Lactuca virosa

virosa. Sałata jadowita. Sałata opiumowa. Także Lactuca sativa. Sałata ogrodowa. N. O. Compositæ (rodzaj Cicoraceæ). Nalewka ze świeżej kwitnącej rośliny (w nalewce można by uwzględnić okazy zarówno L. vir., jak i L. sat.). Nalewka z zagęszczonego soku, „Lactucarium”, czyli opium sałatowego. (Objawy oznaczone w schemacie symbolem „(s)” wywołało paryskie Lactucarium przygotowane z Lactuca sativa. Amerykańskie Lactucarium sporządza się z L. elongata.)

Kliniczne

Dławica piersiowa / Odbyt, dolegliwości / Wodobrzusze / Astma / Zaparcie / Kaszel / Biegunka / Gałka histeryczna / Rzeżączka / Zgaga / Histeria / Laktacja / Lewitacja / Wątroba, dolegliwości / Męty latające / Szumy uszne / Odźwiernik, ból / Sen, nadmierny / Węch, złudzenia / Rdzeń kręgowy, bóle / Śledziona, dolegliwości / Krztusiec / Ziewanie

Charakterystyka

Liście sałaty ogrodowej, Lactuca sativa, gdy są zbyt stare i zaczynają wybijać w nasiona, mają gorzki smak, a łodyga zawiera wtedy mleczny sok o niezwykle gorzkim smaku. Sok ten zawiera laktucynę i występuje u wszystkich sałat, lecz jest szczególnie silnie trujący u L. vir.; z niej (jak również z Lact. sat.) przygotowuje się Lactucarium, czyli „opium sałatowe”. Działa nasennie i stosuje się je „zamiast Opium w celu łagodzenia kaszlu, uspokajania pobudzenia nerwowego i wywoływania snu w przypadkach, w których z powodu osobniczej nadwrażliwości Opium nie jest tolerowane” (Brunton). Takie zastosowanie sałat znane jest od bardzo odległych czasów, a obserwatorzy starej szkoły niczego do tej wiedzy nie dodali. Właściwości nasenne Lactuca dostrzegają osoby wrażliwe, które jedzą w sałatkach zwykłą sałatę ogrodową. Homeopatyczne próby lekowe oraz opisy zatruć dostarczyły obszernego zespołu objawów. Już samo przeczytanie objawów ukazuje, jak silnym środkiem jest Lactuca, chociaż zastosowania homeopatyczne nie były tak rozległe, jak zdaje się to uzasadniać próba lekowa. Jako przykład zatrucia przytaczam z C. D. P. następujący przypadek. Mężczyzna, lat 25, zjadł Lact. v. w sałatce o godz. 19. Położył się spać o 21. O 23 obudziły go kłujące bóle kolkowe, po których wkrótce nastąpiły nudności i wymioty trwające całą noc. Zasnął o 5 rano, lecz rankiem ze zdumieniem stwierdził, że nie potrafi wyraźnie rozróżniać przedmiotów. U dziesięcioletniego chłopca, który jadł ten sam posiłek, o północy wystąpiło żywe majaczenie, utrzymujące się do rana; chłopiec skakał po łóżku, płatał najrozmaitsze figle i nikt nie mógł go uspokoić. Nie miał kolki ani wymiotów. Jego źrenice były tak rozszerzone, że tęczówka tworzyła zaledwie wąską obwódkę. Podczas próby czytania mylił M z P, a O z V. W majaczeniu miał omamy: widział na łóżku żołnierza, kałamarz itd. Zarówno ci dwaj chorzy, jak i jeszcze jeden, oddawali płynne stolce. Rozszerzenie źrenic utrzymywało się przez pewien czas. Jednym z objawów kluczowych Lact. v. jest nieopisywalne uczucie ucisku, obejmujące w mniejszym lub większym stopniu całe ciało, lecz szczególnie klatkę piersiową: chory musi ziewać i przeciągać się, aby złagodzić ściskanie w dolnej części klatki piersiowej. Stan ten rozwija się w astmę i dławicę piersiową. W okolicy wątroby występuje uczucie ucisku; Lact. v. usuwała powiększenie wątroby, gdy obecny był ten objaw. Ściskanie w lewej piersi. Uczucie, jakby na klatce piersiowej spoczywał ciężar jednego cetnara. Z drugiej strony występuje także uczucie rozluźnienia w klatce piersiowej. Dotyk i ucisk są nie do zniesienia. Lact. v. wyleczyła skurczowy kaszel przebiegający w częstych napadach z uczuciem duszenia się. Napady pojawiały się nagle, bez żadnej widocznej przyczyny, i wywoływało je gwałtowne łaskotanie w gardle i na sklepieniu podniebienia (N. A. J. of H., maj 1890). Krztusiec; napady poprzedzone niepokojem. Występują zarówno zaparcie, jak i biegunka oraz liczne współistniejące objawy ze strony odbytu. Hering podaje jako wskazanie „bolesną rzeżączkę u kobiet”; sugestywny jest także jeden z objawów dotyczących męskiej cewki moczowej: „Uczucie, jakby podczas siedzenia kropla nieustannie przesuwała się wzdłuż cewki moczowej”. Mocz ma zapach fiołków. Lctu. wyleczyła przerost jajników u pięćdziesięcioletniej kobiety, będący następstwem poronienia sprzed dwudziestu pięciu lat. Guz był nadmiernie duży, a ból wywołany jego uciskiem nie dawał chorej spoczynku. Odbytnica była zwężona, a wydalaniu kału towarzyszył silny ból. „Zmęczenie podczas oddawania stolca”, a także „senność podczas oddawania stolca” są osobliwe i mogą się okazać charakterystyczne. Fale gorąca wznoszące się z jamy brzusznej nasuwają gałkę histeryczną. Oprócz uczucia ciasnoty występuje nie mniej wyraźne uczucie lekkości. Niezwykła lekkość ciała, wyraźniejsza na świeżym powietrzu. W łóżku czuje się, jakby pływał. Sny o pływaniu w powietrzu lub chodzeniu ponad ziemią. Głowa wydaje się lekka, a także pusta. Uczucie, jakby głowa była zbyt duża; jakby mózg był luźny. Uczucie, jakby patrzył przez gazę. „Ból rdzenia kręgowego sięgający aż do ogona końskiego i płynący wzdłuż kości guzicznej” powinien się okazać objawem przewodnim w niektórych przypadkach schorzeń kręgosłupa. Inne odczucia: jakby klatka piersiowa miała się rozpaść na kawałki; jakby krążenie w nogach zostało wstrzymane. Zimno w żołądku, gardle, klatce piersiowej i stopach. Lact. v. silnie oddziałuje na prawą rękę. Siadanie > objawy w klatce piersiowej. Zginanie tułowia > ból żołądka. Krzyżowanie nóg > szczypanie w okolicy pępka. Dotyk <. Kichanie <. Objawy > na świeżym powietrzu; < w ciepłym pokoju. Ziewanie i przeciąganie się > ucisk w klatce piersiowej.

Zależności

Odtrutki: kwasy roślinne i Coffea. (W próbie lekowej Lactucarium eter octowy i reńskie wino były skuteczniejsze niż Coffea.) Porównać: senność i zaparcie — Op., Nux mos.; lewitacja — Sti. pul., Pho. ac., Lac can., Asar., Thuj. itd.; nietolerancja czegokolwiek ciasno opasującego szyję — Lach.; rzeżączka — Thuj.; mocz pachnie fiołkami — Tereb.; ściskanie w lewej piersi — Borax (Borax ma uczucie pustki). Zimno — Helod.; ból podeszw, jakby chory skoczył na kamień — Bro.; objawy sercowe — K. carb. i K. iod.; kaszel — Drosera.

1. Umysł

Usposobienie melancholijne, zrzędliwe; jakby usposabiające do smutku, z dziwacznymi i przesadnymi wyobrażeniami takiego rodzaju, że najprostsze zdarzenie budzi obawy przed czymś najstraszniejszym i najbardziej odrażającym; po doznanym smutku — oszałamiający ból czoła wieczorem i gwałtowne skurcze gardła ze stałą skłonnością do płaczu. Wewnętrzny dojmujący lęk i wzburzenie. Nadmiernie zły humor, wywoływany najmniejszym sprzeciwem; zły humor, drażliwość, z niechęcią do pracy i niemożnością pozostania w łóżku; opryskliwe usposobienie, wzbudzane przez najmniejszą zaczepkę. Trudność myślenia (myślenie = ból głowy) (s), niechęć do pracy umysłowej, ponieważ myśli są splątane i nie sposób ująć ich w żadną ogólną ideę; zanim uda się cokolwiek znaleźć, przeszukuje się rozmaite miejsca.

2. Głowa

Splątanie: w głowie; rano, niekiedy z uczuciem ciężkości jak od pełności; w czole, niekiedy z uczuciem gorąca w tej części, czasem w prawym guzie czołowym, czasem w lewym (zewnętrznie), z przeszywającym bólem biegnącym przez lewy guz przy schylaniu się; uczucie oszołomienia i zawrotów głowy; zamroczenie w głowie, niekiedy rano przy wstawaniu. Uczucie, jakby głowa była pusta; z otępieniem jak z braku snu i zawrotami głowy powodującymi upadek; rano jak po nocnej hulance albo z rozpieraniem na zewnątrz w kierunku czoła i oczodołów. Uczucie upojenia. Zawroty głowy (także s): wirowanie z ciężkością nóg i uczuciem ciężaru w głowie, zwłaszcza w potylicy, z ciemnieniem przed oczami; podczas szycia nici wydają się poplątane; w ciepłym pokoju, z uczuciem pełności w głowie i wrażeniem, jakby ciało pływało, gdy chory leży w łóżku; także jakby głowa była zbyt duża albo jakby jej objętość zwiększyła się wskutek szybkiego ruchu górnej części ciała. Ból w okolicy szczytu głowy, czasem w jednym punkcie, jak w clavus hystericus (u młodej kobiety); czasem w jednym, czasem w innym miejscu głowy, zwłaszcza w potylicy; ból głowy po południu. Ból tępy: w czole; w całej głowie; z silnym przygnębieniem i bezwładem fizycznym; w lewej okolicy skroniowej (przy potrząsaniu głową podczas mycia), < przy każdym poruszeniu głową. Uczucie ciężaru w głowie; w potylicy; z bólem tępym lub pobolewaniem albo po południu; w czole z przeszywającymi bólami, zwłaszcza w lewym guzie czołowym. Uciskowy ból głowy; niekiedy z uczuciem, jakby mózg falował w głowie tam i z powrotem; albo < od ciepła pokoju; bądź z przeszywającymi bólami jak od tępych narzędzi; albo (wieczorem) piekący, z zewnętrznym gorącem czoła; bardzo silnie odczuwany w gładziznie; ostry po jednej stronie głowy, jakby w kości; w potylicy — napinający, z gorącem czoła i zimnem rąk. Pobolewanie czoła rano po przebudzeniu albo po niewielkim wysiłku umysłowym, obejmujące także oczy; jakby rozpieranie na zewnątrz w skroniach, zwłaszcza lewej, skąd niekiedy przenika całą głowę. Ściśnięcie w potylicy. Ból ciągnący w skroniach ku czołu; ból rozdzierający w prawej okolicy skroniowej; tępe wstrząsy w obu skroniach. Bolesne wstrząsanie głową nawet przy lekkim kaszlu, z falowaniem i pobolewaniem, które długo utrzymują się później. Zrywania i pulsowanie w głowie podczas spoczynku; brzęczenie w uszach i przed uszami, z uczuciem pełności w głowie; rezonowanie w prawej stronie czoła rano. Na zewnętrznej powierzchni głowy: bolesny punkt w pobliżu szczytu głowy, ból < od dotyku; stały ból tępy w jednym punkcie lewej części kości ciemieniowej; ból ciągnący w jednym punkcie kości ciemieniowej ku prawej stronie, < od dotyku.

3. Oczy

Gryzienie w oczach. Świąd nad brwiami; pobolewanie z uczuciem rozpierania w gałce prawego oka; szczypanie w oczach, szczególnie w kątach zewnętrznych, < od tarcia; albo tylko w lewym kącie wewnętrznym. Pieczenie oczu, szczególnie powiek (niekiedy w ciągu dnia tylko podczas pisania albo zwłaszcza w prawym oku, z zamglonym widzeniem i rozszerzonymi źrenicami). Zaczerwienienie spojówek ze zwiększonym wydzielaniem śluzu u osób starszych, z przekrwieniem jamy brzusznej. Powieki obciążone wydzieliną. Rozszerzone źrenice (s). Zamglenie widzenia; osłabienie wzroku, niekiedy z gorącem w oczach; wzrok słaby, zamglony (s); pole widzenia przesłonięte jakby chmurą lub zasłoną, która niekiedy znika po skupieniu uwagi na jakimś przedmiocie. Latające owady przed oczami przy schylaniu się, po posiłku. Niedowidzenie połowicze.

4. Uszy

Bóle ciągnące w uszach; przeszywające bóle, po których następowało napięcie w lewym uchu. Brzęczenie w uszach; dzwonienie przed uszami wieczorem w łóżku.

5. Nos

Uczucie, jakby koniec nosa był rozdęty. Osobliwy zapach przed nosem i podobny smak w ustach. Częste kichanie, z < objawów w klatce piersiowej; albo z bolesnością klatki piersiowej (niekiedy jak od otarcia, która następnie przechodzi w pobolewanie). Nieżyt nosa, po którym występują otarcie i suchość w nosie.

6. Twarz

Wygląd: wynędzniały (s); twarz blada, ziemista. Gorąco twarzy z drżeniem i uczuciem obrzmienia warg (s). Mrowienie z uczuciem napięcia twarzy. Kłujące, ciągnące bóle od prawego gruczołu podżuchwowego do ucha i języka. Przeszywające bóle w brodzie przy zakończeniu nerwu podżuchwowego. Drżenie warg. Obrzmienie węzłów chłonnych.

7. Zęby

Ból kłujący w zębach trzonowych po lewej stronie żuchwy, jakby je wykręcano. Bolesność dziąsła w miejscu pustego zębodołu podczas żucia.

8. Jama ustna

Uczucie ciasnoty w dnie jamy ustnej i podniebieniu, ze stałym spluwaniem; zwiększone nagromadzenie śliny, niekiedy kwaśnawej (lub gryzącej). Suchość w ustach bez pragnienia. Język pokryty białym nalotem (także s), obłożony gęstym śluzem (s); bolesny na końcu, jakby oparzony. Skurcz pod językiem.

9. Gardło

Lekkie pieczenie w gardle, niekiedy wieczorem; uczucie w gardle, jakby ta okolica była wystawiona na żar żywego ognia. Utrudnione połykanie, z uczuciem, jakby języczek podniebienny był otarty, z pieczeniem, albo jakby mięśnie gardła nie mogły spełniać swej funkcji. Nagromadzenie śluzu w gardle; lepki śluz w gardle rano (także s).

10. Apetyt

Smak: mdławy (s); gorzki po zjedzeniu chleba z masłem; w gardle gorzki jak żółć. Brak apetytu (także s): w południe jedzenie budzi odrazę; brak apetytu na chleb i mięso. Wzmożony apetyt (także s); niekiedy szczególnie w południe. Wzmożone pragnienie. Po posiłku uczucie pełności w żołądku, z uciskiem ku dołowi.

11. Żołądek

Odbijania: częste, powtarzające się, które > ucisk w klatce piersiowej; puste, niekiedy głębokie, ze smakiem wyciągu z sałaty; odrażające, z uczuciem zimna w przełyku i utrzymującą się goryczą w ustach; gryzące, a niekiedy kwaśne. Wstręt (także s); nudności (także s); niekiedy z dyskomfortem w dołku podsercowym. Wymioty i wstręt (s). Bóle żołądka ze skurczem dołka podsercowego, < przy ucisku. Uczucie w dołku podsercowym i mostku, jak gdyby chory długo siedział z mocno zgiętym tułowiem; dyskomfort w dołku podsercowym z dojmującym lękiem w okolicy przedsercowej; uczucie miękkości w żołądku. Ucisk w żołądku (także s); z pełnością i rozpieraniem, po których następuje mrowienie pod prawą piersią, z uczuciem, jakby tworzył się tam pęcherz; uczucie, jak gdyby zawartość usiłowała wydostać się masą wielkości dłoni, po którym następuje parcie naglące; tępy ból przy wpuście żołądka, ucisk i pełność w dołku podsercowym; ucisk w dołku podsercowym przechodzi w dojmujący lęk pośród bulgotania w żołądku, odbijań, borborygmów w brzuchu i oddawania gazów, które przynosi >; ucisk pojawia się następnie tuż poniżej mostka i występuje na przemian z uczuciem pieczenia lub zimna. Uczucie zimna w żołądku (także s); mrowienie w żołądku i dołku podsercowym, z częstymi odbijaniami, jak gdyby w przełyku i żołądku znajdował się lód, występujące po uczuciu gorąca w żołądku, z nudnościami wznoszącymi się do gardła i mdławym smakiem u nasady języka. Przeszywające bóle w odźwierniku. > Bólów żołądka przy pochylaniu tułowia do przodu w pozycji siedzącej albo po oddaniu cuchnących gazów.

12. Brzuch

Tępe wstrząsy albo kłucia, zwł. w prawym podżebrzu. W okolicy wątroby: rano ból jak przy stłuczeniu; okresowe ciągnięcie; ból ciągnący; tępy ból, niekiedy wieczorem; kłucia, czasem po posiłku, skierowane ku plecom albo z towarzyszeniem uczucia ciężaru; powiększenie wątroby, niekiedy z tępym bólem albo z napięciem lub uciskiem. W okolicy śledziony gwałtowne kłucia; ściskanie, zwł. w spoczynku. Uczucie rozluźnienia w brzuchu. Szczypanie: w brzuchu; podczas śniadania i po nim, z parciem na stolec, chociaż odchodzą tylko gazy; w okolicy pępkowej, < po skrzyżowaniu nóg; w nadbrzuszu, rano w łóżku albo z bólami tnącymi, < podczas posiłku i po nim, aż do wicia się całego ciała. Bóle tnące w brzuchu: w różnych miejscach, ze szczypaniem; w całym brzuchu, z bolesnymi borborygmami, po których następuje płynne, śluzowe wypróżnienie. Nieprzyjemne uczucie gorąca w brzuchu; częste burzenie wznoszące się z brzucha do klatki piersiowej. Uczucie ciężaru w brzuchu, napierającego ku dołowi po śniadaniu; uczucie, jak gdyby na brzuchu, głównie w okolicy pępkowej i dołku podsercowym, spoczywał ciężar; < w pozycji wyprostowanej. Dolegliwości układu wrotnego. Wodobrzusze (po gorączce przerywanej, z zaparciem), z nadmiernym powiększeniem brzucha, stóp i twarzy albo ze stwardnieniem wątroby i astmą. Uczucie pełności w brzuchu, niekiedy z borborygmami i oddawaniem gazów (s); uczucie pełności po prawej stronie, z trudnością w oddychaniu, > po odbijaniu i oddaniu gazów (s); uczucie ucisku w brzuchu, zwł. w okolicy wątroby, wieczorem. Przemieszczanie się gazów w brzuchu; bardzo częste borborygmy w brzuchu, niekiedy podczas posiłku albo po nim (z kłuciami poniżej okolicy przedsercowej albo ze szczypaniem w brzuchu), bądź głównie w okolicy pępkowej; obfite oddawanie gazów, niekiedy cuchnących (po borborygmach), albo wieczorem, poprzedzone bólami szczypiącymi.

13. Stolec i odbyt

Zaparcie: brak stolca pierwszego dnia albo opóźnione i twarde wypróżnienie (nawykowe zaparcie słabnie). Stolec dopiero po naglących parciach i kolkowych bólach. Parcie na stolec z uczuciem znacznego osłabienia oraz z trudnymi i rzadkimi wypróżnieniami. Stolec poprzedzony parciem naglącym, twardy i wydalany jedynie z wysiłkiem, z utrzymującym się bólem odbytu jak przy stłuczeniu. Skąpy stolec. Stolce: twarde; twarde i opóźnione; suche, twarde, trudne, z parciem; twarde, grudkowate, z pieczeniem odbytu, po zaparciu trwającym dwa dni; ogólnie rzadsze i bardziej zwarte. Wywołuje łatwe wypróżnienia (s?), ułatwia wypróżnienia jelitowe (s?); przez pierwszych kilka dni stolce miękkie albo papkowate; częste stolce papkowate (s); biegunka (s); niekiedy biegunka, innym razem zaparcie. Podczas oddawania stolca: ogólne osłabienie, zmęczenie niemal wywołujące sen, ziewanie i nagromadzenie wodnistej śliny w ustach. Po stolcu (miękkim) ucisk w odbycie. W odbycie: ciągnięcie; kłucie pod wieczór (ból jak przy stłuczeniu); guzy krwawnicze wokół odbytu, z parciem naglącym w odbytnicy i ponownym oddaniem płynnego stolca po każdym wypróżnieniu stolcem stałym.

14. Narządy moczowe

Parcie na mocz z częstym bólem ciągnącym w żołędzi, rozchodzącym się po całym ciele. Zwiększone wytwarzanie moczu (także s); częstsze i obfitsze oddawanie moczu; konieczność wstawania w nocy w celu oddania moczu; ucisk na pęcherz moczowy nad ranem wskutek nietypowego nagromadzenia moczu. Mocz przejrzysty jak woda, a zarazem obfitszy i oddawany częściej niż zwykle; jasnożółty, o zapachu fiołków; brunatny, gorący i powodujący pieczenie w cewce moczowej. W cewce moczowej, w pozycji siedzącej, nieustanne uczucie, jakby przesuwała się wzdłuż niej kropla wody; gorąco przy ujściu. Ciągnący ucisk w okolicy pęcherza moczowego, jak przy naglącym parciu na mocz.

15. Męskie narządy płciowe

W prąciu obrzmienie naczynia limfatycznego po porannych wzwodach. Bóle ciągnące u nasady prącia albo także w prawym powrózku nasiennym i wzdłuż wewnętrznej powierzchni uda. Obniżony popęd płciowy; usuwa lubieżność i zmysłowe fantazje (s). Bolesne wzwody podczas snu nad ranem. Polucje, niekiedy podczas lubieżnych snów, we śnie nad ranem albo dwukrotnie w ciągu jednej nocy, zachodzące bezwiednie podczas głębokiego snu.

16. Żeńskie narządy płciowe

Miesiączka o cztery lub sześć dni za wcześnie (z kurczowymi bólami brzucha). Przyspiesza miesiączkę (s). Zwiększa ilość mleka w piersiach (s). (Bolesna rzeżączka u kobiet.). Uczucie parcia ku dołowi i osłabienia w obrębie narządów miednicy oraz ogólne uczucie zwiotczenia.

17. Narządy oddechowe

Zwiększona siła głosu. Szorstkość: w gardle po głośnym czytaniu; w gardle; w krtani, powodująca głębokie wdechy; z drapaniem w gardle (s); suchość i drapanie w gardle oraz górnej części klatki piersiowej; chrypka wieczorem albo także rano, z szorstkością w gardle; uczucie pełności w krtani, słabnące po odchyleniu tułowia do tyłu; częsta potrzeba kaszlu; stałe uczucie pełności w krtani, z podrażnieniem wywołującym duszący kaszel, utrudnioną mową oraz częstym kaszlem z odkrztuszaniem. Kaszel: wywoływany łaskotaniem w gardle; niekiedy z uczuciem ucisku w klatce piersiowej; z uczuciem piekącej suchości w gardle; od czasu do czasu suchy albo napadowy, ze wstrząsaniem klatki piersiowej, a także brzucha i potylicy; suchy, szczekający, bolesny; rozwijający się z wcześniej istniejącego kaszlu, z łatwym odkrztuszaniem; skurczowy, głuchy i suchy albo bardzo gwałtowny, grożący rozerwaniem klatki piersiowej, wywołany łaskotaniem w przełyku; suchy kaszel powstały z już utrwalonego kaszlu i pojawiający się szczególnie stosownie do zmian pogody znika całkowicie. Odkrztuszanie śluzu wskutek kaszlu (wcześniej suchego?), a ruchy kaszlowe stają się gwałtowniejsze i bardziej przedłużone; obfite odkrztuszanie śluzu za pomocą krótkiego kaszlu. Podczas kaszlu lub chrząkania bóle w klatce piersiowej <; duszący, suchy kaszel u osób histerycznych, z długotrwałą bezsennością oraz szczypiącym uczuciem zimna w żołądku i dołku podsercowym.

18. Klatka piersiowa

Duszność: brak tchu, utrudnione oddychanie (s); trudność w oddychaniu z przeszywaniami w l. płucu albo z uciskiem w dołku podsercowym; oddech przyspieszony wskutek uczucia pełności i wzburzenia w klatce piersiowej; częsta potrzeba głębokiego oddychania, zwł. podczas siedzenia w pozycji zgiętej; oddech jakby niewystarczający podczas chodzenia i trzymania ciała prosto, wskutek skurczowego zaciśnięcia w okolicach pępkowej i przedsercowej, z częstą potrzebą zaczerpnięcia długiego oddechu; przy głębokim oddychaniu uczucie, jakby klatka piersiowa nie napełniała się całkowicie. Astma: utrudnione oddychanie albo skrępowanie klatki piersiowej (także s); jakby dolna część klatki piersiowej była zbyt wąska, z obawą przed głębokim oddechem, ponieważ przy każdej próbie chory doznaje wstrząsu; oddech utrudniony w nocy, wybudzający ze snu i zmuszający do natychmiastowego przyjęcia pozycji siedzącej, z dojmującym lękiem (s); częste napady, z uczuciem ciężaru na klatce piersiowej i potrzebą głębokiego oddychania, chwilowo > przez ziewanie i przeciąganie się; jak od żrących wyziewów, wieczorem w łóżku, z kaszlem duszącym, głuchym; ze stałą potrzebą zginania tułowia wpół podczas siedzenia, gdyż w przeciwnym razie występuje uczucie skrępowania, jakby te okolice były zbyt wąskie; jakby klatka piersiowa była zbyt wąska, uciśnięta lub zaciśnięta, zwł. podczas siedzenia w pozycji zgiętej, albo z częstym bólem ściskającym w dolnej części klatki piersiowej; uczucie skurczowego zaciśnięcia w podżebrzach, zwł. po r. stronie. Ucisk w klatce piersiowej albo trudność w oddychaniu (także s): wymagające głębokich wdechów (także s), czasem z ziewaniem i niepokojem; albo > po wstaniu z pozycji siedzącej ze zgiętym tułowiem lub po odrzuceniu barków do tyłu; z tępym bólem poniżej mostka; bardzo silne, z częstym bólem w różnych miejscach klatki piersiowej; nieznaczne, po bokach i poniżej mostka, po którym następuje uczucie gorąca na ścianie naprzeciw klatki piersiowej, z lekkim wzdrygnięciem i bólem w klatce piersiowej jak po stłuczeniu. Uczucie ciężaru na klatce piersiowej, z trudnością w oddychaniu, jakby na klatce piersiowej leżał cetnar, z potrzebą zrzucenia ubrania wieczorem i uczuciem pełności w gardle; podczas chodzenia na świeżym powietrzu, jakby na klatce piersiowej spoczywał ciężar; okresowe, narastające lub słabnące, ze ściskaniem, uciskiem i gorącem w klatce piersiowej. Objawy ze strony klatki piersiowej są > podczas siedzenia prosto; chory nie znosi niczego ciasnego wokół szyi (ponieważ utrudnia to oddychanie). Astma drgawkowa, czasem towarzysząca organicznej chorobie serca; napady uczucia duszenia się w wodnej puchlinie klatki piersiowej; wodna puchlina klatki piersiowej z uogólnionym obrzękiem, niepokojem i niemożnością oddychania w pozycji leżącej, zmuszającą do ponownego przyjęcia pozycji siedzącej; kaszel krótki i suchy, znaczne osłabienie, nieodparta skłonność do snu po południu oraz zmniejszone wydzielanie moczu. Tępe bóle po l. stronie klatki piersiowej, zmuszające chorego do głębokiego oddychania, a wkrótce potem również po r. stronie, lecz tam tylko przejściowe. Głębokie oddychanie nasila tępy ból w klatce piersiowej. Tępy, uporczywy ból w klatce piersiowej: w jej środku; poniżej mostka, przy uciskaniu dłonią; po obu stronach klatki piersiowej rano, < przy zaczerpywaniu długiego oddechu; poniżej mostka, wywołany ruchem, z napięciem; w górnej części klatki piersiowej po chodzeniu na świeżym powietrzu, z osłabieniem aż do osunięcia się, ze ściskającym uciskiem w różnych częściach klatki piersiowej albo głównie w jej górnej części, z uciskiem, ziewaniem i przeciąganiem górnej części ciała. Przeszywania w klatce piersiowej: po r. stronie, ze stałym uczuciem skurczowego szarpania; albo w dolnej części klatki piersiowej, ku plecom (s), w górnej okolicy chrząstek żeber rzekomych; ostre, poniżej małych żeber po l. stronie; opłucnowe, ku środkowi mostka; ściskające w górnej części l. piersi, z uciskiem całej klatki piersiowej. Tępe ukłucia biegnące od l. strony klatki piersiowej do łopatki. Tępy, ciągnący ból w klatce piersiowej rano, w łóżku; < po wstaniu. Wzburzenie w klatce piersiowej ze ściskaniem i przymusem szybkiego oddychania; z uciskiem, czasem nawet po umiarkowanym wysiłku, albo po nim skurczowe bóle w klatce piersiowej, odczuwane zewnętrznie. Bolesne, palące tętnienie w jednym określonym miejscu prawej jamy klatki piersiowej. Uczucie rozluźnienia w klatce piersiowej od południa do wieczora; uczucie wewnętrznego zimna (s). Ból jak ze zmęczenia po wysiłku fizycznym, u dołu klatki piersiowej i w jej ścianach, zwł. po l. stronie, rano po przebudzeniu. Nagły ból odczuwany zewnętrznie, w mięśniach klatki piersiowej i mięśniu naramiennym, biegnący ku barkowi, podczas spoczynku.

20. Szyja i plecy

Ból karku podczas kaszlu; bóle ciągnące i napięcie (czasem jednocześnie w barkach i mięśniach szyi); podskórne kłucie, które stopniowo umiejscawia się pod r. łopatką. Napięcie mięśni szyi po r. stronie, czasem skurczowe. Przeszywania pod r. pachą, jakby zadawane ostrym narzędziem, < przy unoszeniu ramienia i uciskaniu tego miejsca palcem. Bóle ciągnące w lędźwiach, ku pachwinom. W plecach: bóle w rdzeniu kręgowym aż do ogona końskiego, promieniujące do kości krzyżowej; skurczowe bóle przebiegające przez plecy w różnych kierunkach; ból jak po stłuczeniu w okolicy lędźwiowej.

22. Kończyny górne

Bóle barków (s); uczucie paraliżu w l. stawie. W ramionach: bóle ciągnące, rozpoczynające się głównie w stawie łokciowym albo z wzdrygnięciami; wędrujące bóle rwące, jakby w kości, w stawie barkowym i r. łokciu; następnie czasem w nadgarstku, czasem w innych miejscach; ostre przeszywania poniżej r. ramienia. Wielkie zmęczenie r. ramienia. W górnej części ramienia ból ciągnący i uczucie osłabienia; skurczowy ból w dolnej części kończyny; ból jak przy zwichnięciu w l. mięśniu naramiennym, lecz tylko przy zgiętym przedramieniu. Tępy, ciągnący ból na wyrostku łokciowym. W r. przedramieniu ból rwący, po którym następuje uczucie paraliżu w małym palcu. W dłoniach: bolesne szarpnięcia; ból ciągnący w l. dłoni, czasem o charakterze skurczowym w stawie; drżenie dłoni; dłonie są wilgotne (s). W palcach: uczucie gorąca, po którym następuje utrzymujące się osłabienie tych części; bóle rwące w kościach śródręcza obu dłoni. Mrowiący świąd palców l. dłoni.

23. Kończyny dolne

W nogach: wielkie zmęczenie, drżenie i znużenie; uczucie ciężkości, czasem < podczas chodzenia, z napięciem w dołach podkolanowych; nogi często drętwieją, czasem podczas siedzenia. W udach: ból jak po stłuczeniu, z napięciem w dołach podkolanowych, przy wstawaniu z siedzenia; wzdrygnięcia w l. udzie. W nogach: uczucie zastoju krwi, czasem podczas siedzenia, z uczuciem ciężkości, albo tylko w r. nodze, podczas spoczynku, z bólami ciągnącymi; ból ciągnący w r. nodze, z uczuciem sztywności, czasem wstępującym ku biodru; drżenie l. nogi po południu; kurcz l. łydki podczas chodzenia. W stopach: ból podeszwy l. stopy podczas spoczynku, jakby chory skoczył na kamień, ustępujący po oparciu się na tej stopie; zimno stóp. Drętwienie podeszew i bóle w dolnej części pleców. W palcach stóp: pełzający świąd (l. stopy); ból l. palucha, jakby był wykręcany i odginany do tyłu, przy stawianiu stopy; ból jak przy podskórnym owrzodzeniu, poniżej paznokcia (czwartego palca).

24. Objawy ogólne

Chory nigdy nie czuje się wypoczęty; osłabienie jest uogólnione. Ciągnące bóle kończyn i pleców albo okresowe bóle w różnych częściach ciała (s); bóle rwące, które najpierw przebiegają między r. stawem barkowym a łokciem, następnie w nadgarstku, kolanach, udzie, stawie stopy, karku, skroniach itd.; bolesne wzburzenie w kończynach po południu, podczas spokojnego siedzenia; nagłe, ostre, skurczowe bóle w pobliżu stawów (na karku, w podżebrzach, łokciach i biodrach), najczęściej wieczorem i podczas spoczynku, czasem również < rano, zwł. po stronie prostowników; skurczowe bóle, które wkrótce pojawiają się ponownie w innych częściach ciała i utrudniają posługiwanie się nimi (zwł. łokciami, dłońmi, palcami i nogami); ból jak po stłuczeniu we wszystkich kończynach, zmuszający chorego do pozostawania w łóżku w ciągu dnia. Niepewny chód, skłonność do potykania się podczas chodzenia (s); groźne drgawki u kobiet (s). Ogólne uczucie przygnębienia, czasem ze znużeniem i bezruchem; wielkie zmęczenie; wielkie znużenie (także s), czasem z sennością albo rano po wstaniu, z niezdolnością do pracy; najmniejsza praca wywołuje rozdrażnienie i znużenie jak po wielkim zmęczeniu. Nieopisane uczucie ścisku w ciele (s); uczucie ożywiającej siły u osób histerycznych (s); konieczność utrzymywania ciała prosto podczas siedzenia. Na świeżym powietrzu chory czuje się ogólnie lepiej, zwł. klatka piersiowa jest >; niezwykła lekkość ciała (s); > objawów, zwł. wskutek ruchu na świeżym powietrzu; pragnienie przebywania na dworze. Uczucie, jakby ciało pływało, w łóżku. Lekkie dreszcze.

25. Skóra

Podskórne przeszywania, szczypanie i pieczenie w różnych częściach ciała albo z bólami strzelającymi. Zapalenie i wykwity (po zewnętrznym stosowaniu na delikatne okolice skóry). Obrzęki całego ciała z dolegliwościami astmatycznymi, splątaniem, uciążliwym leżeniem na plecach, dreszczami, brakiem apetytu, krótkim kaszlem oraz małym i pełnym tętnem.

26. Sen

Częste ziewanie; ziewanie i przeciąganie kończyn (s). Wielka senność w ciągu dnia (także s); ze zmęczeniem i znużeniem; z częstym ziewaniem (także s), wcześnie wieczorem, zmuszająca chorego do szybkiego położenia się; nieprzezwyciężony sen (s); zasypianie podczas pracy; śpiączka, czasem z odrazą (s); skłonność do snu bez możności zaśnięcia; głęboki sen trwający kilka godzin, czasem z dość szybkim tętnem. Sen nocny: spokojny, pokrzepiający (także s); głęboki, z licznymi snami albo bez snów; mocny, z mimowolnym wytryskiem nasienia (s); otępiający, z trudnym budzeniem się rano; niespokojny, niepokrzepiający (także s); przedłużony, niespokojny (s); częste budzenie się, niemal co kwadrans. Niemożność spoczywania na plecach (w następstwie objawów astmatycznych) oraz napięcie w dołku podsercowym; chory woli leżeć z uniesioną głową i na r. boku. W nocy, w łóżku: wielki ucisk w klatce piersiowej, który przerywa sen i zmusza chorego do szybkiego uniesienia się do pozycji siedzącej, z lękiem i uczuciem wielkiego zmęczenia rano (s); trudność w oddychaniu z uciskowymi i chwytającymi bólami w klatce piersiowej, pozwalającymi tylko na krótki sen; trudność w oddychaniu, która nie pozwala spać, z tętnieniem w głowie i jednoczesnym kołataniem serca, po których następują bóle rwące głowy, z uczuciem ciężkości i otępieniem; bóle głowy; skurczowy kaszel i gorączkowe gorąco, z nieświadomymi marzeniami sennymi i niespokojnym snem. Sny: fantastyczne podczas niespokojnego snu; żywe, czasem lękowe (o samobójstwie z użyciem broni palnej), podczas głębokiego snu; nad ranem, czasem dziwaczne, jakby chory wirował wokół własnej stopy; sen przez całą noc z licznymi snami. Rano po przebudzeniu uczucie, jakby głowa była pusta; trudność w otrząśnięciu się ze snu; wielkie znużenie po niespokojnym śnie, z uciskiem.

27. Gorączka

Zimno często przenikające plecy i głowę (także s), czasem z gorącem twarzy (s), albo z dreszczami w ciepłym pomieszczeniu oraz zimnem stóp i dłoni; łatwo wywoływane dreszcze w ciągu dnia, nawet w ciepłym pomieszczeniu; drżenie, które chwilami zdaje się pełzać pod włosami. Gorączka z bardzo silnymi bólami głowy, bolesną nadwrażliwością skóry głowy na dotyk, bólami rwącymi w stawach kończyn (takimi samymi jak na karku i twarzy), wielkim uczuciem ciężkości głowy wieczorem, wskutek którego głowa opada do przodu; dręczące i wysuszające bóle głowy oraz górnej części ciała, z lodowatym zimnem stóp, a jednocześnie palącym gorącem i łzawieniem oczu, suchym, duszącym i skurczowym kaszlem, z gwałtownym wstrząsaniem klatki piersiowej i głowy oraz skurczowym, bolesnym kurczeniem się kręgów lędźwiowych i okolicy podżebrowej. Rano, od godz. 3 do 6, uczucie gorąca i nieznośnej suchości, zwł. w nogach, które bolą jak po przebiegnięciu bardzo długiej drogi. Tętno: wolne (także s); wolne i nitkowate; rzadkie, aż do granicy dziesięciu lub dwunastu uderzeń (s). Obfite poty; gwałtowne pocenie się (s); pot nocny, uogólniony i łagodny (s).