Serenoa serrulata. Palma sabałowa. (Piaszczyste gleby wybrzeża morskiego od Karoliny Południowej po Florydę; najbujniej rośnie najbliżej morza). N. O. Palmaceæ. ( 1 ) Nalewka ze świeżych dojrzałych owoców i nasion, w całości rozgniecionych i macerowanych przez czternaście dni w 90-procentowym alkoholu, a następnie zlanych znad osadu (Hale). ( 2 ) Wyciąg płynny, „prawdopodobnie czterokrotnie silniejszy od nalewki” (Hale). [C. S. Estep ( Am. Hom ., xxvi. 133) stosuje ciemnozielony wyciąg płynny, sporządzany ze świeżych zielonych owoców, który jest „niemal tak zielony jak trawa i ma oleistą powierzchnię”. Z niego przygotowuje rozcieńczenia. Inne preparaty go zawiodły]. ( 3 ) Olej (sporządzany z wyciśniętego soku owocowego przez odstawienie go na kilka dni). ( 4 ) Olej scukrzony (jedna część oleju na siedem części cukru trzcinowego). ( 5 ) Sabal słodowy (jedna część oleju na siedem części Maltine). ( 6 ) Aqua Olei Sabal (preparat zaproponowany przez Hale’a, sporządzany przez roztarcie gtt. xvi. oleju z jedną uncją Mag. carb., stopniowe dodanie pinty wody destylowanej i zlanie znad osadu. Do stosowania w aerozolu).

Zastosowanie kliniczne

Zapalenie wyrostka robaczkowego / Astma nieżytowa / Zanikowe zapalenie gardła / Zanikowy nieżyt nosa / Zanik / Ból pleców / Piersi: zapalenie; bolesność / zanik / Zapalenie oskrzeli / Nieżyt / Zapalenie pęcherza moczowego / Bolesne miesiączkowanie / Dysuria / Moczenie mimowolne / Gruczoły, schorzenia / Przewlekła wydzielina z cewki moczowej / Rzeżączka / Ból głowy / Chrypka / Impotencja / Niedożywienie / Zapalenie tęczówki / Laktacja, zaburzenia / Nieżytowe zapalenie krtani / Lumbago / Miesiączka opóźniona / Neuralgia / Neurastenia / Otyłość / Jajniki, schorzenia / Zapalenie otrzewnej / Gruźlica / Zapalenie odbytnicy / Prostata, powiększenie / schorzenia / Gorączka połogowa / Szkolne bóle głowy / Niepłodność / Bolesne parcie na mocz / Jądra, zanik / Gardło, bolesne; nieżytowe / Mocz, nietrzymanie / Macica, schorzenia; nieprawidłowe położenie; guzy / Krztusiec

Charakterystyka

W swojej niewielkiej książce zatytułowanej Saw Palmetto Hale zebrał większość dostępnej nam wiedzy o tej roślinie. Jest to karłowata palma o płożącej się (lub pochylonej), rozgałęzionej łodydze, z piłkowanymi brzegami liści i ogonków liściowych oraz dużymi, włóknistymi, częściowo odsłoniętymi korzeniami. Owoc (tak zwana „jagoda”) jest jednonasiennym pestkowcem wielkości oliwki, po dojrzeniu ciemnopurpurowym; dojrzewa w październiku i listopadzie. Rozgałęzione kolby tworzą duże, zwisające wiechy. Po zjedzeniu smak jest początkowo nadzwyczaj słodki, lecz po kilku sekundach pojawia się ostre, gryzące wrażenie, szerzące się na gardziel, błonę śluzową nosa i krtań. Następnie występuje uczucie gładkości, jakby części te zostały powleczone olejem. Nasiona są otoczone twardą, włóknistą błoną i same są bardzo twarde; po przecięciu ukazują białą, oleistą substancję, która pali się niebieskim płomieniem i wydziela zapach palonej kawy. Owoce zawierają więcej cukru niż trzcina cukrowa oraz dwa oleje — jeden lotny, a drugi tłusty. Uważa się, że olejek lotny ma najbardziej charakterystyczne właściwości lecznicze. Hale opisuje go jako „żółty”, lecz przytacza słowa Johna Uriego Lloyda z Cincinnati, który napisał mu: „Głównym składnikiem jest olejek lotny. Olejek ten ma ciemnozieloną barwę”. Dodaje, że barwa nie pochodzi ani od chlorofilu, ani od miedzi wężownicy używanej do jego skraplania. Jest to zgodne z twierdzeniem Estepa, że preparat Sabal powinien być ciemnozielony lub trawiastozielony. Estep stosował wyciąg płynny przygotowany przez Burrough Brothers z Baltimore ze świeżych zielonych owoców. (Hale zaleca użycie świeżych dojrzałych owoców). Preparat zastosowany w próbie lekowej dr. Mullinsa sporządzili Boericke i Tafel. Wszyscy są zgodni, że preparaty z suszonych owoców oraz kory korzeni nie mają leczniczej mocy tego leku. Podczas wyprawy myśliwskiej przez dzikie tereny Florydy Hale zaobserwował, jak bardzo owoce te tuczą zwierzęta. Latem pożywienia jest mało i dzikie zwierzęta bardzo chudną, lecz gdy tylko dojrzeją owoce palmy sabałowej, szybko odzyskują kondycję i w ciągu kilku tygodni gromadzą tyle tłuszczu, że stają się łatwym łupem myśliwego. Tłuszcz ten, mówi Hale, „składa się głównie z oleiny i nie nadaje się do wytwarzania smalcu”. Sabal serrulata wprowadzili do lecznictwa J. B. Read i A. A. Solomons, obaj z Savannah w Georgii. Read podawał „olej scukrzony”, o którym pisał: „Dzięki swoistemu kojącemu działaniu na błony śluzowe wywołuje sen i łagodzi najbardziej dokuczliwe kaszle, ułatwia odkrztuszanie, poprawia trawienie oraz zwiększa ilość tłuszczu, masę ciała i siłę. Stosowano go z korzyścią w astmie sercowej, gruźlicy, zwłaszcza krtaniowej, przewlekłym zapaleniu oskrzeli i rozstrzeniu oskrzeli. Jego działanie w schorzeniach nieżytowych jest szybkie i trwałe. Przeziębienie z katarem można zahamować dwiema lub trzema dawkami (oleju scukrzonego) zmieszanymi z wrzącą wodą; stosowany wziewnie okazał się korzystny w przewlekłej ozenie”. Dr Will Scott Mullins z Louisville w Kentucky opublikował pierwszą próbę lekową, przeprowadzoną dla niego przez jego byłą studentkę, pannę Annie Roask. Osobę badaną opisano jako bardzo inteligentną dwudziestotrzyletnią kobietę, średnio rozwiniętą, z małymi piersiami, rudymi włosami i niebieskimi oczami, mierzącą 5 stóp 7 cali wzrostu, ważącą 109 funtów, o obwodzie biustu 32 cale. Szczegóły te są ważne, ponieważ u badanej rozwinęły się jedne z najbardziej charakterystycznych skutków działania leku, zwłaszcza dotyczące gruczołów sutkowych; pod koniec próby lekowej (trwającej od 8 grudnia do 1 marca) jej piersi powiększyły się o pełną jedną trzecią, obwód biustu wynosił 33 1/2 cala, a masa ciała 119 1/2 funta. U badanej wystąpiło także wiele objawów dotyczących głowy i jajników. Jej objawów w większości nie odróżniono od pozostałych w schemacie, lecz tam, gdzie chciałem je wyróżnić, dodałem literę (R). Inną godną uwagi próbą lekową przeprowadzoną przez kobietę jest próba dr Fredy M. Langton z Omaha w Nebrasce. Jej wyróżnione objawy oznaczono literą (L). W jej przypadku silnie dotknięte zostały psychika, pęcherz, jajniki i macica. Jednym z powstałych objawów była drażliwość i depresja; okazywanie współczucia nie tylko < jej stan, jak u Nat. m., lecz wprawiało ją w gniew. (Ten stan psychiczny występował w jednym z przypadków choroby prostaty wyleczonych przez Sbl.). Dr Langton opowiada, że nie mogła znaleźć antidotum i po próbie lekowej cierpiała przez trzy miesiące, zanim je odkryła. Poszukując leku dla chorej z bolesnym miesiączkowaniem, znalazła główne objawy pod Silic. i przyszło jej na myśl, że objawy Silic. odpowiadają jej własnym. Przyjmowała lek dwa razy dziennie i po dwóch godzinach poczuła się lepiej. W ciągu trzech dni ustąpiły wszystkie dolegliwości pęcherza i jajników. Sil. podano także chorej z bolesnym miesiączkowaniem, lecz przyniosło tylko częściową ulgę. Następnie podano Sbl., które szybko i trwale ją wyleczyło. Sbl. wypróbowało dwóch mężczyzn: dr R. Boocock oraz nieżonaty uczestnik próby, którego objawy przytacza Hale (H. R., xiii. 103). Obaj doświadczyli wyraźnych objawów w obrębie układu moczowo-płciowego, w tym wzmożonej sprawności seksualnej. Niektóre objawy Boococka oznaczyłem literą (B). U badanego przez Hale’a wystąpił następujący objaw moczowy, który — jak słusznie stwierdza Hale — może się okazać cennym wskazaniem: „Boi się zasnąć, aby coś się nie wydarzyło; gdy zapada w drzemkę, zrywa się pod wpływem tego lęku”. We wszystkich próbach lekowych stosowano pranalewkę Ø lub wyciąg płynny w dawkach od 5 do 10 kropli, powtarzanych dwa albo trzy razy dziennie; podobne dawkowanie przyjęto w klinicznym stosowaniu leku. Sbl. jest silnym lekiem narządowym, wybierającym macicę i gruczoł krokowy (męski odpowiednik macicy), jajniki, jądra i pęcherz. Próby lekowe są jednak dostatecznie szczegółowe, by uzasadniać ściślejszą indywidualizację homeopatyczną. Dr Langton mówi, że choć w przypadkach przepracowania umysłowego i szkolnych bólów głowy podaje 5 kropli cztery razy dziennie ze względu na „wzmacniające, odżywcze i pobudzające” działanie leku, po uzyskaniu ulgi przechodzi na 1x; stwierdza też, że rozcieńczenie często przynosi w bólach głowy większą ulgę niż większe dawki. Mullins również pisze (H. R., xii. 68): „Stwierdziłem obecnie, że lek w 3. i 6. rozcieńczeniu leczy niemal wszystkie choroby macicy i przydatków. Także bóle głowy wskutek odruchowych zaburzeń macicznych, ropień sutka, rozdrażnienie psychiczne i osłabienie nerwowe. Jest to rzeczywiście środek przeciw wychudzeniu i w pełni zasługuje na nazwę «Cewnika homeopatycznego»”. Dodaje jednak, że należy go podawać według indywidualnych wskazań. W. E. Reily opublikował (Hahn. Adv., grudzień 1898) następujące przypadki ilustrujące działanie Sbl. na prostatę: (1) Pan J., lat 56, bardzo przygnębiony; drażliwy. Okazywanie współczucia zdawało się go złościć. Silne parcie w szyi pęcherza z ciężkimi, ćmiącymi bólami oraz uczuciem zimna szerzącym się na zewnętrzne narządy płciowe. Okresowe ostre bóle promieniujące ku górze do brzucha i ku dołowi do ud. Apetyt kapryśny. Przewlekłe zaparcie. Zbyt częste oddawanie moczu, zakłócające sen. Podano Sbl. Ø, po pięć kropli rano i wieczorem. Następowała stała poprawa, a po ośmiu tygodniach zniknęły wszystkie objawy, wraz z dokuczliwym wypryskiem rąk. (2) Pan M., lat 45, od roku cierpiał na stopniowo narastającą częstość mikcji. Przygnębiony; udręczony. Apetyt kapryśny. Ból szczytu głowy i nieżyt żołądka. Niewielkie pożądanie seksualne; po stosunku występował drążący ból pleców i parcie na pęcherz, z trudnością rozpoczęcia oddawania moczu. Narządy płciowe zimne, tępy, ćmiący ból w okolicy prostaty, promieniujący do brzucha i ud. Sbl. Ø stopniowo przyniosło ulgę i wyleczyło go w ciągu trzech tygodni. (3) Pan E., lat 35. Częste oddawanie moczu od 1 1/2 roku. Ciężkie, ciągnące bóle promieniujące do pleców i ud; ból pleców znacznie < po stosunku. Niekiedy znaczna utrata wydzieliny sterczowej. Pożądanie seksualne znacznie osłabione. Silny ból szczytu głowy i nieżyt żołądka. Wszystkie objawy usunęło Sbl. Ø. Hale podaje, że E. S. Evans z Columbus w Ohio uważa Sbl. za lek „niemal swoisty w zapaleniu tęczówki, gdy zajęty jest gruczoł krokowy. Za pomocą 3x wyleczyłem przypadki, których nie można było złagodzić w żaden inny sposób”. (Jest to obserwacja godna uwagi. Związek rzeżączki i kiły z okiem jest dobrze znany; sam znałem kilka przypadków zapalenia oka, które rozwinęło się u chorych przyjmujących z powodu swoich dolegliwości inny lek działający na prostatę, Solidago virgaurea). A. L. Davidson (H. R., x. 525) opisuje przypadek impotencji u 51-letniego mężczyzny, który miał utrudnioną mikcję, tkliwość sterczowego odcinka cewki moczowej, utratę sprawności, zanikłe jądra oraz zmniejszony i zimny prącie. Zalecono Sbl. Ø, gtt. xv., cztery razy dziennie. Pod koniec pierwszego tygodnia skarżył się na bóle ciągnące w powrózkach nasiennych; mocz wypływał swobodniej, chory lepiej spał i lepiej się czuł. Pod koniec drugiego tygodnia jądra stopniowo się powiększały, tkliwość cewki moczowej prawie zniknęła i pojawiły się wzwody. Po kolejnych dwóch tygodniach wyleczenie było zupełne, a jądra stały się nawet większe i jędrniejsze niż prawidłowo. J. Martin Kershaw z St. Louis leczył dwudziestotrzyletnią młodą kobietę, która przez całe życie miała wielkie trudności z utrzymaniem moczu. Nadmierny wysiłek, podnoszenie ciężarów, napinanie się i śmiech powodowały jego wyciekanie kroplami. Jeżeli nie wstawała kilka razy w nocy, z pewnością moczyła łóżko. Podano Sbl. Ø, gtt. i., cztery razy dziennie. Po miesiącu nastąpiła znaczna poprawa, a przy dalszym stosowaniu tego samego leku stopniowo całkowicie wyzdrowiała. Elias C. Price opisuje następujące przypadki. (1) Bardzo nerwowa kobieta z przewlekłym zapaleniem pęcherza, oddająca mocz często i boleśnie — dziesięć do dwunastu razy w nocy oraz co piętnaście do trzydziestu minut w dzień. Napady bólu uciskającego na odbytnicę, > po lewatywach z ciepłej wody, które zazwyczaj usuwały stwardniały kał. Lil. t. 3x usuwało ten stan przejściowo. Badanie przez odbytnicę wykazało twardy, mięsisty guz wielkości połowy kurzego jaja na tylnej powierzchni macicy. Sbl. (wyciąg płynny) gtt. v., trzy razy dziennie, zmniejszyło guz o połowę w ciągu dwóch miesięcy i usunęło go całkowicie w ciągu kolejnych trzech. (2) Pani X., pierworódka, pięć dni po porodzie doznała podrażnienia nerek, a tydzień później objawów zapalenia otrzewnej miednicy. Macica znacznie powiększona, bardzo tkliwa. Nie oddawała moczu bardzo często, lecz podczas mikcji ból był tak rozdzierający, że mdlała i niekiedy nie odzyskiwała przytomności przez godzinę. Przez trzy dni żaden lek nie przynosił korzyści. Następnie wystąpił bardzo silny ból po prawej stronie głowy, powyżej i za uchem, oraz porażenie lewej ręki i nogi; straciła przytomność i nie można jej było dobudzić; chwilami mówiła o wydarzeniach sprzed choroby; była niewrażliwa na bodźce zewnętrzne. Stan ten utrzymywał się przez dziesięć dni. Sbl. (wyciąg płynny), gtt. xx., co dwie godziny, po drugiej dawce złagodziło ból pojawiający się przy podnoszeniu chorej w celu oddania moczu. Ustępowanie pozostałych zaburzeń było bardzo stopniowe. (3) Panna X., lat 22, od lat miała nieregularne miesiączki; raz miesiączka nie wystąpiła przez dziewięć miesięcy. Gdy zgłosiła się do Price’a, miesiączka spóźniała się o trzy miesiące; jedna pierś była znacznie mniejsza od drugiej. Sbl. (wyciąg płynny), gtt. v., trzy razy dziennie. Po około miesiącu pojawiło się obfite krwawienie miesiączkowe, trwające cztery dni zamiast zwykłych dwóch. Piersi zaczęły się powiększać. Po trzech miesiącach obie były jednakowej wielkości. W następnym roku miesiączka ponownie się nie pojawiła, a Sbl. wywołało ją w ciągu tygodnia. Price wyleczył za pomocą Sbl. przypadki zapalenia tkanki łącznej miednicy, zapalenia otrzewnej, gorączki połogowej, zapalenia macicy, jajowodów i jajników, a nawet zapalenia wyrostka robaczkowego; także zapalenie odbytnicy, zwłaszcza gdy zajęty był gruczoł krokowy. Showerman przekazał Hale’owi podsumowanie swoich doświadczeń z Sbl.: (1) Kobietę, która przez dwa lata nie była w stanie rano wstać bez filiżanki kawy i czegoś do jedzenia, wyleczono Sbl. w ciągu tygodnia. (2) Mężczyznę z impotencją wyleczono w ciągu trzydziestu dni. (3) Mężczyzna, lat 76, z powiększoną prostatą, musiał przez trzy lata używać cewnika. Wyleczony w ciągu czterech miesięcy. (4) Mężczyzna oddający krew z moczem przez sześć miesięcy: wyleczony w ciągu dwóch tygodni. (5) Przypadki nietrzymania moczu. (6) Kobieta, której podał Sbl. z powodu osłabienia nerwowego, musiała je odstawić, ponieważ wskutek jego stosowania „jej namiętność seksualna doprowadzała ją niemal do furii”. (7) Stwierdził wielką skuteczność leku w schorzeniach nieżytowych, a sam w ciągu czterech miesięcy wyleczył nim trwającą siedem lat chorobę oskrzeli, której wcześniej nie złagodził żaden lek. Mullins potwierdza wartość Sbl. w stanach nieżytowych — jednym ze wskazań, w których lek stosował wprowadzający go do lecznictwa Read. Mullins pisze: „W przewlekłym zapaleniu oskrzeli ze świszczącym, twardym kaszlem, < po położeniu się aż do godziny 6 rano, < w wilgotnym, chłodnym powietrzu i przy pochmurnej pogodzie, działa szybko leczniczo”. W lecznictwie wykorzystywano tuczące właściwości Sbl. W tym celu podawano je jako olej scukrzony (gr. x. do gr. lx.) albo Sabal Maltine. Hale uznał Aqua Sabal za użyteczną w aerozolu. Objawy są < wczesnym rankiem; od wstania aż do pory snu. < Pod wpływem ruchu. > Po śnie. Ból pleców < po stosunku. Objawy nieżytowe są < przy zimnej, wilgotnej pogodzie. Kaszel < po położeniu się w nocy. < Przed miesiączką (depresja). Bóle kłujące zdają się charakterystyczne. Wyraźnie występowały także bóle wędrujące, promieniujące i kurczowe. Sbl. ma kilka grup powiązanych okolic bólowych: bóle obejmujące głowę i jajnik; jajniki i piersi; dolną część pleców i prawą skroń; prostatę i oko.

Zależności

Antidota: Sil. (Sbl. rośnie na piaszczystym wybrzeżu); Puls. (opóźniona miesiączka; Puls. również rośnie na glebach piaszczystych). Porównać: Bóle kłujące w jajnikach, Apis, Merc. Ból prawego jajnika i uda, Apis. Bolesne piersi, Con., Calc. Szkolne bóle głowy; < przez okazywanie współczucia, Nat. m. (Sbl. najobficiej owocuje najbliżej morza; por. Sil. marina). Schorzenia prostaty, Fe. pic., Cham., Arg. n., Dig., Solid. Prostata i oko, Solid. < Po stosunku, K. ca. Bóle wędrujące, K. bi. (korzenie Sbl. są bardzo bogate w sole potasu). Przepracowane kobiety, Mg. c. Hale zalicza Sbl. do leków „pierwotnie afrodyzjakalnych”: Pho., Turn. aph., Nux, Orig., Coca, Aur., Can. i., Plat., Lil., Santal.; według niego „pierwotnie anafrodyzjakalne” są: Con., Sal. n., Salicin., Agn., Nuph., Ars., Pic. ac., Calad., Camph., Iod., Lupulin.

1. Umysł

Niezwykłe uczucie pełności i zamętu; myślenie utrudnione; nie może pojąć ani zapamiętać tego, co czyta. Drażliwość; niecierpliwość; rozkapryszenie. Niezmienność usposobienia z obojętnością na potrzeby innych; myśli skupione wyłącznie na własnych cierpieniach, chce, by pozostawiono ją samą. Rozpamiętuje swoje objawy. Okazywanie współczucia wprawia ją w gniew. Chce odejść i umrzeć w samotności. Przed miesiączką okropnie przygnębiona i w głębokiej depresji.

2. Głowa

Zawroty głowy z bólem głowy (od oparów oleju). Silny ból głowy z zawrotami i zamglonym widzeniem. Ostry, przeszywający ból, pojawiający się i znikający nagle (jak u Bell.), raz tu, raz tam, po bokach, na szczycie i z tyłu głowy, przez oczy oraz w skroniach. Bóle przeszywające w skroniach i w poprzek czoła. Wkrótce po wstaniu bardzo ostry ból lewej skroni; ból w poprzek czoła ku obu skroniom, < po prawej; nieokreślone pobolewanie na szczycie głowy; ból prawej skroni biegnący przez szczyt głowy do lewej. Ostry ból w prawej albo lewej skroni, biegnący ku górze przez czoło, z bólem lewego jajnika i macicy; silny ból lewej skroni i ostry ból na szczycie głowy. Tępy, ćmiący ból w prawej skroni i na szczycie głowy, około godziny 15 niemal nie do zniesienia. Ból wznoszący się od nosa i skupiający się w czole. Ból i podrażnienie u podstawy mózgu oraz w górnej jednej trzeciej odcinka szyjnego kręgosłupa (jak u Gels.). Uczucie, jakby coś zaciskało się w mózgu. (Bóle neuralgiczne przed napadami nieżytowymi i po nich).

3. Oczy

(Zapalenie tęczówki przy zajęciu gruczołu krokowego).

4. Uszy

(Przewlekłe zapalenie ucha środkowego). Uczucie pełności w nosie i uszach; przy dłubaniu udaje się usunąć jedynie drobiny suchej, kruszącej się woskowiny. Częste ostre bóle, podobne do ukłuć, biegnące od uszu ku wnętrzu. Słuch osłabiony; głosy wydają się odległe (B. z tego powodu przerwał próbę lekową).

5. Nos

Ból wznoszący się od nosa i skupiający się w czole. Kichanie i łzawienie, kaszel i odruchy wymiotne. Uczucie pełności w nozdrzach zmuszające do dłubania; wydobywały się jedynie suche okruszyny.

6. Twarz

Grudkowa wysypka na lewej skroni i wokół ust. Lekka neuralgia prawej skroni i prawej szczęki. Bladość.

8. Jama ustna

Ostre uczucie pieczenia w jamie ustnej i gardzieli, szerzące się ku górze i ku dołowi oraz wywołujące kichanie, kaszel i odruchy wymiotne; następnie gładkie, zdrętwiałe odczucie, jakby jama ustna była pokryta tłuszczem. Pieczenie języka jak po oparzeniu.

9. Gardło

Ostry ból po lewej stronie gardła. Gryzące uczucie pieczenia w gardzieli; następnie uczucie gładkości, jakby była powleczona olejem.

11. Żołądek

Apetyt dobry przez całą próbę lekową. Apetyt słaby i kapryśny. Stałe pragnienie mleka (którego zwykle nie lubi). Odbijanie i nadkwaśność. Ostry ból przeszywający żołądek; silny ból po lewej stronie żołądka. Podrażnienie żołądka. Ostre zapalenie żołądka; straszliwe pieczenie jak od kwasu siarkowego; nie mógł jeść mięsa, warzyw ani puddingu, tylko chleb i mleko, > po Robin. 3 (B).

12. Brzuch

Nagły, niezwykle silny ból kurczowy przeszywający brzuch; wkrótce zaczął promieniować w różnych kierunkach — do nóg, żołądka, następnie do jajników, gdzie się umiejscowił. Bóle kłujące biegnące ku górze po lewej stronie brzucha. Ostre bóle biegnące w górę i w dół przedniej ściany brzucha, a także po prawej stronie.

13. Stolec i odbyt

Wypróżnienia niezwykle łatwe; bez dolegliwości hemoroidalnych (na które cierpiał badany, Boocock). (Pewien nawrót hemoroidów z suchością stolca i uciskiem od wewnątrz ku zewnątrz. Stolce ciemne, prawie czarne — B).

14. Narządy moczowe

Bolesne oddawanie moczu, związane z bólem jajnika (L). Parcie jak w zapaleniu pęcherza; raz lub dwa oddała kilka kropli krwi (L). Uczucie, jakby pęcherz był przepełniony; rozpoczęcie strumienia było bolesne, jakby mocz przeciskano przez bardzo wąskie ujście cewki (B). Uczucie zwężenia około dwóch cali w głąb cewki moczowej (B). Ból biegnący od pęcherza ponad spojenie łonowe, z bólem promieniującym w poprzek nadbrzusza, kłuciem w okolicy lewej nerki oraz silnym bólem głowy, zawrotami głowy i zamglonym widzeniem (B). Parzenie podczas oddawania moczu, a później pieczenie i szczypanie; lekkie sklejanie ujścia cewki i skręcony strumień (wszystko ustąpiło podczas próby lekowej; strumień stał się obfitszy i silniejszy, nie musiał już wstawać w nocy — B). Ból lub podrażnienie w okolicy nerek; później ślad albuminy i nieliczne komórki nabłonka nerkowego. Rozdzierający ból i omdlenie przy podnoszeniu w celu oddania moczu (wyleczone w przypadku połogowym).

15. Męskie narządy płciowe

Lekkie podrażnienie prostaty. Pewne zwiększenie sprawności seksualnej. Wielkie podniecenie przez pierwsze dwa dni i przez całą próbę lekową; wypływ wydzieliny sterczowej. Uczucia miłosne, mocne wzwody, lecz w pełni pod kontrolą; jądra bardzo ciepłe; lekkie swędzenie głęboko w kroczu (nasieniowody?), > od głębokiego ucisku. Zwiększona sprawność i przyjemność podczas stosunku. Nasienie wydaje się gęste i wypływa powoli, lecz wywołuje uczucie gorąca wzdłuż powrózka. Jądra mocno podciągnięte ku górze, niemal boleśnie (jeden z najwyraźniejszych i najstalszych objawów — B). Uczucie zimna szerzące się na zewnętrzne narządy płciowe; ostry ból promieniujący ku górze do brzucha; parcie, częsta mikcja; przygnębienie, drażliwość, współczucie = gniew; zaparcie, powiększona prostata (Sabal Ø wyleczyło ten stan, usuwając jednocześnie dokuczliwy wyprysk rąk). (Zimno zewnętrznych narządów płciowych, tępy, ćmiący ból prostaty promieniujący do brzucha). (Ból pleców znacznie < po stosunku). Bóle ciągnące w powrózkach nasiennych; zanikłe jądra powiększają się. Twardy wzwód, lekko skręcone bolesne wygięcie prącia, jakby było rozciągane od nasady.

16. Żeńskie narządy płciowe

Gwałtowna namiętność seksualna. Budzi ją kłujący ból biegnący od lewego jajnika ku górze do brzucha, a także ostry ból prawego jajnika. Lekki kłujący ból lewego jajnika o godz. 14. Ostry ból prawego jajnika, biegnący w dół prawego uda. Kłujący ból macicy. Kłujący ból prawego jajnika. Napięte, nieco ciężkie uczucie nad macicą. Ból lewego jajnika biegnący w dół uda. Miesiączka opóźnia się o cztery dni; o dziewięć dni. Uczucie obolałości lewego jajnika. Ból lewego jajnika po położeniu się do łóżka. Lekki ból nisko nad macicą. Budzi ją niezwykle dokuczliwe swędzenie warg sromowych większych. Ból lewego jajnika i macicy, pojawiający się i ustępujący między godz. 14 a 19. Obolałe, ciężkie uczucie w macicy aż do pory snu. Bardzo silny ból przeszywający brzuch promieniował w dół do nóg, ku górze w stronę żołądka, a następnie do jajników, gdzie się umiejscowił; wcześniej nigdy nie znała dokładnego położenia jajników; po przebudzeniu następnego dnia dołączyło bolesne oddawanie moczu; obojętność psychiczna z drażliwością (L). (Guz macicy). Piersi powiększają się; bóle w piersiach. (Niedostateczna laktacja). U karmiącej kobiety przez cztery miesiące po porodzie występował kłujący ból obu piersi, < prawej, rozpoczynający się w brodawce, wnikający w głąb i obejmujący cały gruczoł około piętnastu minut po karmieniu dziecka; wywoływał stan skrajnego rozdrażnienia nerwowego i oddziaływał na całe ciało; Helon. przyniosło pewną ulgę, Sabal Ø wyleczyło w ciągu dwóch dni.

17. Narządy oddechowe

Głos zmieniony, gardło jak przy chrypce.

18. Klatka piersiowa

Ostry ból po lewej stronie klatki piersiowej, przeszywający lewy gruczoł sutkowy. Piersi dość tkliwe na ucisk, kłująca bolesność po zimnej kąpieli. Piersi przez wiele dni wydają się obrzęknięte i obolałe. Bardzo ostre bóle gruczołów sutkowych. Swędzenie piersi (lewej). Piersi powiększyły się o pełną jedną trzecią (w czasie krótszym niż trzy miesiące — R).

20. Plecy

Pobolewanie w poprzek dolnej części pleców. Głębokie bóle nisko w plecach. Okropny ból nisko w plecach przed miesiączką i na jej początku. Ból pleców znacznie < po stosunku (przypadek choroby prostaty).

22. Kończyny górne

(Dokuczliwy wyprysk rąk).

23. Kończyny dolne

Ostry ból biegnący w dół prawego uda; trzeci dzień. Ostry ból prawego uda; czwarty dzień. Ból biegnący w dół lewego uda; drugi dzień. Ostry ból prawego uda; drugi dzień. Pobolewanie łydki prawej nogi; siódmy dzień. Pobolewanie lewego kolana i łydki; pierwszy dzień, utrzymujące się do pory snu. Częste bóle lewego uda; czwarty dzień.

24. Objawy ogólne

Stałe uczucie lekkości i rześkości pomimo bólów. Przez cały okres przyjmowania leku wzmożone poczucie żywotności i siły, a przez tydzień po jego zakończeniu czuła się tak, jakby odebrano jej środek pobudzający (R). Znaczne pobudzenie nerwowe, nie może pozostawać spokojnie. Osłabienie. (Źle odżywione kobiety. Wszelkiego rodzaju neuralgie. Osłabieni chorzy. „Środek przeciw wychudzeniu”). Wszystkie bóle były < wczesnym rankiem albo od południa aż do pory snu. Bóle jajników lub macicy < podczas ruchu. Bóle przeważnie ostre i kłujące. Większość bólów > po śnie. Nieprzyjemne uczucie w całym ciele; trzeci dzień.

25. Skóra

Grudkowa wysypka na twarzy. (Dokuczliwy wyprysk rąk).

26. Sen

Boi się zasnąć, aby coś (nieokreślone niebezpieczeństwo) się nie wydarzyło; gdy zapada w drzemkę, zrywa się pod wpływem tego lęku. Budzą ją kłujące bóle obu jajników; drugi dzień. Budzi się o godz. 5 rano wskutek silnego kłucia w prawym jajniku; piąty dzień. Budzi się o godz. 1 w nocy wskutek niezwykle dokuczliwego swędzenia warg sromowych większych; ósmy dzień.

Sabal Serrulata