Sarsaparilla

Dzika lukrecja. Kłącze kilku gatunków Smilax. (Oficjalny surowiec Sarsæ radix sprowadza się z Jamajki). N. O. Smilaceæ (przez niektórych klasyfikowane jako podrząd Liliaceæ). Rozcierki i nalewka z wysuszonego kłącza.

Zastosowanie kliniczne

Astma / Pęcherz moczowy, dolegliwości / Kości, dolegliwości / Pierś, twardziel / Choroba Brighta / Kamienie / Klimakterium / Zaparcie / Zaburzenia miesiączkowania / Dyspepsja / Dysuria / Moczenie mimowolne / Wykwity / Oczy, dolegliwości / Omdlewanie / Gruczoły, powiększenie / Rzeżączka / Dna / Piasek moczowy / Dłonie, spierzchnięcie / Ból głowy / Przepuklina / Opryszczka / napletka / Czkawka / Gorączki przerywane / Uwiąd / Masturbacja, następstwa / Melancholia / Rtęć, nadużycie / Grzybica / Brodawki sutkowe, wciągnięte / Kołtun polski / Kolka nerkowa / Rozpadliny / Reumatyzm / rzeżączkowy / Łojotok / Powrózki nasienne, obrzęk / Nasieniotok / Stranguria / Kiła / Wrzody / Brodawki

Charakterystyka

Wysuszony korzeń lub kłącze Sarsaparilla w postaci, w jakiej jest sprowadzany, ma grubość gęsiego pióra, długość wielu stóp, czerwonawobrunatną barwę, jest bezwonny, w smaku śluzowaty, lekko gorzkawy i nieznacznie ostry. Według Milne’a działa „napotnie, wzmacniająco i przemieniająco.... Podaje się go w skrofulozie i kile wtórnej; a towarzyszące tym chorobom objawy, takie jak wrzody, wykwity skórne, guzki, stwardniałe gruczoły, próchnica kości, martwica, obrzęki stawów i reumatyzm, często ustępują podczas długotrwałego stosowania”. Niektórzy, dodaje, „uważają go za rodzaj środka odtwarzającego siły po wyczerpującej kuracji Mercury”. Dobrze podsumowuje to dawną reputację Sars. jako „środka oczyszczającego krew”, którą próba lekowa Hahnemanna poszerzyła i oparła na trwałych podstawach naukowych. Sars. odpowiada konstytucji sykotycznej, jak również psorycznej (skrofulicznej) i syfilitycznej; jest też środkiem „odtwarzającym” po przedawkowaniu Merc., ponieważ stanowi homeopatyczne antidotum na Merc. Główne miejsca działania Sars. to: narządy moczowe; narządy płciowe; odbytnica; skóra i kości; prawa kończyna dolna; prawa dolna strona ciała; wnętrze jednej połowy głowy. W sferze moczowej występują objawy zarówno bardzo ciężkie, jak i swoiste: silny ból pod koniec mikcji, właśnie gdy mocz przestaje płynąć; niemożność swobodnego oddania moczu inaczej niż w pozycji stojącej — w pozycji siedzącej mocz jedynie kapie; nadmierny ból cewki moczowej, który może promieniować wstecz do brzucha; wydalanie piasku przypominającego szary piasek. Za pomocą Sars. wyleczono wiele przypadków kolki nerkowej oraz dysurii u niemowląt z wydalaniem piasku. Wyleczono nim również rzeżączkę i następstwa zahamowanej rzeżączki; opryszczkę napletka; nasieniotok z obrzękiem powrózków nasiennych. W obrębie żeńskich narządów płciowych ma liczne objawy bolesnej i zaburzonej miesiączki. Swoistym objawem jest „wilgotny wykwit w prawej pachwinie przed miesiączką”. Wilgotne wykwity występują także na mosznie i udach mężczyzny, a u obu płci pojawia się cuchnąca woń w okolicy narządów płciowych. Nasienie może być krwawe. Jeżeli w jakimkolwiek przypadku pozostałym objawom towarzyszą swoiste objawy moczowe Sars., stanowi to silne potwierdzenie wskazania. Sars. wywiera silny wpływ na skórę. Jednym z jego popularnych zastosowań jest „oczyszczanie cery”. Gdy jest skuteczny, dzieje się tak na mocy jego homeopatyczności, widziałem bowiem, jak wywołał u młodej kobiety bardzo rozległy wysiew plam. Sars. wywołuje wykwity opryszczkowe na wszystkich częściach ciała oraz suche i wilgotne wykwity liszajowate. Rozpadliny. Wykwity przypominające świerzb, skłonne pojawiać się wiosną. Swędzący wykwit na czole podczas miesiączki. Powoduje znaczne wychudzenie; skóra marszczy się i układa w fałdy. Jest odpowiedni dla dzieci o twarzach przypominających twarze starców i powiększonych brzuchach; dla osób ciemnowłosych, ze skazą moczanową lub sykotyczną. Farrington podaje następujące wskazania: (1) Wykwit sykotyczny — drobne plamki ledwie wzniesione ponad skórę, często nieco się łuszczące, lecz wyglądające jak różyczka kiłowa i swędzące nie do zniesienia, < wiosną. (2) Wilgotny wykwit na skórze głowy, którego ropa powoduje zapalenie każdej części ciała, z którą się zetknie. (3) Sykotyczny ból głowy, rozpoczynający się w potylicy, przesuwający się ku przodowi i umiejscawiający się u nasady nosa, z obrzękiem nosa. (4) Wilgotny wykwit wokół narządów płciowych albo między moszną a udami. Sars. ma wiele objawów dotyczących kobiecej piersi; wyleczono nim twardziel piersi. Brodawki sutkowe są miękkie, niewrażliwe na pobudzenie; są wciągnięte i nie dają się wysunąć. Wciągnięcie brodawek sutkowych jest objawem niepokojącym nawet bez widocznego guza; Sars. powinien być pomocny u pacjentek z obciążonym wywiadem nowotworowym, jeżeli stan ten występuje. Pomarszczenie brodawek stanowi część ogólnego marszczenia się, więdnięcia, tworzenia zmarszczek i zwisających fałdów, które charakteryzują skórę. Burnett (H. W., xv. 62) opisuje przypadek panny X., lat 32, którą zastał chorą, leżącą w łóżku i cierpiącą z powodu silnego bólu. Występowały wymioty gorzką treścią, biegunka oraz omdlenie — początkowy etap bolesnej miesiączki. Spojówki były żółte; obraz wskazywał na nagłe, ostre zaburzenie czynności wątroby. Card. m. Ø usunął bóle i wymioty; Chel. 1 złagodził utrzymującą się tkliwość wątroby. Pacjentka cierpiała na bolesne miesiączki od dwudziestu lat, czyli nieprzerwanie od ich początku, z wyjątkiem jednego roku, gdy uczęszczała do szkoły w Tunbridge Wells. Dolegliwości rozpoczynały się zwykle wcześnie rano gorzkimi wymiotami, biegunką i napadami omdlenia, z niezwykle zimnym potem; ból grzbietu, ud i podbrzusza określała jako straszliwy. Pierwszego dnia musiała leżeć; drugiego ból nadal był bardzo silny, a trzeciego ustępował. Lewa brodawka sutkowa była znacznie wciągnięta, co miało być następstwem upadku w okresie wczesnego dzieciństwa; oprócz wymienionych objawów pacjentka odczuwała silny ból lewej piersi, promieniujący w dół lewego ramienia, a pierś była tak tkliwa, że często osłaniała ją dłonią przed jakimkolwiek dotknięciem. Zalecono dwadzieścia cztery proszki, każdy zawierający Sars. 30 gtt. i., po jednym przed snem. Następne krwawienie miesiączkowe było bezbolesne, lecz pierś bolała tak samo jak wcześniej. W ciągu dwunastu dni podano dwanaście dawek Sul. 30, a następnie ponownie Sars. 30. Bolesne miesiączki pozostały wyleczone, lecz stan piersi się nie zmienił. Zalecono teraz dwadzieścia cztery proszki; pierwszy, dwunasty i osiemnasty zawierały po dziesięć globulek Sars. 100, pozostałe były nielecznicze. Pacjentka doniosła: przez pierwsze dwa lub trzy tygodnie sądziła, że silnie się przeziębiła, gdyż między łopatkami odczuwała tak osobliwy ból, jakby ktoś chwycił ciało i je wykręcał. Po kilku dniach nastąpiła poprawa i „odtąd prawie nie było bólu w tej części”. Burnettowi wydawało się, że wciągnięcie brodawki nieco się zmniejszyło. Za pomocą tego samego leku Skinner (ibid.) wyleczył wiele przypadków wciągnięcia lub spłaszczenia brodawek sutkowych u karmiących kobiet. W dwóch przypadkach, stosując wysokie potencje Sars., umożliwił kobiecie karmienie dziecka, chociaż bez simillimum wydawało się to zupełnie beznadziejne. Swoiste odczucia obejmują: jakby we śnie. Jakby w głowie spoczywał wielki ciężar. Brzęczenie, jakby w głowie uderzono w wielki dzwon. Jakby został uderzony młotkiem w szczyt głowy. Jakby coś uciskało głowę. Jakby lewe oko przesłaniała gaza. Jakby w oku było ziarnko piasku. Jakby igła kłuła czubek nosa. Twarz jakby stłuczona. Szczęka jakby się łamała. Jakby nic nie jadł. [Sars. ma uczucie „zapadania się”, właściwe wielkim lekom przeciwpsorycznym]. Jakby miała się rozpocząć biegunka. Jakby jelita były wypychane na zewnątrz. Jakby był przytwierdzony do łóżka przez pewnego rodzaju siłę ssącą. Jakby skurcz zatrzymywał oddech. Mostek jakby stłuczony. Jakby klatka piersiowa była zbyt krótka. Jakby opuszki palców były owrzodzone albo jakby na ranę nasypano soli. Kończyny jakby porażone. Występuje ogólna nadwrażliwość. Bóle przeszywają w różnych kierunkach. Bólom Sars. towarzyszy niepokój; bóle = depresję. Objawy są < od dotyku, ucisku, ciasnej odzieży i drapania. Drapanie = rozpoczęcie się świądu w innym miejscu = zwilgotnienie wykwitu na czole. Spoczynek >, ruch <. Leżenie < oddychanie astmatyczne. Siedzenie <. Stanie > (utrudniona mikcja). Pochylanie się = bóle biegnące od potylicy ku czołu. Chodzenie <. < Wchodzenie po schodach (lub schodzenie). Wiele objawów jest < podczas ruchu. < Wiosną. Ciepło >. Ciepłe pokarmy <. Zimne pokarmy >. Ciepłe pomieszczenie < zawroty głowy. Wejście z ciepłego pomieszczenia w zimne powietrze = wysypka. Zimne powietrze > ból zębów trzonowych. Zimna, wilgotna pogoda <. Mycie <. Uczucie zimna <. Emisja nasienia < niewyraźne widzenie. Chleb <. Ziewanie <.

Zależności

Antidota: Bell., Merc. Neutralizuje działanie: Merc. Zgodny z: Cep., Hep., Pho., Rhus, Sep., Sul. Dopełniające: Merc., Sep. Porównać: W sykozie i brodawkach: Thuj., Nit. ac. Opryszczka: Nat. m., Petr. Uczucie „zaniku” lub „pustki”: Sep. Wychudzenie: Abrot., Iod., Nat., Sanic. Sucha, wiotka skóra: Bar. c., Op. Ból pod koniec oddawania moczu: Berb., Equis., Med., Thuj. Mocz oddawany bez czucia (bez świadomości pacjenta): Caust. Piasek na pieluszce; dziecko krzyczy przed oddawaniem moczu i w jego trakcie: Brx., Lyc. Rozdzierające bóle biegnące w dół od prawej nerki: Lyc., Ocim. Brodawki sutkowe zwiędłe, niewrażliwe na pobudzenie: Sil. Swędzący wykwit na czole podczas miesiączki: Eug. j., Sang., Pso. Krwawe emisje nasienia: Led. Merc., < wchodzenie po schodach lub schodzenie; > na równej powierzchni: Can. s. (Brx. < podczas schodzenia). Omdlewanie podczas wypróżnienia lub w związku z nim: Ap., Nx. m., Pul., Spi., Ver. (przy skąpym stolcu: Crot. t., Dulc., Ox. ac., Pet., Sul.). Obrzęk powrózków nasiennych wskutek niezaspokojonego pobudzenia płciowego: Mag. mur. Antidota na Merc.: Bell., Camph., Carb. v., Chi., Dulc., Electric., Hep., Hyo. (utrata głosu), Lach., Lyc., Op., Mez., Nit. ac., Sep., Sil., Sul. Odór z narządów płciowych: Merc., Sanic. (u Sanic. woń rybiej solanki). Kołtun polski; prawa strona; rozdęcie po zjedzeniu niewielkiej ilości: Lyc. > Zimne pokarmy: Pho. > Poluzowanie krawata: Lach. Migotanie przed oczami z bólem głowy: Ir. v., K. bi.

1. Umysł

Niepokój z drżeniem stóp. Depresja jest wywołana bólem; niepokój występuje również po emisjach nasienia. Myślenie o zjedzonym pokarmie = nudności. Przygnębienie i ponury nastrój dochodzące do rozpaczy. Posępność i zły humor, z chęcią do pracy, lecz niezdolnością do wysiłku. Popędliwość i drażliwość. Niestałość (zmienne usposobienie). Niecierpliwość; sądzi, że nie zniesie bólu głowy; dziecko nie może znieść świądu.

2. Głowa

Zawroty głowy po długotrwałym wpatrywaniu się nieruchomo w jakiś przedmiot. Zawroty głowy z nudnościami i kwaśnym odbijaniem. Ociężałość głowy. Tępe, otępiałe samopoczucie; nie może skupić uwagi na nauce. Zatacza się i przewraca do przodu na świeżym powietrzu. Ból głowy z nudnościami i kwaśnymi wymiotami. Ból głowy przeszywający albo uciskający, bądź jednocześnie uciskający i przeszywający. Bóle uciskające i kłujące po l. stronie głowy. Połowicze skurczowe bóle głowy, jakby głowę ściskano w imadle, z zamgleniem widzenia lub migotaniem, koniecznością położenia się oraz drżeniem odczuwanym w mózgu przy każdym wypowiedzianym słowie. Wnętrze jednej połowy głowy, po dowolnej stronie; dawne nerwobóle głowy. Nerwoból głowy po p. stronie, pulsujący i kłujący, rozpoczynający się w potylicy. (Ból głowy, który = szarpnięcie głowy w jedną stronę i krzyk. Griggs.). Uczucie ciasnej opaski wokół głowy i czoła, bardzo bolesnej; jakby kapelusz był zbyt ciasny — często i mimowolnie musi go zdejmować, lecz bez ulgi. Podczas mówienia odgłos w głowie, jakby uderzał dzwon. Pulsujące bóle głowy. Szum i brzęczenie w głowie. Uciskające i tnące albo uciskające, przeszywające, ciągnące i rwące bóle zewnętrznych części głowy, < od dotyku i chodzenia. Łojotok wyleczony odwarem (R. T. C.). Wrażliwość skóry głowy. Wypadanie włosów. Kołtun polski.

3. Oczy

Bóle oczu wywoływane światłem dziennym. Pobolewanie oczu, zwł. wieczorem podczas czytania przy świecy. Przeszywania w oczach. Uczucie pieczenia oczu i powiek. Kłucie w oczach przy zamykaniu powiek; bardzo silny ból przy ucisku na zamknięte oczy. Drganie p. górnej powieki. Wykwit na powiekach podobny do świerzbu. Sklejanie powiek rano. Czerwony pas od rogówki do zewnętrznego kąta oka. Wewnętrzne kąty oczu sine i obrzęknięte. Zamglenie przed oczami, jak mgła; < po emisjach nasienia. Wieczorem biała kartka odbija czerwoną barwę. Migotanie przed oczami z bólem głowy. Aureola wokół świecy.

4. Uszy

Przeszywania w uszach. Bóle przeszywające od l. ucha do nasady nosa. Skurcz i ucisk w uszach. Piekące, swędzące strupy na płatkach uszu. Dźwięczenie i dzwonienie w uszach.

5. Nos

Krwawienie z nosa. Strupiejący wykwit na nosie, pod nim i w jego wnętrzu. Suchy nieżyt nosa i niedrożność nosa. Bardzo gęsty śluz w nosie. Nasada nosa i oczy obrzęknięte. P. nozdrze zatkane i pokryte strupami. Ból nosa; zapalne plamki na przegrodzie.

6. Twarz

Twarz żółta, pomarszczona, wyglądająca staro. Krostki. Wykwit na twarzy. Swędzący wykwit na czole z uczuciem pieczenia i sączeniem po podrapaniu. Szorstkie, bladoczerwone plamy na czole. Grube strupy na twarzy (jak ciemieniucha). Sztywność i napięcie mięśni żwaczy oraz stawów szczękowych. Opryszczka na górnej wardze. Ropne i swędzące pęcherzyki na brodzie.

7. Zęby

Ból zębów z ciągnącymi bólami rwącymi, wywołany zimnym prądem powietrza lub zimnymi napojami. Górne zęby wrażliwe; cierpną. Rwanie dziąseł. Dziąsła obrzęknięte, z bólem jak od otarcia naskórka.

8. Jama ustna

Suchość jamy ustnej. Afty na języku i podniebieniu. Cuchnący oddech.

9. Gardło

Bolesność gardła (po p. stronie), z bólem przeszywającym podczas przełykania. Skurczowy ucisk w gardle, jak przy duszeniu, z utrudnionym oddychaniem; musi poluzować krawat. Suchość i szorstkość gardła, zwł. rano. Nagromadzenie lepkiego śluzu w gardle. Trójdzielne owrzodzenia po zahamowaniu kołtuna polskiego.

10. Apetyt

Brak apetytu. Smak gorzki albo kwaśny i lepki, bądź słodkawy, metaliczny i ziołowy. Chleb ma gorzki smak. Pokarm jest bez smaku. Po posiłku uczucie pustki w żołądku, jak podczas postu, albo wstręt już na samą myśl o tym, co zostało zjedzone. Po jedzeniu żołądek jakby nie odczuwał posiłku; chory czuje się, jakby nic nie zjadł. Po zjedzeniu niewielkiej ilości rozdęcie, jakby zjadł dużo. < Od ciepłych pokarmów, > od zimnych. Picie wody = wymioty. Pragnienie, zwł. wody, także rano.

11. Żołądek

Odbijania i cofanie się treści, zwł. podczas posiłku i po nim, zwykle gorzkie lub kwaśne. Odbijanie z biegunką. Czkawka o godz. 18. Częste lub utrzymujące się nudności z bezskuteczną skłonnością do wymiotów. Kwaśne wymioty. Bóle ściskające w żołądku. Pobolewanie w dołku podsercowym. Gorąco i uczucie pieczenia w żołądku, zwł. po zjedzeniu chleba.

12. Brzuch

Ból jak od stłuczenia w l. podżebrzu. Przeszywania w l. podżebrzu. Znaczna wrażliwość brzucha na ucisk zewnętrzny. Ściskające i skurczowe bóle jelit. Bóle tnące, zwł. w okolicy pępka. Przeszywania po bokach brzucha, zwł. po l. stronie. Silne napięcie w p. pachwinie. Szczypanie w l. pachwinie. Przepuklina. Bolesność w zgięciu p. pachwiny w chwili pojawienia się miesiączki. Uczucie zimna albo gorąca i pieczenia w brzuchu. Uczucie pustki i przelewania w brzuchu. Burczenie i fermentowanie w brzuchu; oddawanie dużej ilości cuchnących gazów. Bezwład jelit.

13. Stolec i odbyt

Twardy, opóźniony i skąpy stolec, często z naglącym parciem na wypróżnienie. Bolesne i trudne wypróżnienia ze skurczowymi bólami brzucha i gwałtownym parciem ku dołowi. Uporczywe zaparcie z częstym parciem na mocz. Stolce smoliste, lepkie i przylegające. Krew przy stolcu. Luźne, drażniące i żrące wypróżnienia z bólami brzucha. Omdlenie podczas wypróżnienia. Ból jak od otarcia naskórka i piekący świąd odbytu. Budzi się w nocy z powodu bolesności odbytu, która przechodzi w (piekący) świąd utrzymujący się przez cały dzień.

14. Narządy moczowe

Obniżone wydzielanie moczu. Częste oddawanie obfitego, bladego moczu. Parcie z uciskiem na pęcherz i wydalaniem białej, mętnej substancji zmieszanej ze śluzem. Częste i bezskuteczne parcie na mocz albo oddawanie go w skąpej ilości. Częste oddawanie moczu przy twardym stolcu. Pieczenie podczas przepływu moczu, z wydalaniem wydłużonych płatków. Częste i obfite oddawanie bladego moczu dniem i nocą, nierzadko bez jakiegokolwiek czucia w narządach moczowych. Mętny mocz, przypominający wodę z gliną. Ognisty, skąpy, czerwony mocz. Nitkowate płatki w moczu. Krew w moczu pod koniec mikcji (po czym ból podczas oddawania moczu ustępuje). Mocz zawierający piasek albo drobne kamyki. (Kamienie nerkowe.). Gdy pacjent wydala piasek, a w moczu znajduje się znaczny osad wyglądający jak szary piasek; także ropa w moczu. Silny ból w chwili, gdy mocz przestaje płynąć; nadmierny ból cewki moczowej, który może promieniować wstecz do brzucha. Niemowlę płacze przed mikcją i podczas niej, wydalając duże ilości piasku. Może oddać mocz tylko na stojąco; gdy siedzi, mocz kapie. Uczucie pieczenia w cewce moczowej podczas każdej mikcji. (Pieczenie w cewce moczowej z nietrzymaniem moczu, < w dzień, < gdy mocz jest ciemno zabarwiony i < po wypiciu piwa. Silne parzące pieczenie wzdłuż cewki podczas oddawania moczu; mocz ciemno zabarwiony, z moczanami; moczenie mimowolne dniem i nocą. R. T. C.). Skurcze pęcherza z bólem ściskającym. Kamienie w pęcherzu. Wyciek ropy z cewki moczowej, jak w rzeżączce. Uczucie szarpania wzdłuż męskiej cewki moczowej. Ból ujścia cewki moczowej u kobiet.

15. Męskie narządy płciowe

Cuchnąca woń z narządów płciowych. Zapalenie i zaczerwienienie żołędzi. (Śluzotok.). Opryszczka napletka. Pragnienie stosunku z częstymi i bolesnymi polucjami. Krwawe polucje; powrózki nasienne obrzęknięte, a pobudzenie płciowe wywołuje w nich pobolewanie i nadwrażliwość. Obrzęk powrózków wskutek niezaspokojonego pobudzenia płciowego. Złe następstwa rzeżączki stłumionej rtęcią. Dawne, suche brodawki sykotyczne, które pozostały po leczeniu rtęcią bólów dnawych.

16. Żeńskie narządy płciowe

Miesiączka opóźniona, skąpa i drażniąca; bardzo obfita, aż do krwotoku (u starszej niezamężnej kobiety). Podczas miesiączki: parcie na mocz, otarcie naskórka między udami, szczypanie w brzuchu oraz ściskanie lędźwi i dołka podsercowego, jakby szponem. Bolesne miesiączkowanie rozpoczynające się rano, z gorzkimi wymiotami, biegunką i napadami omdlenia, z niezwykle zimnymi potami; l. pierś tak tkliwa, że osłaniała ją dłonią przed dotknięciem. Śluzowe upławy. Upławy podczas chodzenia; ból ujścia cewki moczowej po oddaniu moczu. Klimakterium: astma < w pozycji leżącej; ból grzbietu < od ucisku. Ropienie piersi. Brodawki sutkowe wciągnięte; pomarszczone, niewrażliwe, niepobudliwe.

17. Narządy oddechowe

Gwałtowny kaszel wskutek łaskotania jak od owrzodzenia w przełyku albo szorstkości gardła. Oddech krótki i utrudniony. Gwałtowna duszność i dławienie wskutek uczucia zwężenia gardła, zmuszające do usunięcia wszelkiej odzieży z okolicy gardła i klatki piersiowej.

18. Klatka piersiowa

Skurczowe uczucie ucisku w klatce piersiowej. Często powracająca potrzeba głębokiego oddychania. Przy pełnym wdechu uczucie, jakby w plecach utkwiło ciało obce. Ucisk w klatce piersiowej, często z dusznością. Ból uciskający mostka, < od dotyku. Przeszywanie po bokach klatki piersiowej, często zmuszające pacjenta do zgięcia się wpół. Napięciowy ból zewnętrznej części klatki piersiowej, jak od skurczu, podczas podnoszenia się.

19. Serce

Kołatanie serca.

20. Szyja i grzbiet

Bolesny ucisk i napięcie grzbietu oraz karku, z bólami przeszywającymi przy najmniejszym ruchu tułowia lub głowy. Przeszywania między łopatkami i w mięśniach szyi. Bóle kłujące, przechodzące z grzbietu do klatki piersiowej przy najmniejszym ruchu. Obrzęk po jednej stronie szyi, bolesny przy dotyku. Ból lędźwi jak od stłuczenia, zwł. podczas pochylania się i później. Bóle od okolicy krzyżowej w dół wzdłuż powrózków nasiennych; < w nocy i od ruchu; po emisjach nasienia. Mrowienie w lędźwiach. Napięciowy ból od lędźwi do bioder przy najmniejszym ruchu.

21. Kończyny

Porażenne bóle rwące we wszystkich stawach i kończynach, często z drżeniem rąk i stóp, bolesnymi bólami rwącymi głowy oraz szczypaniem w brzuchu. Sztywność i nieruchomość kończyn. Znużenie dłoni i stóp.

22. Kończyny górne

Bóle rwące oraz uciskająco-przeszywające ramion, przedramion, stawów rąk i palców (głównie podczas ruchu). Pocenie się dłoni. Opryszczka na dłoniach. Drętwienie palców. Ból opuszek palców (jak od stłuczenia i obolałości), jak wskutek podskórnego owrzodzenia. Ropne pęcherzyki na palcach. Głębokie rozpadliny skóry palców (z bólami palącymi).

23. Kończyny dolne

Wszelkiego rodzaju dolegliwości pojawiające się ogólnie w p. kończynie dolnej; p. dolna strona ciała (H. N. G.). Uciskające bóle rwące i przeszywające ud, kolan oraz podudzi. Znużenie ud i stawów kolanowych. Obrzęk i sztywność kolan z przeszywaniami. Czerwone, opryszczkowe plamy na łydkach. Sztywność nóg jak od skurczu. Kurcze nóg i łydek. Ciągnący ból rwący w p. paluchu. Bolesne, uciskające pulsowanie oraz pulsująco-przeszywający ból po wewnętrznej stronie p. podeszwy, później — podczas siedzenia — całej podeszwy. Bolesna wrażliwość podeszew. Napięcie i obrzęk stóp z gorącem i zaczerwienieniem. Zimno stóp, zwł. przed położeniem się do łóżka.

24. Objawy ogólne

Bóle przeszywające, rwące i uciskające. Przelotne, kłujące odczucia w kościach. Porażenne bóle rwące we wszystkich stawach i kończynach, często z drżeniem rąk i stóp, bolesnymi bólami rwącymi głowy i szczypaniem w brzuchu. Bóle stawowe (po przeziębieniu się w wodzie; wskutek zahamowanej rzeżączki), z obniżonym wydzielaniem moczu. Sztywność i nieruchomość kończyn. Gorące, twarde obrzęki. Wielkie znużenie, zwł. kończyn dolnych. Znużenie dłoni i stóp. Wychudzenie. Bóle wywołują depresję.

25. Skóra

Świąd, niekiedy całego ciała, zwł. wieczorem w łóżku oraz rano podczas wstawania. Czerwone, suche krostki, swędzące tylko wtedy, gdy ciało jest ciepłe. Wysypka prosówkowa po wyjściu na świeże powietrze z ciepłego pomieszczenia. Pokrzywka. Drobna wysypka na skórze czoła. Osutka podobna do ciemieniuchy. Ropne pęcherzyki. Wrzody po nadużyciu Mercury. Skóra goi się powoli. Opryszczka na niemal wszystkich częściach ciała (zwł. na napletku). Brodawki. Liczne drobne brodawki. (U koni wypada sierść wraz z wykwitami.). Pomarszczona skóra. Znaczne wychudzenie; skóra marszczy się albo układa w fałdy. Głębokie, piekące i bolesne rozpadliny (na palcach).

26. Sen

Dolegliwości towarzyszące ziewaniu. < Podczas ziewania. Zasypia wcześnie wieczorem. Nocna bezsenność i częste budzenie się. Przerażające sny z częstym zrywaniem się.

27. Gorączka

Dreszcze nocą i dniem. Przez całą dobę przeważa uczucie zimna. Zimno całego ciała, nawet w pobliżu ognia, z wyjątkiem twarzy i klatki piersiowej, lecz przede wszystkim stóp. Silny dreszcz, głównie przed południem, biegnący od stóp ku górze. Gorąco wieczorem, ze wzburzeniem krwi, kołataniem serca i potem (jedynie) na czole.