Xanthoxylum

americanum. X. fraxineum. Żółtodrzew amerykański. Drzewo bólu zębów. N. O. Rutaceæ. Nalewka ze świeżej kory.

Zastosowanie kliniczne

Bóle poporodowe / Astma / Kokcygodynia / Bolesne miesiączkowanie / Ból ucha / Włókniak / Ból głowy / Porażenie połowicze / Histeria / Ból stawu szczękowego / Unoszenie się / Miesiączka, bolesna / Nerwy, urazy / Pobudzenie nerwowe / Neuralgia; nerwu udowo-płciowego / Zapalenie oczu / Rwa kulszowa / Ból zęba / Owrzodzenia

Charakterystyka

Według Hale’a Rafinesque jako pierwszy badał Xanthoxylum, znane mu jako „ważny środek w materia medica naszych Indian”; używali oni odwaru z kory korzenia na „kolki, rzeżączkę, kiłę, bóle wewnętrzne, ból zęba, owrzodzenia itd. Jest to silny miejscowy środek pobudzający”, ciągnie dalej, „zmieniający charakter złośliwych owrzodzeń”. Xan. zawiera Piperin. T. C. Duncan (Minn. H. M., ix. 340), przywołując wspomnienia z dzieciństwa, mówi: „Był jeszcze jeden lek, od którego moje młode usta i żołądek stawały w ogniu — był nim żółtodrzew amerykański. Chciało się otworzyć usta, aby wpuścić chłodne powietrze”. Ciepło to odczuwa się jako ciepłą poświatę przenikającą cały organizm, z wrażeniem w nerwach, jakby przez ciało przepływały łagodne wyładowania elektryczne. U jednej z osób uczestniczących w próbie lekowej Cullisa, panny D. (próbę przeprowadzało sześć osób, w tym trzy kobiety; wszystkie przyjmowały nalewkę Æ), zdrętwiała cała lewa połowa ciała, przy czym pod względem czucia lewa połowa głowy była ostro odgraniczona od drugiej. Objawy te, wraz z licznymi bólami głowy i uczuciem jej pełności, wskazują na podobieństwo do porażenia połowiczego, w którym Xan. stosowano z powodzeniem. Dwie dodatkowe próby lekowe przeprowadzone u kobiet opisano w C. D. P. (cytując Publ. Mass. Hom. Soc.). W próbach tych przyjmowano nalewkę w dawkach od 20 do 100 kropli, wywołując bardzo silne objawy. U obu kobiet wystąpiły silne bóle miesiączkowe oraz obfitsze i przedwczesne krwawienie. Jest to cecha charakterystyczna Xan. W obu przypadkach ból i uczucie duszenia się wybudziły badaną ze snu; dolegliwości bólowe ograniczały się do głowy, serca, gardła i miednicy. Wiele bólów promieniowało: znad prawego oka przez głowę, z prawego jajnika w dół uda oraz w innych kierunkach. U jednej kobiety występowało drętwienie lewostronne, a także uczucie unoszenia się i zaburzenia czucia. W bolesnym miesiączkowaniu Xan. ma szeroki zakres działania. Cullis, który osiągał największe sukcesy w przypadkach bolesnego miesiączkowania i braku miesiączki, opisuje następujące przypadki: (1) Panna A., lat 25, brunetka, miała nieregularne miesiączki od samego początku; przerwy trwały trzy, cztery lub pięć miesięcy, po czym cierpienia były rozdzierające. Gdy rozpoczęła leczenie, od dwóch miesięcy nie miała miesiączki. Podawano Xan. 1, po 5 kropli trzy razy dziennie. Miesiączka pojawiła się po trzech dniach i była bezbolesna. (2) Panna B., blondynka, nerwowa, była już tydzień po terminie miesiączki, zatrzymanej wskutek przemoczenia stóp. Xan. 1x, po 5 kropli co trzy godziny, wywołało miesiączkę następnego dnia. Cullis uważa, że Xan. jest szczególnie wskazany dla kobiet szczupłych, o nerwowym temperamencie i delikatnej budowie. Upławy z brakiem miesiączki uznaje za ważne wskazanie. P. C. Majumdar (Ind. H, R., viii. 21) wyleczył za pomocą Xan. 3x przypadek włókniaka macicy: wychudzona, osłabiona, pomarszczona 56-letnia wdowa otrzymała od lekarzy alopatycznych zalecenie operacji guza. Miesiączka ustała piętnaście lat wcześniej. Zawsze była obfita i bolesna, a poprzedzały ją i następowały po niej upławy. Chora miała ból neuralgiczny w okolicy prawego jajnika; twardy, guzowaty guz wielkości małej pomarańczy, bolesny przy głębokim ucisku. Z pochwy wydobywała się cuchnąca, żółtawobiała wydzielina. Chora była nerwowa i przygnębiona; leniwa i senna nawet w dzień. Apetyt słaby; wstręt do jedzenia. Xan. 3x podawano rano i wieczorem. Po tygodniu ból się zmniejszył, a wydzielina była mniej obfita. Po czterech tygodniach Majumdar stwierdził, że chora była nie do poznania. Guz stał się znacznie bardziej miękki i zmniejszył się o połowę. Po sześciu miesiącach guz zniknął, a chora była zupełnie zdrowa; przez cały ten czas przyjmowała Xan. z przerwami. Xan. należy do Rutaceæ i podobnie jak Ruta działa leczniczo na urazy, co odkryłem w następującym przypadku: panna X., lat 28, uszkodziła prawy nerw łokciowy w okolicy łokcia, wielokrotnie uderzając nim o krawędź wanny podczas prania kilku rzeczy. Przez dwa miesiące musiała nosić rękę na temblaku. Kilka tygodni później ręka obrzękła. Zobaczyłem ją około ośmiu miesięcy po urazie. Ból skupiał się w nerwie łokciowym w miejscu, w którym przebiega on za nadkłykciem przyśrodkowym kości ramiennej, choć występował również powyżej i poniżej. Podałem Ruta 30, co przyniosło pewną ulgę w bólu i złagodziło czołowy ból głowy, na który chora cierpiała. Gdy stan ręki ponownie się pogorszył, podałem Xan. 12 cztery razy dziennie. Wyraźnie poprawiło to stan ręki, a także złagodziło bolesne miesiączkowanie występujące u panny X. Po wytrwałym leczeniu różnymi rozcieńczeniami Xan. nerw przestał być nadwrażliwy, a chora mogła swobodnie posługiwać się ręką. Najskuteczniejsze okazało się Xan. 1 w dawkach po pięć kropli rano i wieczorem wraz z mazidłem z Xan. Æ. U chorej, której podałem Xan. 3x, natychmiast wystąpił gorący, kłujący ból w prawym jajniku. Do Szczególnych odczuć należą: jakby wierzch głowy miał zostać zerwany przez błyski bólu przypominającego pulsowanie. Jakby ból w potylicy wywoływał oszołomienie. Uczucie rozluźnienia lub drżenia mózgu. Jakby głowa rozpadała się na kawałki. Jakby głowę otaczała ciasna obręcz. Oczy jakby pełne piasku. Jakby pieprz znajdował się w ustach i gardle. Jakby w gardle tkwiła gula. Język jakby na przemian rozszerzał się i kurczył. Jakby gardło było obrzęknięte i powiększone. Gardło jakby ściśnięte w imadle. Jakby kark był sztywny. Jakby kość guziczna była wydłużona. Jakby chora unosiła się w powietrzu. Jakby chodziła po wełnie. Jakby zapadła się głęboko w łóżko. Jakby ciało się rozszerzyło. Wiele bólów promieniuje; niektóre pojawiają się nagle, wybudzają ze snu i sprawiają, że chora gwałtownie łapie oddech. Bóle są rozdzierające, nie do zniesienia i towarzyszy im czerwona, gorąca twarz; bóle serca natomiast = bladość. Objawy są: < przy nagłym poruszeniu głową. Ból szyi jest > od ucisku i od odchylenia głowy do tyłu. Leżenie >. Łyk lodowatej wody >. Ból głowy jest > od zimnej wody i na świeżym powietrzu. Bóle są < rano; o godz. 4.

Zależności

Porównać: Głowa, serce i macica, Act. r. Brak wysypki w odrze, Bry. Bolesne miesiączkowanie z odruchową neuralgią, Coloc. Bolesne miesiączkowanie i rwa kulszowa: drętwienie, Gnaphal. Bolesne miesiączkowanie, Vib. o., Caulo. Bóle poporodowe, Pul., Cham., Cup. Bóle stopniowo narastają i stopniowo słabną, Stan. Unoszenie się, Can. i., Stic. p., Ph. ac. Ból głowy nad nasadą nosa, Ign. Ból głowy nad prawym okiem, Sang. Serce i macica, Cact.

Przyczyny

Uraz nerwu. Przemoczenie (przemoczenie stóp). Zahamowanie miesiączki.

1. Umysł

Nerwowość i uczucie lęku. Łatwo się zrywa, histeryczna. Depresja i osłabienie. Obojętność i złe samopoczucie. Było jej obojętne, czy będzie żyć, czy umrze. Wydawała się całkowicie pozbawiona myśli.

2. Głowa

Zawroty głowy z nudnościami, < po wstaniu; musiała położyć się do łóżka. Ból nad oczami, z pulsowaniem ponad nasadą nosa. Głowa ociężała i obolała. Czołowy ból głowy. Intensywny, palący i uciskający czołowy ból głowy, budzący ją o godz. 4; < przy nagłym poruszeniu głową; rozchodzący się ku szczytowi głowy i oczodołom; z uderzeniami gorąca do głowy i twarzy. Silny czołowy ból głowy z zawrotami. Tępy ból głowy na obszarze nie większym niż moneta półdolarowa, nad nosem. Rozlany ból w górnej części czoła; < po prawej stronie; ból sięga do podstawy mózgu, z bolesnością. O godz. 18 nagły, bardzo silny ból nad prawym okiem, z pieczeniem przechodzącym przez skronie; po nim niewyraźne widzenie. Pulsujący ból głowy nad prawym okiem, z nudnościami. Przelotny, przeszywający ból w lewej skroni, powracający raz po raz. Ściąganie skóry głowy i ból z uczuciem ciężkości w skroniach; nasilenie dolegliwości głowy, z wielkim gorącem i spokojnym krwawieniem miesiączkowym, które pojawiło się dwa dni przed właściwym terminem; pewien ból głowy. Ból po lewej stronie głowy i w lewym łokciu. Uczucie ciężkości na szczycie głowy. W górnej części czaszki tępy, uporczywy ból, któremu towarzyszą błyski bólu przypominającego pulsowanie, jakby wierzch głowy miał zostać zerwany. Ból w potylicy oraz uczucie oszołomienia. Głowa wydaje się pełna. Ucisk w głowie z uczuciem wypełnienia żył. Uczucie ucisku w głowie, z narastającym bólem nad oczami. Lewa połowa głowy (i ciała) zdrętwiała; granica drętwienia wyczuwalna w obrębie głowy i obejmująca połowę nosa. Ból głowy z sennością rano. Potrząsanie głową wywołuje uczucie rozluźnienia lub drżenia mózgu, po którym następują zawroty głowy. Jakby głowę otaczała ciasna obręcz (bolesne miesiączkowanie). Głowa zdawała się rozpadać na kawałki.

3. Oczy

Łzawienie oczu i wodnista wydzielina z nosa. Oczy przekrwione, z czerwonymi brzegami, jakby pełne piasku. Łzawienie i ból powieki prawego oka. Oczy drgały, źrenice rozszerzone. Tępy, ciężki, miażdżący ból w lewym oku. Zapalenie oczu. Widzenie niewyraźne, jak przez niebieską koronkę. Otoczenie wydawało się niebieskie, a przed oczami pojawiały się błyski (niebieskiego) światła. Przedmioty wydają się bardzo odległe.

4. Uszy

Dzwonienie w uszach, zwł. w prawym. Głośny szum w prawym uchu, jakby stale otwierał się i zamykał zawór. Głośny szum w lewym uchu, podobny do odgłosu wiatraka. Tępy ból w prawym uchu, zdający się obejmować staw szczękowy; chory nie wie, czy boli go ząb, czy ucho. Przelotny, przeszywający ból pod prawym uchem i za nim.

5. Nos

Prawe nozdrze wydaje się zatkane; wydzielanie suchych i krwawych łusek śluzu. Drętwienie całej lewej połowy ciała, którego granica jest wyczuwalna w nosie. Suchość obu nozdrzy. Wydzielina śluzowa z nosa z uczuciem przekrwienia, jakby miało rozpocząć się krwawienie. Lekkie krwawienie z nosa. Płynny katar.

6. Twarz

Ból w prawym stawie szczękowym. Tępy ból po lewej stronie żuchwy. Uderzenia gorąca do twarzy i głowy. Twarz silnie zaczerwieniona. Bladość obejmująca nawet wargi, z bólami serca.

8. Jama ustna

Ślinotok; język obłożony żółtym nalotem. Pieprzny smak w ustach, cieśni gardzieli i gardle. Pieczenie i suchość w ustach i języku. Język zdawał się na przemian rozszerzać i kurczyć.

9. Gardło

Pieprzne odczucie w gardle; bolesność z odkrztuszaniem lepkiego śluzu. Uczucie guli po lewej stronie gardła podczas połykania, przemieszczające się na prawą stronę. Gardło jakby ściśnięte w imadle. Ból i bolesność po prawej stronie gardła. Pulsowanie w gardle i uczucie obrzmienia. Intensywne pieczenie i kłucie w przełyku, z lekkimi nudnościami. Gardło suche; mówienie bardzo utrudnione.

10. Apetyt

Bardzo silne pragnienie; wypijała dużo naraz. Niezwykle głodna. Brak apetytu. Brak łaknienia; przy śniadaniu mogła zjeść zaledwie kilka kęsów i wypić tylko pół filiżanki kawy, którą wkrótce potem zwymiotowała.

11. Żołądek

Uczucie omdlewania w żołądku jak po poście; gdy podano jedzenie, chciała zjeść tylko kilka kęsów, które wywołały nudności. Puste odbijania, z lekkim smakiem spożytego pokarmu. Nudności z bólem głowy. Lekkie nudności z uczuciem ucisku w żołądku; nudności nasilały się i towarzyszyły im częste dreszcze. Uczucie pełności lub ucisku w nadbrzuszu; trzepotanie.

12. Brzuch

Pewien ból po prawej stronie poniżej żeber. Ból kolkowy w prawym dole biodrowym. Burczenie, z bolesnością przy ucisku. Wzdęcia. Kurczowy ból po obudzeniu się rano, powracający okresowo przez cały dzień, z ogólnym uczuciem obojętności i złego samopoczucia.

13. Stolec i odbyt

Zaparcie rano. Kurczowe bóle o godz. 7, z rzadkimi, brunatnymi stolcami zmieszanymi ze śluzem. Pieczenie i parcie utrzymujące się przez godzinę lub dwie po oddaniu stolca. Epidemiczna czerwonka, cechująca się kurczowym parciem na stolec, skurczami jelit, bębnicą itd. Bezwonne wypróżnienia z parciem na stolec. Cholera w stadium zapaści.

14. Narządy moczowe

Mocz w nocy i następnego ranka skąpy i ciemno zabarwiony. Obfity, jasno zabarwiony mocz; u nerwowych kobiet.

16. Żeńskie narządy płciowe

Ból jajnika: ze skąpą i opóźnioną miesiączką; rozchodzący się wzdłuż nerwów płciowo-udowych; oraz bóle okolicy krzyżowej w czasie ciąży. Miesiączka pojawiła się tydzień przed zwykłym terminem; towarzyszył jej znaczny ból. Miesiączka osiem dni przed terminem; krwawienie obfitsze, jasnoczerwone; ból z parciem ku dołowi i ból w okolicy prawego jajnika. Silny, stały, tępy i uporczywy ból w okolicy prawego jajnika, promieniujący do biodra, ud i pleców, ze sporadycznymi przeszywającymi bólami, przez które gwałtownie łapała oddech. Ostry, tnący ból w okolicy prawego jajnika, rozchodzący się wokół biodra i w dół uda, wybudził ją ze snu. Ból kurczowy w lewej pachwinie; miesiączka pięć dni przed terminem. Ból w okolicy lewego jajnika, stopniowo narastający i stopniowo słabnący. Bolesne miesiączkowanie: z męczącymi bólami doprowadzającymi chorą niemal do obłędu; ból neuralgiczny biegnie wzdłuż nerwu płciowo-udowego; u kobiet szczupłych, o delikatnym, nerwowym temperamencie; z bólem głowy, zwł. nad lewym okiem, rozpoczynającym się dzień przed miesiączką; uczuciem pełności w głowie; przekrwionymi oczami ze światłowstrętem; twarzą zaczerwienioną i rozpaloną; męczącym parciem ku dołowi; obfitą wydzieliną; rozdzierającym bólem lędźwi i podbrzusza. Krwawienie miesiączkowe: zbyt wczesne i obfite; bóle biegnące w dół ud; skąpe i opóźnione. Stały ból głowy, < podczas miesiączki, kiedy cierpiała również na męczące bóle w obrębie miednicy. Brak miesiączki przez pięć miesięcy; twarz i nogi obrzęknięte; bardzo nerwowa, wrażliwa na najmniejszy hałas, nastrój histeryczny; głos drżący; obawia się, że umrze; ogólny wygląd chlorotyczny, zaparcie, mocz skąpy, oddawany często i ciemny. Brak miesiączki przez pięć miesięcy, z silnymi bólami prawego jajnika; stały ból głowy; parcie ku dołowi i napięcie w okolicy podbrzusznej. Brak miesiączki po przemoczeniu stóp, trwający sześć miesięcy; wychudzenie z kaszlem; brudnoszara plwocina; blada twarz, nocne poty. Upławy; obfite, mlecznobiałe. Znaczne nasilenie upławów w czasie, gdy powinna pojawić się miesiączka. Bóle poporodowe. Obfite odchody połogowe. Bardzo silne, gorące kłucie w prawym jajniku (wywołane natychmiast przez dawkę 3x).

17. Narządy oddechowe

Chrypka z uczuciem szorstkości w gardle; zmuszona często odchrząkiwać. Bezgłos wskutek przeziębienia lub ogólnego osłabienia. Bezgłos i ból w dolnej części prawego płuca przy głębokim wdechu lub kaszlu. Duszność. Stałe pragnienie zaczerpnięcia głębokiego oddechu. Kaszel: lekki, męczący kaszel; napadowy, tylko na świeżym powietrzu. Suchy kaszel w dzień i w nocy; wskutek krańcowego wyczerpania ledwie mogła obrócić się w łóżku; twarz blada, obrzękła; ciemne obwódki wokół oczu; głowa pełna i ciężka; wargi bezbarwne; język blady i wiotki; duszność; brak apetytu; zaparcie; mocz jasno zabarwiony, zasadowy, c. wł. 1025; trzepotanie w żołądku, ból po lewej stronie; kończyny słabe i obrzęknięte. Musiała usiąść w łóżku i obracać się raz w jedną, raz w drugą stronę, jak podczas ciężkiego napadu astmy, z kilkoma napadami kurczowego kaszlu. Sądziła, że nie może nabrać do płuc dostatecznej ilości powietrza, tak trudny był wdech.

18. Klatka piersiowa

Ściskanie wokół klatki piersiowej, ze skłonnością do ziewania. Ból po lewej stronie, pod czwartym żebrem. Ostre bóle po prawej stronie, o charakterze neuralgicznym. Ucisk w klatce piersiowej z pragnieniem głębokiego wdechu. Ostre, przeszywające bóle po prawej stronie (podobne do bólów opłucnowych), niekiedy przechodzące na wskroś do łopatki; stałe pragnienie zaczerpnięcia głębokiego oddechu. Miesiączka nieregularna i skąpa; napięty, suchy kaszel, od którego bolą klatka piersiowa i barki; wypróżnienia niemal stale luźne, obfite nocne poty.

19. Serce

Silny, chwilowy ból w okolicy serca, zmuszający ją do gwałtownego łapania oddechu i powodujący bladość obejmującą nawet wargi; powracał w nieregularnych odstępach od pięciu do trzydziestu minut; ból był tnący, < podczas wdechu, przebiegał na wskroś przez klatkę piersiową w okolicy serca; natychmiast po każdym napadzie występowały pragnienie, zaczerwienienie i wyczerpanie. Tętno nieregularnie przepuszczające uderzenia. Zerwała się ze snu wskutek silnego bólu w okolicy serca, po którym nastąpiła gwałtowna czynność serca i uczucie duszenia się.

20. Szyja i plecy

(Z bólem głowy) ból i sztywność karku, nieco > od silnego ucisku lub odchylenia głowy do tyłu. Bardzo silny ból w odcinku szyjnym i górnej części okolicy krzyżowej. Drętwienie tylnej części szyi. Lekki ból po lewej stronie i pod lewą łopatką, także w lewym biodrze. Tępy ból od karku do prawej łopatki. Ciągnący ból w dolnej części miednicy i pleców. Kość guziczna zdawała się wydłużona, była niezwykle wrażliwa na ucisk i bolała bezustannie; chora mogła siedzieć tylko na poduszce.

21. Kończyny

Nagły napad bólów kurczowych w nadgarstkach i kolanach. Ból kończyn, neuralgiczny, przeszywający; drętwienie i osłabienie. Tępy ból w lewym kolanie; również w lewym łokciu, rozchodzący się do ręki, następnie po lewej stronie ciała i na grzbiecie lewej stopy.

22. Kończyny górne

Ból prawego barku i ramienia. Ból i kłucie w ręce, sięgające trzeciego palca. Kłucie i pulsowanie w lewym ramieniu i palcach. Silny ból prawej ręki, rozpoczynający się tuż powyżej zgięcia łokcia. Cała lewa ręka i bark zdrętwiałe. Ból w lewym łokciu i po lewej stronie głowy. Tępy ból w lewym łokciu, przechodzący do dłoni, a następnie do barku. Ból obu łokci. Silny ból nadgarstka, rozchodzący się do kciuka. Błysk bólu w prawym kciuku, rozchodzący się do ręki.

23. Kończyny dolne

Silne bóle neuralgiczne wzdłuż nerwów płciowo-udowych (bolesne miesiączkowanie). Nadmierne osłabienie kończyn dolnych (błędnica). Ból lewej nogi między biodrem a kolanem. Osłabienie kończyn dolnych, z bólem kolan; nasilenie bólu kończyn, któremu towarzyszą częste dreszcze. Nogi i stopy wydają się zmęczone. Bardzo silny ból w lewym kolanie; utrzymuje się nieprzerwanie nieco ponad pół godziny. Tępy ból w prawym kolanie. Błysk bólu w łydce prawej nogi. Ból kostki. Ból lewej pięty. Ból obu stóp, przeszywający ku górze aż do kolan. Lewa stopa zdrętwiała.

24. Objawy ogólne

Nerwy: działa na układ nerwowy, głównie na nerwy czuciowe, lecz wywołuje wyraźne obniżenie sił życiowych, stan bez odczynu; stąd jego zastosowanie w błędnicy, odrze, neuralgii itd., gdy występuje depresja czuciowa i cielesna. Porażenie pojedynczych kończyn. Porażenie połowicze (po nieskutecznym Nux vom.). Kłucie, wstrząsy jak od prądu elektrycznego. Uczucie drętwienia całej lewej połowy ciała od głowy do stopy, przy czym granica drętwienia jest wyczuwalna w głowie i obejmuje połowę nosa. Cała lewa strona, zwł. lewa stopa, zdrętwiała. Ciało wydawało się elastyczne i jakby samo się rozciągało. Podczas chodzenia podłoga wydawała się miękka jak wełna. Podczas siedzenia jakby unosiła się w powietrzu; podczas leżenia jakby zapadła się głęboko w łóżko. Błona śluzowa piecze jak od pieprzu.

25. Skóra

Odra, otępienie, oszołomienie, senność, niedostateczne rozwinięcie wysypki. Stare, gnuśne owrzodzenia.

26. Sen

Ciągłe ziewanie; senność. Spała głęboko i ciężko; śniło jej się, że lata ponad dachami domów. Sen o duszeniu się obudził ją. Śniło jej się, że gardło zarasta, i obudziła się przerażona, stwierdzając, że trudno jej oddychać. Obudziła się rano ospała i przygnębiona.

27. Gorączka

Uczucie gorąca wzdłuż wszystkich żył, z pragnieniem upuszczenia krwi; fala gorąca od głowy do stóp. Lekki dreszcz z nudnościami jak przed śmiercią. Częste dreszcze z bólami kończyn; nudności. Dur brzuszny w stadium zapaści.