Sabadilla

Asagræa officinalis. Veratrum officinale. Sabadilla officinarum. Cebadilla. Cevadilla. N. O. Melanthaceæ (z Liliaceæ). Nalewka z nasion.

Zastosowanie kliniczne

Katar / Osłabienie / Błonica / Dyspepsja; ciężarnych / Ból ucha / Krwawienie z nosa / Astma sienna / Ból głowy / Wszy głowowe / Choroby urojone / Grypa / Gorączki przerywane / Mania / Melancholia / Nerwoból / Przełyk, zwężenie / Reumatyzm / Tasiemiec / Gardło, bolesność / Ból zębów / Wydłużony języczek podniebienny / Zawroty głowy / Robaki

Charakterystyka

Asagræa jest meksykańskim rodzajem należącym do rodziny zimowitowatych, Melanthaceæ. Obejmuje tylko jeden gatunek, A. officinalis, dostarczający nasion Cebadilla, z których otrzymuje się Veratrine. Nasion używano dawniej do niszczenia pasożytów (Treas. of Bot.). Saba. pojawia się po raz pierwszy w literaturze homeopatycznej jako jeden z leków dodanych przez Stapfa; Hahnemann należał do osób przeprowadzających jego próbę lekową. Additions Stapfa stanowią swego rodzaju dodatek do Materia Medica Pura. Według Stapfa roślinę opisał po raz pierwszy Monaides około 1572 roku. Początkowo stosowano ją niemal wyłącznie do niszczenia wszy, a także robaków w cuchnących wrzodach i jelitach. Stapf wskazuje, że próby lekowe ujawniły godne uwagi objawy gorączkowe. Jak twierdzi, Saba. jest „nie tylko lekiem swoistym dla pewnego rodzaju bardzo ciężkiej anginy oraz rzadkiej postaci zapalenia opłucnej, w której nie występuje ani gorączka zapalna, ani pragnienie, a chory skarży się na uczucie zimna przeplatane pojedynczymi uderzeniami gorąca; lecz także dla niektórych postaci gorączki i febry, w których dreszczowość rozpoczyna się z nudnościami i skłonnością do wymiotów, często nawraca, a czasami występuje naprzemiennie z uderzeniami gorąca; gorąco jest odczuwane wyraźniej na twarzy i dłoniach niż w pozostałych częściach ciała, przy braku pragnienia zarówno w fazie dreszczy, jak i gorąca”. Ten sam autor podaje, że Saba. działa długo; objawy pierwotne rozwijają się w ciągu pierwszych pięciu dni, po czym nawracają po upływie pewnego czasu. Objawy są okresowe i napadowe. Okresowość Saba. może być równie zegarowa jak u Cedr., co czyni ją jednym z głównych leków w gorączkach przerywanych i nerwobólach. Saba. jest lekiem dla osób marznących; objawy, zwłaszcza katar, na ogół są < na świeżym powietrzu. Objawy nieżytowe są bardzo silne i odpowiadają wielu przypadkom astmy siennej. Niejednokrotnie przynosiłem ulgę w takich przypadkach za pomocą Saba., chociaż lek ten nie usuwa skazy. Często leczyłem za pomocą Saba. bóle gardła cechujące się uczuciem guza lub ciała obcego w gardle oraz stałą koniecznością przełykania. Kent (Med. Adv., sierpień 1894) twierdzi, że lek nadaje się do „starych, przewlekłych bólów gardła, które są < od zimnego powietrza. Chory jest wrażliwy na zimne powietrze. Za każdym razem, gdy się przeziębi, choroba umiejscawia się w nosie i gardle. Zapalenie migdałków przechodzące z lewej strony na prawą”. Pragnienie gorących napojów odróżnia Saba. od Lach. Tradycyjne stosowanie Saba. do niszczenia pasożytów znajduje odzwierciedlenie w próbach lekowych: „Silny świąd owłosionej skóry głowy, zmuszający ją do drapania aż do krwi”. „Świąd szczytu głowy, jakby zgromadziła się tam wielka liczba pasożytów, zmuszający go do nieustannego drapania”. „Świąd odbytu i odbytnicy jak od glistników”. „Świąd odbytu występujący naprzemiennie ze świądem skrzydełek nosa i przewodu słuchowego”. Kent podał Saba. swemu psu, który cierpiał na silne podrażnienie odbytu; wkrótce potem pies wydalił bardzo dużą liczbę robaków. W obrazie patogenetycznym Saba. występują niezwykle silne zawroty głowy; lek może powodować zataczanie się, a nawet omdlenie. Przedmioty zdają się wirować wokół chorego albo wokół siebie nawzajem. Stapf doświadczył „zawrotów głowy wcześnie rano po wstaniu”. Po dawce Saba. w wysokiej potencji sam się zdumiałem, gdy następnego ranka, wstając, wskutek zawrotów głowy opadłem z powrotem na łóżko. Do charakterystycznych objawów psychicznych należą: skłonność do łatwego przestrachu; błędne wyobrażenia dotyczące stanu własnego ciała; choroby urojone — chory wyobraża sobie, że części ciała uległy skurczeniu itp.; gdy brzuch jest rozdęty przez gazy, chora wyobraża sobie, że jest w ciąży itd. Saba. źle znosi wysiłek umysłowy; myślenie = ból głowy. Trawienie jest zaburzone, język obłożony; występuje uczucie zapadania w żołądku i gryzący głód. Saba. odpowiada wielu postaciom zaburzeń trawienia, w tym niestrawności towarzyszącej ciąży. Szczególne odczucia: jakby rzeczy obracały się wokół siebie nawzajem. Jakby miała upaść, jeśli czegoś się nie przytrzyma. Jakby oczy obracały się wraz z odczuciem wirowania. Wargi jak po oparzeniu. Język jakby był pełen pęcherzy. Jakby języczek podniebienny zwisał. Jakby przełyk miał się zamknąć. Jakby w gardle znajdowało się ciało, które musi przełknąć. Jakby guz w gardle. Jakby kęs pokarmu utkwił w gardle. Jakby robak w przełyku. Jakby uciskano bolesne miejsce. Jakby guz w brzuchu. Jakby kłębek nici szybko przemieszczał się i obracał w brzuchu. Jakby noże cięły brzuch. Jakby brzuch był skurczony; był pusty. Rechotanie w brzuchu jak rechot żab. Jakby coś żywego znajdowało się w brzuchu. Jakby żołądek był wygryzany. Jakby nić lub sznurek w gardle. Jakby gardło było obwiązane sznurkiem. Jakby artykulacja została wstrzymana. Jakby taśma hamowała krążenie w klatce piersiowej. Jakby wnętrze kości wyskrobywano ostrym nożem. Jakby z ust i nosa wydobywał się gorący oddech. Jakby wszystko było w ruchu. Jakby samo powietrze drżało. Jakby wypił wino. Trzęsienie się jak podczas silnego dreszczu. Jakby coś ostrego znajdowało się w gardle. Jakby miękkie ciało w gardle trzeba było stale przełykać. Ucisk na krtań = bolesność gardła. Drapanie > świąd skóry głowy; = pieczenie odbytu. Leżenie zupełnie nieruchomo > zawroty głowy. Położenie się = natychmiastowy kaszel, < odkrztuszanie. Siedzenie < zawroty głowy. Wstawanie z siedzenia — zawroty głowy. Szerokie otwieranie ust = trzaskanie w stawie szczękowym. Chodzenie — zawroty głowy, a następnie ból głowy; ból żołądka. Spocenie się podczas chodzenia < świąd skóry głowy. > Po południu. Dreszcz o godz. 15. < Rano i wieczorem. Objawy żołądkowe < rano. < Podczas nowiu lub pełni; w regularnych odstępach. Występują naprzemiennie: wilczy apetyt oraz wstręt do mięsa i kwaśnych pokarmów; brak pragnienia oraz bulimia ze wstrętem do jedzenia. Gorące napoje: < ból zębów; jama ustna ich nie znosi; upragnione przy bólu gardła i łatwiejsze do przełknięcia. Zimno < wszystkie objawy; < kaszel. Zimne napoje < ból zębów. Chodzenie w zimnym powietrzu < ból zębów. Świeże powietrze: > zawroty głowy; chory czuje się na nim >; = łzawienie i kurczowe kichanie. Ciepły piec > dreszczowość. Przegrzanie < świąd skóry głowy. Wysiłek umysłowy <. Przestrach = napady histeryczne. < Od wina. Saba. jest wskazana dla: osób o jasnych włosach i jasnej cerze, z osłabionym, zwiotczałym układem mięśniowym. Dzieci. Osób starszych.

Zależności

Odtrutki: Camph., Puls., Con. Dobrze działa po: Bry. (zapalenie opłucnej). Po niej dobrze działają: Ars., Bell., Merc., Nux. Porównać: botanicznie, Verat. alb., Verat. v., Helon. Przekrwienie, Verat. v. Czuje się > na świeżym powietrzu, Puls. Zapalenie jajnika, Coloc. Dreszcz po południu, Lyc. < Od godz. 16 do 20, Lyc. Choroby urojone, Thuj. Uczucie czegoś żywego w brzuchu, Croc., Thuj.; mechanizmu, Nit. ac. Skutki wysiłku umysłowego, Nux, Pic. ac. Gorączka bez pragnienia, Puls. (z nieugaszonym pragnieniem, Nat. m.). Napady codziennie o tej samej godzinie, Ars., Ced. Głód wcześnie rano, Aga., Ant. c., Asar., Calc., Carb. a., Chi., Lyc., Mur. ac., Ran. b., Rhus, Zn. Nudności na widok jedzenia, Colch., Lyc. Odczucia sznurka; katar, Cep. (katar Cep. > na dworze; Saba. <). Łatwo płoszy się pod wpływem hałasu, Borax. < Od wina, Zn. Choroby nerwowe wskutek robaków, Cin., Pso. Dolegliwości robaczycowe u dzieci, Con., Sil., Spi. Majaczenie podczas gorączek przerywanych. Dolegliwości przechodzą z lewej strony na prawą, Lach., Lac c. Złudne wyobrażenia dotyczące własnego ciała, Bap. Alkaloid, Veratrin.

Przyczyny

Przestrach. Wysiłek umysłowy. Myślenie. Robaki.

1. Umysł

Niepokój i udręka z silnym pobudzeniem. Skłonność do lękania się. Płoszy się pod wpływem hałasu. Napady histeryczne po przestrachu. Zły humor i porywczość. Niechęć do pracy. Wściekłość. Trudność myślenia. Myślenie = ból głowy. Urojone wyobrażenia dotyczące własnej osoby; ciało wydaje się zapadnięte jak ciało trupa, żołądek — wyżarty itd. Choroby urojone.

2. Głowa

Zawroty głowy z nudnościami, > po podparciu głowy. Zawroty głowy: jakby rzeczy obracały się wokół niego; jakby wszystkie rzeczy obracały się wokół siebie nawzajem; rano po wstaniu; przez całe popołudnie musiał opierać głowę na stole, aby zapobiec omdleniu; silniejsze podczas siedzenia niż stania; przy kładzeniu się do łóżka. Zawroty głowy z omdleniem i zamgleniem wzroku (wszystko czernieje) przy wstawaniu z siedzenia. Ból głowy z zawrotami, > gdy oczy są nieruchomo utkwione w jednym przedmiocie oraz gdy chory myśli o jednym zagadnieniu. Ból głowy, jakby przeciągnięto nić od środka czoła do potylicy ponad skroniami, pozostawiając za sobą uczucie pieczenia. Otępiający ból głowy z katarem, świądem i pieczeniem skóry głowy oraz ogólnym gorącem całego ciała; < przed południem. Ból głowy rozpoczyna się po prawej stronie i stamtąd coraz bardziej szerzy się na lewą. Żrąco palący punkt na szczycie głowy. Ból głowy z bólem napinającym, zwłaszcza podczas pracy umysłowej. Ból głowy, zwłaszcza po każdym spacerze; po jedzeniu. Połowiczy ból głowy z tasiemcem. Uciskający i otępiający ból głowy w czole i skroniach. Bolesne uczucie ciężkości głowy. Bóle wiercące w głowie po wysiłku fizycznym. Bolesne, pulsujące tętnienie w głowie. Pieczenie, mrowienie i kłucie w czole oraz skórze głowy (jak od wszy). Palący, pełzający świąd owłosionej skóry głowy i czoła, > od drapania, < od spocenia się podczas chodzenia. Czoło pokryte zimnym potem.

3. Oczy

Piekące szczypanie w oczach. Ucisk gałek ocznych, zwłaszcza przy spoglądaniu w górę. Zaczerwienienie brzegów powiek. Łzawienie, zwłaszcza podczas ruchu na świeżym powietrzu, patrzenia na coś jasnego, kaszlu, ziewania oraz przy odczuwaniu choćby najmniejszego bólu w innych częściach ciała. Osłabienie wzroku.

4. Uszy

Ból ucha z dokuczliwym uciskiem; z trzaskami przed uszami niczym iskry elektryczne. Łaskotanie w uszach. Świąd odbytu występujący naprzemiennie ze świądem zewnętrznego przewodu słuchowego. Piekący świąd i przeszywające bóle koniuszków uszu. Głuchota, jakby na uszach znajdowała się opaska. Brzęczenie, bulgotanie i detonacje w uszach. Wiercenie w śliniankach przyusznych.

5. Nos

Swędzące mrowienie w nosie i kurczące szczypanie. Krwawienie z nosa. Wielka wrażliwość na zapach czosnku. Wrażliwa suchość górnej części nosa. Gwałtowne kurczowe kichanie (wstrząsające brzuchem, po którym następuje łzawienie). Naprzemienne zatkanie nozdrzy. Katar z obfitą wodnistą wydzieliną, ze zmienionym wyrazem twarzy i oszołomieniem w głowie (grypa; katar sienny). Z nosa wydmuchiwane są duże masy białego, przezroczystego śluzu bez kataru. Z tylnych nozdrzy wypływa jasnoczerwona krew, którą chory odkrztusza.

6. Twarz

Gorąco twarzy z ognistym zaczerwienieniem, zwłaszcza po wypiciu wina. Sine obwódki wokół oczu. Marmurkowata i opryszczkowa skóra twarzy; uczucie pieczenia, ból jak od otarcia naskórka oraz kłująco-swędzące mrowienie warg. Uderzanie i szarpnięcia w mięśniach lewej górnej szczęki ze świądem. Wiercenie w żuchwie i gruczołach podżuchwowych. Trzaskanie w stawie szczękowym przy szerokim otwieraniu ust.

7. Zęby

Ból zębów o charakterze ciągnącym i pulsującym. Bóle przeszywające w zębach trzonowych. Próchnica zębów. Dziąsła sinawe. Kłucie w dziąsłach.

8. Jama ustna

Odczucie w jamie ustnej i na języku, jakby były oparzone i otarte. Nie znosi w ustach niczego gorącego. Język jest bolesny, jakby był pełen pęcherzy. Kłucie (bolesność) czubka języka. Czubek języka sinawy. Język pokryty grubym, żółtawym nalotem (obfitszym pośrodku i z tyłu). Suchość jamy ustnej bez pragnienia. Obfite nagromadzenie (słodkawej) śliny w jamie ustnej. Ślina galaretowata.

9. Gardło

Ból gardła, jakby wywołany czopem lub wewnętrznym obrzmieniem, podczas przełykania i w innych chwilach. Stale zmuszony do przełykania, z bólem w jamie ustnej i za krtanią, jakby coś tam utkwiło, oraz z drapiącą szorstkością; stale odchrząkuje, < rano, podczas jedzenia i po nim. Uczucie luźno zwisającego płata skóry w gardle; musi go przełykać; jakby języczek podniebienny zwisał. Dużo ciągliwej flegmy w gardle, którą trzeba odchrząkiwać. Uczucie zwężenia gardła (w cieśni gardzieli jak po ściągającym napoju). Przy bólu gardła łatwiej przełyka ciepły pokarm. Ucisk i uczucie pieczenia w gardle podczas przełykania i w innych chwilach. Suchość gardła. Szorstkość i skrobanie w gardle z nieustanną potrzebą przełykania lub odchrząkiwania. Zapalenie języczka podniebiennego.

10. Apetyt

Smak gorzki (albo mdło słodki). Gwałtowne pragnienie zimnej wody, mleka lub piwa, także rano. Głód ze wstrętem do wszelkiego jedzenia, zwłaszcza mięsa (kawy, wina i kwaśnych pokarmów). Bulimia, zwłaszcza rano i wieczorem (głównie pragnienie miodu, wypieków i pokarmów mącznych). Brak pragnienia albo pragnienie wyłącznie wieczorem, dotyczące zimnej wody. Pragnie gorących rzeczy, gorącej herbaty (przy bólu gardła).

11. Żołądek

Odbijania, na ogół puste, niekiedy z przechodzącym dreszczem. Bolesne i niepełne odbijania. Zgaga. Żrący ból palący w żołądku i przełyku; podczas chodzenia. Zimno w żołądku. Uczucie pustki w żołądku. Nudności ze skłonnością do wymiotów, często z przechodzącym dreszczem, > po jedzeniu. Nudności ze stałym wypluwaniem bezsmakowej wody. Nudności, odruchy wymiotne i uczucie robaka w przełyku. Wymioty glistami ludzkimi. Uczucie rozluźnienia, niepokoju i zimna w żołądku. Rycie w okolicy nadbrzusznej z bólem jak od otarcia naskórka (jakby uciskano bolesne miejsce poniżej dołka podsercowego), przy nacisku na tę okolicę (oraz podczas wdechu). Częste, nagłe uczucie utrudnionego oddychania w dołku podsercowym, z lękiem. Uczucie gorąca w dołku podsercowym i pieczenie w żołądku.

12. Brzuch

Uciskające skrobanie w okolicy wątroby. Ryjące ciągnięcie w wątrobie, z bólem jak od otarcia naskórka przy ucisku. Uczucie gorąca w okolicy wątroby. Kolkowy ból brzucha, jakby wywołany przez robaki (albo przez rzeczywiście obecne robaki). Zaciskanie w brzuchu. Obracanie i skręcanie w całym brzuchu, jakby powodowane przez guz. Cięcie jak nożami. Kolka: z uczuciem, jakby kula przemieszczała się i obracała w brzuchu; chory krzyczy: „Och! Moje jelita, obracają się jak koło”; z gwałtownym parciem na stolec i burczeniem w brzuchu; od robaków. Gwałtowne przeszywające bóle po bokach brzucha, zmuszające chorego do zgięcia się wpół. Wiercenie, rycie i przetaczanie w brzuchu. Burczenie w brzuchu, jakby był pusty. Rechotanie w brzuchu jak rechot żab. Uczucie zimna lub pieczenia w brzuchu. Kurczowy skurcz mięśni brzucha; po lewej stronie z bólem palącym; chory zginał się wpół na lewą stronę. Czerwone plamy i punkciki na brzuchu.

13. Stolec i odbyt

Zaparcie. Stolec w kawałkach, twardy i skąpy. Bardzo utrudnione oddawanie stolca z silnym pieczeniem w brzuchu oraz uczuciem, jakby w brzuchu znajdowało się coś żywego. Nagląca potrzeba wypróżnienia ze skąpym stolcem. Luźny, brunatny lub sfermentowany kał, zmieszany ze śluzem i krwią (unoszący się na wodzie). Szczypanie, rozdzieranie i mrowienie w odbytnicy. Pełzanie w odbytnicy i odbycie jak od glistników. Świąd odbytu; po drapaniu gwałtowne pieczenie. Świąd odbytu występujący naprzemiennie ze świądem nosa lub ucha. Wydalanie robaków (glist ludzkich, tasiemca).

14. Narządy moczowe

Nagląca potrzeba oddania moczu, zwłaszcza wieczorem, z parciem i skąpym wydalaniem moczu. Zwiększone wydzielanie moczu. Mętny, gęsty mocz, przypominający wodę z gliną. Pieczenie w cewce moczowej podczas oddawania moczu.

15. Męskie narządy płciowe

Ryjący i uciskający ból jąder. Osłabione pożądanie płciowe. Napinające i bolesne wzwody bez pragnienia spółkowania. Polucje ze zwiotczeniem prącia.

16. Żeńskie narządy płciowe

Miesiączka: opóźniona, lecz obfita i dłużej trwająca; krwawienie pojawia się napadami i ustaje; przez kilka dni wcześniej występuje bolesne parcie w dół. Ból tnący jak od noży w jajniku (zapalenie jajnika). Nimfomania wskutek glistników.

17. Narządy oddechowe

Gorący oddech. Głos ochrypły, szorstki. Odkrztuszanie jasnoczerwonej krwi pochodzącej z jam nosowych. Krótki, suchy kaszel, także w nocy, wywoływany przez skrobanie w gardle. Suchy kaszel z poceniem się i łzami w oczach. Kaszel z wymiotami, przeszywającymi bólami szczytu głowy i bólem żołądka. Głuchy kaszel, niekiedy z krwiopluciem. Kaszel natychmiast po położeniu się. Kaszel z odkrztuszaniem i przeszywającymi ukłuciami w klatce piersiowej.

18. Klatka piersiowa

Oddychanie utrudnione, jakby w klatce piersiowej znajdował się kamień. Oddech krótki i utrudniony. Świszczący oddech. Ucisk w klatce piersiowej. Uczucie pieczenia w klatce piersiowej. Ból biegnący od prawego (czasem lewego) barku do klatki piersiowej, jakby krążenie krwi zatrzymał ciasny bandaż; nie > po rozluźnieniu ubrania; < na świeżym powietrzu. Przeszywające bóle po bokach klatki piersiowej, zwłaszcza podczas wdechu i kaszlu; zakłócają sen w nocy i uniemożliwiają leżenie na boku. (Zapalenie opłucnej). Czerwone plamy i punkty na klatce piersiowej.

19. Serce

Kołatanie serca z tętnieniem w całym ciele.

20. Plecy

Ból jak po stłuczeniu w plecach i lędźwiach, zwłaszcza podczas siedzenia. Paląco-mrowiące kłucie między łopatkami. Ukłucia następujące szybko po sobie po prawej stronie pleców.

21. Kończyny

Znużenie i uczucie ciężkości wszystkich kończyn, < pod wieczór, zmuszające ją do położenia się. Zimno kończyn. Bolesne ciągnięcie w kończynach, jakby w szpiku kości, ze skłonnością do ich wyciągania, > w spoczynku. Bolesne uczucie porażenia kończyn, zwłaszcza w kolanach.

22. Kończyny górne

Konwulsyjne ruchy ramion. Drżenie ramion i rąk. Czerwone plamy, pasma i punkty na ramionach i rękach. Kłujące, przeszywające bóle przedramion. Suchość skóry rąk. Wykrzywienie palców. Żółte plamy na palcach. Łuszczenie się skóry wokół paznokci.

23. Kończyny dolne

Przeszywające bóle ud i kolan. Osłabienie i uginanie się kolan. Rozdzieranie i napięcie łydek, także w nocy. Uczucie ciężkości stóp. Obrzęk stóp z bolesną wrażliwością podeszew. Obfity pot na podeszwach.

24. Objawy ogólne

[Okresowe dolegliwości pojawiające się co tydzień albo w odstępach dwóch lub czterech tygodni. Lek szczególnie odpowiedni dla dzieci ze skłonnością do robaków; robaki wydalane ze stolcem, zarówno glisty ludzkie, jak i tasiemce. Słodkawy smak. Brak pragnienia podczas dreszczu; gorąco często wewnętrzne. Dolegliwości pojawiające się po prawej stronie; w paznokciach stóp. Uczucie pukania, tętnienia lub pulsowania w zewnętrznych częściach ciała; wielka senność przed południem. < Przed południem; przed północą; ogólnie od zimna; podczas spoczynku. > Od ruchu; podczas przełykania czegoś; podczas ogrzewania się; ogólnie od ciepła. Wiele dolegliwości pojawia się zwłaszcza podczas nowiu i pełni. H. N. G.]. Kłujące, uciskające i tępe przeszywające bóle w różnych częściach ciała. Mrowienie kończyn. Drgania, konwulsyjne drżenia albo katalepsja wskutek robaków. Choroby nerwowe wskutek robaków lub głęboko umiejscowionego podrażnienia jamy brzusznej. Wielkie osłabienie; w gorączkach przerywanych; porażenne osłabienie w zapaleniu opłucnej. Drgawki. Ciężki krok i ogólnie ociężałe ruchy. Znużenie i uczucie ciężkości wszystkich kończyn, < wieczorem albo około południa; w tych porach również bóle kończyn są <. Ogólnie < codziennie o tej samej godzinie. Bóle kości, jakby ktoś ciął i skrobał je od wewnątrz nożem, zwłaszcza w stawie; < od dotyku, > od szybkiego poruszenia dotkniętą częścią. Chory czuje się lepiej, gdy leży, niż gdy chodzi lub stoi; na świeżym powietrzu. Liczne objawy pojawiają się najpierw po prawej, a następnie po lewej stronie. Wielka wrażliwość na zimne powietrze, które < niepokój i bóle.

25. Skóra

Pergaminowa suchość skóry. Mrowienie i palące, przeszywające bóle pod skórą. Czerwone pasma, plamy i punkty w różnych miejscach skóry, pojawiające się z największym nasileniem w zimnym powietrzu.

26. Sen

Wielka skłonność do snu w ciągu dnia, z nieustannym ziewaniem i przeciąganiem się. Zaśnięcie opóźnione przez natłok myśli. Niedoskonały sen wieczorem, ze zmęczeniem umysłowym wskutek błądzących myśli. Niespokojny, niepokrzepiający sen nocny z lękowymi snami. Rano zrywa się ze snu jak wskutek przestrachu.

27. Gorączka

Tętno drobne, lecz kurczowe. Uczucie, jakby krążenie zostało wstrzymane. Dreszczowość wieczorem, zawsze o tej samej godzinie; często nie następuje po niej gorąco; dreszcze biegną w górę ciała. Gorąco głównie w głowie i twarzy, często przerywane dreszczowością, zawsze powracające o tej samej godzinie. Gorączka bez pragnienia, przejawiająca się jedynie dreszczowością, z okresowym gorącem odczuwanym wyraźniej na twarzy i dłoniach niż w innych częściach ciała. Gorący pot na twarzy przy zimnie reszty ciała. Gorączka przerywana powracająca o tej samej godzinie; dreszcz, potem pragnienie, następnie pragnienie z bólem głowy. Dreszcze albo zewnętrzne zimno i drżenie kończyn bez dreszczy, z silniejszym pragnieniem lub zupełnym brakiem pragnienia; następnie gorąco z umiarkowanym pragnieniem, z towarzyszącym potem lub potem występującym później. Pot w godzinach porannych. Podczas dreszczy ból górnych żeber, suchy, kurczowy kaszel oraz rozdzieranie we wszystkich kończynach i kościach. Majaczenie, ziewanie i przeciąganie się podczas gorąca. Sen podczas pocenia się. Gorączka codzienna, trzeciaczka lub czwartaczka, występująca w regularnych odstępach, z brakiem apetytu, uciskającym wzdęciem żołądka, bólami klatki piersiowej, kaszlem, dreszczami, osłabieniem i pragnieniem między dreszczami a gorącem. Pragnienie jedynie między fazą gorąca a fazą zimna. Gorączka z przewagą objawów żołądkowych oraz suchym, konwulsyjnym kaszlem w fazie zimna (czwartaczka). W okresie bezgorączkowym bolesne znużenie kończyn bez żadnego innego objawu.