Sanicula

aqua. Woda z mineralnego źródła w Ottawie, Ill., U.S.A. (Zawierająca w przybliżeniu, w ziarnach na galon — Nat. m. 93, Calc. m. 23 1/2, Mag. m. 23 1/4, Calc. bicarb. 14 1/4, Calc. sul. 9 1/2, K. sul. 5, Nat. bicarb. 1, Nat. bro. 1/3, Fe. bicarb. 1/10, Nat. iod. 1/12, Sil. 1/2, Alumina 1/100 oraz śladowe ilości Lith. bicarb., Nat. ph., Borax.) Rozcieńczenia wody źródlanej. Roztarcia odparowanej soli. [Lek ten bywał niekiedy mylony z rośliną Sanicula Marylandica, żankielem marylandzkim.]

Zastosowanie kliniczne

Brak miesiączki / Neuralgia nerwu udowego / Astma / Użądlenia pszczół / Czyraki; ślepe / Borborygmy / Kość guziczna, bolesność / Kłykciny / Zapalenie spojówek / Zaparcie: u dzieci / Rogówka, owrzodzenie / Katar / Kaszel / Łupież / Osłabienie / Cukrzyca / Trawienie powolne / Puchlina wodna; w czasie ciąży / Wyprysk / Wychudzenie / Moczenie mimowolne / Przeczosy / Potliwość stóp / Zapalenie żołądka / Ropień dziąsła / Ból głowy / Zaburzenia trawienia / Grypa / Gorączki przepuszczające / (Piasek jelitowy.) Świerzb; zahamowany / Świąd / Upławy / Wątroba, bolesność / Lumbago / Melancholia / Mleko, rzadkie / Jama ustna, bolesność / Neuralgia / Neurastenia / Lęki nocne / Nos, strupy / Zapalenie tarczek powiek / Ujście macicy, rozszerzone / Kostnienie, zbyt wczesne / Cuchnący nieżyt nosa / Pot, nadmierny / Dzieci z wydętym brzuchem / Ciąża, wymioty ciężarnych; puchlina wodna / Odbytnica, kurcz / Reumatyzm / Krzywica / Szkorbut / Choroba morska / Barki, reumatyzm / Gardło, bolesne / Język, liszaj obrączkowy; pieczenie / Ból zęba / Macica, wypadanie; bolesność; (guz) / Wymioty mlekiem; wodą / Nadgarstek, czyraki

Charakterystyka

Woda ze źródła Sanicula jest bezwonna i bezbarwna oraz ma przyjemny, lekko zasadowy smak. Próbę lekową przeprowadził J. G. Gundlach, który wraz z rodziną pił tę wodę przez ponad rok. Pisząc we wrześniu 1890 r. w H. P., Gundlach stwierdza: „Choć od przeprowadzenia próby lekowej minęło około pięciu lat, wszyscy nadal cierpimy (to znaczy moja rodzina) z powodu jej skutków i obawiam się, że nigdy całkowicie się od nich nie uwolnimy, gdyż niemal wszystkie objawy wciąż nawracają”. Sherbino przeprowadził próby lekowe Sanic. w potencjach, a wiele objawów z obu prób zostało potwierdzonych. W Sanic. mamy jeden z najlepiej przebadanych w próbach lekowych środków materia medica — polichrest i lek przeciwpsoryczny o szerokim zakresie działania. Mój schemat opiera się na układzie Franka W. Patcha w Med. Adv., xxviii. 161. Nawiasy kwadratowe oznaczają objawy wyleczone. Najbardziej wyrazistą cechą kacheksji Sanic. są: osłabienie, wychudzenie, świąd, niedożywiona skóra, twarz pokryta wypryskami, „brudny, tłusty i brunatnawy” wygląd ciała, skrofuliczne zapalenie oczu i skrofuliczne wykwity, zimne, wilgotne dłonie i stopy, cuchnący pot stóp, obfite pocenie się potylicy i karku, suche i pozbawione połysku włosy, gruby łupież na skórze głowy i brwiach, powolne trawienie, zaparcie albo biegunka, stolce zieleniejące, dzieci z wydętym brzuchem i krzywicą. Z drugiej strony Sanic., przyjęty przez ciężarną, spowodował przedwczesne zamknięcie szwów czaszkowych i ciemiączek jeszcze przed porodem. Stan psychiczny w kacheksji Sanic. charakteryzuje brak energii i niestałość zamiarów; przeskakiwanie od jednego zajęcia do drugiego, bez doprowadzania czegokolwiek do końca. Występuje także głęboka depresja z poczuciem nadciągającego nieszczęścia. Dzieci są uparte, samowolne, wpadają w złość i rzucają się do tyłu. Trawienie jest powolne. Dzieci wymiotują mlekiem lub gęstymi skrzepami wkrótce po karmieniu piersią. Miesiączka jest nieregularna, opóźniona, skąpa i bolesna. Wrażliwość nerwowa jest nadmierna; występuje ogólna i miejscowa nietolerancja najmniejszego wstrząsu. Doprowadziło to do skutecznego stosowania leku w chorobie lokomocyjnej podczas jazdy pociągiem oraz w chorobie morskiej. O małej żywotności Sanic. świadczy zimna wilgotność także innych części ciała, nie tylko dłoni i stóp. Sherbino [J. of Hcs. (Hitchcock's), ii. 147] opisuje następujący przypadek: pan F. cierpiał na neuralgię kości guzicznej, kości krzyżowej i okolicy lędźwiowej, < przy każdym ruchu, obracaniu się w łóżku, wstawaniu z krzesła i schylaniu się; > przy pozostawaniu bez ruchu. Okolice te były bolesne przy dotyku. Uczucie zimna w okolicy lędźwiowej i krzyżowej, jakby leżała tam zimna tkanina. Stopy zimne i wilgotne. Sanic. 10m wyleczył po niepowodzeniu innych leków. Pot stóp występuje między palcami, powodując ich bolesność, a także na podeszwach, z odczuciem, jakby stanęło się w zimnej wodzie. Z drugiej strony może występować „palenie podeszew; musi je odkrywać lub umieszczać w chłodnym miejscu” oraz „dziecko zrzuca z siebie ubranie nawet podczas największych mrozów”. Charakterystyczne są zapachy Sanic. Stolec ma zapach zgniłego sera i nie można się go pozbyć żadnym, nawet wielokrotnym myciem. Gazy jelitowe mają taki sam zapach. Wydzielina z pochwy i kłykciny prącia mają zapach rybnej solanki. Objaw ten doprowadził do wielu wyleczeń. Sanic. wywołuje znaczne zaburzenia przewodu pokarmowego. Pokarm pozostawia długo utrzymujący się posmak; kwaśnieje. Dzieci wymiotują mlekiem przypominającym „Schmierkäse”. Apetyt jest zwiększony — głód przed posiłkami — albo zaburzony. Pragnie soli; pragnie tłustego boczku, który <. Jedzenie = parcie na stolec; musi odejść od stołu. Silne pragnienie; pije mało, lecz często; wymiotuje, gdy tylko płyn dotrze do żołądka. Nietrzymanie moczu i kału. Parcie wywołane gazami; musi krzyżować nogi, aby zapobiec wydostaniu się kału. Sanic. jest równie ważnym lekiem w zaparciu, jak w biegunce. Parcie na stolec nie pojawia się, dopóki nie dojdzie do długotrwałego nagromadzenia mas kałowych. Po silnym parciu częściowo wydalony stolec cofa się. Obfite wypróżnienie złożone z małych, suchych, szarych kulek, które trzeba usuwać mechanicznie. Stolec czworokątny, jakby wycięty nożem. Biegunka ma zmienny charakter i barwę: jak jajecznica; pienista, trawiastozielona; zielenieje po odstaniu; jak kożuch na powierzchni żabiego stawu. Wokół odbytu, na kroczu i narządach płciowych występują nadżerki skóry. Oprócz osłabienia odbytnicy i pęcherza moczowego występuje osłabienie macicy oraz parcie ku dołowi, jakby zawartość miednicy miała się wydostać; chora musi przyłożyć dłoń do sromu, aby temu zapobiec. Chodzenie, fałszywy krok lub wstrząs < ten objaw, a także bolesność macicy. Sherbino (M. A., xxvi. 133) opisuje przypadek pani X., która od wielu lat była słabego zdrowia. Wysoka, niedokrwista. Musi oddawać mocz zbyt często i zbyt obficie; wstaje kilka razy w nocy. Mocz przejrzysty, blady. Upławy obfite, o zmiennej barwie, czasem mleczne, potem żółte, < podczas oddawania stolca. Osłabiona i wyczerpana; burczenie w jelitach przed posiłkami, > po jedzeniu i przy pełnym żołądku. Dłonie zimne i wilgotne; podobnie stopy, < podczas zimnej pogody; pończochy zawsze wilgotne. Dwie dawki Sanic., najpierw 10m, a następnie 50m, usunęły wszystkie dolegliwości. H. C. Morrow uważa Sanic. za przewlekły odpowiednik Cham. (H. R., ix. 253). Opisuje przypadek niemowlęcia, które przez całe lato chorowało na biegunkę. Morrow wyleczył je za pomocą Sanic. 50m (F.); szczególnym objawem było to, że chłopiec chciał leżeć na czymś twardym, choć był bardzo wychudzony. Sam Morrow od dzieciństwa cierpiał wskutek zahamowanego świerzbu. Do jego objawów należały: „uczucie, jakby miał na sobie zimne, wilgotne pończochy” oraz „pocenie się głowy i szyi podczas snu, przemoczenie poduszki daleko wokół”. Calc. nie przyniósł ulgi. Sherbino zalecił Sanic., a po jego przyjęciu Morrow cieszył się lepszym zdrowiem niż przez poprzednie dwadzieścia lat. Morrow opisuje również następujące przypadki (M. A., xxiv. 47): (1) Kobieta od roku cierpiała na zaparcie. Musiała bardzo silnie przeć, aby wydalić stolec; niekiedy kał był tak duży, twardy i suchy, że musiała wydobywać go palcami. Sanic. przyniósł ulgę. (2) Kłykcina kończysta na żołędzi prącia, z wydzieliną z jej powierzchni, która pachniała jak rybna solanka. Sanic. wyleczył. Gundlach opisuje (M. A., xxvi. 97) następujące przypadki: (1) Pani K. czuła, że nadchodzi napad gorączki. Smutna i przygnębiona. Poprzedniej nocy miała gorączkę z bólem głowy, lecz bez pragnienia. Suchość w ustach, obłożony język, nieprzyjemny zapach z ust; na wewnętrznej powierzchni warg i policzków liczne drobne owrzodzenia aftowe; brak apetytu; zaparcie; uczucie zmęczenia, zdrętwienia i bezwładu we wszystkich kończynach; dreszcze, pragnie ciepła, lecz głowa czuje się lepiej na otwartym powietrzu. Sanic. 10m co trzy godziny wyleczył. (2) Pan C. skarżył się na uczucie oparzenia podniebienia, < po wzięciu do ust czegokolwiek ciepłego, zwłaszcza gorącego napoju. U palaczy występuje tego rodzaju bolesność jamy ustnej, lecz pacjent nie palił. Gundlach przypomniał sobie podobne własne objawy z próby lekowej i podał Sanic. 10m, który szybko usunął tę dolegliwość. (Sanic. wywołuje tak intensywne pieczenie języka, że trzeba go wysunąć, aby go ochłodzić: tutaj ponownie występuje „< od ciepła” w obrębie jamy ustnej). (3) Koń Gundlacha był w złym stanie zdrowia, nie chciał jeść, miał zaparcie oraz ciemne i skąpe stolce. Był zmęczony i przy każdej sposobności ocierał ogon, aż wytarł prawie całą sierść. Weterynarz rozpoznał „lampas” — obrzęk podniebienia — i powiedział, że dziąsła będą obrzęknięte i bolesne oraz że trzeba je będzie skaryfikować. Stwierdzono bolesność i obrzęk dziąseł, śluzowatą jamę ustną oraz obłożony język. Sanic. 10m podawano trzy razy dziennie; skaryfikacja nie była potrzebna. Po kilku dniach koń był zdrowy. Sherbino (M.. A., xxvi. 135) usunął za pomocą Sanic. 10m i 50m następujące objawy u mężczyzny cierpiącego z powodu następstw grypy i nadmiernego leczenia farmakologicznego: bolesność w obrębie żołądka i okolicy wątroby. Wątroba powiększona, znaczna tkliwość na ucisk lub wstrząs. Nie mógł się śmiać bez podtrzymywania żołądka i jelit. > Gdy żołądek był pełny, < gdy był pusty. G. M. Chase (M. A., xxiv. 336) opisuje przypadek ostrego nieżytu żołądka. Pacjentka miewała powtarzające się napady trwające od trzech do siedmiu dni. Dwie dawki Sanic. wyleczyły. Głównymi wskazaniami były objawy psychiczne: drażliwa; najmniejsze słowo lub działanie „wytrącało ją z równowagi”. Wszystko błędnie interpretuje. Melancholijna, smutna, przygnębiona, bez energii. Gorączka, lecz bez pragnienia. Ból głowy; nie znosi światła ani hałasu. Cuchnący oddech, lecz nie z powodu zębów. Bóle reumatyczne w barkach, < po lewej stronie, rozchodzące się do klatki piersiowej. > jedynie od ciepła; pacjentka siedziała plecami do ognia. Gundlach (M. A., xxiii. 381) opisuje podobny przypadek: pani W., lat 55, po gwałtownym przeziębieniu dwa dni wcześniej odczuwała silny ból mięśni szyi, barków i górnej części pleców; ból był stały, lecz stawał się ostry przy próbie uniesienia rąk do głowy lub za plecy. Nie mogła spojrzeć w bok bez obrócenia całego ciała. < Od zimna lub ruchu; > od ciepła i spoczynku, dopóki nie zmęczyła się utrzymywaniem głowy i ciała w jednej pozycji — wtedy musiała się poruszyć. Sanic. 30 szybko wyleczył. C. M. Boger (M. Couns., xvi. 265) opisuje przypadek jasnowłosego stolarza, lat 35, który po porannym wstaniu, a także wieczorem, miał męczący kaszel pochodzący z tchawicy. W ciągu dnia sporadycznie kichał. Strupiejące owrzodzenia w prawym nozdrzu. Tępy ból w zatokach czołowych, < przy schylaniu się. Pobolewanie mięśni całych pleców, kłucia skierowane ku górze, < od ruchu. Pot stóp powodujący ich bolesność, usztywniający pończochy i niszczący obuwie. Swędząca wysypka nad mostkiem. Swędzące krosty na kości guzicznej. Sanic. 10m (F. C.) wyleczył. Gundlach (M. A., xxiii. 382) opisuje dwa następujące przypadki zaparcia. (1) Pan A., od dawna przyzwyczajony do zażywania pigułek. Przez pięć dni brak stolca i parcia. Tępy czołowy ból głowy z zawrotami głowy; pochylenie się lub nagłe wstanie = zawroty głowy. Podczas chodzenia ciemnieje mu przed oczami i ma zawroty głowy; musi stać nieruchomo, aż objaw minie. Słaby apetyt; język duży, wiotki, pokryty żółtawym nalotem. Nieprzyjemny smak rano; czasami uczucie pełności i ucisku w żołądku po jedzeniu; nagromadzenie gazów. Stolec skąpy, a jego wydalenie wymaga wielkiego wysiłku. Po stolcu wrażenie „niepełnego wypróżnienia”. Sanic. 10m wyleczył szybko i całkowicie. (2) Panna R., lat 20, miała zaparcie przez całe życie. Przez tydzień nie odczuwa parcia. Wydalenie stolca wymaga wielkiego wysiłku, a stolec czasami cofa się. Sanic. 30 pomógł natychmiast. W. J. Guernsey (M. A., xxiii. 382) opisuje kilka przypadków zaburzeń jelitowych u dzieci. (1) R., w wieku jednego miesiąca, ma bolesność jamy ustnej. Podskakuje, budząc się ze snu. Oddawanie stolca utrudnione, z parciem. Sanic. 10m wyleczył w ciągu kilku dni. Trzy miesiące później u tego samego dziecka wystąpił obrzęk wokół oczu. Wodnista wydzielina z nosa. Stale pociera nos, wyglądając na przestraszone. Sanic. 10m wyleczył po pięciu dawkach. (2) B., cztery miesiące, stolce luźne, zielone. Niespokojny w nocy. Chudnie. Oczy wyglądają na bardzo znużone. Matka usunęła bolesność jamy ustnej płukanką z boraksu; Sanic. 10m, 50m i cm stopniowo wyleczył. (3) S., w wieku siedmiu miesięcy, stolec luźny i obfity. Stolec blednie po odstaniu. Oddaje dużo moczu. Wymiotuje dużymi bryłami skrzepłego mleka. Budzi się, krzycząc ze strachu. Sanic. 10m. Wszystkie objawy zniknęły, lecz na prawym pośladku pojawił się duży karbunkuł, który jednak był mniej bolesny, niż wskazywałaby jego wielkość; otworzył się w pięciu miejscach i opróżnił w ciągu tygodnia, po czym nastąpił szybki powrót do zdrowia. Guernsey wybrał Sanic. na podstawie objawu zapisanego kursywą, będącego dokładnym przeciwieństwem szczególnego stanu właściwego Sanic., a ponadto niewymienionego przy żadnym innym leku. Zarówno przeciwieństwa, jak i podobieństwa mogą służyć jako wskazania. Gundlach (H. P., xiii. 158) opisuje następujące przypadki: (1) Drukarz, lat 40, od kilku tygodni cierpi z powodu przepracowania. Tępy ból czoła nad oczami; uczucie, jakby oczy były wciskane w głąb głowy; < w ciepłym, dusznym pomieszczeniu i przy wysiłku umysłowym; > na otwartym powietrzu. Myśli błądzą, gdy próbuje skupić umysł. Nie potrafi wytrwać przy żadnym zajęciu. Brak apetytu. Nieprzyjemny smak, język pokryty białym nalotem, < rano. Suchość w ustach, bez pragnienia. Obawia się, że postrada rozum. Sanic. 10m wyleczył. (2) Pani H., lat 45, stale odczuwa dreszcze przeplatające się z uderzeniami gorąca. Dreszcze < przy ruchu, nawet przy obracaniu się w łóżku; > od zewnętrznego ciepła. Dreszcze o nieregularnych porach; rozchodzą się od dołu ku górze. Podczas dreszczy chce być okryta; podczas gorąca chce się odkryć. Bóle i pobolewanie kończyn; ciało i kości są obolałe jak po stłuczeniu; z powodu bólu barków nie może unieść rąk do głowy ani za plecy. Głowa otępiała, ciężka. Ciepło > bóle, lecz < dolegliwości głowy. Nieprzyjemny smak; pragnie kwaśnych pokarmów; pewne pragnienie podczas gorączki; mocz ciemny, skąpy. Sanic. 10m wyleczył. J. V. Allen (H. P., ix. 380) zaobserwował, że w przypadkach ocznych Sanic. występuje wyraźny światłowstręt bez znacznego zapalenia. Wyleczone przez niego przypadki miały następujące objawy: chory musi stale zamykać oczy; towarzyszy temu straszliwa wydzielina z gęstej, żółtawej, zielonkawej materii, wywołująca nadżerki każdej części, której dotknie. U jednego dziecka występowała również zielonkawa wydzielina z nosa, powodująca nadżerki nozdrzy i warg. Szczególne odczucia to: głowa jakby otwarta, a wiatr przez nią przewiewał. Jakby mózg był owinięty zimną tkaniną. Jakby cała skóra głowy była ściągnięta ku szczytowi głowy. Zimno w gardle. Gardło jakby zbyt duże. Plecy jakby składały się z dwóch części. Kręgi lędźwiowe jakby przesuwały się jeden obok drugiego, zwłaszcza podczas kołysania się w fotelu. Uczucie rozkojarzenia. Występuje wielki lęk przed ciemnością; stałe pragnienie oglądania się za siebie. Sny o rabusiach. „Stolec pełen ostrokrawędzistych cząstek” nasuwa skojarzenie ze stanem znanym jako „piasek jelitowy”. Czworokątny stolec jest również szczególny. Objawy są < od dotyku. Dziecko nie znosi, gdy ktoś się do niego zbliża. W łóżku chory nie znosi leżeć blisko innej osoby ani jej dotykać. Nie znosi, gdy jedna część ciała dotyka drugiej; pot występuje tam, gdzie części ciała się stykają (np. skrzyżowane uda). Część ciała, na której chory leży, poci się. Musi rozluźniać ubranie. Lekki ucisk < bardziej niż silny. < Od wysiłku; od jazdy wagonem. < Przy schodzeniu w dół. < Od ruchu; unoszenia ramion; zakładania ramion za plecy; pracy. < Od fałszywego kroku, chodzenia, wstrząsu. Kaszel = uczucie rozpierania na szczycie głowy. > Spoczynek. < Przy pochyleniu głowy do przodu; > przy odchyleniu jej do tyłu. Budzi się w nocy z ramionami pod głową. Po obudzeniu dziecko pociera pięścią oczy i nos. Światło i hałas <. Jedzenie <; parcie na stolec podczas jedzenia. Także < przed jedzeniem (z głodu); > po śniadaniu oraz gdy żołądek jest pełny. Połykanie <. > Po wymiotach. < W południe. > Na otwartym powietrzu. < W ciepłym pomieszczeniu (głównie objawy głowy i skóry). > Od ciepła; podczas zimnej pogody owija głowę. < Po ochłodzeniu się po biegu (ból szczęki). < Od przeciągu, zwłaszcza zimnego powietrza. Nie znosi zimnego wiatru na potylicy ani karku. < Od zmiany pogody, zwłaszcza na wilgotną. Okresowość: dreszcze co drugi dzień. Objawy próby lekowej nawracały wielokrotnie w ciągu pięciu lat. Palenie tytoniu < odbijanie, > nudności. Bóle przemieszczają się z prawej strony na lewą, od przodu ku tyłowi i od tyłu ku przodowi; często zmieniają miejsce.

Powiązania

W. J. Guernsey uważa Sanic. za przewlekły odpowiednik Cham. Porównaj: Składniki wody, zwłaszcza Nat. m. i Calc. Lęk przed ruchem w dół, Brx. Pocenie się głowy, Calc., Sil. Bolesność za uszami, lepka wydzielina, Graph., Pso. Liszaj obrączkowy na języku, Nat. m., Ran. sc., Tarax. Pije mało i często, wymiotuje, gdy tylko płyn dociera do żołądka, Ars. Objawy stale się zmieniają, Lac c., Puls. Zwieracz nie podlega kontroli, Alo. Stolec cofa się, Sil., Thu.; musi zostać usunięty mechanicznie, Sel.; kruszy się przy odbycie, Mg. m. Zapach stolca utrzymuje się mimo kąpieli, Sul. Otarcie naskórka wokół odbytu, Sul., Lyc., Cham. Kładzie rękę na sromie dla podparcia, Lil. t., Murex. Cuchnący pot stóp, Graph., Pso., Sil. Pieczenie podeszew, Lach., Med., Sang., Sul., Calc. Zrzuca z siebie ubranie nawet podczas najzimniejszej pogody, Hep., Sul. Skóra szyi pomarszczona, zwisa fałdami, Abrot., Iod., Nat. m., Sars. Wymiotuje „Schmierkäse”; zasypia po wymiotach, Æthus. Zapach rybiej solanki, Calc. (odbytnica), Graph. (strup owrzodzenia), Med. (wilgoć z odbytu), Tell. (wydzielina z ucha), (Trimeth.). Stolec podczas jedzenia, Fer., Trombid. Kaszel od śmiechu lub mówienia, Pho., Arg. n. Słodka plwocina, Sang., Stan, < unoszenie ramion, Bar. c., Con., Cup., Fer., Led. Objawy nasilają się do południa, a potem słabną, Sang., Spig. Sny o rabusiach, Nat. m. Płacze przed mikcją, Lyc. Lęka się ciemności, Grindel., Stram. Lęka się dotyku, Cin., Ant. t., Arn. Choroba morska i choroba lokomocyjna podczas jazdy pociągiem, Arn., Cocc., Tab. Ból głowy od karku do oczu, Sil., Sang. Owija głowę, Mg. m., Sil., Pso. Niepokój umysłowy podczas czytania, Dros. Depresja z poczuciem nadciągającego nieszczęścia, Calc. Podrażliwość, Cham., Con. Po przebudzeniu dziecko pociera nos i oczy, Scil. Włosy bez połysku, Alm., K. ca. Czopy, K. bi.

Przyczyny

Nadwyrężenia. Wstrząsy.

1. Umysł

Niest stałość zamiarów. Stale zmienia swoje zajęcie. Brak energii. Zapominalstwo. Depresja; myśli błądzą od jednego tematu do drugiego, nawet podczas rozmowy. Podrażliwość nerwowa. Błędnie interpretuje postępowanie innych. Dziecko samowolne i nieustępliwe, płacze i kopie, esp. od godz. 21 do 24. Uparta złośliwość szybko ustępuje u dzieci śmiechowi i skłonności do zabawy, po czym znów powraca. Głęboka depresja; czuje, że nikt jej nie podziwia, wszyscy jej nienawidzą, nie chce mieć z nikim nic wspólnego, najbłahsze troski są nie do zniesienia. Lęk przed nadciągającym nieszczęściem. Niespokojne pragnienie przemieszczania się z miejsca na miejsce; wielka niechęć do ciemności. Stały, nieodparty przymus oglądania się za siebie. Ma ochotę przeklinać (gorączka przerywana). (Dziecko chce być w ciągłym ruchu dniem i nocą.). Nie znosi dotyku. Niespokojny; brak > od ruchu. Łatwo wyprowadza go z równowagi najdrobniejsze słowo lub czyn. Zapomina zwykłe szczegóły niedawno wykonywanego zajęcia. Obawia się pracy z powodu słabości i wyczerpania.)

2. Głowa

Dziwaczne, obłąkane, szalone uczucie w głowie. Zawroty głowy: przy prostowaniu się po schyleniu; podczas siedzenia przy stole lub biurku; po jedzeniu; z nudnościami — musi oprzeć głowę o coś, aby nie upaść. Zawroty głowy podczas ugniatania, z napływem krwi do głowy i pragnieniem chłodnego powietrza. Uczucie omdlewania i duszenia się, z wielkim pragnieniem przebywania na świeżym powietrzu. Uczucie choroby morskiej po jeździe konnej w ciemności. Nerwowe uczucie jak po upojeniu alkoholowym. (Utrata wzroku i zawroty głowy podczas chodzenia. Ruch windy w dół = uczucie, jakby wszystko zapadało się pod nią i jakby szczyt głowy miał odlecieć.). Tępe, ciężkie uczucie w głowie; wznosi się od karku i rozciąga ku czołu i oczom; po przebudzeniu. Po przebudzeniu rano uczucie, jakby leżała na twardej desce. Tępy czołowy ból głowy z ostrym, przeszywającym bólem biegnącym od r. strony potylicy do r. części czoła i oka, kończącym się uczuciem, jakby oko zostało na chwilę pochwycone i pociągnięte do tyłu. Tępy czołowy ból głowy, < przy pochylaniu głowy do przodu (podczas czytania lub pisania) albo w ciepłym, dusznym pomieszczeniu; > przy odchylaniu głowy do tyłu oraz na chłodnym, świeżym powietrzu. Ból głowy przechodzi z r. na l. Ból głowy < od przeciągu, esp. zimnego. Uczucie, jakby głowa była otwarta, a wiatr przez nią przechodził. Czasami owija głowę, nawet latem, aby chronić ją przed wiatrem. Ból głowy < w pozycji leżącej; > podczas jazdy na świeżym powietrzu. Tępy, stały ból kości czołowej, < nad l. okiem. Ból przemieszcza się z czoła ku tyłowi głowy. Uczucie zimna w mózgu. Uczucie zimnej tkaniny owiniętej wokół mózgu. (Ból głowy co tydzień, trwający dwa lub trzy dni, z nudnościami i wymiotami. Ból głowy od szczytu głowy w dół do potylicy. Ból od górnej części kręgosłupa, biegnący wokół pod szczękami do gardła, z uczuciem zwężenia, < po r. stronie i przy przełykaniu. Bóle neuralgiczne głowy i twarzy po narażeniu na ciepły lub zimny wiatr. Ból od tyłu głowy do twarzy, niekiedy rozpoczynający się aż na wysokości barków, < po r. stronie. Ból głowy < od światła lub hałasu. Bóle neuralgiczne nad r. okiem.). Skóra głowy wydaje się ściągnięta od tyłu i od przodu ku szczytowi; skóra czoła ściągnięta, zmarszczona, co wywołuje potrzebę unoszenia brwi i odchylania głowy do tyłu; < ku południu, > wieczorem; < ruch, pochylanie głowy do przodu, hałas, wstrząs, fałszywy krok; > spoczynek, leżenie, sen. Potylica wrażliwa na ucisk. Znaczne nagromadzenie łupieżu na szczycie głowy, ze świądem, gdy głowa się rozgrzeje; nie znosi zimnego wiatru na tylnej części głowy ani na szyi. Podczas snu dziecko obficie poci się na tylnej części głowy i szyi, mocząc poduszkę dookoła. Włosy cienkie, skąpe, suche, bez połysku. Włosy elektryzują się i trzeszczą podczas czesania. (Wypadanie włosów. Drobne czyraki na głowie, które nie dojrzewają.)

3. Oczy

Wzrok zamglony; czasami widzi podwójnie albo litery zlewają się ze sobą. Uczucie, jakby przed oczami przesunęła się biała chmura, z utratą wzroku i omdlewaniem. Po przebudzeniu rano oczy wydają się słabe i obolałe; światło jest początkowo bolesne. Oczy pieką i wydzielają lepki płyn, który w ciągu kilku godzin wysycha na brzegach powiek, tworząc białe łuski. Pieczenie i szczypanie w kącikach oczu. Powieki czerwone i zapalne. Drobne czerwonawe owrzodzenia na r. dolnej powiece, piekące po usunięciu żółtych strupów. Owrzodzenie brzegów powiek, obejmujące także połowę r. górnej powieki, ze światłowstrętem, świądem i pieczeniem. Budzi się z suchością całego oka i uczuciem, że gałka oczna przywiera do powieki. Nieżytowe zapalenie oczu z obfitą żółtą wydzieliną; najpierw l. oko, potem r. Rano powieki sklejone. Oczy bolesne przy poruszaniu. Owrzodzenie rogówki. Światłowstręt. Oczy < nocą. Nieżytowe zapalenie spojówek; powieki obrzęknięte, gałki oczne czerwone. (Przewlekła bolesność oczu. Skrofuliczne zapalenie oczu. Objawy oczne > rano, < w południe, jeszcze < w miarę upływu dnia. Łzawienie na wietrze, w chłodnym powietrzu lub od chłodnego okładu. Znaczny obrzęk powiek; utrzymanie ich otwartych wymaga wielkiego wysiłku.)

4. Uszy

Nieżyt trąbki Eustachiusza. Uczucie zatkania l. ucha. (Bolesność za uszami z wydzieliną białej, kleistej, lepkiej substancji.)

5. Nos

Nos bolesny i zatkany żółtymi strupami. Wydzielina: rzadka, drażniąca, kroplami; gęsta, żółtawozielona, obfita; gęste strupy podobne do miodu; biała, ciągliwa, nitkowata; skrzepy czarnej krwi; krwista posoka; obfita, żółta; < w pomieszczeniu i po jedzeniu. Kichanie i świąd nosa. Bolesność, tkliwość lub owrzodzenie skrzydełek nosa. Po wydmuchaniu nosa piszczenie przebiegające od przodu ku tyłowi.

6. Twarz

Drobne czerwone krosty, głównie na l. policzku. Stały tępy ból wzdłuż górnej kości szczękowej, rozciągający się do l. skroni, > od ciepła, < od zimna. Tępy ból w prawej górnej szczęce podczas stygnięcia po biegu. Stały tępy ból po bocznej stronie twarzy i w skroni; ciągnięcie mięśni. Ból twarzy po r. stronie, w górnej szczęce i zębach, rozciągający się do skroni, < od zimnych lub gorących napojów oraz od najlżejszego powiewu wiatru na głowę lub twarz. Trądzik wokół oka i na policzku. Otarcie naskórka górnej wargi. (Obfity, łuskowaty łupież na brwiach i brodzie. Duże strupy na górnej wardze; stale je skubie, aż zaczynają krwawić.). Swędzące wykwity w brodzie, esp. pod podbródkiem; < w cieple. Pęcherzykowa wysypka na wargach i podbródku.

7. Zęby

Zęby wrażliwe na zimne powietrze, jakby były bardzo cienkie. Dziąsła obolałe i bolesne; < od jedzenia. Ropnie dziąseł. (Zęby wydają się zbyt długie. Ból r. nerwu zębowego rozciągający się do głowy i szyi; czuje, że gdyby mogła wydłubać zęby i wywołać krwawienie, nastąpiłaby poprawa: < nocą i w pozycji leżącej; musi wstać i chodzić; chwilowe > od zaciskania szczęk.)

8. Jama ustna

Po przebudzeniu ciemnobrązowa smuga wzdłuż środka języka, który jest obłożony i suchy jak skóra. Boki języka unoszą się ku górze. Język przywiera do podniebienia. Gruby żółty nalot na tylnej części języka. Rano nieprzyjemny, papkowaty smak w ustach. Dolna powierzchnia języka pokryta masą bolesnych owrzodzeń. Chleb smakuje sucho i mdło. Język duży, wiotki. (Pieczenie języka; musi go wysuwać, aby pozostawał chłodny. Liszaj obrączkowy na języku.). Podniebienie wydaje się otarte; < od ciepłych lub gorących napojów, pokarmów, &c. Duże, bolesne owrzodzenia pośrodku podniebienia. Jama ustna i wewnętrzna powierzchnia warg pokryte masą bolesnych owrzodzeń; dziecko nie może przyjmować pokarmu. Wielka suchość jamy ustnej i gardła, bez pragnienia. Obrzęk gruczołów podjęzykowych ze sporadycznym wydzielaniem łyżeczki słonego płynu. Cuchnący oddech. (Białe afty na wargach i w jamie ustnej, które można zeskrobać palcem. Szkorbut z obfitym ślinotokiem w dzień; < nocą. Obfity wypływ białej, klarownej, przezroczystej, nitkowatej śliny podczas ząbkowania; < na jawie i w dzień; > podczas snu i w nocy. Pieczenie w jamie ustnej; poprawa od zimnej wody lub wciągania chłodnego powietrza. Bolesne zmiany w jamie ustnej u dzieci, z wyniszczeniem i białym wyglądem przypominającym zsiadłe mleko.)

9. Gardło

Owrzodzenia migdałków z żółtawym dnem. Bolesność po obu stronach języczka, przechodząca w górę ku nozdrzom tylnym, z bólami podczas przełykania. Gardło i tylna ściana gardła purpurowe. Szary wysięk na tylnej ścianie gardła. Rano odkrztusza duże czopy, które przez czterdzieści osiem godzin zatykały nozdrza tylne; twarde jak gotowana chrząstka, ze smugami krwi. W dzień płynna wydzielina nieżytowa z nozdrzy tylnych; w nocy suchość. Szarawa wydzielina nieżytowa, < rano po jedzeniu; musi odejść od stołu, aby oczyścić gardło. Uczucie zimna w gardle, jakby trzymano w nim kawałek lodu. Gardło wydaje się zbyt duże. Chrypka następująca po bolesności gardła; przed mówieniem musi oczyścić gardło. Suchość gardła; > od przełykania śliny lub wody. Suchość i szorstkość po spaniu w przeciągu. Stałe pragnienie zwilżania tych okolic, lecz nie może tego dokonać. Pokarmy stałe przełyka lepiej niż płyny. (Uczucie w gardle i języczku, jakby wdychał miętę pieprzową. Uczucie dławienia w gardle jak od okruszka chleba.)

10. Apetyt

Silne pragnienie wody źródlanej. Dziecko chce cały czas ssać pierś, a mimo to chudnie. Dziecko łaknie mięsa, tłustego boczku, &c., które powodują <. Pragnienie soli. Brak ochoty na chleb, chyba że jest świeżo upieczony. Doskonały apetyt; przed porą posiłku staje się bardzo głodny. Brak apetytu na śniadanie. Dziecko wpada w szał na widok szklanki wody; łapczywie wypija duże ilości. (Bardzo częste pragnienie małej ilości płynu, który zostaje zwymiotowany niemal natychmiast po dotarciu do żołądka. Utrata apetytu; nie pragnie niczego poza wodą.). Czuje się lepiej po jedzeniu.

11. Żołądek

Wzdęcie żołądka z chwilą rozpoczęcia jedzenia. Po posiłku czuje się straszliwie przepełniony. Wkrótce po karmieniu cały pokarm gwałtownie tryska z ust, po czym dziecko zapada w otępiały sen. Uczucie pełności i wzdęcie żołądka wkrótce po jedzeniu, esp. po kolacji albo po spożyciu kwaśnych pokarmów; musi poluzować ubranie. Przez wiele godzin po jedzeniu nie czuje smaku pokarmu. Pokarm kwaśnieje i jełczeje, z piekącym pragnieniem wody, która przynosi > tylko na krótko, a następnie <. Odbijania kwaśne, zjełczałe, palące, < po paleniu tytoniu; odbijanie bezsmakowym gazem, przynoszące pewną ulgę. Nudności po jedzeniu z uczuciem mdłości, > od palenia tytoniu. Nagłe nudności podczas jedzenia; wymiotuje całym spożytym pokarmem. Wymioty >. Dziecko wymiotuje mlekiem wyglądającym jak „Schmierkäse”; po wymiotach zasypia. Wymioty dużymi, twardymi skrzepami, podobnymi do białka jaja ugotowanego na twardo. Wymioty mlekiem wkrótce po karmieniu piersią. Dziecko wymiotuje po wypiciu zimnej wody. (Nudności i wymioty podczas jazdy wagonem kolejowym lub zamkniętym powozem, z pragnieniem świeżego powietrza. Choroba morska.). Nudności i skurcz żołądka po przebudzeniu w nocy lub rano albo po porannym wstaniu, jak „poranne nudności”; > po śniadaniu. Wzdęcie żołądka z chwilą rozpoczęcia jedzenia. Uczucie bryły w żołądku. (Obolałość w całym żołądku, wrażliwość na ucisk i wstrząsy; nie może się śmiać bez przytrzymywania żołądka i jelit, < gdy żołądek jest pusty.)

12. Brzuch

Bulgotanie w l. podżebrzu, schodzące wzdłuż okrężnicy zstępującej; < przed posiłkami. Bolesny, tkliwy ból rozpoczynający się po l. stronie pępka i w ciągu trzech dni przechodzący dokoła ku kręgosłupowi; < od dotyku; w miejscu, w którym ból ustał, pojawia się wysypka pęcherzykowa, która stopniowo cofa się ku pępkowi, z pieczeniem i kłuciem. Obolałość całej okolicy wątroby. Powiększenie wątroby, wrażliwej na ucisk i wstrząsy. Burczenie po l. stronie brzucha o godz. 21.00. Bulgotanie niczym odległy grzmot wzdłuż przebiegu jelita grubego. Jelita tak wzdęte, jakby miały pęknąć. Bóle jak od otarcia w pachwinach pod więzadłami Pouparta, po chodzeniu. (Burczenie w jelitach przed posiłkami; > po jedzeniu. Dzieci z wydatnym brzuchem; brzuch stanowi największą część ich ciała.)

13. Stolec i odbyt

Brak potrzeby oddania stolca przez trzy lub cztery dni. Po silnym parciu stolec, który został już niemal wydalony, cofa się. Nawet miękki stolec wymaga ogromnego wysiłku, aby go wydalić. Obfite wypróżnienie złożone z małych, suchych, szarych kulek; trzeba je usuwać palcami, aby nie rozerwały zwieracza. Silny ból krocza podczas oddawania stolca, jakby miało pęknąć; przez kilka godzin po stolcu całe krocze jest obolałe i piecze. Wąski, żółty stolec długości co najmniej dziesięciu cali (ok. 25 cm), niewymagający dużego wysiłku. Wrażenie, jakby stolec był pełen poszarpanych cząstek; bardzo bolesny, rozdziera odbyt oraz wywołuje bolesność i krwawienie. Stolce małe i rzadkie; pierwsza część twarda i sucha, końcowa miękka. Zaparcie z bezskutecznym parciem. Nie można oddać stolca złożonego z szarawobiałych kulek, podobnych do palonego wapna, twardych i kruszących się, o zapachu zgniłego sera; trzeba go usuwać mechanicznie. Żółty, miękki, klinowaty stolec, podobny do migdała; brak siły, aby go wydalić. Stolec z dużych brył niestrawionej kazeiny, postrzępionych lub kosmatych, pachnących jak zgniły ser albo ser limburski. Stolec przypominający jajecznicę. Płynna część stolca pienista i trawiastozielona; po pewnym czasie cała masa zielenieje. Stolce zielone, pieniste, wodniste, jak kożuch na żabim stawie. (Stolce dziecka zmienne; wodniste, żółte, zielone.). O godz. 21.30 obfita biegunka z parciem i koniecznością pośpiechu; stolec żółty i cuchnący jak po zjedzeniu cebuli. Miękki, lepki, papkowaty stolec dwa razy dziennie. Stolec po każdym przyjęciu pokarmu; po każdym posiłku musi śpieszyć od stołu. Ból kurczowy w okrężnicy i odbytnicy. Parcie wskutek gazów jelitowych; musi krzyżować nogi, aby zapobiec wydostaniu się stolca. (Utrzymujący się wokół dziecka zapach, nieco podobny do zapachu rozkładającego się sera, którego nie usuwa kąpiel; biegunka. Ból przed stolcem, po nim pewne >. Ból podczas oddawania stolca. Uczucie „nie do końca” po stolcu. Stolec blednie po pewnym czasie.). Stolec czworokątny, jakby wycięty nożem. (Nadżarcie skóry wokół odbytu, rozciągające się obustronnie na pośladki, narządy płciowe i pachwiny; skóra bardzo surowa, jak świeże mięso, z wodnistą wydzieliną. Brak kontroli nad zwieraczem; chory często brudzi się stolcem, stojąc, biegając, bawiąc się, a nawet w nocy. Stolec wydostaje się podczas oddawania gazów.)

14. Narządy moczowe

Częsta potrzeba oddawania moczu z obfitym wydalaniem; pojawia się nagle, z wrażeniem, jakby mocz znajdował się już przy ujściu cewki moczowej. Zatrzymanie moczu wymaga ogromnego wysiłku, a niekiedy jest niemożliwe; jeśli jednak potrzeba zostanie powstrzymana, parcie ustępuje. Ból kurczowy wzdłuż przebiegu l. moczowodu przy próbie zatrzymania moczu, zmuszający chorego do stania, choć z powodu bólu nie może stać wyprostowany. Wrażenie, jakby twarde ciało podobne do ołówka było wtłaczane ku górze i do tyłu, z pęcherza moczowego do nerki; stopniowo zanika po około piętnastu minutach od oddania moczu. Oddaje duże ilości bladego moczu o niskim ciężarze właściwym. Naglące parcie na mocz, jakby pęcherz moczowy miał pęknąć. Dziecko napina się, aby oddać mocz, podczas oddawania stolca. Mocz dziecka skąpy, oddawany w długich odstępach. Dziecko płacze przed oddaniem moczu. Mocz barwi pieluszkę na czerwono.

15. Męskie narządy płciowe

Początkowo zwiększone pożądanie płciowe, następnie znacznie zmniejszone. Zbyt wczesny wytrysk nasienia, z niewielkim doznaniem. Kilka godzin po stosunku wokół żołędzi pojawia się zapach rybiej solanki, utrzymujący się niekiedy dzień lub dwa. Okolice narządów płciowych dziecka pachną rybią solanką nawet po kąpieli. Moszna zwiotczała; wokół narządów płciowych lepki, zimny pot. (Kłykcina figowata na żołędzi prącia, sykoza, z wydzieliną z jej powierzchni pachnącą rybią solanką. Miedzianobarwne owrzodzenia kiłowe.)

16. Żeńskie narządy płciowe

Kilka godzin po stosunku pojawia się niewielka, wodnista wydzielina z pochwy o zapachu rybiej solanki, utrzymująca się około dwudziestu czterech godzin; kąpiel jej nie usuwa. Upławy o silnym zapachu rybiej solanki. Miesiączka nieregularna. Miesiączka zawsze spóźniona; rozpoczyna się z miażdżącym lub rozpierającym bólem w podbrzuszu i bolesnością macicy; ból pleców >, gdy krwawienie się ustali; guz wielkości kurzego jaja po l. stronie macicy, tuż nad szyjką, pojawił się od czasu przejścia. Krew miesiączkowa początkowo jasnoczerwona, rzadka i wodnista, następnie ciemna i skrzepła. Bóle kurczowe podobne do „bólów poporodowych” w okolicy macicy przed miesiączką, ustępujące po rozpoczęciu krwawienia. Ból tuż nad kością krzyżową < przed krwawieniem i od ruchu; > od spoczynku. Osłabienie w dolnej części brzucha z parciem w dół, jakby zawartość miała się wydostać; < od chodzenia, ruchu, fałszywego kroku lub wstrząsu; > od spoczynku i leżenia. Macica wrażliwa na wstrząsy. Pragnienie podtrzymywania zwiotczałych części przez przyłożenie dłoni do sromu. (Bóle przeszywające: od l. strony miednicy poprzez okolicę miedniczną, także pod l. pierś.). Bolesność macicy. Zahamowana miesiączka z porannymi nudnościami. Pochwa wydaje się duża. Nie można zatamować miesiączki. (Upławy obfite, o zmiennej barwie; mleczne, żółte itd., < podczas oddawania stolca.). Podczas ciąży: obrzęk kończyn dolnych w trzecim miesiącu, < wieczorem; obrzęk i sztywność dłoni oraz stóp, szczególnie po l. stronie podczas ciąży; stopy pozostawiają dołek po uciśnięciu; usposobienie smutne, płaczliwe; po staniu wrażenie, że ujście macicy otwiera się lub rozszerza, z ciągnięciem po wewnętrznej stronie ud. Ujście macicy rozszerzone do wielkości monety półdolarowej trzy tygodnie przed porodem. Głowa dziecka po urodzeniu twarda i zwarta, bez śladu szwów ani ciemiączka tylnego. Mleko rzadkie, wodniste, o odczynie kwaśnym.

17. Narządy oddechowe

Krtań wrażliwa na ucisk, esp. po l. stronie, z suchym, łaskoczącym kaszlem. Uczucie zatkania po porannym przebudzeniu; przez pewien czas nie może mówić. Chrypka. (Całkowita bezgłośność; musi mówić szeptem. Uczucie surowości w tchawicy, < po odkrztuszeniu dużych kłębów śluzu. Przy przełykaniu wrażenie obecności w tchawicy twardej substancji, podobnej do kamienia.). Kaszel: głęboki, głuchy, z głośnym rzężeniem, wywołany łaskotaniem pod mostkiem. Łaskotanie po położeniu się w nocy i po przebudzeniu. Podrażnienie wywołujące kaszel najsilniej odczuwane po r. stronie środkowej części klatki piersiowej. Rzężący kaszel; dziecko krztusi się i wymiotuje pełnymi ustami twardej, ciągliwej substancji. Kaszel od śmiechu lub mówienia; < w ciepłym pokoju; rano; > na świeżym powietrzu. Kaszel = uczucie rozpierania na szczycie głowy. Odkrztuszanie: żółte; słodkie; dużych serowatych mas opadających na dno wody; obfite rano i po posiłkach; kosmatych brył; swobodne i trwające przez cały dzień.

18. Klatka piersiowa

Oddech astmatyczny, < po kolacji. Świsty i rzężenie pod mostkiem, < podczas jedzenia lub po nim. Łaskotanie pod mostkiem. Silna obolałość górnej części klatki piersiowej; podczas kaszlu musi ją przytrzymywać rękami. (Pieczenie od gardła aż do płuc.). Nagły napad straszliwego uczucia ciężaru na klatce piersiowej; przez kilka chwil wydaje się jej, jakby miała pęknąć, po czym stopniowo pojawia się silny stan depresyjny. Wykwit na klatce piersiowej nad wyrostkiem mieczykowatym, wielkości monety szylingowej, z silnym świądem.

20. Szyja i plecy

Mały, bolesny czyrak po l. stronie tylnej części szyi, bez skłonności do ropienia. Szyja tak słaba i wychudzona, że dziecko nie może utrzymać głowy. Mięśnie tylnej części szyi wydają się zbyt krótkie; osłabienie i uczucie zupełnego wyczerpania w krzyżu. Skóra wokół szyi marszczy się i zwisa fałdami. Tępe, ćmiące bóle między łopatkami po porannym przebudzeniu, jakby przez całą noc leżał w niewygodnej, skrępowanej pozycji. Głęboko położony ból mięśni wzdłuż kręgosłupa, esp. po l. stronie. Obolałość i sztywność pleców, na które oddychanie nie wpływa; > od ruchu. Bóle reumatyczne barków, esp. l.; jedyne > przynosi ciepło, chory siedzi plecami do ognia. Ból < od poruszania barkami lub unoszenia ramion; nie może położyć rąk na głowie ani umieścić ich za tułowiem. Ból kłujący przy najmniejszym obróceniu się; musi trzymać się sztywno i obracać całe ciało, aby spojrzeć dookoła. Pochyla głowę do przodu, aby złagodzić ból mięśni tylnej części szyi. Ból kłujący przy wewnętrznym kącie l. łopatki podczas odchylania głowy do tyłu. Okolica l. łopatki bardzo obolała. Uczucie osłabienia, zmęczenia i rozbicia w okolicy lędźwiowej, pojawiające się tuż po porannym wstaniu i stopniowo narastające do południa, następnie słabnące aż do zaniku około godz. 18 lub 19. Wrażenie w dolnej części okolicy lędźwiowej, jakby kręgi przesuwały się względem siebie, odczuwane esp. podczas kołysania się na krześle. Wrażenie zwichnięcia w okolicy ostatniego kręgu lędźwiowego. Ból pleców z uczuciem pieczenia w poprzek okolicy lędźwiowej i krzyżowej; > od łagodnych ćwiczeń lub leżenia płasko na plecach; < podczas siedzenia. Okolica kości guzicznej bolesna, jakby odarta ze skóry. Zimno wzdłuż kręgosłupa; < po wyjściu na chłodne powietrze lub podczas nieruchomego siedzenia; > od zewnętrznego ciepła i ruchu. Plecy bardzo bolesne w południe. Wrażenie, jakby plecy składały się z dwóch części. Plecy męczą się i słabną od chodzenia po śniegu. Po przeciążeniu bolesna niesprawność ruchowa pleców z utykaniem oraz sztywność rano; > po rozruszaniu się. Nagłe zablokowanie w plecach przy sięganiu lub napinaniu się. Gęsia skórka na plecach. Małe czyraki na plecach, które nie dojrzewają.

21. Kończyny

Niepokój z bólami stawów. Sztywność i ból kończyn przy porannym wstawaniu; < przy rozpoczynaniu ruchu. (Uczucie drętwienia kończyn). Zimny, lepki pot na kończynach.

22. Kończyny górne

Stały ból w prawym stawie barkowym; < od ruchu. Stały tępy ból w prawej kończynie górnej i barku, z uczuciem zimna od łokcia ku górze. Bolesność jak po stłuczeniu po zewnętrznej stronie lewego przedramienia i ręki; < od lekkiego ucisku bardziej niż od silnego. Ból ciągnący po zewnętrznej stronie ramienia aż do łokcia przy unoszeniu kończyny; < przy wstawaniu rano oraz wskutek zmiany pogody na wilgotną. Nie może unieść kończyny ani założyć jej za plecy z powodu kłujących bólów. Duża owalna, ciemnosina plama po stronie łokciowej lewej kończyny górnej, ze świądem; po drapaniu staje się czerwona. Gęsia skórka na kończynach górnych. Czyraki na nadgarstku, które nie dojrzewają, twarde i bolesne, lecz niezbyt czerwone; ból sięga do dołu pachowego. Obfite pocenie w dole pachowym. Odparzenie w dole pachowym. Ręce opuchnięte i sztywne po przebudzeniu rano. Pęknięcia skóry rąk, z których sączy się krew i wodnisty płyn, tworzące strupy. Wysypka na rękach złożona z drobnych pęcherzyków, sączących wodnisty, kleisty płyn. Swędząca wysypka na rękach. Wyprysk pojawiający się po zewnętrznej stronie pierwszego stawu kciuka lewej ręki, rozprzestrzeniający się za pośrednictwem nowych krost na kłąb kciuka, grzbiet ręki i nadgarstek, a także na grzbiet prawej ręki. Piekąca, szczypiąca bolesność z głębokimi, zaognionymi pęknięciami skóry rąk o poszarpanych brzegach; < podczas zimnej pogody. Ręce zimne, jakby trzymały lód. Pieczenie powierzchni dłoniowych. Po zetknięciu dłoni pocą się one tak obficie, że pot z nich kapie. Skóra nad stawami palców pęka i sączy. (Zadziorki przy paznokciach.)

23. Kończyny dolne

Bóle reumatyczne w lewym stawie biodrowym; < od ruchu i zimna, jednak bez > w spoczynku. Czerwonawe krostki po wewnętrznej stronie ud ze świądem, szczególnie lewego uda; < przy rozbieraniu się wieczorem. Bolesność jak po stłuczeniu z przodu prawego uda. < od lekkiego ucisku. Mrowienie w jednej lub drugiej kończynie dolnej, przypominające przepływ prądu elektrycznego i kończące się szarpnięciem; < zaraz po położeniu się do łóżka. Ból jak od otarcia na całej długości kończyn dolnych, zwłaszcza w ich górnej części. Uczucie zmęczenia, tępe i ciężkie, w kończynach dolnych, ze skłonnością do zmiany pozycji; żadna pozycja nie jest wygodna. Nogi dziecka wychudzone. Dziecko w wieku szesnastu miesięcy nie może samodzielnie chodzić ani stać. Po chodzeniu ból rozpoczyna się pod więzadłem Pouparta po prawej stronie, biegnie wzdłuż nerwu udowego do wewnętrznej strony stawu, następnie przechodzi ku przodowi i powoduje utykanie; > w spoczynku. Ból jak po stłuczeniu w lewej kości kulszowej. Bóle reumatyczne w stawach kolanowych. Kłujące bóle w lewym stawie kolanowym pojawiają się nagle, powodując, że chory krzyczy z bólu. Zmęczenie kolan. Bolesność jak po stłuczeniu po wewnętrznej stronie obu kolan; < od lekkiego ucisku. Silny ból w zagłębieniu prawej stopy; stopa opuchnięta, co powoduje bezsenność z niepokojem ruchowym. Bolesność w lewej stopie jak po skręceniu; < przy zginaniu. Pieczenie stóp, zwłaszcza podeszew; chce umieścić je w chłodnym miejscu, zanurzyć w wodzie albo odkryć. Stopy zimne i lepkie od potu. Kurcz stóp nocą w łóżku; stopy są tak zimne. Pot na podeszwach, jakby stanął w zimnej wodzie. Pończochy wydają się kleiste. Pot między palcami stóp, powodujący ich bolesność, o cuchnącej woni.

24. Objawy ogólne

Lęk przed zwykłą pracą z powodu słabości i wyczerpania, z nieodpartym pragnieniem położenia się. Niepokój ruchowy; trudno długo pozostawać w jednej pozycji; > od ruchu. Nie zaznaje spokoju ani w dzień, ani w nocy; zawsze < od godz. 21 aż do czasu po północy. Dziecko zrzuca z siebie ubranie nawet podczas najzimniejszej pogody. Chce leżeć na czymś twardym. Wielka bolesność. Sztywność i kulawizna dotkniętych części ciała. (Dziecko wygląda staro, brudno, tłusto i brunatnawo.) Postępujące wychudzenie.

25. Skóra

Skóra sucha i wiotka. Świąd < od drapania. Krostki na twarzy. Czyraki na nadgarstku. Wyprysk sączący kleisty płyn: za uszami; na nadgarstkach; palcach rąk i stóp. Pęknięcia skóry palców. Cała skóra pokryta drobną wysypką. Silny świąd całego ciała w nocy. (Miedzianobarwne owrzodzenia kiłowe.)

26. Sen

Budzi się nocą z rękami pod głową. Częste budzenie się w nocy. Sen niespokojny, bez ukojenia; budzi się o godz. 3.30 nad ranem. Wkrótce po zaśnięciu budzi się z nagłym wzdrygnięciem i szarpnięciem. Dziecko jest niespokojne podczas snu, a po przebudzeniu rozdrażnione i płacze. Budzi osobę śpiącą obok, aby poszukała włóczęgi w jej pokoju; wstaje i zagląda pod łóżko, szukając włóczęgi. Po przebudzeniu dziecko pociera piąstką oczy i nos. Nie znosi, by ktokolwiek leżał blisko niego lub go dotykał. Lubieżne sny. Sny o rabusiach; nie może zasnąć, dopóki cały dom nie zostanie przeszukany. Sny o morderstwie i wyrzutach sumienia.

27. Gorączka

Dreszczowość przez cały dzień; < w ciepłym pomieszczeniu. Zimne powietrze wywołuje u niego dreszcze. Wrażenie, że nadchodzą dreszcze. Napad dreszczy codziennie o tej samej porze. Dreszcz zaczyna się w kończynach dolnych. Napad dreszczy każdej nocy, trwający godzinę, zaczynający się między łopatkami i stamtąd przechodzący na kończyny górne, palce rąk oraz całe ciało; (dreszcz przerywany, trzy tygodnie po porodzie.) Pragnienie podczas dreszczy; brak pragnienia podczas fazy gorąca lub potu. (Dreszcz o godz. 8.30 rano. Dreszcz o godz. 17. Dreszcz opóźniający się o dwie godziny. Dreszcz co drugi dzień; gorączka trwająca całą noc. Pije przed dreszczem.) Całe ciało wydaje się nocą nadmiernie gorące. Najsilniejsze pocenie w miejscach, gdzie kończyny krzyżują się ze sobą lub stykają z łóżkiem. Zaczyna się pocić, gdy tylko zostanie przykryty. Poci się przy pierwszym zaśnięciu, głównie w okolicy karku, tak że ubranie przemaka na wylot. Zimny, lepki pot na potylicy i karku; miejsca te sprawiają wrażenie mokrego kamienia. Pot spływa z góry ku dołowi po całym ciele. Wysoka gorączka każdej nocy z bezsennością. Całe ciało wydaje się nocą nadmiernie gorące. (Chce przesunąć się do chłodnej części łóżka.) Poci się po stronie, na której leży. Głód podczas pocenia; woda ma gorzki smak.