Pæonia

officinalis. Piwonia. N. O. Ranunculaceæ. Nalewka ze świeżego korzenia wykopanego wiosną (mówi się, że jesienią korzeń jest nieczynny).

Klinika

Odbyt, szczelina; przetoka / schorzenia odbytu / Odleżyny / Pierś, owrzodzenie / Neuralgia rzęskowa / Kość guziczna, owrzodzenie / Hemoroidy / Ból głowy / Głowa, napływ krwi do / Koszmar nocny / Krocze, owrzodzenie / Mostek, ból / Owrzodzenia / Żylaki / Zawroty głowy

Charakterystyka

Pæonia należy do wielkiego rzędu Ranunculaceæ, obejmującego Aconites, Actæas i Hellebores. Próba lekowa ujawnia wiele objawów przekrwienia: napływ krwi do głowy, twarzy i klatki piersiowej; palące gorąco i zaczerwienienie oczu oraz twarzy; pieczenie, świąd i obrzęk odbytu; gorąco w gardle i w skórze. Objawy są dobrze określone, lecz w praktyce potwierdzono głównie objawy odbytu i skóry. Jednym z objawów próby lekowej jest: „Niewielkie owrzodzenie krocza w pobliżu odbytu, stale sączące bardzo cuchnącą wilgoć; bolesne przez osiem dni”. Obserwacje kliniczne, przede wszystkim Ozanama, rozszerzyły ten objaw na owrzodzenia w ogóle, owrzodzenia od ucisku, takie jak odleżyny, oraz owrzodzenia od źle dopasowanego obuwia. „Uczucie drzazgi wbitej w skórę prawego palucha przy dotknięciu” oraz „bardzo silny ból jak od ucisku w lewym małym palcu stopy” są objawami przewodnimi prób lekowych, które naprowadziły tego wybitnego lekarza na właściwy trop. Owrzodzenia są siedliskiem silnych bólów przeszywających. Objawy przypadków Ozanama ujęto w nawiasy w Schemacie. Obserwacje te ukazują pokrewieństwo między Pæon. a Hellebores. Umiejscowienie owrzodzenia w próbie lekowej, wraz z objawami odbytu — gryzieniem, świądem, obrzękiem i pieczeniem — wyraźnie wskazuje na Pæon. jako lek w schorzeniach odbytu, takich jak ropień, szczelina, przetoka i hemoroidy. Główne wskazania to nieznośny ból podczas wypróżnienia i po nim oraz sączenie się wilgoci. Doświadczenie wykazało, że zarówno żylaki, jak i żylaki odbytu poddają się działaniu Pæon. Sny uczestników prób lekowych miały przerażający charakter; interesujące jest też spostrzeżenie Geyera, jednego z uczestników, że zarówno Dioscorides, jak i Plinius leczyli koszmary nocne za pomocą Pæon. — pierwszy nasionami, drugi korzeniem. Geyer nie znał tego faktu, dopóki sam nie doświadczył zdolności leku do wywoływania koszmarów. Tak jak tkanki są wrażliwe na ucisk i uraz, tak też wrażliwy jest umysł: „Chwytający ból brzucha, poprzedzony niepokojem, a zwłaszcza po nim następującym niepokojem i drżeniem nóg oraz ramion, jakby był wystraszony; stawał się trwożliwy, gdy ktoś się do niego odezwał, a nieprzyjemne wiadomości poruszały go niezmiernie”. Biegunce towarzyszy omdlewanie, a po stolcach występuje intensywne uczucie zimna, zwykle kilka godzin później, kiedy chory czuje się najgorzej. Objawy nasilały się (<) przy ruchu i podczas chodzenia. Dotkliwy ból odbytu zmuszał go do przemierzania pokoju przez całą noc albo do tarzania się po podłodze. < Po wejściu do ciepłego pomieszczenia. < Od dotyku lub ucisku. Utrzymywanie szczęk otwartych > ból uciskający, biegnący od żuchwy do ucha wewnętrznego. Picie wody > zawroty głowy z nudnościami. Prawa strona jest bardziej zajęta niż lewa.

Powiązania

Działanie znoszą: Alo., Ratan. Porównać: W żylakach, Ham. Przy uczuciu drzazgi, szczelinie i ropniu odbytu oraz owrzodzeniu, Nit. ac. Przy uczuciu drzazgi i owrzodzeniach, Arg. n., Hep. W owrzodzeniach, Helleb. n., Helleb. v., Silic. W owrzodzeniach w okolicy palców stóp, Magn. aust. W biegunce, Sul. W następstwach złych wiadomości, Gels.

Przyczyny

Stłuczenia. Ucisk (odleżyny, ciasne obuwie). Złe wiadomości.

1. Umysł

Majaczenie. Pobudzenie. Obawa; wieczorem, z niepokojem. Niespokojny, boi się z kimkolwiek rozmawiać; złe wiadomości silnie na niego oddziałują, po szczypaniu w brzuchu. Zły humor. Depresja; po godz. 17.00, z drażliwością.

2. Głowa

Zawroty głowy: przy każdym ruchu (w ciepłym pomieszczeniu), ze stałym kołysaniem się i zataczaniem. Otępienie, uczucie ciężkości, zawroty głowy i uczucie gorąca w głowie. Omdlenie i zimny pot. Uczucie pełności i napływ krwi do głowy; po godz. 17.00, z bólem poniżej czoła; napływ także do twarzy, z potem. Ból i splątanie w głowie. Ból z otępieniem głowy, szumem w uszach i migotaniem przed oczami. Gryzący ból głowy. Ból głowy z bólem uciskającym po lewej stronie, po posiłku (obiedzie). Ból czoła: rano i wieczorem, także w oczodołach; nad lewą brwią, z kłuciem. Szarpiąco-rwący ból w prawej skroni, rozchodzący się w głąb głowy. Wiercący ból skierowany na zewnątrz w prawej skroni. Ból potylicy i karku. Uczucie ciężkości w potylicy.

3. Oczy

Oczy czerwone i łzawiące. Ból lewego oka, przechodzący w ból rwący, z zapaleniem, przekrwieniem spojówki, trudnością otwierania oka z powodu bólu i światłowstrętu oraz z łzawieniem. Oczy suche, szczypiące, trudne do otwarcia. Pieczenie, świąd i suchość oczu oraz powiek. Bardzo silny ból rwący wokół prawego oka. Zapalenie spojówki gałkowej i powiekowej, z łzawieniem i zwężeniem źrenic. Zapalenie lewej gałki ocznej z bólem, jakby pod górną powieką znajdowało się ziarnko piasku. Kłucie w prawej górnej powiece, ku kątowi przyśrodkowemu oka.

4. Uszy

Szarpania w chrząstkach uszu. Kłucie skierowane na zewnątrz w prawym uchu. Szczypanie za prawym uchem. Jedno ucho zimne, drugie gorące, o godz. 15.00. Świąd małżowiny usznej. Dzwonienie w uszach; w lewym.

5. Nos

Niedrożność nosa: wieczorem; rano w łóżku, z suchością. Pełzanie na czubku nosa.

6. Twarz

Twarz czerwona i obrzękła. Palące gorąco twarzy. Pełzanie w górnej wardze. Ból promieniujący z dołka stawowego żuchwy przez ucho wewnętrzne, > przy długotrwałym utrzymywaniu szczęk otwartych, np. podczas picia, < przy ich zaciskaniu.

8. Jama ustna

Język czerwony.

9. Gardło

Gryzienie w tylnej części podniebienia wieczorem. Odchrząkiwanie wywołane lepkim śluzem w gardle, ze skąpym odkrztuszaniem. Drapanie w gardle, potrzeba kaszlu i odchrząkiwania w celu usunięcia śluzu oraz uczucie, jakby nozdrza tylne były nim wypełnione. Uczucie, jakby gryząca, paląca para wznosiła się w gardle. Gorąco: w cieśni gardzieli, przechodzące do gardła; w gardle i przełyku, < przy odchrząkiwaniu. Utrudnione połykanie.

10. Apetyt

Utrata apetytu. Pragnienie.

11. Żołądek

Nudności (po wejściu do ciepłego pomieszczenia po umiarkowanym spacerze, z uczuciem wrzenia w głowie, zanikaniem lub przyćmieniem zmysłów i napadami omdlewania). Wymioty i bolesna biegunka. Bolesny ucisk w nadbrzuszu, z niepokojem. Okresowe kłucie wznoszące się od środka nadbrzusza. Pieczenie w nadbrzuszu nocą.

12. Brzuch

Przelewania w brzuchu. Chwytający ból przed południem, poprzedzony niepokojem, a zwłaszcza po nim następującym niepokojem i drżeniem kończyn oraz ramion, jakby chory był wystraszony; ogarniała go obawa, gdy ktoś się do niego odzywał, a nieprzyjemne wiadomości poruszały go niezmiernie. Szczypanie w mięśniach brzucha. Ból tnący; w okolicy pępkowej. Kolka; z biegunką; poprzecznie przez górną część brzucha. Tkliwość, < wzdłuż okrężnicy poprzecznej i w nadbrzuszu, które były twarde i wciągnięte. Pełzanie w brzuchu.

13. Stolec i odbyt

Gryzący świąd odbytu, wywołujący potrzebę drapania po południu; ujście wydaje się nieco obrzęknięte. Hemoroidy ze szczeliną odbytu; nieznośne bóle podczas wypróżnienia i po nim. Hemoroidy i owrzodzenie odbytnicy. Bardzo bolesne i wrażliwe owrzodzenia oraz rozpadliny odbytnicy. Bardzo bolesne, częściowo położone na zgrubieniu owrzodzenie, okrągłe, o ostro odgraniczonych brzegach, wydzielające dużo wilgoci. Lejkowate owrzodzenie tuż poniżej kości guzicznej. Sączące i cuchnące owrzodzenie odbytu, skierowane ku kroczu. Nagła papkowata biegunka, z omdlewającym osłabieniem w brzuchu i pieczeniem odbytu po stolcu, nawracająca po sześciu godzinach; następnie pojawia się wewnętrzne uczucie zimna, a zwykle kilka godzin później chory czuje się najgorzej. Stolce rzadkie, częste.

14. Narządy moczowe

Uczucie zwężenia w okolicy szyi pęcherza moczowego, wskutek czego mocz wypływa tylko kroplami. Częsta i obfita mikcja, zakłócająca sen nocą. Pieczenie przy mikcji i skąpy mocz.

16. Żeńskie narządy płciowe

Zewnętrzne narządy płciowe obrzęknięte i bolesne.

18. Klatka piersiowa

Kłucie w lewej części klatki piersiowej, równoległe do osi ciała, przy każdym wdechu od godz. 15.30 do 17.00 oraz o 21.00. Kłucie: po prawej stronie w pobliżu mostka, na wysokości brodawek sutkowych, o godz. 16.00; w pobliżu prawej brodawki, < podczas chodzenia; na prawo od wyrostka mieczykowatego, z uciskiem; kłucie skierowane w dół w lewej części klatki piersiowej; kłucie ku tyłowi, jakby przez serce. Kłucie na wskroś całej lewej połowy klatki piersiowej, rozpoczynające się pod obojczykiem i sięgające przepony, < w okolicy serca w chwili wydechu oraz < podczas chodzenia. Ból tnący po lewej stronie podczas siedzenia w pochyleniu. Ból kłujący w żebrach nad okolicą wątroby, rano. Ból: w pobliżu środka mostka; pod rękojeścią mostka rano; po obu stronach dolnej części mostka podczas jedzenia; w środku mostka, > nocą, < następnego ranka, nawracający przez całe przedpołudnie. Ból pod sercem jak z niepokoju. Tętnienie rozchodzące się przez prawą stronę i od części tylnej ku karkowi, gdzie kończy się przerywanym szczypaniem. Napływ krwi. Gorąco w klatce piersiowej. (Owrzodzenie dolnej części lewej piersi, będące następstwem ropnia, który nigdy się nie zagoił.)

19. Serce

Tępy, przeszywający ból biegnący przez serce od przodu ku tyłowi. Tętno ściągnięte.

20. Szyja i plecy

Kłucie w ostatnim kręgu szyjnym. Kłucie w łopatkach; miejscami na plecach, > po drapaniu. Szczypanie lub chwytanie, raz w mięśniach grzbietu, raz w mięśniach brzucha. Wiercący ból w lewej łopatce, > przy ruchu. Owrzodzenia nad kością krzyżową, odleżyny.

21. Kończyny

Szarpania i bóle rwące w kończynach; napadowy ból rwący, po którym następuje drętwienie; osłabienie wieczorem.

22. Kończyny górne

Ostre bóle przeszywające pod pachami. Pobolewanie prawego ramienia, promieniujące do okolicy łokcia, > przy ruchu. Łaskotanie, jakby owad pełzał po przedramieniu. Uczucie napięcia mięśni w poprzek łokcia przy zginaniu ramion. Kurcz w okolicy kości łokciowej przy nadgarstku. Kłująco-chwytający ból lewego nadgarstka, za kciukiem. Ból opuszek palców lewej ręki, niemal rwący. Przeszywania i mrowienia w palcach. Uczucie martwoty jednego palca. Prawy palec serdeczny, uderzony cztery tygodnie wcześniej tępym rapierem, wydaje się w obrębie pierwszego i drugiego paliczka martwy, zimny, bezkrwisty, pomarszczony, żółty i pozbawiony czucia, po południu.

23. Kończyny dolne

Kurcz prawego kolana (w stawie) podczas siedzenia. Nagłe pchnięcia (uderzenia) po zewnętrznej lub wewnętrznej stronie lewego kolana. (Owrzodzenie na przedniej powierzchni prawej kości piszczelowej po uderzeniu. Przewlekłe owrzodzenie prawej goleni, pełzające, szerzące się na brzegach; silne bóle przeszywające, uniemożliwiające chodzenie w dzień i odpoczynek w nocy. Owrzodzenie lewego palucha; na grzbiecie stopy, od ciasnego obuwia.) Uczucie w dolnej części łydki, jakby rozcięgna mięśni i ścięgna były napięte lub obolałe jak po stłuczeniu, utrudniające chodzenie, pod wieczór. Ból zmęczeniowy kostek podczas siedzenia. Ból nagniotków. Obrzęk palców stóp z ich kurczeniem się i przerywanymi kłuciami (bólami szarpiącymi), przebiegającymi przez palce. Kłucie w skórze palucha, jakby był uciskany przez but, wieczorem. Ból lewego małego palca stopy jak od ucisku.

24. Objawy ogólne

Osłabienie: podczas chodzenia, z drżeniem klatki piersiowej i kończyn, tak że często musi się zatrzymywać; > po jedzeniu, z uczuciem ciężkości kończyn. < Po śnie nocnym, w południe i podczas deszczowej pogody.

25. Skóra

Bolesne owrzodzenie krocza w pobliżu odbytu, sączące cuchnącą wilgoć. Wrażliwe owrzodzenia dolnej części ciała. Pełzanie w jednym miejscu na lewym przedramieniu, z uczuciem jeżenia się włosków; kłucie w palcach i w bokach; ciągnięcie poniżej pępka, > po drapaniu. Świąd: łydek, > po pocieraniu; głowy, klatki piersiowej i kończyn, z piekącym gryzieniem jak od pokrzyw; mrowienie na świeżym powietrzu, z kłuciem; igiełkowe kłucie w klatce piersiowej, następnie pod pachami i wzdłuż ramion aż do boków klatki piersiowej.

26. Sen

Senność przez całe popołudnie. Zrywanie się przy zasypianiu, nawet w dzień. Sen: niespokojny, ze snami niepamiętanymi po przebudzeniu; niespokojny, pierwszej nocy zakłócony pieczeniem w nadbrzuszu, później zmysłowymi snami z polucjami albo niespokojnymi, wyrazistymi snami o śmierci itd. Sen niepokrzepiający, zakłócany przez liczne sny nieprzynoszące wypoczynku. Sny: niepamiętane; przerażające, o śmierci krewnych itd.; o kłótniach; niespokojne; wyraziste, niezwykłe i miłosne; miłosne, z polucją; miłosne po północy, zakłócające sen; o zjawie siedzącej na jego klatce piersiowej i uciskającej oddech, tak że często budził się z jękiem; o postaci siedzącej na jego klatce piersiowej i powodującej lękowe, utrudnione oddychanie.

27. Gorączka

Dreszcze. Zimno jednego ucha o godz. 17.00, z gorącem drugiego. Zimno kończyn, z (palącym) gorącem twarzy, pleców i klatki piersiowej. Gorąco: nocą, zakłócające sen; ogólne, budzące po północy, z gorącem w okolicy żołądka. Skóra gorąca. Gorąco w głowie; w twarzy; jak od pokrzyw, na klatce piersiowej, szyi, plecach i barkach. Napływ krwi do głowy i twarzy, z potem.