Chamomilla

Matricaria chamomilla. N. O. Compositæ. Nalewka z całej świeżej rośliny.

Zastosowanie kliniczne

Nadkwaśność / Gniew / Astma (w następstwie gniewu) / Kurcz powiek / Nieżyt / Skutki kawy / Kolka / Drgawki / Kaszel / Kurcz / Krup / Ząbkowanie / Biegunka / Bolesne miesiączkowanie / Niestrawność / Ból ucha / Oczy: zapalenie brzegów powiek / zapalenie oczu / Odbijania / Róża / Pobudzenie / Nadżerki / Napady omdlenia / Gorączki / Wzdęcia / Kolka wzdęciowa / Dna / Osutka niemowlęca / Ból głowy / Przepuklina / Staw histeryczny / Grypa / Żółtaczka / Lienteria / Poród: zaburzenia porodowe; bóle poporodowe / Zapalenie sutka / Zaburzenia miesiączki / Osutka prosówkowa / Gorączka mleczna / Poronienie / Świnka / Nerwoból / Zapalenie ślinianki przyusznej / Zapalenie ochrzęstnej / Zapalenie otrzewnej / Dolegliwości ciążowe / Czerwona osutka niemowlęca / Reumatyzm / Ślinotok (nocny) / Rwa kulszowa / Krzyk / Nadwrażliwość / Skurcze / Zaburzenia mowy / Ból zębów / Wrzody / Choroby macicy / Budzenie się z krzykiem / Krztusiec

Charakterystyka

„W obrazie Chamomilla przewija się cienka nić objawów, którą można odnaleźć niemal zawsze. Jest nią złośliwa, nagła lub nieuprzejma drażliwość” (Guernsey). Teste umieszcza Cham. na czele jednej ze swoich grup, obejmującej Grat., Viol. t., Hell. n. Wspólną cechą tej grupy jest: „Szczególne zaburzenie czynności mózgu, a nawet całego układu nerwowego; bolesne wzmożenie czynności czuciowej, po którym następuje znaczne osłabienie sił życiowych oraz pewne zaburzenie władz umysłowych”. Pomimo oczywistych analogii z Puls., Ipec., Acon. i Coni., lek ten ma własne wyraźne i swoiste cechy. „Zwiększa ogólną wrażliwość nerwową i pobudza czynności mózgu; właściwość ta zdaje się wtórnie wywoływać rozmaite zmiany organiczne, do których powodowania zdolna jest Cham., i z powodu których tak często podawano ją z powodzeniem”. „Jak się wydaje” — mówi Hahnemann, cytowany przez Testego — „w znacznym stopniu zmniejsza” [tj. leczniczo] „nadmierną wrażliwość na ból oraz gwałtowne zaburzenia, jakie ból wywołuje w stanie psychicznym chorego. Dlatego łagodzi liczne cierpienia, którym podlegają osoby pijące kawę oraz leczone narkotycznymi środkami paliatywnymi. Z tego samego powodu nie należy jej podawać tym, którzy znoszą ból cierpliwie i z rezygnacją. Przytaczam tę zasadę tutaj, gdyż ma ona bardzo wielkie znaczenie”. Teste zauważa w związku z tym, że Cham. stanowi odtrutkę nie tylko na Coffea, lecz także na Causticum i większość leków z grupy Causticum. Nadwrażliwość z wielką drażliwością i opryskliwością jest główną cechą działania Chamomilla. Bóle są nie do zniesienia i doprowadzają do rozpaczy; chory domaga się, aby lekarz natychmiast je usunął. Wyniszczające osłabienie pojawia się, gdy tylko zaczynają się bóle. Zmysły są nadmiernie wyostrzone. Zły charakter (Nux jest złośliwy). Kapryśność; zły humor; gniew z wściekłością, gwałtownością i uczuciem gorąca. Nie znosi, gdy na niego patrzą. Nie potrafi zachować się uprzejmie wobec lekarza. Niecierpliwość. Cham. odpowiada również skutkom gniewu: kolce, biegunce, żółtaczce, drganiom i drgawkom. Dziecko płacze i musi być noszone, aby się uspokoiło. Na głowie występuje gorący pot. Zatkany nieżyt nosa z kapaniem z nosa gorącej, wodnistej wydzieliny. Jeden policzek czerwony, drugi blady. Twarz poci się po jedzeniu lub piciu. Podczas bólów chory jest rozgrzany i spragniony. Cham. jest niemal typowym lekiem dla okresu ząbkowania. Ból zębów odpowiadający Cham. pojawia się po wejściu do ciepłego pomieszczenia albo po wypiciu czegoś ciepłego. Występuje cuchnący oddech oraz ogólnie cuchnące wydzieliny. Zaburzenia żółciowe poprzedzone gniewem. Ból żołądka; zjedzony pokarm zalega niczym ciężar w żołądku; podżebrza są wzdęte. Język żółtawobiały. Gorzki smak. Kolka > po wypiciu kawy. Biegunka odpowiadająca Cham.: stolec gorący, żółtawozielony; podobny do posiekanego jaja; cuchnący; nadżerki wokół odbytu. Wyprzenie u dzieci. Kolka wzdęciowa; odbijanie gazów < stan chorego (jest to objaw charakterystyczny). Krwotok miesiączkowy z ciemnymi skrzepami; cuchnący; usposobienie zawsze < przed krwawieniem i podczas niego (także Nux, lecz chory wymagający Nux jest tego świadomy, a wymagający Cham. — nie). Zagrożenie poronieniem wskutek gniewu. Ból porodowy lub miesiączkowy skupia się w macicy; występuje parcie w dół i bolesne, nieznośne skurcze; bóle promieniują w dół ud i są odczuwane w plecach. Upławy są gryzące, wodniste, żrące i piekące. Cham. cechują zapalenie ślinianek przyusznych oraz nocny ślinotok. Reumatyzm zmuszający do wstawania i chodzenia; chory spragniony, rozgrzany, niemal odchodzący od zmysłów. Drgają mięśnie twarzy i rąk. Bezsenność u dzieci; zrywanie się we śnie; drgania rąk i twarzy; gorący pot na głowie i twarzy; jeden policzek czerwony. Wysuwa stopy spod kołdry; podeszwy pieką. Pogorszenie pod wpływem ciepła jest jedną z najwyraźniejszych cech Cham. < Od ciepłego pokarmu. Cham. może być lekiem w krupie lub kaszlu krupowym, jeśli odpowiadają objawy psychiczne i zależności czasowe. W. H. Baker (Rochester) opisał taki przypadek. Pulchny, jasnowłosy i niebieskooki chłopiec miał kaszel krupowy. Początkowo Acon. i Spong. utrzymywały go pod kontrolą, później jednak przestały działać. Kaszel stał się wilgotny, rzężący i duszący; śluz podchodził do gardła i niemal dusił chłopca. Napady występowały o północy. W ciągu dnia miał chrypkę; był stale niecierpliwy i nic mu nie odpowiadało. Cham. c. m. wyleczyła go, a poprawa rozpoczęła się w ciągu dwóch godzin. „Herbatka rumiankowa” usuwała nocne poty w gruźlicy płuc. Dr Anderson z Dover w stanie Delaware opisuje przypadek mężczyzny, który każdej nocy musiał zmieniać odzież od trzech do pięciu razy. Zalecono mu co wieczór filiżankę słabej herbatki rumiankowej. Drugiej nocy nastąpiło nieznaczne zmniejszenie potów, trzeciej musiał przebrać się tylko dwa razy, czwartej raz, a później dolegliwość już nie wróciła. Rośliną używaną w tym przypadku była prawdopodobnie Anthemis cotula, czyli dziki rumianek występujący w USA. Dr Anderson poznał to zastosowanie od „pewnej starej kobiety”. Poty w obrazie Chamomilla są jednak również bardzo wyraźne. Nash wskazuje jako cechę charakterystyczną współwystępowanie drętwienia z bólami albo naprzemienne pojawianie się obu objawów. Opisuje przypadek mężczyzny z bardzo bolesnym reumatyzmem lewego barku, któremu nie pomagały zwykle stosowane leki, lecz którego szybko wyleczyła Cham.; wskazaniem było: „Drętwienie z bólami”. Nash odróżnia niepokój Aco. i Ars. od niepokoju Cham. na podstawie braku lęku przed śmiercią u chorego wymagającego tego ostatniego leku. Chory wymagający Cham. „wolałby umrzeć, niż tak cierpieć”. Leżenie w łóżku <. Chodzenie > ból pleców i bóle reumatyczne. > Noszenie. Dotyk, a nawet patrzenie na chorego, <. Przykrycie <. Bóle nawracają wieczorem i są < przed północą. Objawy na ogół < w nocy. Ciepło < większość objawów. Zimno > wrzody; palec zanurzony w zimnej wodzie i przyłożony do bolesnego miejsca > ból zębów. < Od muzyki. Ociężałość i pełność całego ciała po grze na fortepianie. Występuje pragnienie świeżego powietrza, a zarazem nadwrażliwość na nie, szczególnie w okolicy uszu. Wilgotna, zimna pogoda <. Wietrzna pogoda <. Wielki lęk przed wiatrem. Cham. szczególnie odpowiada chorobom kobiet ciężarnych, matek karmiących i małych dzieci. Osoby o jasnych lub brązowych włosach. Skaza artretyczna.

Zależności

Cham. stanowi odtrutkę na: kawę i narkotyki. Szczególnie na opium, ponieważ odpowiada jego skutkom wtórnym (przydatna podczas gwałtownego pobudzenia nerwowego po odstawieniu morfiny); nocne bóle głowy Thuja. Odtrutkami dla niej są: Aco., Alum., Borax, Camph., Coccul., Coff., Coloc., Coni., Ign., Nux v., a szczególnie Puls. Puls. i Cham. wzajemnie neutralizują swoje działanie oraz dobrze następują po sobie. Zgodne: Merc. sol., Sul., Puls. Dopełniający: Bell. w chorobach dzieci (Cham. działa bardziej na nerwy jamy brzusznej, Bell. bardziej na nerwy czaszkowe). Porównać: przy ząbkowaniu — Bell., Borax, Calc., Tereb.; przy nadwrażliwości — Aco., Coff., Hep., Hyo., Ign.; w biegunce, zapaleniu ślinianek przyusznych i bólu zębów — Merc. (Merc. ma twardy, blady obrzęk twarzy, Cham. — czerwony i gorący); przy kwaśnym oddechu i kurczowym bólu żołądka u osób pijących kawę — Nux (Cham. ma zły humor podczas miesiączki; Nux ma usposobienie złośliwe); przy bólu zębów < w łóżku w nocy i < od ciepła — Sul., Merc., Puls.; przy wzdęciu brzucha nieustępującym po odbijaniu — Chi.; przy oburzeniu i jego skutkach — Coloc., Staph., Nux, Bry.; przy niechęci do tego, by na chorego patrzono — Ant. c., Chi., Stram.; gdy > od poruszania się — Rhus., Fer., Verat. (Ver. ma doprowadzające do szaleństwa bóle, które zmuszają do chodzenia, lecz brak w nim gorączkowości i pobudzenia Cham.); przy zatkanym nieżycie — Nux, Samb., Sticta.; przy nocnym ślinotoku — Nux., Pho., Rhus.

Przyczyny

Ząbkowanie. Gniew. Niestrawność. Ból.

1. Umysł

Napady wielkiej udręki, jakby serce miało pęknąć, z zupełnym zniechęceniem, nadmiernym niepokojem, pobudzeniem i rzucaniem się, jękami i łzami, którym często towarzyszą kolka ciągnąca oraz ucisk w dołku podsercowym. Skłonność do płaczu i gniewu, z wielką wrażliwością na obrazę. Płacz i wycie. Dziecko płacze i chce być noszone na rękach. Usposobienie kłótliwe i choleryczne. Złośliwe usposobienie u dzieci. Pobudzenie psychiczne z silną skłonnością do przestrachu. Usposobienie hipochondryczne. Chorzy nie znoszą ani tego, by inni się do nich odzywali, ani tego, by przerywano im rozmowę. Kapryśność, zły humor, roztargnienie, małomówność i niechęć do rozmowy. Stan zamyślenia i nieuwagi, jakby chory pogrążył się w rozmyślaniach, z osłabieniem zdolności pojmowania. Pewien rodzaj otępienia i obojętność na przyjemności oraz przedmioty zewnętrzne. Pragnie rozmaitych rzeczy, lecz gdy tylko je otrzyma, przestają go obchodzić. Skłonność do niewłaściwego używania słów w mowie lub piśmie. Szaleńcze i gwałtowne majaczenie.

2. Głowa

Odurzenie i zataczanie się po wstaniu rano. Zawroty głowy z omdleniem. Zawroty głowy z zaciemnieniem widzenia. Zawroty głowy głównie rano albo wieczorem, po posiłku lub po wypiciu kawy. Ból głowy po przebudzeniu rano albo podczas snu, niekiedy z uczuciem, jakby głowa miała pęknąć. Ból jak po stłuczeniu oraz uciskająca ciężkość w głowie. Ciągnięcia, przeszywania i pulsowanie w głowie, często tylko jednostronne, z jednym czerwonym policzkiem; gorzej w nocy, na świeżym powietrzu i na wietrze; lepiej po ciepłym okryciu i podczas chodzenia. Trzaskanie po jednej stronie mózgu. Gorący, lepki pot na czole i skórze owłosionej głowy. Nagły ból w czole, głównie po posiłku.

3. Oczy

Ból jak od rany w kącikach oczu. Przeszywanie, pieczenie i gorąco w oczach. Oczy zapalne i czerwone, z bólami uciskającymi, głównie podczas poruszania oczami i potrząsania głową. Wielka suchość brzegów powiek. Zapalenie brzegów powiek (szczególnie dolnych, które są obrzęknięte), z wydzieliną śluzową, ropną wydzieliną w oczach i nocnym sklejaniem powiek. Żółte zabarwienie twardówek. Wylew krwawy w oku i krwawienie z oczu. Kurczowe zamykanie powiek. Drżenie powiek. Wykrzywienie oczu. Źrenice zwężone. Iskrzenie przed oczami. Niewyraźne widzenie, częstsze rano niż wieczorem. Jednostronne zaciemnienie pola widzenia podczas patrzenia na coś białego. Niechęć do jasnego światła.

4. Uszy

Ból ucha z bólami ciągnącymi i napinającymi. Przeszywania promieniujące do uszu, głównie przy pochylaniu się, ze skłonnością do gniewania się o drobiazgi i przyjmowania wszystkiego w złej wierze. Dzwonienie i brzęczenie w uszach. Uczucie, jakby uszy były zatkane i jakby ptak skrobał w nich i trzepotał skrzydłami. Nadwrażliwość słuchu; muzyka wydaje się nie do zniesienia. Zapalny obrzęk ślinianek przyusznych, a także gruczołów podżuchwowych i szyjnych. Wyciek rzadkiej ropy z uszu.

5. Nos

Pomarszczona skóra nosa. Nieżyt z zatkaniem nosa. Owrzodzenie i zapalenie nozdrzy. Krwawienie z nosa. Skrzepła krew z nosa; lepka wydzielina nosowa. Bardzo wyostrzony węch.

6. Twarz

Twarz gorąca, czerwona, paląca albo zaczerwienienie i gorąco jednego policzka przy zimnie i bladości drugiego; bądź twarz blada, zapadnięta, z rysami wykrzywionymi przez ból. Gorąco twarzy, podczas gdy reszta ciała jest zimna. Obrzęk twarzy. Róża twarzy z twardym, sinawym obrzękiem jednego policzka. Obrzęk jednej skroni z bólem przy dotknięciu. Przeszywające, ciągnące i pulsujące bóle po jednej stronie twarzy. Czerwona osutka prosówkowa na policzkach. Żółte zabarwienie skóry twarzy. Kurczowe ruchy mięśni twarzy i warg. Wargi popękane, nadżarte i owrzodziałe. Kurcze szczęk z zaciskaniem zębów. Zmarszczki na czole.

7. Zęby

Ból zębów, najczęściej jednostronny i głównie w nocy, gdy choremu jest ciepło w łóżku, z nieznośnymi bólami doprowadzającymi niemal do rozpaczy, obrzękiem, gorącem i zaczerwienieniem policzka, obrzękiem i pieczeniem dziąseł oraz bolesnym obrzękiem gruczołów podżuchwowych. Ból zębów powraca po wejściu do ciepłego pomieszczenia. Ból zębów po przeziębieniu i zahamowaniu potu. Obejmuje zęby po lewej stronie żuchwy. Bóle są zwykle ciągnące i szarpiące, pulsujące i przeszywające albo świdrujące i gryzące w zębach z ubytkami; często pojawiają się po wypiciu lub zjedzeniu czegoś gorącego (albo zimnego), a przede wszystkim po kawie. Ból zębów > po zanurzeniu palca w zimnej wodzie i przyłożeniu go do chorego miejsca. Rozchwianie zębów. Ząbkowanie z drgawkami.

8. Jama ustna

Suchość języka i jamy ustnej (z pragnieniem) albo wypływ pienistej śliny. Gnilny zapach z ust. Język czerwony i popękany albo pokryty grubym, żółtawym nalotem. Pęcherzyki na języku i pod nim, z bólami przeszywającymi. Afty w jamie ustnej. Kurczowe ruchy języka.

9. Gardło

Bolesność gardła z obrzękiem ślinianek przyusznych, migdałków i gruczołów podżuchwowych. Zapalenie podniebienia miękkiego i migdałków z ciemnym zaczerwienieniem. Bóle gardła, przeszywające i palące, albo uczucie, jakby w gardle tkwił czop. Niemożność połykania pokarmów stałych, szczególnie w pozycji leżącej. Palące gorąco w gardle, od jamy ustnej aż do żołądka. Głębokie zaczerwienienie zajętych części.

10. Apetyt

Smak gnilny lub lepki. Kwaśny smak w ustach, jak smak chleba żytniego. Gorzki smak w ustach (wczesnym rankiem) oraz gorzki smak pokarmu. Brak apetytu i niechęć do jedzenia. Pokarm nie może przejść. Niechęć do kawy albo wielkie jej pragnienie, niekiedy z nudnościami lub nawet wymiotami oraz napadami duszenia się po jej wypiciu. Po jedzeniu: gorąco i pot na twarzy, wzdęcie i pełność żołądka oraz brzucha, odbijania i skłonność do wymiotów. Nadmierne pragnienie zimnych napojów.

11. Żołądek

Odbijania nasilające bóle żołądka i brzucha. Kwaśne odbijanie (istniejący ból jest nasilany przez odbijania). Cofanie się pokarmu. Nudności po jedzeniu, a przede wszystkim rano. Niepokój i swoista wiotkość w żołądku, jakby chory miał zemdleć. Wymioty treścią pokarmową i kwaśną, ze śluzem. Gorzkie, żółciowe wymioty. Niezwykle bolesny ucisk w okolicy przedsercowej, jakby serce miało zostać zmiażdżone, z krzykiem, potem i udręką. Uciskający ból żołądka, jakby kamień leżał na żołądku, z trudnością oddychania, głównie po jedzeniu lub w nocy, z niepokojem i rzucaniem się; kawa ponownie wywołuje albo łagodzi dolegliwości. Ból palący w dołku podsercowym i podżebrzach. Po jedzeniu lub piciu gorąco i pot na twarzy.

12. Brzuch

Napięcie i niepokojąca pełność w podżebrzach oraz nadbrzuszu (rano), z uczuciem, jakby wszystko unosiło się ku klatce piersiowej. Kolka po gniewie. Kolka wzdęciowa ze wzdęciem brzucha i nagromadzeniem gazów w okolicy podżebrzy oraz pierścienia pachwinowego. Niezwykle bolesna kolka, ciągnięcia i cięcia w brzuchu, czasami rano o wschodzie słońca. Uczucie pustki w brzuchu z nieustannym ruchem w jelitach i sinymi obwódkami wokół oczu. Palące cięcia w nadbrzuszu z trudnością oddychania i bladością twarzy. Przeszywanie w brzuchu, głównie podczas kaszlu, kichania i dotykania brzucha. Bolesna wrażliwość brzucha na dotyk, z uczuciem wewnętrznego owrzodzenia. Ucisk ku pierścieniowi pachwinowemu, jakby miała się uwypuklić przepuklina. Kurcze brzucha.

13. Stolec i odbyt

Zaparcie jak wskutek bezwładu odbytnicy. Biegunka podczas ząbkowania (zielony śluz). Biegunka wskutek zimna, gniewu lub zmartwienia. Biegunka głównie w nocy, z kurczową kolką; stolce przeważnie śluzowate i białawe, wodniste albo żółtawe i zielonkawe; bądź śluz zmieszany z kałem, podobny do roztrzepanych jaj; albo gorący, żrący kał o cuchnącym zapachu zgniłych jaj; albo wypróżnienie zawierające niestrawione substancje. Hemoroidy z bardzo bolesnymi szczelinami i owrzodzeniami odbytu. Nadżerki wokół odbytu (wyprzenie).

14. Narządy moczowe

Parcie na mocz z niepokojem. Podczas oddawania moczu świąd i pieczenie w cewce moczowej. Mocz gorący i żółtawy, z kłaczkowatym osadem; albo mocz mętny z żółtawym osadem. Mimowolne lub słabe oddawanie moczu. Nadżerka na brzegu napletka.

15. Męskie narządy płciowe

Świąd i ból kłujący na brzegu napletka. Obrzęk napletka (Sycosis). Wzmożone pożądanie płciowe.

16. Żeńskie narządy płciowe

Zahamowanie miesiączki z obrzękiem i bólami uciskającymi w dołku podsercowym oraz brzuchu. Bóle podobne do porodowych i uogólniony obrzęk. Kolka miesiączkowa przed miesiączką. Parcie ku macicy, jak podczas bólów porodowych. Mogą wystąpić bóle wypychające płód w górę zamiast w dół. Bóle porodowe są niewystarczające, lecz powodują wielki niepokój ruchowy i udrękę (nadwrażliwość na bóle). Gwałtowne bóle poporodowe. Krwotok maciczny z wypływem ciemnoczerwonej krwi i skrzepów, któremu towarzyszą bóle porodowe. Krwawienie między regularnymi miesiączkami. Bóle palące i pieczenie w pochwie. Żrące upławy z pieczeniem. Twarde, scirrhous stwardnienie gruczołów sutkowych. Zahamowanie wydzielania mleka (mleko jest serowate albo zmieszane z ropą; gorączka mleczna). Gorączka połogowa. Róża piersi i bolesność brodawek sutkowych.

17. Narządy oddechowe

Nieżyt i chrypka z nagromadzeniem ciągliwego śluzu w gardle. Kłucia i pieczenie w krtani, z chrypką. Ból palący w krtani. Kurczowe zwężenie przełyku. Suchy kaszel wywoływany ciągłym łaskotaniem w krtani i pod mostkiem, głównie wieczorem oraz w nocy w łóżku; utrzymuje się podczas snu i czasem towarzyszy mu napad duszenia się. Świsty i rzężenia w tchawicy. Gniew wywołuje kaszel (u dzieci). Odkrztuszanie śluzu o gorzkim lub gnilnym smaku.

18. Klatka piersiowa

Oddech krótki, skrzypiący albo świszczący i chrapliwy. Głęboki oddech z wyraźnym unoszeniem klatki piersiowej. Napad duszenia się, jak wskutek zwężenia krtani lub klatki piersiowej. Napady astmy wzdęciowej z niepokojem i pełnością w okolicy przedsercowej. Ucisk w klatce piersiowej. Przeszywania w klatce piersiowej, głównie podczas oddychania. Pieczenie w klatce piersiowej z zawrotami głowy i niepokojem. Przeszywanie w okolicy serca z trudnością oddychania.

20. Szyja i plecy

Napinająca sztywność mięśni szyi. Gruczoły obrzęknięte, często bardzo wrażliwe; bolesne podczas obracania szyi. Tępy, uporczywy ból kości krzyżowej, głównie w nocy. Ból kości krzyżowej jak po stłuczeniu, z bólami ciągnącymi podobnymi do porodowych, promieniującymi do uda. Przeszywający, ciągnący i rwący ból pleców. Bolesna sztywność lędźwi po dłuższym siedzeniu. Nieznośny ból lędźwi i biodra rano, po stronie przeciwnej do tej, na której chory leży. Drgawki grzbietu z odrzucaniem głowy do tyłu i sztywnością ciała jak w tężcu.

21. Kończyny

Trzaskanie w stawach z bólem jak po stłuczeniu. Ból okostnej kończyn z porażennym osłabieniem. Pojedyncze gwałtowne szarpnięcia kończyn. Wszystkie stawy bolesne jak po stłuczeniu i zupełnym wyczerpaniu; brak siły w dłoniach i stopach, choć nie występuje odpowiadające temu zmęczenie.

22. Kończyny górne

Drętwienie i sztywność ramion podczas chwytania przedmiotu. Drgawki ramion z przywiedzeniem kciuków do dłoni. Nocne bóle z porażennym osłabieniem ramion. Obrzęk albo zimno i porażenna sztywność dłoni, z zimnym potem na ich wewnętrznych powierzchniach. Drętwienie albo kurczowe ruchy palców. Stawy palców czerwone i obrzęknięte. Przykurczenie kciuków.

23. Kończyny dolne

Porażenny i ciągnący ból biodra i uda, promieniujący do stóp, głównie w nocy. Napięcie mięśni ud i podudzi. Kurcze łydek, głównie w nocy. Uczucie rwania z porażennym stanem stóp w nocy. Kurcz. Trzaskanie w kolanie podczas ruchu. Pieczenie podeszew stóp (w nocy wysuwa stopy z łóżka). Uczucie drętwienia palców stóp. Pieczenie i świąd stóp jak od odmrozin. Obrzęk stopy i jej podeszwy.

24. Objawy ogólne

Reumatyczne, ciągnące bóle, głównie w nocy w łóżku, z porażennym stanem i uczuciem odrętwienia zajętych części oraz skłonnością do ciągłego poruszania nimi; łagodzone przez ciepło zewnętrzne. Ból z pragnieniem, gorącem i zaczerwienieniem jednego policzka oraz gorącym potem na głowie. Bóle pulsujące jak od ropnia. Nadmierne pobudzenie i nadmierna wrażliwość układu nerwowego, z wielką wrażliwością na ból, który wydaje się nie do zniesienia i doprowadza do rozpaczy. Nadwrażliwość zmysłów (szczególnie wskutek kawy i narkotyków). Wielka wrażliwość na świeżym powietrzu, a zwłaszcza na wiatr. Kończyny wydają się sztywne i porażone. Znaczne osłabienie i skłonność do upadania, z wyczerpaniem sił aż do omdlenia, gdy tylko zaczyna się ból. Omdlenie z uczuciem zapadania się i słabości w okolicy przedsercowej. Napady katalepsji z twarzą Hipokratesa, zimnymi kończynami, półprzymkniętymi oczami oraz rozszerzonymi, matowymi źrenicami. Napady skurczów i drgawek z czerwoną, obrzmiałą twarzą oraz kurczowymi ruchami oczu, powiek, warg, mięśni twarzy i języka. Drgawki padaczkowe z przykurczeniem kciuków i pianą przed ustami, poprzedzone kolką albo zakończone stanem letargicznym. Nieodparta potrzeba pozostawania w pozycji leżącej; dziecko nie chce ani chodzić, ani być noszone na rękach. Trzaskanie w stawach i ból przypominający stłuczenie.

25. Skóra

Osutka prosówkowa ze świądem i nocnym łaskotaniem. Niezdrowa skóra; każde uszkodzenie ma skłonność do owrzodzenia. We wrzodach mrowienie, świąd, pieczenie i szarpiące przeszywania, z nadmierną wrażliwością na dotyk. Wokół wrzodu tworzą się swędzące krosty, pokryte strupkami i ropiejące. Żółte zabarwienie skóry (całego ciała). Osutka u niemowląt i w okresie karmienia piersią. Czerwona osutka na policzkach i czole. Zapalny obrzęk gruczołów.

26. Sen

Ziewanie i przeciąganie się. Senność w ciągu dnia, lecz po położeniu się chory nie może zasnąć. Śpiączka i śpiączka czuwająca, z ciągnącym bólem głowy i nudnościami albo z gorączkowym niepokojem, krótkim oddechem i pragnieniem. Nocna bezsenność z napadami udręki, wizjami oraz złudzeniami wzroku i słuchu. Chrapliwy oddech podczas snu. Podczas snu: zrywanie się z przestrachem, krzyk, rzucanie się, łzy, mówienie, majaczenie, jęki, chrapanie i ciągłe rozsuwanie ud. Fantastyczne, żywe, kłótliwe i dokuczliwe sny, z posępnym i ponurym wyrazem twarzy. Nocne majaczenie.

27. Gorączka

Tętno małe, napięte, przyspieszone. Ciągłe naprzemienne występowanie zimna lub częściowych dreszczy z miejscowym gorącem w różnych częściach ciała. Dreszczowość i zimno przedniej części ciała, podczas gdy tylna część jest gorąca, albo i odwrotnie. Ogólne gorąco, szczególnie wieczorem lub w nocy w łóżku, z niepokojem, pragnieniem, zaczerwienieniem policzków i gorącym potem na głowie, czole i skórze owłosionej głowy; niekiedy, głównie po odkryciu ciała, gorąco przeplata się z drżeniem lub dreszczami. Po gorącu lub podczas niego kwaśny pot wywołujący świąd skóry. Palące gorąco i zaczerwienienie policzków (często tylko jednego), głównie w nocy, z jękami, rzucaniem się oraz zimnem lub gorącem reszty ciała. Gorączka przerywana z nocnym nasileniem, uciskiem w dołku podsercowym, nudnościami lub żółciowymi wymiotami, kolką, biegunką i bolesnym oddawaniem moczu. Dreszczowość z wewnętrznym gorącem. Dreszcze i zimno ciała z paląco gorącą twarzą i gorącym oddechem. Nocny pot podczas snu. Ciągłe palące gorąco z gwałtownym pragnieniem, zrywaniem się podczas snu i gwałtownym majaczeniem.