Lilium Tigrinum

Lilia tygrysia. N. O. Liliaceæ. Nalewka ze świeżej łodygi, liści i kwiatów. (Niektóre próby lekowe przeprowadzono wyłącznie z nalewką z pyłku.)

Klinika

Dławica piersiowa / Astenopia / Astygmatyzm / Otępienie / Biegunka / Czerwonka / Oczy, dolegliwości / Włókniak / Serce, dolegliwości / Kołatanie serca / Histeria / Jajniki, dolegliwości / obrzęk / Świąd sromu / Podrażnienie rdzenia kręgowego / Oddawanie moczu, zbyt częste / Macica, dolegliwości; przemieszczenia; niepełna inwolucja

Charakterystyka

Lilia tygrysia, sprowadzona na Zachód z Chin i Japonii, została po raz pierwszy zaproponowana jako lek przez W. E. Payne'a. Carroll Dunham nakłaniał Payne'a, aby lek został dokładnie poddany próbie. Payne to uczynił, a sam Dunham pomógł, przeprowadzając pod własnym nadzorem próbę lekową u kobiety. Opis tego przypadku choroby wywołanej przez Lilium tigrinum, wraz z innymi, podano w klarownym stylu Dunhama w jego Science of Therapeutics. Lil. t. podawano w rozcieńczeniach 30. i 3., przyjmowanych przez dziesięć dni. Objawy rozpoczęły się wcześnie, lecz rozwijały się dość powoli, a po ustąpieniu powracały wraz z innymi objawami. Trzecia seria powróciła w dziewiątym tygodniu po przyjęciu leku i była najcięższa ze wszystkich. Cierpienia psychiczne i fizyczne były tak intensywne, że Dunham uznał za konieczne zneutralizować je za pomocą Plat. 200, które szybko okazało się skuteczne. Objawy rozwijały się w następującej kolejności: (1) Zwiększona aktywność; wszystko szło łatwiej. (2) Wzmożony popęd płciowy. (3) Słodkawe nudności bez skłonności do wymiotów. Nieprawidłowe uczucie pełności < po zjedzeniu choćby bardzo małej ilości. (4) Zły humor; senność; sen, lecz z nieprzyjemnymi marzeniami sennymi. (5) Wyraźniejsze wzdęcie, głównie w poprzek bioder, w okolicy macicy; przeszywające bóle głowy i podbrzusza, biegnące od jajników w dół ud; ucisk w pochwie; ból na szczycie kości krzyżowej, promieniujący do bioder. (6) Uczucie obłędu z myślami samobójczymi; po krótkim okresie spokoju w głowie pojawia się dzikie wzburzenie; narastające przygniatające ciążenie nad przedziałkiem; < wieczorem. Pobolewanie kolan. Od tego momentu, dziesięć dni po pierwszej dawce, nie przyjmowano już leku, lecz choroba wywołana przez Lil. tig. nadal się rozwijała i nasilała przez kolejnych osiem tygodni, aż stała się tak ciężka, że trzeba ją było przerwać odtrutką. Najbardziej wydatnym z tych objawów było „ciągnięcie ku dołowi” od barków, klatki piersiowej, lewej piersi i nadbrzusza, w dół do miednicy i na zewnątrz przez pochwę, jak gdyby wszystko miało zostać wypchnięte. (U niektórych innych badanych, których zbadano, stwierdzono rzeczywiste przemieszczenie, zwłaszcza przodopochylenie.) W późnym okresie próby lekowej pojawiły się rzadkie, brunatne upławy, pozostawiające brunatną plamę. Występowały okresowo. Ucisk ku dołowi obejmował odbytnicę, pęcherz i lędźwie. Jajniki były wyraźnie odczuwane jako odrębne bolesne i palące punkty, z bólami promieniującymi od nich w dół ud. Miesiączka pojawiała się w regularnych terminach, lecz krwawienie trwało tylko tak długo, jak długo kobieta pozostawała w ruchu. Bardzo się spieszy i czuje przymus działania, nie wiedząc dlaczego. W tym czasie, około miesiąca po rozpoczęciu próby lekowej, pojawiły się objawy sercowe: nagłe uczucie trzepotania, słabiej odczuwane, jeśli może bardzo intensywnie czymś się zająć. Trzepotaniu towarzyszyło omdlewanie, jak gdyby nie mogła podjąć żadnego wysiłku, lecz musiała spokojnie siedzieć. Ostry ból w koniuszku serca. Po ustąpieniu objawów na około tydzień nastąpił ich nawrót, obejmujący te same dolegliwości, w tym upławy i ból palący od jednej pachwiny do drugiej, wraz z nowymi objawami psychicznymi, takimi jak nieprzyzwoite myśli oraz skłonność do bicia i przeklinania. Miesiączka powróciła po zaledwie dwóch tygodniach, a upławy ustały dwa dni wcześniej. Po kolejnym krótkim okresie przerwy nastąpił drugi nawrót, który przerwano za pomocą Platinum. U mężczyzn uczestniczących w próbie lekowej występowały liczne dokuczliwe objawy w obrębie miednicy, dotyczące pęcherza, odbytnicy i grzbietu, oraz bardzo wyraźne wzmożenie popędu płciowego, lecz działanie na męskie narządy płciowe nawet nie zbliżało się intensywnością do działania na narządy kobiece. Wydaje się, że u mężczyzn główny impet działania leku przyjmowało serce. Wypychanie na zewnątrz, w którym kulminowały objawy ciągnięcia ku dołowi u badanych kobiet, przejawiało się także w innych objawach. U jednego mężczyzny wystąpiło: czynność serca była przerywana, a po każdej przerwie następowało gwałtowne uderzenie, wywołujące mimowolne gwałtowne zaczerpnięcie oddechu; jednocześnie krew napływała przez tętnice szyjne do głowy, powodując wielkie gorąco oraz uczucie rozpierającego przepełnienia głowy i twarzy. Inna badana, 53-letnia kobieta, która przestała miesiączkować, przyjęła kroplę 30. rozcieńczenia. Wystąpiło u niej: uczucie wyczerpania, jak gdyby krew była wypychana na zewnątrz; później zaś oślepiający ból głowy „jak gdyby cała krew napierała na zewnątrz przez każdy otwór”. S. Lilienthal odnotował wśród swoich objawów: „Uczucie, jak gdyby od skroni do skroni ciasno naciągnięto gumową taśmę”; „jak gdyby ciasna czapeczka miażdżyła głowę”; „jak gdyby mózg był wypychany przez oczy i uszy”. „Wypychanie na zewnątrz” jest bez wątpienia objawem kluczowym tego leku; z tym samym zjawiskiem wiążą się kurczowe bóle serca, jak gdyby ściskała je dłoń. Charakterystyczną cechą tego ściskania serca jest przerywany ucisk: skurcz i rozluźnienie występują naprzemiennie, jak gdyby dłoń ściskała serce, następnie je puszczała i znów ściskała. Innym wiodącym wskazaniem jest współwystępowanie bólu i drętwienia prawego ramienia z bólem serca, a także naprzemienne występowanie bólów serca oraz bólów macicy lub jajników. Bóle Lil. tig. są wędrujące, przelotne, przeszywające, ściskające i ustępujące, jakby coś się otwierało i zamykało, palące i promieniujące. Promieniują od jajnika do serca i lewej piersi, w dół nóg (zwłaszcza lewej), poprzecznie do przeciwległego jajnika; przez lewą pierś do grzbietu; od jednej kości biodrowej do drugiej; w poprzek kości krzyżowej. Przeciwieństwem ciągnięcia ku dołowi jest uczucie „pociągania ku górze” od końca kości guzicznej. Pacjentka, której podałem Lil. tig. 30, powiedziała, że lek wywołał w brzuchu uczucie, jak gdyby jego zawartość była „związana w supły”. C. Sigmund Rage zaobserwował (H. R., xi. 482) znakomite wyniki stosowania Lil. t. 3x i 30 w przypadkach mięśniaka macicy wykazujących charakterystyczne objawy tego leku. Rozcieńczenia 2x i 3x powodowały ciężkie zaostrzenia: ból grzbietu; gorączkę i pot w nocy; lęk przed śmiercią. Do innych szczególnych odczuć należą: przy nudnościach — gula pośrodku klatki piersiowej, którą można było przesunąć w dół przez przełykanie bez pokarmu. Jak gdyby prąd elektryczny w palcach i dłoniach. Jak gdyby chłodny wiatr owiewał kończyny dolne. Oczy były siedliskiem wielu wyraźnych objawów; jedna z badanych, cierpiąca na astygmatyzm, po licznych dolegliwościach oczu podczas próby lekowej stwierdziła po jej zakończeniu, że astygmatyzm ustąpił. Najwyraźniej zajęta była lewa strona. Intensywny niepokój ruchowy; układ nerwowy drażliwy, osłabiony, drżący; bezcelowy pośpiech; chodzenie tam i z powrotem. Konwulsyjne skurcze niemal wszystkich mięśni ciała oraz uczucie, że oszalałaby, gdyby nie trzymała się mocno w ryzach. Uczucie, jak gdyby musiała krzyczeć. „Nie może chodzić po nierównym podłożu” (H. C. Allen). Innym dolegliwościom towarzyszy pieczenie dłoni i podeszew. Objawy są > podczas leżenia na lewym boku, o ile leżenie w ogóle jest tolerowane. Spoczynek na ogół <. (Berridge wyleczył 50-letnią kobietę z bólu serca, jak gdyby było ściskane dłonią, z uczuciem zimna od koniuszka serca do okolicy pod lewą łopatką; wywoływanego przez zmartwienia; < podczas leżenia na prawym boku; > podczas leżenia na lewym boku i przy intensywnym zajęciu pracą.) Szybkie, energiczne poruszanie się >. Ucisk i podparcie >: musi krzyżować nogi, aby złagodzić parcie ku dołowi; musi przykładać dłonie do sromu, aby zapobiec wydostaniu się zawartości. Ruch < objawy maciczne: niezdolna się poruszyć z obawy, że macica wypadnie. Pochylanie się < ból serca. Stanie < ciągnięcie ku dołowi. < Po południu i w nocy, od godz. 17 do 8 rano. Biegunka < wczesnym rankiem. > Na świeżym powietrzu. < W ciepłym pomieszczeniu; omdlewa. Dotyk < (nadbrzusza = chęć wymiotowania); < hemoroidy. Ucisk pościeli na brzuch i okolicę macicy jest nieznośny. Rozcieranie i ucisk > skurcz serca. Wstrząsy <. Nigdy nie uzyskiwałem dobrych wyników leczenia za pomocą Lil. tig., dopóki nie zacząłem podawać go w 30. rozcieńczeniu. Próbowałem wyższych, lecz powodowały tak ciężkie zaostrzenia, że pozostałem przy 30.

Zależności

Odtruwane przez: Platina; Helon. (przodopochylenie); Nux (kolka); Puls. Porównać: Sep. (pod większością względów bardzo podobna, lecz Lil. > przez odwrócenie uwagi i zajęcie się czymś; Sep. > przez gwałtowny wysiłek; upławy Lil. są bardziej nadżerające); Lil. < po południu; Sep. > po południu; Lil. — ucisk w odbycie, Sep. — ciężar jak ciężka kula); Puls. (< w ciepłym pomieszczeniu; zastój żylny ze smakiem krwi w ustach — także Ham.; płaczliwy nastrój — Puls. płacze spokojnie, Lil. spazmatycznie, wybuchowo; Puls. nie ma skłonności do wypadania narządów; nie jest > przez podparcie); Nat. m. (serce; macica; zimno w okolicy serca); Helon. (głęboka melancholia ze świadomością macicy; Lil. — pośpiech połączony z niezdolnością do działania i cierpieniem wynikającym z obawy przed ciężką chorobą); Alo. (pełność w odbytnicy; jak czop zaklinowany między kością łonową a guziczną); Cact. (serce ściśnięte żelazną obręczą; ucisk ciągły, u Lil. przerywany; bóle macicy i jajników); Anac. i Ver. (bluźnierstwa); Bell. (< przez wstrząs; parcie ku dołowi; Bell. < przez ruch, Lil. >); Sul. (biegunka wczesnym rankiem, pieczenie dłoni i podeszew); Zinc. (objawy sercowe > podczas leżenia na lewym boku; Pho., Pul., Arn. < podczas leżenia na lewym boku); Murex, Vib. tin., Vib. o., Nux m., Gossyp. (bóle z parciem ku dołowi); Lach., Sul., Act. r. i Ustil. (lewy jajnik i ból pod lewą piersią); Calc. (ból jajnika promieniujący w dół uda; Calc. — prawego; Lil. — lewego); Pallad. i Plat. (drażliwość, „nic nie idzie jak należy”; Pall. — nadwrażliwość, Plat. — wyniosłość); Aur. (wypadanie; Aur. wskutek ciężaru narządu, Lil. wskutek rozluźnienia więzadeł); Latr. mact. i Spig. (serce), Act. r. (serce i macica); Pod. (biegunka wczesnym rankiem); Cact., Nat. ph., Tarent., Rhus (ból i drętwienie lewego ramienia przy chorobie serca; dla Lil. bardziej charakterystyczna jest strona prawa); K. bi. (bóle promieniujące; stany naprzemienne).

1. Umysł

Przygnębienie; skłonność do płaczu, nieśmiałość, lękliwość; obawa przed jakąś straszną chorobą wewnętrzną. Dręczona troską o własne zbawienie (przy dolegliwościach macicy). Ciągłe poczucie pośpiechu, jak gdyby obowiązki były bezwzględnie naglące, przy całkowitej niezdolności do ich wykonania (podczas podniecenia płciowego). Skłonność do przeklinania, bicia i myślenia o rzeczach nieprzyzwoitych; kiedy pojawiały się te stany psychiczne, podrażnienie macicy ustępowało. Nie chce być sama, woli towarzystwo; bardzo przygnębiona; płacze z uczuciem lęku. Szalone, dzikie uczucie na szczycie głowy; myśli samobójcze. Pomyłki w mowie; używa niewłaściwych słów; zapominalska. Pragnienie pięknych rzeczy; niezadowolona z własnych, zazdrości innym.

2. Głowa

Ból głowy, zwłaszcza jeśli zależny od zaburzeń macicy. Tępy ból czoła (i pełność) nad oczami. Gorący ból; oślepiający ból czoła i skroni. Ucisk na zewnątrz. Ból głowy: po przebudzeniu; < na świeżym powietrzu, > o zachodzie słońca, z ciężkością, jak gdyby głowa była nadmiernie wypełniona krwią, wydmuchiwaniem krwi z nosa i pragnieniem podparcia głowy dłońmi. Nerwoból od okolicy nad l. okiem do szczytu głowy. Nerwoból skroni, naprzemiennie l. i p. Ucisk i szalone uczucie na szczycie głowy. Ból potylicy i nad oczami.

3. Oczy

Dziki wzrok. Nadwzroczność; starczowzroczność. Widzenie przyćmione i niewyraźne, ze skłonnością do zakrywania oczu i uciskania ich. Bóle promieniujące w głąb głowy. Pieczenie po czytaniu i pisaniu, z uczuciem osłabienia. Wyleczył astygmatyzm u osoby uczestniczącej w próbie lekowej. Zamglone widzenie z gorącem oczu i powiek. Muscæ volitantes.

4. Uszy

Nerwoból p. ucha. Szum w uszach po położeniu się do łóżka.

5. Nos

Gwałtownie pocierała nos. Wydzielina: rzadka, przezroczysta; żółty śluz. Niedrożność nosa.

6. Twarz

Twarz (l.) zaczerwieniona, z gorącem. Ból p. kości policzkowej z niedrożnością p. nozdrza. Ból l. policzka promieniujący do ucha i skroni. Ból p. szczęki z uczuciem wydłużenia zębów.

8. Usta

Przeszywający ból od (l.) zębów do ucha. Język pokryty plamami żółtawobiałego nalotu. Po przebudzeniu w nocy usta i gardło wydają się obłożone nalotem. Obfite wydzielanie śliny. Smak: krwisty, po południu; osobliwy; nieprzyjemny > po jedzeniu.

9. Gardło

Powiększenie p. migdałka z wysiękiem. Bolesność i suchość. Uczucie guli z pulsowaniem podczas leżenia.

10. Apetyt

Apetyt: wielki, zwłaszcza na mięso; wielki, jak gdyby odczuwany w grzbiecie i rozciągający się do potylicy oraz ponad szczytem głowy. Pragnienie kwaśnych lub słodkich przysmaków, występujące naprzemiennie ze wstrętem do jedzenia. Utrata apetytu. Niechęć do kawy; do chleba. Pragnienie; następnie otępienie, a potem ciężkie objawy.

11. Żołądek

Odbijania. Czkawka. Nudności: < od tytoniu; z niemożnością zwymiotowania; z bólem grzbietu; z pełnością brzucha. Nudności z odchrząkiwaniem śluzu. Uczucie guli pośrodku klatki piersiowej, przesuwającej się w górę i w dół przy przełykaniu bez pokarmu. Uczucie twardego ciała toczącego się w żołądku, > w nocy. Wymioty treścią pokarmową i rzadkim żółtym śluzem; w końcu krwią. Uczucie czczości i pustki w żołądku oraz jelitach. Omdlewanie od nadbrzusza z pozbawionymi smaku odbijaniami.

12. Brzuch

Wzdęcie brzucha. Burczenie; oddawanie gazów. Ciągnięcie całej zawartości jamy brzusznej ku dołowi, obejmujące nawet narządy klatki piersiowej; musi podpierać brzuch. Bulgotanie w p. podżebrzu. Przeszywające bóle od l. podżebrza do grzebienia kości biodrowej. Ciągnięcie ku dołowi i tyłowi. Uczucie, jak gdyby miała wystąpić biegunka; ustępuje również po oddaniu moczu. Uczucie drżenia w miednicy, rozchodzące się w dół ud. Uczucie, jak gdyby zbliżała się miesiączka. Chwytające bóle w poprzek podbrzusza > przez delikatne rozcieranie ciepłą dłonią.

13. Stolec i odbyt

Ucisk na odbytnicę (i pęcherz) z niemal stałym pragnieniem natychmiastowego oddania stolca. Poranna biegunka w przypadkach wypadania macicy. Poranna biegunka; stolce luźne, żółciowe; ciemne, cuchnące, z bardzo naglącym parciem — nie może czekać ani chwili; stolec poprzedzony bólami ściskającymi albo silnym parciem z uciskiem w odbytnicy; po stolcu szczypanie i pieczenie odbytu oraz odbytnicy. Ucisk na krocze. Zaparcie: stolce twarde i ciemne, po nich gorąco w odbytnicy i odbycie oraz ból brzucha.

14. Narządy moczowe

Częste oddawanie moczu w ciągu dnia ze szczypaniem w cewce moczowej. Ciągły ucisk w pęcherzu. Stałe pragnienie oddania moczu, wydalanego skąpo; po mikcji pieczenie (parcie) i szczypanie w cewce moczowej. Mocz: mleczny rano; przejrzysty i biały; jak wrzący olej; o silnym zapachu; fosforanowy; obfity; osad biały lub czerwony.

15. Męskie narządy płciowe

Jądra: obrzęknięte i bolesne przy dotyku; rano obolałe i ciężkie; nerwoból l. jądra. Wzmożone pożądanie. Wyczerpanie po stosunku, z drażliwością wskutek tłumienia pożądania. Polucja nad ranem.

16. Żeńskie narządy płciowe

Parcie ku dołowi z uczuciem znacznego ciężaru i ucisku w okolicy macicy, jak gdyby cała zawartość miała zostać wypchnięta przez pochwę; > przez przyciśnięcie dłoni do sromu. Ostre bóle w okolicy jajników. Chwytający ból w okolicy l. jajnika i pachwiny, z bólem prawego biodra promieniującym do uda. Bóle jajników promieniujące na wewnętrzne powierzchnie ud. Bóle p. jajnika i grzbietu. Jajniki bolesne przy ucisku, < po p. stronie. Pobolewanie i ból palący jajników; uczucie jak od rozżarzonych węgli; później ból p. jajnika narastał, aż wydawało się, jak gdyby w jajnik wbito nóż i rozcinano nim pachwinę oraz przednią powierzchnię uda; rozciągał się przez lędźwie do p. podżebrza, > przez ucisk na jajnik. Gryzące ciągnięcie w p. jajniku < podczas chodzenia. Silny ból neuralgiczny macicy; nie znosiła dotyku, nawet ciężaru pościeli ani najmniejszego wstrząsu; przodopochylenie; tyłopochylenie; wypadanie. Dno macicy położone nisko, przechylone ku pęcherzowi; ujście macicy uciska odbytnicę. Parcie ku dołowi w macicy z bólami l. jajnika i piersi. Rozkoszny świąd pochwy z uczuciem pełności tych części; kłucie w okolicy l. jajnika. Wzmożone pożądanie płciowe, kończące się orgazmem; z poczuciem pośpiechu; > podczas wysiłku fizycznego; skłonność do używania nieprzyzwoitego języka. Upławy: jasnożółte, gryzące, nadżerające; pozostawiające brunatną plamę; po miesiączce. Miesiączka trwa tylko podczas poruszania się i ustaje w pozycji siedzącej lub leżącej. Brak miesiączki: z towarzyszącymi dolegliwościami sercowymi albo bólami jajników o charakterze palącym lub kłującym; gdy powikłany wypadaniem lub przodopochyleniem macicy; częściowy — miesiączka sporadycznie powraca albo ponownie pozostaje nieobecna przez pewien czas. Miesiączka obfitsza niż zwykle, łagodząca ból głowy. Uczucie ciągnięcia ku dołowi od barków i klatki piersiowej, jak gdyby chora potrzebowała podtrzymania; brzuch wydaje się wymagać podparcia; jak gdyby trzeba go było podtrzymywać obiema dłońmi.

17. Narządy oddechowe

Nie mogła panować nad głosem. Suchy, męczący kaszel wieczorem, > na świeżym powietrzu. Ucisk utrudniający oddychanie. Pragnienie zaczerpnięcia długiego oddechu; częste wzdychanie; zdaje się pochodzić z dolnej części brzucha. Wdycha powietrze z wysiłkiem, aby unieść klatkę piersiową i uwolnić miednicę od ucisku.

18. Klatka piersiowa

Ściskanie klatki piersiowej. Gorące uczucie przekrwienia. Uderzenie gorąca; musi wyjść na świeże powietrze. Ucisk: na szerokość dłoni poniżej l. piersi; rozciągający się na p. stronę, > przez zmianę pozycji, z ostrym bólem biegnącym do gardła, obojczyka i pachy. Ostre bóle przeszywające p. płuco < na świeżym powietrzu. Delikatne bóle w p. części klatki piersiowej, niekiedy gryzące, z uczuciem niesprawności ruchowej i bolesnością mięśni oraz pragnieniem rozciągnięcia tych części; uczucie niesprawności rozchodzi się aż do p. łopatki. Ból pod mostkiem, w kierunku środkowego płata p. płuca. Uczucie przekrwienia klatki piersiowej, jeśli nie zaspokoi się potrzeby oddania moczu. Bóle ostre, kłujące, kurczowe, w l. piersi lub poniżej niej, promieniujące do łopatki i boku, < podczas leżenia oraz na l. boku.

19. Serce

Tępy, uciskający ból w okolicy serca. Ból serca < podczas leżenia w nocy. Stałe uczucie ciężaru w l. części klatki piersiowej. Ostry, nagły ból w l. części klatki piersiowej z trzepotaniem serca. Uczucie, jak gdyby serce ściskało imadło; albo jak gdyby było naprzemiennie chwytane i puszczane. Trzepotanie lub kołatanie serca; > przez rozcieranie i ucisk. Czynność przerywana; po każdej przerwie gwałtowne tętnienie, powodujące mimowolne gwałtowne zaczerpnięcie oddechu, uderzenie krwi do głowy i uczucie rozpierającego przepełnienia twarzy. Ból serca < przez wysiłek; pochylanie się; leżenie w nocy; > rano. Ostry ból w koniuszku serca > przez spoczynek. Tętno: szybkie; drobne i słabe; nieregularne, < przy najmniejszym ruchu; podatne na ucisk.

20. Szyja i grzbiet

Ból karku z uczuciem ucisku. Bolesność mięśni szyjnych i potylicznych, < przy pragnieniu. Ból: między łopatkami; bolesność w okolicy łopatki; w dolnych kręgach piersiowych, jak gdyby grzbiet miał się złamać. Bolesność kręgosłupa ze sztywnością < w lędźwiach. Przeszywający ból w poprzek lędźwi. Ból kości krzyżowej, < podczas stania, z uciskiem ku dołowi w podbrzuszu; między biodrami, niezbyt > podczas leżenia, z uciskiem ku dołowi w odbycie. Tępy ból kości krzyżowej. Uczucie pociągania ku górze od końca kości guzicznej.

21. Kończyny

Kończyny zimne, lepkie; bardziej podczas podniecenia lub zdenerwowania. Pieczenie dłoni i podeszew przez całą noc, ze stałym pragnieniem znalezienia dla nich chłodnego miejsca. Uczucie rozpierania na zewnątrz w dłoniach, ramionach, stopach i nogach we wczesnej części nocy.

22. Kończyny górne

Ból rwący od l. barku do dłoni. Ból kurczowy w l. barku i piersi. Drżenie l. ramienia z osłabieniem. Ból p. ramienia i nadgarstka (przy dolegliwościach serca). Dłonie i ramiona sztywne, gorące, bolesne. Drżenie rąk. Porażenne kłucie w palcach i dłoniach. Kurcz palców. Sztywność palców niemal jak przy porażeniu; trudno prowadzić ołówek; kłucie w (opuszkach) palców i dłoniach; uczucie prądu elektrycznego, najpierw w palcach l. dłoni, potem p.; biegnące w górę ramion. Zimne dłonie; zimny pot na grzbietach dłoni.

23. Kończyny dolne

Chód zataczający się; ogromna trudność z chodzeniem prosto. Bóle kłujące od jednej kości biodrowej do drugiej albo od kości łonowej do krzyżowej. Ból p. biodra promieniujący w dół uda. Uczucie, jak gdyby chłodny wiatr owiewał kończyny dolne. Drżenie kolan, brzucha, grzbietu i rąk. Pobolewanie nóg; nie może utrzymać ich nieruchomo. Wydaje się, że w stawach brakuje mazi stawowej. Kurcze obu nóg i stóp po porannym stolcu. Kurcz palców stóp. Pieczenie rozpoczynające się w podeszwach i dłoniach, a stamtąd rozchodzące się po ciele; < w łóżku, stałe pragnienie znalezienia chłodnego miejsca. Bóle silne, przelotne, nagłe, ostre lub ograniczone do małego obszaru; zimno lub zimny pot; l. noga bardziej zajęta.

24. Objawy ogólne

Osłabienie, drżenie, nerwowość. Omdlewanie, < w ciepłym pomieszczeniu albo po długim staniu. < Podczas chodzenia, lecz po zaprzestaniu chodzenia bóle stają się o tyle silniejsze, że chory musi znów chodzić. Bóle w małych punktach; bóle zmieniające umiejscowienie. Tętniące pulsowanie, jak gdyby krew miała rozsadzić żyły. Niepokój. Histeria.

25. Skóra

Podrażnienie górnej części klatki piersiowej i ramion oraz drobna wysypka na czole i wokół linii włosów, z silnym świądem. Skóra brzucha wydaje się sztywna i napięta. Mrowienie, pełzanie i piekący świąd różnych części ciała.

26. Sen

Ziewanie, przeciąganie się, senność. Spała mocno, lecz nagle obudziło ją pragnienie opróżnienia pęcherza. Niemożność zaśnięcia, < przed północą. Niespokojny sen; dzikie uczucie w głowie; wszystko wydaje się zbyt gorące; tępy ból głowy, kołatanie serca, ból piersi. Sny: przerażające i pełne wysiłku; nieprzyjemne; lubieżne; z częściowym budzeniem się; odstępy czasu wydają się bardzo długie (o zmarłych).

27. Gorączka

Dreszcze biegną w dół; gwałtowne bicie serca; przekrwienie klatki piersiowej i palące gorąco całego ciała; ucisk w okolicy serca. Dreszcze od twarzy ku dołowi; uczucie chłodu na rześkim świeżym powietrzu, choć poza tym >. Wielkie gorąco i znużenie po południu. Tętnienie w całym ciele.