią oprzeć się szkodliwemu wpływowi długotrwałego używania tych wód i zachować pełne zdrowie; każda zostaje dotknięta stosownie do swej szczególnej natury. Częściej niż gdziekolwiek indziej spotykamy tam ciężkie i osobliwe przewlekłe choroby, nawet gdy tryb życia jest pod innymi względami bez zarzutu. Częste są: osłabienie niemal dochodzące do porażenia całego ciała lub poszczególnych jego części, niektóre rodzaje bardzo silnych bólów kończyn, różnorodne dolegliwości brzuszne, wymioty treścią pokarmową w dzień lub w nocy, gruźlicze dolegliwości płucne, często z krwiopluciem, niedostateczne ciepło życiowe, zatrzymanie miesiączki, poronienia, impotencja u obu płci, bezpłodność, żółtaczka oraz wiele innych rzadkich postaci charłactwa”.

Zaburzenia trawienne wywoływane przez żelazo są wyraźne i osobliwe; należy do nich nietolerancja jaj. Wystąpienie tego objawu u około czterdziestopięcioletniego pacjenta, który przebył powtarzające się napady reumatyzmu stawowego, naprowadziło Kunkela na lek, którym wyleczył chorego po trzytygodniowym leczeniu salicylanem sodu przez alopatów. Jedyną inną cechą wyróżniającą było: ból stale < po północy. Oczywiste korzyści uzyskiwane w wielu przypadkach niedokrwistości dzięki stosowaniu żelaza w postaci surowej doprowadziły w praktyce starej szkoły do bardzo poważnych nadużyć. Nie wątpię, że przy pewnych zaburzeniach krwi żelazo jest lekiem, który można nazwać „odżywczym”, i wykazuje organopatyczne powinowactwo do krwi. W niedokrwistości towarzyszącej nowotworom złośliwym i kile często oddaje znaczne usługi jako środek pomocniczy i nie musi zakłócać działania bardziej swoistych leków. Nie odpowiada jednak wszystkim przypadkom niedokrwistości i błędnicy, ani nawet większości z nich, i nigdy nie powinno być podawane bez rozpoznania i uważnej obserwacji. Niezależnie od swej sfery organopatycznej Ferrum ma jednak ściśle homeopatyczne zastosowanie w niedokrwistości, w której leczą najwyższe potencje. Nadmiar żelaza może bowiem wywołać niedokrwistość, a niekiedy nasilić już istniejącą. Typ niedokrwistości wywoływanej przez żelazo i odpowiadającej jego zastosowaniu homeopatycznemu spotyka się zwykle u młodych osób, u których występuje nierównomierne rozmieszczenie krwi. Policzki są zarumienione jak w kwitnącym zdrowiu; mimo pozorów zdrowia wargi i błony śluzowe są jednak blade, występują wielkie zmęczenie i duszność, a każdy ruch wywołuje objawy. Delikatne dziewczęta z uporczywym zaparciem i przygnębieniem. Błędnica z eretyzmem. Błony śluzowe nienaturalnie blade. Stopy obrzmiewają. Nierównomierne rozmieszczenie krwi w błędnicy przywodzi na myśl inny zespół objawów wskazujących na Ferrum: różnego rodzaju krwotoki wskutek nadmiernego wypełnienia naczyń krwionośnych spowodowanego porażeniem naczynioruchowym albo wskutek kruchości samych naczyń. Bóle tętniące; naczynia krwionośne w całym ciele gwałtownie pulsują. Stopy obrzmiewają. Przepełnienie naczyń krwionośnych towarzyszy neuralgii wywoływanej myciem w zimnej wodzie, zwłaszcza po przegrzaniu. Dudniący ból głowy. Tętno Ferrum jest pełne i ustępujące pod uciskiem; (tętno Acon. jest pełne i skaczące). Przy Ferrum występuje nadmierna drażliwość zarówno umysłu, jak i tkanek. Pod tym względem, podobnie jak pod względem wielu innych objawów, przypomina Arsen. i Chin., a zarazem stanowi antidotum dla obu. Jest jednym z najlepszych leków na skutki przedawkowania chininy; dlatego ulubione przez starą szkołę połączenie „chininy i żelaza” jest pod tym względem rozsądne. Kurcze są wyraźnie zaznaczone w patogenezie; drażliwość pęcherza powoduje nietrzymanie moczu podczas stania; drażliwość jelit powoduje biegunkę w czasie jedzenia. Objaw ten jest swoisty dla Ferrum: biegunka rozpoczyna się, gdy chory zaczyna jeść. Wiele leków ma ten objaw bezpośrednio po jedzeniu. < Po jedzeniu jaj. Występują także: ból żołądka, silny ucisk w okolicy żołądka; uczucie, jakby coś wtaczało się do gardła i zamykało je niczym zastawka; częste napady nudności oraz okresowe wymioty (zwłaszcza o północy). Zajęte są wątroba i śledziona. Powłoki brzuszne są bolesne jak po stłuczeniu. Ból w os tincæ podczas leżenia; uczucie suchości w pochwie. Ferrum należy podawać ostrożnie w gruźlicy płuc z krwotokami, gdyż może ją nasilić. W takich przypadkach octan, jodek i fosforan są lepsze od postaci metalicznej, chyba że podobieństwo jest bardzo ścisłe. Objawy reumatyczne, zwłaszcza lewego barku i mięśnia naramiennego. Osłabienie porażenne. Niepokój. Drżenie. Większość objawów jest < przez ruch, zwłaszcza nagły. Zawroty głowy przy nagłym wstawaniu; podczas przechodzenia przez most nad wodą; zawroty z wrażeniem kołysania się w przód i w tył, jak na wodzie. Neuralgia jest > podczas powolnego poruszania się. W istocie „> od powolnego poruszania się” jest kluczową modalnością wielu przypadków Ferrum. Spoczynek < kurcze. Leżenie < ból twarzy; astmę; = ból w os tincæ; > kaszel (H. W., xxxi. 57). Schodzenie po schodach < ból głowy. Powolne chodzenie > kołatanie serca; ból ramion; ból stawu biodrowego. Główną porą nasilenia jest noc, zwłaszcza północ, a także wczesny ranek. Objawy są na ogół < podczas zimnej pogody, a > w ciepłym powietrzu; pod tym względem występuje jednak wiele sprzeczności, co ukazuje wrażliwość Ferrum na wszelkie wpływy: odkrycie klatki piersiowej > astmę i ucisk, lecz zbyt lekkie okrycie < ból barku. Przegrzanie = neuralgię, podobnie jak mycie w zimnej wodzie. Występuje lęk przed świeżym powietrzem, lecz świeże powietrze > ból głowy. Błędnica odpowiadająca Ferrum jest < zimą.

Zależności

Ferrum należy porównywać z Graphites (zawierającym żelazo), Manganum i innymi metalami. Teste umieszcza je na czele grupy obejmującej Plumb., Phos., Carb. an., Puls., Zinc., Secal., Mag. mur., Chi., Bar. c. Antidota dla niego: Ars., Chi., Hep., Ip., Puls. Stanowi antidotum dla: Ars., Chi., Iod., Merc., Hydrocy. ac., herbaty i napojów alkoholowych. Lek komplementarny: Alumina, Chi. Zgodne: Aco., Arn., Bell., Chi., Con., Lyc., Merc., Phos., Verat. Niezgodne: Thea, piwo. Porównać: Borax (zawroty głowy podczas schodzenia); Mang. (kaszel > podczas leżenia); Anac., Spo. (kaszel > po jedzeniu), Ars., Chi. (gorączka przerywana); Phos. (choleryna); Selen., Thuj. (złe następstwa picia herbaty). Graph. (uderzenia gorąca); Rhus (> od ruchu); Oleand. (lienteria); Caust. (porażenia).

1. Umysł

Lęk z tętnieniem w nadbrzuszu. Lęk jak po popełnieniu przestępstwa. Zrzędliwy, porywczy i kłótliwy. Drażliwy; drobne odgłosy doprowadzają do rozpaczy. Wesołość występująca naprzemiennie ze smutkiem, co drugi dzień.

2. Głowa

Splątanie i uczucie ciężkości w głowie. Zawroty głowy powodujące upadanie do przodu, jak wskutek ruchu powozu, zwłaszcza przy poruszaniu się, pochylaniu itd. Oszołomienie i wirowe zawroty głowy przy patrzeniu na płynącą wodę; z nudnościami żołądkowymi podczas chodzenia; z wrażeniem, jakby głowa stale przechylała się na prawą stronę. Ból uciskający w głowie, zwłaszcza na świeżym powietrzu. Bolesne splątanie odczuwane w głowie nad nasadą nosa, zwłaszcza wieczorem. Ciągnięcie od karku do głowy, z przeszywaniami i brzęczeniem. Okresowy, dudniący i pulsujący ból głowy, zmuszający chorego do położenia się, co dwa lub trzy tygodnie. Przekrwienie głowy; rozszerzone żyły, bolesność głowy na dotyk; gorzej po północy i nad ranem; objawy okresowo nawracają. Ból z tyłu głowy podczas kaszlu. Ból skóry głowy, jakby była otarta. Obfite wypadanie włosów, z bólem przy ich dotykaniu.

3. Oczy

Oczy zamglone, matowe i łzawiące, z sinymi obwódkami, zwłaszcza po niewielkim zmęczeniu (przy pisaniu). Oczy zaczerwienione, z bólem palącym. Obrzęk i zaczerwienienie powiek, z ropiejącym jęczmieniem na górnej powiece.

4. Uszy

Brzęczenie w uszach, łagodzone przez oparcie głowy na stole.

5. Nos

Krwawienie z nosa, głównie z jednego nozdrza i wieczorem. Stałe gromadzenie się skrzepów krwi w nosie.

6. Twarz

Twarz ziemista albo blada i wymizerowana, z zapadniętymi oczami. Ogniste zaczerwienienie twarzy; żyły są rozszerzone. Żółte lub sinawe plamy na twarzy. Drobne czerwone plamki na bladym policzku. Obrzmienie twarzy wokół oczu. Wargi blade.

9. Gardło

Ból uciskający w gardle podczas połykania. Plucie krwią. Uczucie zaciskania w gardle; wrażenie, jakby coś wtaczało się do gardła i zamykało je niczym zastawka.

10. Apetyt

Słodkawy smak, podobny do smaku krwi. Gorzki smak pokarmów. Brak apetytu, zwłaszcza rano, występujący naprzemiennie z wilczym głodem. Niechęć do pokarmów i kwasów. Pragnienie kwaśnych rzeczy. Mięso długo zalega w żołądku. Nienasycone pragnienie albo brak pragnienia. Pokarm stały wydaje się zbyt suchy. Po każdym posiłku odbijanie i cofanie się pokarmu, nawet zjedzonego z dobrym apetytem. Wymioty po spożyciu kwaśnych rzeczy. Ucisk w żołądku i brzuchu, zawsze po jedzeniu i piciu. Piwo uderza do głowy albo powoduje wymioty. Nie może jeść ani pić niczego gorącego.

11. Żołądek

Nudności ze skłonnością do wymiotów podczas posiłku. Wymioty treścią pokarmową, zwłaszcza w nocy albo natychmiast po posiłku, nawet po zjedzeniu jedynie świeżych jaj. Kwaśne wymioty i kwaśne odbijanie. Wszystko, co zostaje zwymiotowane, ma kwaśny i gryzący smak. Gorzkie odbijanie po tłustych potrawach. Ucisk w żołądku, zwłaszcza po zjedzeniu mięsa albo nawet po najmniejszej ilości pokarmu czy napoju. Kurczowy ból żołądka. Uciskające kurcze żołądka przy każdym jedzeniu lub piciu.

12. Brzuch

Wzdęcie i stwardnienie brzucha. Wątroba powiększona, bolesna. Śledziona powiększona, bolesna jak po stłuczeniu. Kurcze w okolicy śledziony. Kurczowe bóle brzucha. Kurcze mięśni brzucha, jakby brzuch się zaciskał, zwłaszcza podczas wysiłku fizycznego i przy pochylaniu się, tak że chory może wyprostować się tylko powoli. Wzdęciowa kolka nocą (gwałtowne burczenie w brzuchu). Bolesne uczucie ciężkości w podbrzuszu podczas chodzenia. Bolesny ciężar trzewi jamy brzusznej przy chodzeniu, jakby miały wypaść. Jelita są bolesne jak po stłuczeniu przy dotyku lub kaszlu.

13. Stolec i odbyt

Wodnista i żrąca biegunka, niekiedy z kurczowymi bólami brzucha, pleców i odbytu. Wodnista biegunka z pieczeniem odbytu. Wydalanie krwi i śluzu przy każdym stolcu. Bezbolesna biegunka (mimowolne wypróżnienie podczas posiłku). Niestrawiony kał. Śluzowaty kał. Glisty ludzkie w odbytnicy, wydalane ze śluzowatym stolcem. Zaparcie: stolce twarde i trudne do oddania, po których występuje ból pleców. Zaparcie wskutek atonii jelit; z gorącym moczem. Zaciskające skurcze odbytnicy. Świąd odbytu wskutek glist w nocy (u dzieci). Wysuwanie się dużych żylaków odbytu. Hemoroidy ślepe i krwawiące.

14. Narządy moczowe

Bóle pęcherza. Mimowolne oddawanie moczu w nocy; także w dzień. Stałe parcie na mocz, z bólem wątroby, klatki piersiowej i nerek. Mocz krwistoczerwony, zawiera krwinki. Białkomocz. Gorący mocz.

15. Męskie narządy płciowe

Wzmożenie popędu płciowego, z częstymi erekcjami i polucjami. Impotencja. Nocne polucje. Wydzielina śluzowa z cewki moczowej.

16. Żeńskie narządy płciowe

Krwotok maciczny z nadmiernym pobudzeniem układu krwionośnego. Twarz ogniście czerwona i obfity wypływ krwi, raz płynnej, innym razem czarnej i skrzepniętej, z towarzyszącymi bólami okolicy krzyżowej i brzucha, podobnymi do bólów porodowych. Miesiączka skąpa, z bladą krwią. Zatrzymanie miesiączki. Podczas stosunku szczypanie i ból w pochwie jak od otarcia, bez odczuwania przyjemności. Obrzęki i stwardnienia pochwy. Wypadanie pochwy; ból w os tincæ podczas leżenia. Przed miesiączką bóle przeszywające w głowie, z mrowieniem w uszach. Poronienie. Mleczne i żrące upławy. Bezpłodność.

17. Narządy oddechowe

Gorący oddech. Oddech utrudniony i krótki. Chrypka i szorstkość w gardle. Łaskotanie w tchawicy, silnie pobudzające do kaszlu. Kaszel wyłącznie przy poruszaniu się i chodzeniu. Kaszel > podczas leżenia. Ropne odkrztuszanie przy kaszlu. Kaszel skurczowy, zwłaszcza rano, z odkrztuszaniem ciągliwego, przezroczystego śluzu, ustępujący natychmiast po posiłku; albo suchy kaszel skurczowy rozpoczynający się po posiłku, z wymiotami treścią pokarmową. Uczucie suchości w klatce piersiowej. Kaszel gorszy wieczorem, aż do północy. Cuchnąca, zielonkawa plwocina z pasmami krwi, zwłaszcza nocą albo rano. Kaszel po posiłku, z wymiotami treścią pokarmową. Podczas kaszlu bóle potylicy albo przeszywania i bóle klatki piersiowej jak po stłuczeniu.

18. Klatka piersiowa

Trudności w oddychaniu, z niemal niedostrzegalnym unoszeniem się klatki piersiowej i znacznym rozszerzaniem nozdrzy podczas wydechu. Trudności w oddychaniu, zwłaszcza nocą albo wieczorem, jakby rozpoczynające się w nadbrzuszu, < podczas spoczynku, a > podczas zajęcia umysłowego lub fizycznego. Uczucie pełności i ściśnięcia klatki piersiowej. Astma (po północy) zmuszająca do siedzenia. Astma najgwałtowniejsza podczas leżenia albo nieruchomego siedzenia bez żadnego zajęcia; > od chodzenia i mówienia. Podczas nieruchomego siedzenia głośny oddech jak we śnie. Napady duszenia się wieczorem w łóżku, z bólem palącym w gardle i górnej części ciała oraz zimnem kończyn. Zaciskający ucisk klatki piersiowej. Zaciskające skurcze w klatce piersiowej, < od chodzenia lub ruchu. Kłucia i bolesność jak po stłuczeniu w klatce piersiowej. Naprężające, przeszywające kłucia w klatce piersiowej, promieniujące do łopatek. Przekrwienie klatki piersiowej.

19. Serce

Kołatanie serca: < od najmniejszego ruchu; > podczas powolnego chodzenia; u onanistów; po utracie płynów ustrojowych. Szmery żylne. Przerost.

20. Szyja i plecy

Sztywność mięśni szyi, z bólem podczas ruchu. Obrzęk gruczołów szyi. Szarpiący ból (porażenny) między łopatkami w nocy, przechodzący do lewego ramienia; chory nie może unieść ramienia; powolny ruch stopniowo przynosi poprawę. Przeszywania w łopatkach podczas poruszania ramionami.

22. Kończyny górne

Przeszywania i bóle szarpiące w stawie barkowym i ramieniu albo ciągnięcie, osłabienie porażenne i uczucie ciężkości. Trzaskanie w stawie barkowym. Nocne bóle szarpiące i kłujące w ramionach. Niepokój w ramionach. Obrzęk i złuszczanie się skóry dłoni. Kurcze i drętwienie palców.

23. Kończyny dolne

Bóle szarpiące z gwałtownymi przeszywającymi kłuciami, ciągnące się od stawu biodrowego do kości piszczelowej, < wieczorem w łóżku i podczas spoczynku. Osłabienie porażenne i drętwienie ud. Osłabienie kolan, wskutek którego uginają się, z niepokojem stóp. Żylaki podudzi. Sztywność, ciągnięcie i uczucie ciężkości nóg. Obrzęk kolan i stawów stóp. Obrzęk stóp z bólem ciągnącym, zwłaszcza przy rozpoczynaniu chodzenia. Kurcze łydek, podeszew stóp i palców stóp. Palce stóp są przykurczone.

24. Objawy ogólne

Bardzo silne bóle, bóle szarpiące i przeszywania, zwłaszcza nocą, zmuszające do poruszania zajętymi częściami ciała. Żylaki. Przykurcze kończyn. Kurcze kończyn (w ciągu dnia). Obrzęki wodnicze z bólami przeszywającymi. Wzburzenie krwi i krwotok. Większość objawów pojawia się nocą, nasila się w pozycji siedzącej i łagodnieje przy delikatnym ruchu. Wielkie znużenie i ogólne osłabienie (niemal porażenne), wywoływane nawet przez mówienie, często występujące naprzemiennie z lękowym drżeniem całego ciała; chora jest tak słaba, że musi się położyć. Wychudzenie. Po chodzeniu na świeżym powietrzu chorobliwe zmęczenie, aż do utraty świadomości, z ciemnieniem przed oczami i brzęczeniem w głowie. Niepokój kończyn. Wielka potrzeba położenia się. Trzaskanie w stawach.

25. Skóra

Uczucie pieczenia w różnych częściach skóry, z bólem jak od otarcia przy dotknięciu. Bladość skóry całego ciała. Skóra brudna, ziemista. Obrzęk wodniczy.

26. Sen

Nadmierne senne znużenie, z niespokojnym snem w nocy, lękowym rzucaniem się w łóżku, licznymi snami i trudnością ponownego zaśnięcia po przebudzeniu. Wyraziste sny. Nocą może leżeć tylko na plecach. Dziecko nie śpi, niepokojone przez świąd wywołany glistami. Wieczorem zasypianie jest opóźnione. Lękowe rzucanie się w łóżku (po północy). Oczy podczas snu na wpół otwarte. Niemożność spania w pozycji na boku.

27. Gorączka

Częste, krótkotrwałe dreszcze. Dreszcze wieczorem, z uczuciem zimna w łóżku przez całą noc. Dreszcze z gwałtownym pragnieniem, poprzedzone bólem głowy albo występujące z nim jednocześnie. Zimno z pragnieniem oraz czerwoną, gorącą twarzą. Sucha gorączka z naglącą potrzebą zrzucenia wszelkiego okrycia. Tętno pełne i twarde. Wzburzenie krwi w dzień, z gorącem wieczorem, zwłaszcza dłoni. Gorączka z przekrwieniem głowy, obrzmieniem wokół oczu, obrzękiem żył, wymiotami treścią pokarmową, krótkim oddechem i osłabieniem porażennym. Obfity pot, wywoływany podczas snu przez najmniejszy ruch. Nocny pot o silnym zapachu. Zimny pot z lękiem podczas skurczów. Wyniszczający, lepki pot. Obfity i długotrwały pot: w ciągu dnia podczas ruchu, nocą oraz nad ranem w łóżku.