Apocynum cannabinum

Tom I — Szczegółowa symptomatologia

(Konopie indyjskie.)

Nie należy go mylić z A. Androsemifolium. Właściwości lecznicze obu roślin znacznie się różnią.

Opis botaniczny. — Jest to bylina; pędy zielne, wzniesione, rozgałęzione, barwy brunatnej, wysokości dwóch lub trzech stóp; liście naprzeciwległe, jajowato-podłużne, ostre na obu końcach i nieco omszone od spodu; wierzchotki szypułkowe, wielokwiatowe i owłosione; korona mała i zielonkawa, z rurką nie dłuższą niż kielich i ze wzniesionym rąbkiem. Strąk, czyli mieszek, ma od trzech do pięciu cali długości i przypomina strąki Asclepias syriaca, czyli pospolitej trojeści amerykańskiej, jest jednak znacznie mniejszy.

Łodyga i korzeń obfitują w sok mleczny, który krzepnie w substancję bardzo podobną do kauczuku. To właśnie sok zawiera substancje czynne.

Korzeń, będący częścią oficynalną, jest poziomy, ma pięć lub sześć stóp długości i około jednej trzeciej cala grubości; w pobliżu końca dzieli się na odgałęzienia zakończone tępo. Za młodu ma barwę żółtawobrunatną, a z wiekiem ciemnokasztanową; cechuje go silny zapach oraz mdły, nieco gryzący i trwale gorzki smak.

Rośnie w miejscach wilgotnych, przy mokradłach i płynących strumieniach, i jest rodzimy dla niemal całego obszaru Stanów Zjednoczonych.

Preparaty oficynalne. — Nalewka z korzenia, sporządzana przez macerację rozcieńczonym alkoholem. Rozcierki korzenia.

(Nalewka powinna być ciemnoczerwona lub jasnobrunatna i mieć intensywnie gorzki smak. Stosowałem nalewkę sporządzoną ze Spirit. Nitri dulc. z doskonałymi wynikami. Nalewka i jej rozcieńczenia zdają się działać na narządy moczowe, lecz nie są równie skuteczne w puchlinie wodnej itd. Napar z jednej uncji świeżego korzenia na jedną kwartę wody podawano z powodzeniem; w puchlinie wodnej, w dawkach po łyżeczce, zdaje się działać szybciej niż jakikolwiek inny preparat. Rozcierka wydaje się najskuteczniejsza w chorobach narządów oddechowych.)

Ponieważ w wielu przypadkach, szczególnie przy wysiękach wodnicowych, najsilniejsze, a zarazem najszybsze i najpewniejsze działanie uzyskiwano po odwarze, zaś odwar Hunta wydawał się służyć temu celowi lepiej niż jakikolwiek inny kiedykolwiek proponowany preparat, można go

nabyć za pośrednictwem Boericke & Tafel. Oto receptura niemal identyczna z recepturą Hunta i działająca równie dobrze: wziąć wagowo jedną część świeżego korzenia, dodać objętościowo dziewięć części wrzącej wody, odstawić na sześć lub osiem godzin, następnie dodać jedną część alkoholu i odstawić na dalsze sześć lub osiem godzin; potem odwar można przefiltrować i przechowywać jako trwały preparat. Z niego można sporządzać rozcieńczenia: pierwsze i drugie z użyciem części wody, trzecie i wyższe — wyłącznie z alkoholem.

Sfera działania. — Powierzchnie błon śluzowych, błony surowicze, skóra i nerki; powoduje zwiększone wydzielanie i wydalanie (działanie pierwotne), po którym następuje stan przeciwny (działanie wtórne).

Leki analogiczne— Asclepias tuberosa i syriaca, Eupatorium purpureum, Helleborus niger, Kali-hydrojod, Benzoate of ammonia.

Głowa.

Uczucie ciężkości głowy i otępiający ból głowy z sennością.

° Ostre wodogłowie u dzieci (trzecie stadium).

Oczy.

Gorąco z zaczerwienieniem i podrażnieniem, jak gdyby w oczach znajdowało się kilka ostrych ziaren piasku.

Nos.

Nozdrza i gardło wypełnione gęstym, żółtym śluzem.

• Nieżyt nosa; najpierw suchość, potem rzadka, drażniąca, wodnista wydzielina,

po której następuje wydzielanie gęstego śluzu. ° Nieżyt nosa u niemowląt, „sapka”.

Jama ustna i język. Suchość z nudnościami i pragnieniem.

Gardło.

Rano gardło wypełnione gęstym, dobrze skrzepłym żółtym śluzem.

Nieprzyjemne uczucie gorąca w gardle.

Żołądek.

Wzdęcie żołądka i jelit po bardzo lekkich posiłkach. ° Uczucie zapadania w żołądku z obfitym oddawaniem moczu i nudnościami. Gwałtowne wymioty z krańcowym osłabieniem i sennością.

• Wzmaga apetyt i trawienie.

° Żołądek tak podrażliwy, że chory nie mógł zatrzymać nawet łyka wody — w puchlinie wodnej.

Brzuch.

Wyraźne wzdęcie brzucha, zwłaszcza po umiarkowanie obfitym obiedzie.

Górne odcinki jelit wydają się rozdęte, dolne zaś zupełnie nie. Okresowe wzdęcia z niepokojącymi odczuciami w jelitach.

„Wodobrzusze — wiele przypadków, z rozmaitych przyczyn.

Stolce.

Luźne, lecz niezbyt obfite stolce żółciowe.

• Wypróżnienia bardzo skąpe. Wodnista biegunka.

Nerki i mocz.

Działanie pierwotne.

• Tępy, uporczywy ból w okolicy nerek ze zwiększonym

wydzielaniem moczu barwy słomkowej. Bardzo obfity mocz jasnej barwy; codziennie oddawano

po kilka kwart. Brak osadu w moczu.

Działanie wtórne.

• Wyraźnie skąpe oddawanie moczu z nieznaczną dusznością. Ilość moczu zmniejszona do około jednej trzeciej zwykłej objętości. Skąpy mocz przy niewielkiej sile wypierającej pęcherza moczowego.

• Bardzo swoiste spowolnienie czynności nerek. Mocz jasnozłoty, barwy żółtego sherry.

° Puchlina wodna powikłana przewlekłą biegunką.

• Utrudnione i bolesne oddawanie moczu wskutek nieżytu pęcherza moczowego,

choroby gruczołu krokowego lub chorobliwej podrażliwości. (F'religh.) 0 Zatrzymanie moczu z porażeniem kończyn dolnych. ° Moczówka prosta.

0 Puchlina wodna, uogólniona lub miejscowa, z rozmaitych przyczyn, przede wszystkim jednak wskutek niedostatecznej zdolności wydalniczej nerek. {Hale.)

W przypadkach ostrych, samoistnych puchlin wodnych stosować rozcieńczenia, rozpoczynając od najwyższych i schodząc mniej lub bardziej szybko ku niższym, zależnie od przebiegu choroby. {Ib.)

W przewlekłych lub atonicznych puchlinach wodnych (wtórnych) stosować nalewkę albo, jeśli to konieczne, odwar w dawkach jednej lub dwóch drachm. (Ib.) Narządy płciowe.

° Krwotok maciczny z wielką podrażliwością żołądka i wymiotami; przy poruszeniu chorej omdlenie i zanikanie tętna; krew wydalana w dużych skrzepach, niekiedy żywoczerwona. (Dr. Marsden.)

0 Brak miesiączki u młodych dziewcząt ze wzdęciem brzucha i obrzękiem kończyn. (db.)

Krtań, oskrzela i klatka piersiowa.

Nieprzyjemne uczucie gorąca w okolicy cieśni gardzieli i krtani.

Nieodparta potrzeba wzdychania.

Krótki, suchy kaszel i skąpe odkrztuszanie białego śluzu

rano. Ucisk w klatce piersiowej po przebudzeniu. Uczucie ucisku w okolicy nadbrzusza i klatki piersiowej. Chwilami trudno było zaczerpnąć dostatecznie dużo powietrza. 0 Luźny, rzężący kaszel z uciskiem w klatce piersiowej. (p.) ° Krótki, suchy kaszel ze skąpym odkrztuszaniem. (s.) 0 Wodniak opłucnej i wodniak osierdzia. (f) 0 Krwioplucie. (?)

Plecy i kończyny.

Niezwykłe uczucie ciężkości głowy z tępymi, uporczywymi bólami

w okolicy krzyżowej pleców i kończynach. Przy ucisku brak tkliwości okolicy nerek, lecz

przy uruchamianiu mięśni występuje nieznaczna bolesność tych części,

co wskazuje, że siedliskiem bólów są mięśnie.

Kilkakrotnie odczuwano silny, tępy i uporczywy ból w obu kolanach, na tyle dotkliwy, że obawiałem się rozpoczynającego się napadu ostrego reumatyzmu zapalnego.

° Obrzęk stóp i kostek utrzymujący się po tyfusie plamistym albo w puchlinie wodnej. (Hale.)

Tom II — Szczegółowa terapeutyka

Nie należy go mylić z konopiami indyjskimi (Cannabis indica), lekiem wykazującym niewielkie podobieństwo do tej rośliny albo niewykazującym go wcale i należącym do innej rodziny.

Jest to jeden z leków o bardzo ograniczonej sferze działania, lecz w jej obrębie ma ogromne znaczenie. Jego działanie patogenetyczne i lecznicze zdaje się niemal całkowicie ograniczone do nerek — wszystkie pozostałe objawy wydają się jego następstwem. Działanie na nerki najwyraźniej nie wykracza poza bierne przekrwienie z pewnym podrażnieniem błony śluzowej dróg moczowych, ponieważ nawet w najbardziej forsownych próbach lekowych nie stwierdza się w moczu śladów krwi, nabłonka ani innego nieprawidłowego osadu. Pierwotnie powoduje obfite wydalanie moczu, przy czym wydzielina ma bardzo jasną barwę. Wtórnie powoduje swoiste spowolnienie czynności nerek i bardzo skąpe oddawanie moczu, lecz bez bólu ani tkliwości nerek. Nie wątpię, że mógłby powodować ból pęcherza moczowego i cewki moczowej, skoro leczył takie stany.

Lek ten cieszył się sławą środka na puchlinę wodną już we wczesnym okresie dziejów tego kraju i zachował ją we wszystkich systemach leczniczych. Homeopaci uzyskiwali wiele znakomitych wyleczeń, gdy stosowali go racjonalnie.

Puchlina wodna w rozmaitych postaciach stanowi główną sferę leczniczą Apocynum c., lecz właściwym obszarem jego działania jest ściśle puchlina pochodzenia nerkowego. Inne puchliny można za jego pomocą przejściowo usunąć lub złagodzić, ale nie wyleczyć. To działanie paliatywne sprawiło, że pierwsi lekarze nazywali go „roślinnym trokarem”, mając na myśli, że jego wartość była podobna do wartości nakłucia i upuszczenia płynu.

Obrzęk uogólniony, wodobrzusze, obrzęk nóg, a nawet wodniak opłucnej mogą wynikać z zahamowania czynności nerek jako schorzenia samoistnego. Gdy tak jest, właściwie podane konopie indyjskie rzadko zawodzą jako środek leczniczy, jeżeli w nerkach nie ma zmian organicznych. Powtórzę tu dwie zasady podane przeze mnie w „New Remedies” jako wskazówki dotyczące stosowania leku:

(1.) W przypadkach ostrych, samoistnych puchlin wodnych stosować rozcieńczenia, rozpoczynając od wysokich i schodząc mniej lub bardziej szybko ku niższym, zależnie od przebiegu choroby.

(2.) W puchlinach przewlekłych, atonicznych lub wtórnych stosować nalewkę albo odwar w dawkach jednej lub dwóch drachm.

Najbardziej znamienne wyleczenia, jakie kiedykolwiek uzyskano za pomocą Apoc. c., osiągnięto naparem lub odwarem (§j na jedną kwartę gorącej wody) w dawkach od połowy drachmy do czterech drachm. Nawet w ostrych puchlinach napar działa szybciej niż nalewka. Jeżeli taka moc jest preferowana, napar ten można „doprowadzić” w wodzie do trzeciego rozcieńczenia. Podobnie jak Digitalis, Apoc. c. podawany w nalewce alkoholowej często wydaje się pozbawiony działania.

Nie ma takiej odmiany puchliny, która nie mogłaby poddać się jego działaniu paliatywnemu, jeśli nie leczniczemu. Nawet w puchlinie spowodowanej organiczną chorobą serca lek ogranicza gromadzenie się płynu i daje sercu możliwość odzyskania znacznej części dawnej siły.

W puchlinie po płonicy lub w prostej, niepowikłanej albuminurii często szybko okazuje się skuteczny leczniczo.

Choroby Brighta nie można wyleczyć tym lekiem, a rzadko udaje się to także jakimkolwiek innym, lecz puchlinę można utrzymywać pod kontrolą tak długo, jak długo znaczna część nerki pozostaje wolna od zmian organicznych.

Wodogłowie było niewątpliwie leczone przez Apoc. c., jeśli przyjąć relacje dwóch wybitnych lekarzy, po jednym z każdej szkoły medycznej (zob. drugie wydanie „New Remedies”). Objawy były następujące: (1) „Szwy czaszki rozeszły się; czoło wystawało; wzrok w jednym oku utracony, w drugim niemal utracony; dziecko leżało w stuporze ze stałymi mimowolnymi ruchami jednej ręki i jednej nogi”; oraz (2) „Porażenie lewej strony, jedno oko nieruchome, drugie wykonuje ruchy obrotowe, zaburzenia jelitowe, tętno wolne”. W pierwszym przypadku wyleczenie przyniosły drachmowe dawki słabszego naparu. W drugim — dawki nalewki po jednej kropli. Sądzę, że wyleczyłem nim dwa przypadki, podczas gdy w bardzo wielu zawiódł; pod tym względem nie jest jednak gorszy od Helleborus, który tak wysoko wychwalano, choć okazywał się tak nieskuteczny. Oprócz jego wartości w puchlinie wodnej Apoc. c. stosowano z powodzeniem w innych zaburzeniach.

Jego stosowanie zarówno wywoływało, jak i leczyło nieżyt nosa. Objawy nieżytowe są następujące:

„Swoista suchość błony śluzowej nosa z uczuciem sztywności, po której następuje wydzielanie gęstego, żółtego śluzu, poprzedzone w niektórych przypadkach rzadką, drażniącą wydzieliną”.

Przy tej postaci nieżytu nosa rozcierkę korzenia 2X wciąga się nosem. Oczy, gardło i oskrzela dotknięte są tym samym nieżytem, co wyjaśnia popularność leku w kaszlu oskrzelowym i astmatycznym, w którym z pewnością jest użyteczny, jak wielokrotnie się przekonałem.

Moczówka prosta jest jednym ze stanów pierwotnych wywoływanych przez ten lek, a charakterystyczny objaw towarzyszący brzmi:

„Uczucie zapadania w dołku podsercowym z wielkim osłabieniem”.

Podobnie jak wszystkie silne środki moczopędne, Apoc. c. niekiedy wykazuje również silne działanie wymiotne i przeczyszczające. Gdy w puchlinie wodnej żołądek jest bardzo podrażliwy, a kłopotliwy objaw stanowią wymioty po wszystkich napojach, Apoc. c. często natychmiast usuwa ten stan. Dr Paine zaleca go w biegunce, krwotoku jelitowym i cholerze niemowląt, lecz nie mam żadnego doświadczenia z jego stosowaniem w takich przypadkach.

Według dra Marsdena Apoc. c. leczył krwotok maciczny; przekazał on jedyne dostępne nam doświadczenie kliniczne dotyczące stosowania tego leku w tym schorzeniu. W jednym przypadku (krwotok miesiączkowy) krwawienie było obfite, ze skrzepami, i towarzyszyła mu „wielka podrażliwość żołądka”, omdlenia itd. W innym przypadku krwotok wystąpił w okresie menopauzy, lecz ustąpił w ciągu tygodnia, wcześniej trwając sześć tygodni. Dr Marsden opisuje kilka innych przypadków długotrwałego krwawienia wyleczonych Apoc. c. podawanym w dawkach nalewki po jednej kropli. W mojej praktyce lek ten, podawany z powodu stanów wodnicowych, zdawał się przywracać miesiączkę; dr Barnes z Kalifornii podaje zaś, że często leczy nim brak miesiączki u młodych dziewcząt, gdy towarzyszą mu wzdęcie brzucha i obrzęk kończyn.

Dr Lindsay opisuje własny przypadek ciężkiego krwioplucia, które nie ustąpiło po zastosowaniu Acon., Ham., China i Erig., lecz zostało szybko zahamowane przez Apoc. c. 1x, podawany wielokrotnie co kilka minut. Inny lekarz podaje, że zahamował nim krwotok płucny u chorych na gruźlicę. Ze zgłoszonych wyleczeń krwotoków wynikałoby, że w takich przypadkach lek działa bardzo podobnie do Ipecac. i jest wskazany przy niemal dokładnie tym samym objawie, mianowicie wymiotach lub nudnościach.