Siarka rodzima. Siarka sublimowana. S. (A. W. 31.98). Rozcierka „kwiatu siarczanego”. Nasycony roztwór siarki w alkoholu absolutnym stanowi nalewkę Ø. [Stosowano również rozcierkę siarki amorficznej. Do obrazu patogenetycznego włączono działanie „mleka siarczanego”, czyli siarki strąconej, tj. siarki otrzymywanej przez strącanie z roztworu Calc. sulph. za pomocą kwasu solnego.]

Zastosowania kliniczne

Trądzik / Przerost migdałka gardłowego / Zimnica / Nałóg alkoholowy / Amauroza / Brak miesiączki / Niedokrwistość / Odbyt, wypadanie / Astma / Niedodma / Odleżyny / Zaburzenia żółciowe / Czyraki / Mózg, przekrwienie / Piersi, schorzenia / Choroba Brighta / Zapalenie oskrzeli / Zaćma / Nieżyt / Gorączka Chagres / Wrzód twardy / Bliznowiec / Klatka piersiowa, bóle / Odmroziny / Ostuda / Klimakterium, dolegliwości / Przeziębienie / Zaparcie / Gruźlica / Nagniotki / Kaszel / Crusta serpiginosa / Przetoka zębowa / Cukrzyca / Biegunka / Czerwonka / Bolesne miesiączkowanie / Ucho, schorzenia / Wyprysk / Wychudzenie / Moczenie mimowolne / Padaczka / Odbijania / Wykwity / Oczy, schorzenia / Omdlewanie / Stopy, pieczenie; pocenie się / Gorączka / Piegi / Ganglion / Gruczoły, schorzenia / Przewlekły wyciek z cewki moczowej / Globus hystericus / Rzeżączka / Dna / Guzki krwawnicze / Ból głowy / Głowa, uderzenie krwi / Opryszczka / Choroba stawu biodrowego / Wodniak jądra / Wodogłowie / Wodopiersie / Hipochondria / Impotencja / Grypa / Gorączki okresowe / Podrażnienie / Świerzb / Żółtaczka / Zapalenie krtani / Upławy / Liszaj / Wątroba, zaburzenia / Lumbago / Płuca, schorzenia / Toczeń / Mania / Odra / Pamięć, osłabienie / Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych / Miesiączka, zaburzenia / Poronienie / Mięczak / Pokrzywka / Neuralgia / Brodawki sutkowe, bolesność / Nos, krwawienie; zapalenie / Przełyk, zwężenie / Zapalenie oczu, ostre; skrofuliczne; reumatyczne / Krwiak miednicy / Stulejka / Bolesny obrzęk biały / Zapalenie otrzewnej / Zapalenie opłucnej / Zapalenie płuc / Ciąża, zaburzenia / Wyciek wydzieliny sterczowej / Odbytnica, schorzenia / Gorączka reumatyczna / Reumatyzm, ostry; przewlekły; rzeżączkowy / Grzybica obrączkowa / Rwa kulszowa / Samogwałt / Uczucie zapadania się / Skóra, schorzenia / Sen, zaburzenia / Omamy węchowe / Podrażnienie rdzeniowe / Kręgosłup, skrzywienie / Śledziona, ból / Zrywania / Zapalenie jamy ustnej / Omamy smakowe / Parcie naglące / Pragnienie / Gardło, śluz / Język, obłożony / Zapalenie migdałków / Ból zęba / Tchawica, podrażnienie / Owrzodzenia / Pokrzywka / Macica, wypadanie / Szczepienie / Żylaki powrózka nasiennego / Żylakowatość / Zawroty głowy / Brodawki / Guz biały / Robaczyca / Zamartwianie się / Ziewanie

Charakterystyka

Sulphur jest pierwiastkiem występującym w przyrodzie jako krucha, krystaliczna substancja stała, która pali się w powietrzu niebieskim płomieniem, utleniając się do dwutlenku siarki (kwasu siarkawego). Sława siarki jako leku jest być może równie stara jak medycyna. „Już 2000 lat temu — mówi Hahnemann — Sul. stosowano jako najsilniejszy swoisty lek przeciw świerzbowi... Świerzb, który tak często dotyka osoby pracujące przy wełnie, wywołuje nieznośnie przyjemne mrowienie i swędzenie, gryzienie jak przez robactwo. Niektórzy określają je jako nieznośnie rozkoszny, łaskoczący świąd, ustępujący natychmiast po podrapaniu miejsc, które następnie zaczynają piec; pieczenie to utrzymuje się po drapaniu. Sul. często wywołuje u zdrowych osób piekąco-swędzące krostki i pęcherzyki przypominające pęcherzyki świerzbu, a zwłaszcza świąd w stawach i w nocy”. Swoista zdolność Sul. do leczenia świerzbu była nadużywana. Stosowano go zewnętrznie w postaci kąpieli i maści, wskutek czego choroba skóry nie zostawała wyleczona, lecz stłumiona, a w jej miejsce pojawiało się mnóstwo wtórnych schorzeń. Hahnemann odnalazł w Sul. homeopatyczny odpowiednik swoistej skazy konstytucjonalnej, mającej skłonność do przejawiania się wykwitami podobnymi do świerzbu, i nazwał ją Psorą. Sul. jest najważniejszym z leków przeciwpsorycznych. Próba lekowa Sul. znajduje się w M. M. P., a została rozszerzona w Chronic Diseases. Domowe stosowanie Sul. (w znanej mieszaninie „siarki z melasą”) jako „leku wiosennego” opiera się na jego właściwościach przeciwpsorycznych. „Jest to jeden z najpopularniejszych obecnie środków napotnych — mówi Milne — i mało która starsza kobieta nie stosuje go, gdy przypuszcza się, że jakiś wykwit usiłuje przebić się przez skórę”. To właśnie zdolność Sul. do kierowania konstytucjonalnych czynników drażniących ku powierzchni czyni go najważniejszym z leków przeciwpsorycznych Hahnemanna. Sul. wykazuje również działanie przeciwpsoryczne niezależnie od swej zdolności do „wyprowadzania” wysypek. Jad psoryczny może być obecny i aktywny w przebiegu choroby, wskutek czego „leki pozornie dobrze wskazane mogą nie zadziałać”. W takich przypadkach jedna lub dwie dawki Sul. często niejako zneutralizują psorę i albo uporządkują obraz przypadku, albo utorują drogę działaniu innych leków. W takich przypadkach niemal na pewno będą występować pewne wskazania do Sul. Sul. jest silnym środkiem antyseptycznym i jednym z najpewniejszych środków niszczących świerzbowca. Nie trzeba tu rozważać dokładnego związku świerzbu wywołanego przez świerzbowca z psorą i innymi swędzącymi wykwitami; ponieważ jednak Sul. stosowany miejscowo ma zarówno zdolność tłumienia wykwitów konstytucjonalnych, jak i niszczenia świerzbowca, do tego drugiego celu najlepiej używać innych środków (np., olejku lawendowego), a Sul. lub inne wskazane leki podawać wewnętrznie. Z mojego doświadczenia wynika, że psora Hahnemanna (będąca bardzo realną i wyraźnie określoną skazą) jest na ogół dziedziczna. Objawy utajonej psory szczegółowo przedstawiono w Chronic Diseases Hahnemanna i w większości stanowią one niemal dokładne odtworzenie objawów Sul. Chociaż jednak Sul. jest najważniejszym z leków przeciwpsorycznych, pozostaje tylko jednym z wielu; jego zastosowanie w żadnym razie nie ogranicza się do przypadków utajonej lub jawnej psory. Znacznie ważniejsza jest znajomość głównych cech działania leku, które stanowią pewne wskazówki w każdym przypadku. (1) Klucz do wielu stanów Sul. można znaleźć w nierównomiernym rozkładzie krążenia: napady gorąca; uderzenie krwi do głowy, klatki piersiowej i serca; pełnokrwistość wskutek gwałtownego stłumienia wykwitów, guzków krwawniczych lub wydzielin; gorąco i uczucie pieczenia we wszystkich częściach ciała albo chłód i pocenie się wielu okolic. Nieprawidłowości te mogą przejść w pełnoobjawowe zapalenie z wysiękami oraz w gorączkę typu okresowego lub innego. Innym ich przejawem jest zaczerwienienie ujść i okolic w pobliżu ujść: czerwone uszy, czerwony nos; czerwone powieki i czerwone obwódki wokół powiek; jaskrawoczerwone wargi; żywoczerwony odbyt u dzieci; czerwone ujście cewki moczowej; czerwony srom. Ujścia są nie tylko czerwone i przekrwione, lecz także bolesne i nadwrażliwe; przechodzenie wszelkich wydzielin lub wydalin sprawia ból. (2) Drugą stroną tego uczucia pełności jest uczucie pustki. Żaden lek nie wywołuje tego objawu w bardziej skrajnym stopniu niż Sul., a dla lekarza przepisującego homeopatycznie nie ma pojedynczego objawu cenniejszego niż „uczucie omdlewania, zapadania się i zupełnego opadania z sił o godz. 11 przed południem”. Kiedy objaw ten jest wyraźny, podaję Sul. (zwykle 30) i wykorzystuję w pełni dobroczynne działanie tego leku, zanim przepiszę cokolwiek innego; bardzo rzadko się zawodzę. Nie trzeba czekać, aż pacjent sam wspomni o tym objawie, ani pytać go wprost, czy go doświadcza. Zwykle pytam, czy odczuwa głód poza zwykłymi porami posiłków; jeśli odpowiada „tak”, pytam: „O której godzinie?”. Nie musi to być dokładnie jedenasta, choć jest to pora najbardziej charakterystyczna. Osoby, które „muszą coś zjeść między śniadaniem a obiadem”, zazwyczaj odnoszą korzyść z Sul. Ten żarłoczny głód o jedenastej często wiąże się z innymi objawami Sul., takimi jak gorąco na szczycie głowy; dyspepsja; przekrwienie w układzie wrotnym; zaparcie z bezskutecznym parciem naglącym; guzki krwawnicze; zaparcie występujące naprzemiennie z biegunką. Gdy chory z dyspepsją zje i zaspokoi głód, zaczyna czuć się wzdęty, ociężały i ospały oraz staje się przygnębiony — niemal nie chce mu się żyć. Dyspepsja Sul. jest często następstwem stłumionych wykwitów. Powszechnie wiadomo, że pijaństwo „występuje rodzinnie”, a chorobowym podłożem pijaństwa często jest psora. Sul. zarówno wywołuje, jak i leczy pragnienie piwa oraz mocnych alkoholi. Gallavardin wyleczył za pomocą Sul. 1m wielu pozornie beznadziejnych alkoholików. „Uczucie zapadania się, pustki i zupełnego opadania z sił” jest częstą cechą dyspepsji alkoholików. Dyspepsja po pokarmach mącznych. Nie toleruje mleka; natychmiast je wymiotuje; kwaśne wymioty z niestrawionym pokarmem. Żarłoczny apetyt jest częstym objawem skrofulozy, a skrofuloza i psora często są pojęciami zamiennymi. Dziecko łapczywie chwyta każdy podawany mu pokarm, jakby umierało z głodu. Zaburzone przyswajanie; głodne, a jednak wychudzone. Zahamowany nieżyt; nos zatkany w pomieszczeniu, > na dworze. Dziecko wygląda na zasuszone, jak mały staruszek; skóra zwisa fałdami, jest żółtawa, pomarszczona i wiotka. Głowa duża w stosunku do ciała. Powiększone węzły chłonne. Zaburzone przyswajanie. Gdy skrofuloza występuje bez szczególnych

Sul. je rozwinie. Gruźlica jest blisko spokrewniona ze skrofulozą; w związku z nią pojawia się wiele objawów Sul.: wyniszczenie z głodem o godz. 11 przed południem; bolesne, czerwone ujścia; uderzenia gorąca. W gruźlicy płuc objawem kluczowym jest: „ciało wydaje się zbyt gorące”. Chory musi mieć otwarte okna bez względu na to, jak zimna jest pogoda. Zwykle zaleca się, aby w przypadkach gruźlicy rzadko powtarzać Sul. i podawać je tylko we wczesnych stadiach. (3) „ < Pod wpływem ciepła” to kolejny objaw kluczowy Sul., który wskazuje ten lek w wielu przypadkach; pogorszenie < jest najbardziej zauważalne od ciepła łóżka. Ilekroć chory mówi, że czuje się dobrze, dopóki nie rozgrzeje się w łóżku, należy rozważyć Sul.; jego obraz zazwyczaj odpowiada danemu przypadkowi. (W niektórych przypadkach ciepło pieca >.) Przypadki reumatyzmu i rwy kulszowej wymagające Sul. zwykle wykazują > rano i < nocą w łóżku. (4) „ < Nocą” jest niemal równie charakterystyczne. Sul. pozostaje w związku zarówno ze słońcem, jak i z księżycem, co czyni je jednym z najważniejszych leków w dolegliwościach okresowych. Cooper wyleczył wiele przypadków neuralgii < w południe lub o północy. Za najbardziej charakterystyczną uważa okresowość co dwanaście godzin, lecz okres ten może stanowić wielokrotność albo część dwunastu godzin. Lippe wyleczył „pojedynczą dawką Sul. podczas nowiu” przypadek krwotocznej miesiączki; chora nie odzyskała zdrowia od czasu ostatniego poronienia. Skinner podał mężczyźnie z niedowładem kończyn dolnych pojedynczą dawkę Sul. cm, polecając przyjąć ją w określonym dniu (podczas pełni księżyca). Mężczyzna wyzdrowiał niemal nagle. Cooper zdobył ważne doświadczenia ze stosowaniem Sul. w gorączkach przerywanych. Zazwyczaj podawał dwie pigułki Sul. Ø co cztery godziny. Jego korespondenci stwierdzili, że leczenie to chroniło ich przed gorączką w Indiach, a jeden z nich, oficer, utrzymał dzięki niemu w zdrowiu swój pułk sipajów, gdy wielu innych żołnierzy przebywało w szpitalu. Jeden z autorów leczył pigułkami dziewięć przypadków i zatrzymał gorączkę w ciągu dwudziestu czterech godzin. Jeden z tych przypadków był szczególnie uporczywy i lekarze orzekli, że wikłało go schorzenie wątroby. Zanim Sul. doprowadziło do wyleczenia, stosowano chininę. W przypadku „gorączki Chagres” (z Indii Zachodnich), trwającej od trzech miesięcy, Cooper oprócz pigułek Sul. zalecił kąpiel siarkową. Ta jedna kąpiel zdawała się odmieniać cały stan chorego; z człowieka chorowitego, anemicznego, o żółciowym wyglądzie szybko stał się obrazem zdrowia. Cooper przypomina, że pracownicy kopalń siarki, choć przebywają na terenach malarycznych, są całkowicie odporni na gorączki przerywane. Działanie Sul. w ostrych stanach zapalnych jest pokrewne jego działaniu w gorączkach przerywanych. Sul. jest przewlekłym odpowiednikiem Acon. w następstwach wychłodzenia; jeżeli Acon. szybko nie opanuje stanu, potrzebne będzie Sul. Van den Heuvel mówi mi, że w ostrych zapaleniach występujących na wysoko położonym płaskowyżu południowoafrykańskim, gdzie wahania temperatury są skrajne, a wychłodzenia i ich następstwa bardzo częste, jego pierwszym lekiem na ból, gorączkę i niepokój — zanim jeszcze pojawią się objawy przedmiotowe — jest Acon. Jeżeli jednak gorączka nie ustępuje w ciągu dwudziestu czterech do czterdziestu ośmiu godzin, Sul. ją usunie. „Wychłodzenie” jest inną postacią „zahamowania”. Sul. jest lekiem o tak uniwersalnym działaniu, że mówienie o jego silniejszym związku z jedną stroną ciała niż z drugą może wprowadzać w błąd. Ogółem więcej objawów występuje po stronie lewej niż prawej. Lek działa silnie na lewą stronę klatki piersiowej: „Ostre bóle kłujące przebiegające przez lewe płuco ku plecom, < podczas leżenia na plecach. < od najmniejszego ruchu” są charakterystyczne. W przypadku lewostronnego zapalenia opłucnej i płuca, które nastąpiło po gwałtownym krwiopluciu, Sul. 30 uratowało mojego pacjenta ze stanu sprawiającego wrażenie beznadziejnego. Sul. działa na całe drogi oddechowe, od nosa po tkankę płucną. Wywołuje stan często spotykany u chorych skrofulicznych: nieżyt nosa, w którym nos jest zatkany w pomieszczeniu, a drożny na świeżym powietrzu. W obrazie patogenetycznym występują wszystkie cechy astmy, a Sul. cechuje również często spotykane u astmatyków naprzemienne występowanie podrażnienia skóry i astmy. Villers (H. R., xv. p. 563) opisuje przypadek 22-letniej dziewczyny, która od trzeciego roku życia cierpiała na wypryski o najrozmaitszych postaciach, przeważnie wilgotne; zajmowały one głównie okolice sromu, pachy i fałd za uchem, lecz zeszpecone było całe ciało, a jedynymi częściami, które pozostały białe i prawidłowe, były piersi. Przez dziewiętnaście lat pozostawała nieprzerwanie pod opieką lekarską, a najgorsze skutki następowały po zastosowaniu środków zewnętrznych mających wysuszyć wykwity. Wówczas pojawiała się przerażająca astma, trwająca do ponownego wystąpienia gryzących, cuchnących wykwitów. Ostatnio znalazła się pod opieką homeopaty, który podał Ars. iod. 3. Wywołało to stan, o którym chora powiedziała: „Nie potrafię tego opisać, ale czułam się tak, jakby mnie zabijano”. Lekarz skierował ją następnie do Villersa, który przed rozpoczęciem leczenia wysłał ją na trzy miesiące na kurację wodoleczniczą. Jej ogólny stan zdrowia nieco się dzięki temu poprawił, lecz stan skóry pozostał bez zmian. Villers pomyślał wówczas o posiadanych przez siebie bardzo wysokich potencjach i podał kilka granulek Sul. cm. Trzy dni później, późnym wieczorem, wezwano go w wielkim pośpiechu. Po przybyciu zastał chorą, która zerwała z siebie całe ubranie, tarzała się po podłodze pokoju i bezustannie usiłowała ocierać plecy i nogi o nogi krzeseł lub krawędź drzwi. Potem zerwała się, przyniosła z kuchni nóż i skrobała nim całe ciało; niczego nie jadła i piła jedynie ogromne ilości zimnych napojów. Trwało to pięć dni, po czym spała przez pełne dwa dni. Następnie wydarzyło się coś takiego: wykwity całkowicie wyschły i złuszczyły się jak po płonicy. Dziewczyna zawsze miała bardzo skąpą miesiączkę; kolejne trzy krwawienia były coraz obfitsze i nieznośnie cuchnące. Z uszu wypływała bardzo nieprzyjemna wydzielina, z powiek — wydzielina gryząca, a ze sromu — straszliwie dokuczliwa i piekąca wydzielina, wywołująca silne pobudzenie płciowe. Pod działaniem pojedynczej dawki następowała stała poprawa i po czterech miesiącach była młodą, kwitnącą dziewczyną, u której wszystkie funkcje organizmu przebiegały w pełni, a skóra znajdowała się w doskonałym stanie. Aby to sprawdzić, Villers polecił chorej nosić szorstką wełnę, zanurzać ręce najpierw w gorącej, a potem w zimnej wodzie, a przez dwa tygodnie codziennie nacierać ciało dość gruboziarnistą solą morską. Jedynym skutkiem tych zabiegów była dalsza poprawa struktury skóry. Sul., gdy jest wskazane, powoduje wchłanianie wysięków — opłucnowych (we włóknikowym zapaleniu opłucnej lub w opłucnej wodnej), płynu w wodogłowiu albo wysięków maziowych. Często leczyłem ganglion nadgarstka za pomocą Sul. cm i niższych potencji, podawanych na podstawie wskazań ogólnych. W reumatyzmie Sul. schorzenie zaczyna się u dołu i szerzy ku górze. (Jest to analogiczne do kierunku „z zewnątrz do wewnątrz” dolegliwości psorycznych, którym Sul. odpowiada i których kierunek odwraca.) Sul. działa na prawe oko oraz na wszystkie okolice głowy: czoło, szczyt głowy i potylicę. Jest lekiem na wiele okresowych bólów głowy: bóle występujące co tydzień, co miesiąc. Migrena z nudnościami. Bólom głowy towarzyszą czerwona twarz i gorąca głowa; są > w ciepłym pomieszczeniu i w spoczynku; < na świeżym powietrzu; < od schylania się. Występuje także ból głowy podczas kaszlu. Wyleczyłem za pomocą Sul. 30 silny ból potylicy < podczas kaszlu. Do cech charakterystycznych Sul. należą: (1) Niechęć do mycia się; zawsze < po kąpieli. (2) Dolegliwości stale nawracające (miesiączka, upławy itd.); chory zdaje się niemal zdrowy, gdy choroba powraca raz za razem. (3) Przekrwienia ograniczone do pojedynczych części ciała: oka, nosa, klatki piersiowej, brzucha, jajników, ramion, nóg lub dowolnego narządu, zwiastujące rozwój guzów albo nowotworów złośliwych, szczególnie w okresie klimakterium. (4) Przewlekły alkoholizm; obrzęki i inne dolegliwości alkoholików; wyrzekają się alkoholu, lecz ciągle do niego wracają. (5) Uczucie pieczenia: na szczycie głowy; ze szczypaniem oczu; pieczenie pęcherzyków w jamie ustnej oraz suchość gardła, najpierw po prawej, potem po lewej stronie; w żołądku; w odbytnicy i odbycie, ze swędzącymi guzkami krwawniczymi i parzącym moczem; jak od ognia w brodawkach sutkowych; w klatce piersiowej, wznoszące się ku twarzy; na skórze całego ciała, z uderzeniami gorąca; miejscami poniżej łopatek; piekące podeszwy — nocą musi znaleźć dla nich chłodne miejsce. (6) Gorąca głowa przy zimnych stopach. Lutze (N. A. J. H., xv. 286) stwierdza, że Sul. 1m sprawia, iż stopy zimne od lat stają się przyjemnie ciepłe. (7) Kurcze łydek i podeszew nocą. (8) Uderzenia gorąca w ciągu dnia, z napadami osłabienia i zasłabnięcia, ustępującymi po lekkim spoceniu. (9) Biegunka: po północy; bezbolesna; wypędzająca z łóżka wcześnie rano; jakby jelita były zbyt słabe, by utrzymać swą zawartość. (10) Zaparcie: stolce twarde, suche, grudkowate, jakby spalone; duże, bolesne; dziecko boi się oddać stolec z powodu bólu albo ból zmusza je do przerwania pierwszej próby; występujące naprzemiennie z biegunką. (11) Czyraki: pojawiające się wysiewami w różnych częściach ciała albo pojedynczy czyrak, po którego zagojeniu natychmiast pojawia się następny. (12) Skóra: świąd, lubieżny; drapanie > („dobrze jest się drapać”); drapanie = pieczenie; < od ciepła łóżka; bolesność w fałdach. (13) Choroby skóry leczone mydłami leczniczymi i obmywaniami; hemoroidy leczone maściami. (14) Nocne napady duszenia; chory chce mieć otwarte drzwi i okna; nocą nagle całkowicie się rozbudza; po zachodzie słońca jest senny po południu, a przez całą noc nie śpi. (15) Szczęśliwe sny; budzi się, śpiewając. (16) Wszystko, co spodoba się choremu, wydaje mu się ładne; nawet łachmany wydają się piękne. (17) Dolegliwości wskutek nadużywania metali w ogóle. (18) Odrażający zapach ciała mimo częstego mycia. (19) Czerwony nos < od zimna: im zimniej, tym bardziej czerwony. (20) Tnący, przeszywający ból prawego oka. (21) Słaby apetyt przy śniadaniu. (22) Zamartwianie się drobiazgami. (23) Biała, pienista plwocina. (24) Uczucie pustki (głowa; serce; żołądek; brzuch). [Sul. wywołuje znacznie silniejsze pogorszenie w wysokich rozcieńczeniach niż w niskich; szczególnie tam, gdzie istnieją rozległe nagromadzenia chorobowo zmienionej tkanki, pojedyncza globulka 200. potencji często wywołuje gwałtowne zaburzenia. Interesujące jest domowe stosowanie Sul. W tej czy innej postaci Sul. jest używane w różnych krajach do uśmierzania bólu; w Anglii często nosi się w kieszeni kawałek siarki w lasce, aby zapobiegać reumatyzmowi. Rdzenni mieszkańcy Ameryki Południowej przykładają Sul. w postaci stałej do bolesnych miejsc i pozostawiają na godzinę, zanim wystąpi skutek; przy lumbago i przewlekłych bólach reumatycznych woreczek wypełniony kwiatem siarczanym, ogrzany i przyłożony do chorego miejsca, natychmiast łagodzi ból. Doświadczony kapitan morski poświadczył, że reumatyzm występował wśród jego marynarzy niezwykle często; dodał jednak, że gdy przewoził ładunki Sul., nigdy nie miał na pokładzie przypadku tej choroby (ostrego reumatyzmu). Wielu lekarzy bardzo wysoko oceniało miejscowe stosowanie Sul. na cieśń gardzieli w leczeniu krupu i błonicy. Dr Laugardière z Tuluzy poinformował niedawno Akademię Medycyny, że odkrył sposób leczenia krupu: łyżka stołowa kwiatu siarczanego rozpuszczona w szklance wody. Po trzech dniach takiego leczenia jego pacjenci zostali uratowani od nieuchronnej śmierci i całkowicie wyzdrowieli. Pokrzywkę często łagodzi niewielka ilość kwiatu siarczanego z wodą; Sul. zmieszane z piaskiem morskim i wcierane w pęcherzyki świerzbu natychmiast niszczy świerzbowca. We wczesnych latach szczepień stwierdzono, że działanie Sul. na organizm wyraźnie zmniejsza podatność na przyjęcie szczepionki. Według dra Tierneya dr Jenner nie zdołał zaszczepić trzydziestu żołnierzy, z których wszyscy byli leczeni Sul. (B. M. J., Jan. 6, 1872. George Gascoin, list o antyseptycznym leczeniu ospy prawdziwej). Zważywszy, że pracownicy kopalń siarki pozostają odporni na zimnicę, gdy szerzy się ona w okolicznych regionach, oraz że przed wyprawami łowieckimi na tereny malaryczne mężczyźni w Etiopii poddają się okadzaniu Sul. i uznają je za skuteczny środek zapobiegający zimnicy, prawdopodobieństwo, iż Sul. może niszczyć drobnoustroje we krwi chorych na zimnicę, jest z pewnością duże i zasługuje na zbadanie (Cooper)]. Sul. jest silnym środkiem resorpcyjnym i często bywa potrzebne po ostrych chorobach, które nie ustępują całkowicie. Swoiste odczucia są następujące: jakby wokół czoła ciasno zawiązano opaskę; wokół czaszki. Zawroty głowy jak podczas kołysania. Jakby łóżko nie było dość duże, by go pomieścić. Jakby stał na chwiejnym podłożu. Jakby włosy na szczycie głowy stawały dęba. Jakby ciężar uciskał górną część mózgu, a wokół głowy zawiązano sznur. Jakby głowa była miękka; jakby mózg został zmiażdżony. Jakby mózg uderzał o czaszkę. Jakby oczy były spychane w dół. Jakby wypił zbyt dużo alkoholu. Jakby wyrywano włosy. Jakby głowa miała pęknąć. Jakby głowa była powiększona. Jakby miała kichnąć. Jakby głowa została pobita. Jakby szczyt głowy był dociskany do ściany. Potylica jakby pusta w środku. Jakby tkanki miękkie skóry głowy były luźne. Jakby skóra głowy została pobita. Jakby rogówka utraciła przezroczystość. Jakby oka nie było, a z oczodołu wiał chłodny wiatr. Jakby oczy zostały nakłute. Jakby w oku tkwiła igła lub drzazga. Jakby przed oczami znajdowała się gruba zasłona. Jakby gałki oczne były suche. Jakby gałki oczne ocierały się o powieki. Jakby oczy pocierano o szklane kolce; gałki oczne suche; sól w oczach; rogówka pokryta drobnym pyłem; jakby powieki miały się zapalić. Jakby dźwięki docierały nie przez uszy, lecz przez czoło. Jakby w uszach znajdowała się woda. Jakby czuł zapach perfum. Jakby nos był obrzęknięty. Nozdrza jakby bolesne. Jakby dolna szczęka miała zostać wyrwana. Jakby powietrze tuż przed nią było gorące. Zęby jakby zbyt długie; jakby w zębach znajdowało się gorące żelazo. Jakby twarda kula unosiła się w gardle. Jakby połykał kawałek mięsa. Jakby w gardle znajdowała się bryła. Jakby w gardle tkwił włos. Jakby gardło było zbyt wąskie. Żołądek jakby nadęty; jakby rozrywany szczypcami. Jelita jakby powiązane w węzły. Jakby miała powstać przepuklina. Jakby mięśnie brzucha i otrzewna były stłuczone. W cewce moczowej uczucie, jakby musiał oddać mocz. Jakby coś znajdowało się w krtani. Jakby bryła lodu znajdowała się w (prawej) części klatki piersiowej. Jakby płuca stykały się z plecami. Jakby klatka piersiowa była nadwerężona. Jakby upadł na klatkę piersiową. Jakby podczas kaszlu lub głębokiego wdechu klatka piersiowa miała rozpaść się na kawałki. Jakby serce było powiększone. Jakby mięśnie szyi i pleców były zbyt krótkie. Jakby kręgi przesuwały się jeden po drugim. Okolica krzyżowa jak po pobiciu. Lewy bark i biodro jakby zwichnięte. Jakby na barku spoczywał ciężar. Jakby coś ciężkiego zwisało z ramienia. Ramiona jak po pobiciu. Jakby mysz biegła w górę po ramionach i plecach. Udo jakby złamane. Jakby kończyna była zbyt krótka w dole podkolanowym. Skóra jakby odarta z naskórka i bolesna. Pot może występować tylko po jednej stronie ciała albo wyłącznie na szyi. Sul. jest odpowiednie dla: (1) Osób szczupłych, zgarbionych w barkach, które chodzą i siedzą pochylone; stanie jest dla nich najbardziej dokuczliwą pozycją. (2) Osób o temperamencie nerwowym, wykonujących szybkie ruchy, porywczych, pełnokrwistych, ze skórą nadmiernie wrażliwą na zmiany atmosferyczne. (3) Ludzi brudnych, niechlujnych, z tłustą skórą oraz długimi, prostymi, skołtunionymi włosami, skłonnych do chorób skóry. (4) Dzieci, które nie znoszą mycia ani kąpieli; wychudzonych, z dużym brzuchem, niespokojnych, którym jest gorąco, które zrzucają nocą okrycie i mają robaki. (5) Osób o skazie skrofulicznej, podatnych na różne przekrwienia, szczególnie w układzie wrotnym. (6) Osób o temperamencie limfatycznym i konstytucji nerwowej, skłonnych do hemoroidów, z zaparciem albo poranną biegunką; z dolegliwościami wywołanymi zwłaszcza zahamowaniem wysypek, zrzędliwością, nagłymi i częstymi uderzeniami gorąca obejmującymi całe ciało, po których następuje pot, z gorącymi dłońmi, podeszwami i szczytem głowy oraz zasłabnięciem odczuwanym w nadbrzuszu przed południem. (7) Dzieci wychudzonych, o starczym wyglądzie twarzy, dużych brzuchach i suchej, wiotkiej skórze. (8) Osób pełnokrwistych, z wielką podrażliwością, niepokojem i pośpiechem. (9) Osób starych. (10) Osób o gorących, spoconych dłoniach. (11) „Obdartych filozofów”; osób o brudnym wyglądzie, które ciągle snują rozważania na tematy religijne lub filozoficzne. (12) Osób piegowatych. (13) Osób o jasnej karnacji. (14) Osób rudowłosych. (15) Osób o ciemnej karnacji; osób czarnoskórych. (16) Osób, które wszystkie swoje cierpienia odnoszą do nadbrzusza: „wszystko odbija się u mnie właśnie tam”. Objawy są następujące: < Od dotyku. < Od ucisku (ucisk > ból głowy podczas kaszlu). Spoczynek <. Stanie <. Schylanie się <. Leżenie na bolesnym (prawym) boku >. Ruch > bóle głowy, bioder, kolana i hemoroidów; inne objawy <. Poruszanie ramionami <. Każdy krok <. Wstawanie <. Wchodzenie <. Mówienie = zmęczenie całego ciała. Ożywione mówienie = uderzające bóle głowy. < O godz. 11 przed południem; o 12 w południe; o północy; rano; wieczorem; nocą; po północy. Chce mieć otwarte drzwi i okna. Wrażliwy na temperaturę; ciepłe rzeczy odczuwa jako gorące. Przebywanie w pomieszczeniu = zatkanie nosa; > uczucie pustki w potylicy. Świeże powietrze <. Przeciąg <. Wilgotne, przenikliwe powietrze <. Ciepło <. Słońce < (ból głowy). Mycie <. Zimna, wilgotna pogoda <. Zimne jedzenie i napoje < pragnienie. Zimna woda > objawy głowy i lewego oka oraz zanokcicę. < Przed burzą. < Po śnie. < Od mleka; słodyczy; alkoholu. Podczas jedzenia >; po jedzeniu <. < Przed jedzeniem. > Od ciepłego jedzenia. < Przed miesiączką, w jej trakcie i po niej (ból głowy; upławy). < Przy patrzeniu w dół. < Przy przeprawianiu się przez płynącą wodę. < Przy unoszeniu ramion. Słuch jest < podczas jedzenia i wydmuchiwania nosa.

Relacje

[Sul. często służy pobudzeniu sił reaktywnych, gdy starannie dobrane leki nie działają (zwłaszcza w chorobach ostrych; w przewlekłych — Pso.). Pod tym względem jest bliskim odpowiednikiem i sprzymierzeńcem Medor. i Syph., które należy badać razem z nim.] Neutralizowane przez: Aco., Camph., Cham., Chi., Merc., Puls., Rhus, Sep., Thu. Neutralizuje działanie: Aco., Alo., Chi., Iod., Merc., Nit. ac., Olean., Rhus, Sep., Thu.; ogólnie dolegliwości wynikające z nadużywania metali. Zgodne: Calc., Calc. ph., Lyc., Sars., Sep., Puls. (Sul., Calc., Lyc.; oraz Sul., Sars., Sep. często następują w tej kolejności. Ogólnie przyjmuje się, że Calc. nie należy stosować przed Sul.). Dobrze działa po: Merc. Uzupełniające: Alo. (Sul. jest zazwyczaj lekiem, gdy Alo. nadużywano jako środka przeczyszczającego), Aco., Nux, Puls. (Sul. jest „przewlekłym” odpowiednikiem trzech ostatnich. Jeśli pacjent cierpi na bezsenność, Sul. można podać na noc. Jeśli pacjent śpi dobrze, najlepiej podać go rano, ponieważ podany na noc może zaburzać sen; gdy pożądane jest ich działanie uzupełniające, Nux można podawać na noc, a Sul. rano). Sul. uzupełnia Rhus w porażeniu. Dobrze działa po Ant. t. i Ipec. oraz uzupełnia je w chorobach płuc, zwłaszcza lewego; niedodma. Dawka Sul. podana pomiędzy dawkami Sil. wspomaga jej działanie w stwardnieniach. Pso. uzupełnia Sul.; Pso. lubi ciepło, Sul. go nie znosi. Teste zalicza do grupy Sul.: Crot. t., Merc. c., Bov., Æth, c., Kre., Lob. i., Merc. sol., Aster., Cic., Rat. Porównaj: Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, Apis. Urazy oczu, Aco. (po nim Sul.). Biegunka wczesnoporanna, Bry. (gdy tylko chory się poruszy), Nat. s. (z dużą ilością gazów jelitowych), Rx. c., Pod. (stolce zmienne; trwają przez cały dzień, choć < w południe; u Sul. odbyt otarty, bolesny), Diosc. (kolka przenosząca się do innych części ciała). Niedostateczna reaktywność, Pso., Cup., Lauro., Val., Ambr., Carb. v. Uderzenia gorąca w okresie przekwitania, Lach., Sul. ac., Amyl., K. bi. Gorączka przerywana i neuralgia, Chi., Ars., Bapt. Wilczy głód z gorącem na szczycie głowy, Calc., Pho. Gruźlica, Bac., Calc., Pho. Świąd, Merc., Sep., Caust. Dyspepsja, Nux, Sep. Nadmierna aktywność płciowa, masturbacja, Nux, Calc. Żółtobrunatne plamy, Sep., Lyc., Curar. Reumatyzm, porażenie, Rhus. Kwaśne stolce, bolesny odbyt, Cham. Zapalenie płuc, niepełny powrót do zdrowia, Sang. Porażenie wskutek zimna, Aco., Caust., Rhus. Nagromadzenie gazów, kwaśny i gorzki smak, Lyc. (u pacjenta Sul. nagromadzenie odczuwane jest w lewej pachwinie, w okolicy zgięcia esowatego). Złe następstwa wyczerpania umysłowego; utraty nasienia, Selen. (Sel. jest pierwiastkiem pokrewnym Sul. i jego bliskim odpowiednikiem; Sel. < od herbaty; Sul. < od kawy; Sel. ma „mrowienie w poszczególnych miejscach”). Poranna afonia, Carb. v. (Carb. v. także wieczorem). Brzegi powiek, Graph., Bac. Przekrwienie odcinka lędźwiowego kręgosłupa, Pic. ac. Wyniszczenie niemowląt, Ars. Uczucie zapadania się < o 11 rano, Na. m., Pho., Indm., Na. c., Zn. (objawy nerwowe, Arg. n.). Zapobiegawczo w cholerze, Cup. Osłabienie wskutek mówienia, Stan., Cocc., Ver., Calc. Łatwo upada, Na. c. Pośpieszna mowa i działanie, Bell., Lach., Dulc., Hep. Słabe kostki, Sul. ac., Caust. > Na świeżym powietrzu; pragnienie odkrycia się, Pul., Lyc. Moczenie łóżka w głębokim śnie, Bell. (w pierwszym śnie, Sep.). Następstwa utraty płynów, Ars., Calc., Chi., Fer. Uporczywa plamka przed lewym okiem (przed prawym — Sel.). Widzenie przeważnie w zielonym kolorze, Sang. Rozpadliny skóry rąk, Na. c. Twarde, zrogowaciałe dłonie, Na. m., Graph. (przeciwieństwo Calc.). Z lewej na prawą, Lach. Kłucia biegnące ku górze w pochwie, Sep., Pho., Nit. ac. (także w dół i na zewnątrz), Alm., Berb., Pul. (kłucia Sul. biegną do głowy). Ból lewego jajnika i ból pod lewą piersią, Lil., Lach., Caulo., Vib. o., Pul., Ustil. Bóle z parciem ku dołowi, Bell., Sep., Gossyp., Pul., Sec. < Po przebudzeniu, Lach., Na. m. Zatrwożenie o zbawienie duszy, Ver. < Gdy słyszy szum płynącej wody, Hfb. Gwałtowne ruchy płodu, Op., Croc., Thuj. Lęk przed utratą rozumu, Calc., Lyc., Nux. Uczucie pustki w okolicy serca (Lil. — jakby serce było puste). Ziemista cera, Na. m. Ludzie wysocy, szczupli, Pho. (Sul. — z przygarbioną postawą). Niechęć do mycia się, Ant., c., Clem., Hep., Rhus, Sep., Spi. (niemowlę Puls. lubi być myte). Lęk przed duchami, Aco., Ars., Bro., Carb. v., Cocc., Lyc., Pho., Pul., Ran. b., Sep., Zn. (pacjenci przyjmujący Sul. często prosili mnie, abym nie podawał im ponownie „tego leku”, gdyż sprawiał, że „widzieli twarze”, opisywane zazwyczaj jako straszne). < Od ciepła łóżka w nocy, Bry., Merc., Pul., Cham. (ból zęba), Dros., Led., Sbi., Apis. Śmiech naprzemiennie z płaczem, Aur., Pul., Lyc., Croc., Pho., Ver. Zawroty głowy przy patrzeniu w dół, Olean. (Calc. — przy obracaniu głowy, Pul. — przy patrzeniu w górę). Tętniący ból głowy, Glo., Calc., Pul. Senność z bólem głowy, Bruc., Strych., Gins., Herac., Na. s., Gels., Nux m. Oddaje z odbytnicy niemal czystą krew, Merc., Aco. Cukrzyca z impotencją, Mosch. Stulejka, Can. s., Merc., Nit. ac., Sep., Thu., Rhus, Sbi. Głód w nocy, Chi. s., Pso., Pho. (z gorączkowym gorącem, nie do zaspokojenia), Lyc., Ign. Gorący oddech, Calc., Rhus. Ostre uczucie drzazgi przy najlżejszym dotyku, Arg. n., Hep., Nit. ac. Gardło, najpierw prawa, potem lewa strona, Lyc., Bar. c.; lewa strona, Lach., Sul. Piegi, Adren. Osłabienie klatki piersiowej podczas mówienia, Calc. Kwaśny zapach z ust, Nux. Smak krwi, Ham. Uczucie włosa w gardle, K. bi., Sil. Nietolerancja ucisku ubrania, Lach. Czarne stolce, Lept. Pieczenie między łopatkami, Pho., Lyc. Uczucia zapadania się, robaki, Scirrh. i inne nozody rakowe. Wyraźnie zapamiętywane sny, Chi. Myli się co do pory dnia, Merc., Lach. Czyraki, Anthrac. Następstwa szczepienia, Thu., Malan. Czerwone wargi, czerwone obwódki wokół powiek, Bac. Cuchnący zapach ciała; zahamowane wysypki i wydzieliny, Med. Nadmiernie wrażliwy na zmiany pogody, Hep., K. ca., Pso. (Pso. jest zazwyczaj skrajnie marznący, Sul. — gorący). Niespokojny ruchowo, gorący, zrzuca z siebie ubranie w nocy, Hep., Sanic. Chce znaleźć chłodne miejsce dla stóp, Sanic. Nawrotowy alkoholizm, Pso., Bac.

Przyczyny

Tłumienia. Alkohol. Słońce. Skręcenia. Wychłodzenie. Nadmierny wysiłek. Sięganie wysoko. Upadki. Uderzenia. Odleżyny.

1. Umysł

Melancholia i przygnębienie, z bolesnymi myślami; niepokój o własny stan i widoki na przyszłość oraz o sprawy zawodowe, wskutek czego chory staje się krańcowo nieszczęśliwy, odczuwa wstręt do życia, a nawet popada w rozpacz co do wiecznego zbawienia. Egoistyczny. Rozpamiętuje spekulacje religijne lub filozoficzne; lęk o zbawienie duszy; obojętność wobec losu innych. Pojawiają się dręczące, chorobliwe myśli o przeszłości, których nie można się pozbyć. Nastrój hipochondryczny (w ciągu dnia; wieczorem skłonny do wesołości). Silna skłonność do płaczu i częsty płacz, niekiedy występujący naprzemiennie z mimowolnym śmiechem. Niepocieszony nastrój ze skrupułami sumienia, nawet w odniesieniu do najbardziej niewinnych czynów. Napady dojmującego lęku, zwłaszcza wieczorem; lękliwość i znaczna skłonność do przestrachu. Pochopność, niepokój ruchowy i niecierpliwość. Marudność; dziecięca marudność u dorosłych. Zły humor, posępność, usposobienie kłótliwe, skłonność do krytykowania i niechęć do rozmowy. Drażliwość, skłonność do gniewu i wybuchów złości. Wielkie lenistwo i niechęć do wszelkiego wysiłku, zarówno umysłowego, jak i fizycznego. Zbyt leniwy, by się zmobilizować, i zbyt nieszczęśliwy, by żyć. Niezdecydowanie, niezręczność (przy pracy), nieuwaga, antropofobia z uczuciem oszołomienia. Otępienie i niedorozwój umysłowy, z trudnością rozumienia i udzielania poprawnych odpowiedzi. Po południu stan odurzenia po kieliszku wina. Znaczne osłabienie pamięci, głównie w odniesieniu do imion i nazw własnych. Używa niewłaściwego słowa albo nie może znaleźć właściwego słowa podczas mówienia. Myli się co do czasu, sądzi, że jest wcześniej niż w rzeczywistości; gdy bije dzwon na nieszpory (o 19), upiera się, że jest dopiero 17, i bardzo się złości, gdy ktoś próbuje przekonać ją o błędzie. Zapomina, co właśnie zamierza powiedzieć. Wielki napływ myśli, przeważnie smutnych i nieprzyjemnych, lecz czasem wesołych i przeplatanych melodiami. Silna skłonność do religijnych i filozoficznych marzeń na jawie, z utrwalonymi ideami. Mowa niespójna. Mania z utrwalonym przekonaniem, że posiada wszystko w obfitości, że ma piękne przedmioty itd. Majaczenie z karfologią. Błędnie rozpoznaje przedmioty: kapelusz bierze za czepek, szmatę za piękną suknię itd. Niedorzeczna wesołość i pycha; fantastyczne złudzenia umysłu, zwłaszcza gdy wszystko przemienia się w piękno: stara szmata lub kij wyglądają jak piękny wyrób; wszystko, co pacjent sobie upodoba, wydaje mu się ładne. Melancholia i padaczka z silnym impulsem samobójczym, by utopić się lub wyskoczyć z okna; pięć napadów dziennie, czasem z dwugodzinną utratą świadomości, zawsze < podczas miesiączki (Sul. 10m uleczył).

2. Głowa

Splątanie w głowie, z trudnością w skupieniu myśli; albo słabość, zawroty głowy i odrętwienie, niekiedy z koniecznością położenia się, zwł. rano lub wieczorem albo podczas chodzenia na świeżym powietrzu bądź podchodzenia pod górę. Zawroty głowy i zataczanie się, zwł. w pozycji siedzącej, po posiłku lub podczas wysiłku na świeżym powietrzu, przy schylaniu się, spoglądaniu w dół, chodzeniu, podchodzeniu pod górę, wstawaniu z siedzenia, podczas leżenia na plecach, przechodzeniu nad płynącą wodą, a także rano, wieczorem lub w nocy, często z nudnościami, omdleniem, słabością i krwawieniem z nosa (ze skłonnością do upadania na l. stronę; z zanikaniem obrazu przed oczami). Ból głowy jakby wywołany uwięzionymi gazami, zatkaniem w głowie albo ekscesem. Bolesna wrażliwość głowy, głównie szczytu głowy, przy najmniejszym ruchu, z bólem przy każdym kroku, podczas kaszlu, wydmuchiwania nosa lub żucia. Wrażliwość szczytu głowy, ból uciskający przy dotykaniu; < od ciepła łóżka, rano po przebudzeniu; przy drapaniu szczypie i piecze. Uczucie pełności, ucisku i ciężkości w głowie, głównie w czole (< przy unoszeniu głowy oraz po śnie i mówieniu, > podczas siedzenia lub leżenia z wysoko ułożoną głową) i potylicy. Rwanie lub kłucia w czole bądź skroniach, od wewnątrz ku zewnątrz, < przy schylaniu się, > przy ściskaniu głowy lub poruszaniu się. Uczucie pustki w tylnej części głowy, < na świeżym powietrzu i podczas mówienia, > w pomieszczeniu. Pulsowanie w głowie z gorącem w mózgu, pulsowanie tętnic szyjnych i serca, < po przebudzeniu rano, podczas poruszania się, schylania, mówienia i na świeżym powietrzu; > w spoczynku i w ciepłym pomieszczeniu. Młotkujący ból głowy podczas ożywionej rozmowy. Tętnienie w całej głowie z gwałtownym bólem odbierającym jej wzrok i uniemożliwiającym schylanie się: silniej zajmuje szczyt głowy i jest < od mycia głowy (wywołany. R. T. C.). Gorąco na czubku głowy; zimne stopy; częste uderzenia gorąca. Bolesne mrowienie na szczycie głowy i w skroniach. Bardzo silny ból szczytu głowy wieczorem, jakby włosy miały zostać wyrwane; w najbardziej bolesnych miejscach włosy stają dęba. (Ból szczytu głowy po r. stronie, < od 5 do 8 p.m., > od ciepła. R. T. C.). Wiercący ból głowy na jej wierzchołku, pod szczytem; miejsce bolesne przy dotyku z zewnątrz. Silne pieczenie na szczycie głowy; ustąpiło po wstaniu; po nim wystąpiło uczucie chłodu w tym samym miejscu. Tępe pobolewanie; pieczenie; tętnienie; ucisk na szczycie głowy. Szczyt głowy bardzo wrażliwy zarówno przy dotyku, jak i bez niego. Napięcie w czole i oczach podczas wysiłku umysłowego; < przy unoszeniu oczu i po śnie; > podczas siedzenia w pomieszczeniu. Napięcie i bolesny skurcz w mózgu, niekiedy z uczuciem, jakby głowę ściskała opaska (z uczuciem, jakby ciało wokół niej było luźne, po którym następuje zapalenie kości i próchnienie; < przy wilgotnej, zimnej pogodzie i w spoczynku; > od ruchu). Rozpierający ucisk, jakby głowa miała pęknąć, głównie w skroniach. Bóle kłujące i szarpiące albo ciągnące oraz przeszywania w głowie. Bolesne uczucie, jakby mózg był zraniony lub stłuczony. Uczucie, jakby głowa była miękka; jakby mózg został wgnieciony. Przy poruszaniu głową mózg uderza o czaszkę. Przekrwienie głowy z pulsującymi bólami, gulgotaniem i uczuciem gorąca w mózgu. Napływ krwi do głowy; ucisk wypychający oczy; z szumem w uszach i gorącem twarzy; podczas miesiączki; podczas oddawania miękkiego stolca; w nocy w łóżku; wznoszący się z klatki piersiowej, z tętnieniem; < przy schylaniu się, mówieniu i na świeżym powietrzu; > podczas siedzenia w ciepłym pomieszczeniu. Dzwonienie, brzęczenie, szum i wibrowanie w głowie. Ból głowy jest często tylko jednostronny albo ograniczony do szczytu głowy, potylicy bądź czoła nad oczami, ze skłonnością do marszczenia brwi lub zamykania oczu, zaburzeniem widzenia, niezdolnością do skupienia myśli, buczeniem w uszach i nudnościami ze skłonnością do wymiotów. Codzienne, okresowe i przerywane bóle głowy, pojawiające się głównie w nocy, wieczorem w łóżku, rano lub po posiłku; (co 3, 4, 6, 12 lub 24 godziny; o 12 w południe lub o 12 w nocy; < w środku lata lub zimy). Ruch, chodzenie, świeże powietrze i wysiłek umysłowy często wywołują lub < bóle głowy. Swędzące krosty na głowie, głównie na czole. Suche lub grube, żółtawe strupy na skórze głowy, z wydzielaniem gęstej i cuchnącej ropy, zawsze jednak z silnym świądem. Sucha (rzadko wilgotna), cuchnąca, pokryta strupami, łatwo krwawiąca, piekąca i bolesna wysypka w tylnej części głowy i za uszami, > od drapania (tinea capitis). (Strupiasta wysypka na całej głowie i różnych częściach ciała; z twardymi guzkami, z których wydobywa się drażniąca wydzielina, uniemożliwiająca sen. R. T. C.). Zimno w głowie, niekiedy tylko w ograniczonych miejscach. Bolesna wrażliwość cebulek włosów i skóry głowy przy dotyku. Przesuwalność skóry głowy. Wypadanie włosów; z wielką suchością włosów, bolesnością skóry głowy przy dotyku i silnym świądem wieczorem, gdy chory rozgrzeje się w łóżku, z obrzmieniem gruczołów szyi (także u położnic). Ciemiączka zbyt długo pozostają otwarte. Podczas chodzenia głowa pochylona do przodu. Świąd głowy z niecierpliwością. Wykwity i świąd na czole.

3. Oczy

Uczucie ciężkości i tępe pobolewanie oczu oraz powiek, z uczuciem tarcia jak od piasku. Świąd brwi. Świąd, łaskotanie i uczucie pieczenia w oczach, kątach oczu i powiekach. Bóle jak od stłuczenia lub rany oraz szczypanie oczu i powiek. Bóle oczu często rozciągają się na głowę i są < od poruszania oczami, a także od światła słonecznego, które niekiedy < je do stopnia nie do zniesienia. Ból (tnący) w r. oku, powracający po dotknięciu r. strony czubka nosa. Kłucie w oczach, zwł. w słońcu i od światła świecy. Zapalenie, obrzmienie i zaczerwienienie twardówki, spojówki i powiek. Ból powieki, jakby pocierano ją o odłamki szkła. Szczypiący ból jak od suchości brzegów powiek. Zaczerwienienie brzegów powiek. Owrzodzenia na brzegach powiek. Krosty i owrzodzenia wokół oczodołów, sięgające policzków. Zapalne zaczerwienienie tęczówki. Dolegliwości ogólnie dotyczące rogówki; gałki ocznej; twardówki. Zmętnienie rogówki, jakby była pokryta pyłem lub zasnuta, z odkładaniem się szarawego wysięku limfatycznego między blaszkami. Plamki, pęcherzyki (krosty) i owrzodzenia rogówki (z zaczerwienieniem oka). Nastrzyknięcie naczyń spojówki. Źrenice nierówne albo rozszerzone i nieruchome; bądź zwężone. Zmętnienie soczewki. Guzek na powiece, podobny do jęczmienia. Oczy łzawią, swędzą i są gorące. Obfite łzawienie, zwł. na świeżym powietrzu; albo wielka suchość oczu, < w pomieszczeniu. Ból jak od suchości gałek ocznych i uczucie, jakby tarły o powieki. Łzawienie rano, z pieczeniem. Zapalenie siatkówki spowodowane nadmiernym używaniem oczu, przekrwienie nerwu wzrokowego. Tłuste łzy. Obfite wydzielanie śluzu w oczach, dniem i nocą. Nocne sklejanie się powiek. Drganie i trzepotanie powiek. Skurcz powiek rano. Drżenie oczu. Widzenie niewyraźne, jak przez mgłę albo jakby przed oczami znajdował się puch lub zasłona. Osłabienie wzroku, zaćma. Znaczne przyćmienie wzroku, jakby rogówka utraciła przezroczystość, ze splątaniem w głowie i tępym pobolewaniem czoła. Przedmioty wydają się bardziej odległe, niż są w rzeczywistości. Starczowzroczność. Krótkowzroczność. Zamglone widzenie podczas czytania. Światło dzienne oślepia oczy. Oślepienie po długim wpatrywaniu się w jakiś przedmiot. Iskry i białe plamki albo tańczące muszki, czarne punkty i plamy przed oczami. Ślepota zmierzchowa. Po zamknięciu oczu ukazują się twarze. Przedmioty wydają się żółte. Wielka wrażliwość oczu na światło (i niechęć do niego), głównie słoneczne, oraz podczas ciepłej i dusznej pogody. Aureola wokół płomienia lampy; zaćma. Żółtawe zabarwienie twardówki.

4. Uszy

Świąd uszu (ucha zewnętrznego). Kłucia w l. uchu. Bóle kłujące lub ciągnące albo przeszywania w uszach, niekiedy rozciągające się na głowę lub gardło. Nawracające bóle uszu w gruźliczym zapaleniu opon mózgowo-rdzeniowych. R. T. C.). Palące gorąco uchodzące przez uszy. Bulgotanie w uszach, jakby znajdowała się w nich woda. Wyciek ropy z uszu. Ropotok uszny, < w l. uchu. Wydzielina z obu uszu, brudna, bardzo cuchnąca; obfita, o przenikliwym zapachu; czasem wywołująca wysypkę wokół małżowin usznych; chory stanowczo sprzeciwia się myciu uszu. Złe następstwa zahamowania ropotoku usznego; niedosłuch, zwł. gdy uszy są bardzo suche; ogólnie szmery uszne, szczególnie buczenie. Zapalenie ucha u osób psorycznych. Czyrak na skrawku ucha. Wielka ostrość słuchu; najmniejszy hałas jest nie do zniesienia, a gra na fortepianie wywołuje nudności. Wydaje się, jakby coś nasuwało się przed uszy. Chlupotanie w uszach. Niedosłuch poprzedzony nadwrażliwością słuchu. Niedosłuch, zwł. mowy ludzkiej; wskutek skłonności do nieżytów; < po jedzeniu lub wydmuchiwaniu nosa. Zatkanie i uczucie zamknięcia (ucisk i ból podczas kichania, jakby ucho było owrzodziałe) w jednym uchu, często podczas jedzenia lub wydmuchiwania nosa. Dzwonienie, buczenie i szum w uszach (wieczorem w łóżku); niekiedy z przekrwieniem głowy. Trzask w uchu, jak przy pękaniu pęcherza wypełnionego wodą. Otarcia za uszami. U dzieci uszy bardzo czerwone.

5. Nos

Wiercenie u nasady nosa. (Świąd i) pieczenie w nozdrzach. Zapalne obrzmienie (zaczerwienienie) nosa, głównie na końcu lub w skrzydełkach nosa (< po r. stronie). Czubek nosa czerwony i lśniący. R. skrzydełko nosa i cała przegroda objęte stanem zapalnym i bolesne przy dotyku. Zapalenie, owrzodzenia i zmiany świerzbowe w nozdrzach. Trzask w nosie, jak przy pęknięciu pęcherza wypełnionego powietrzem. Piegi i czarne pory na nosie. Opryszczka w poprzek nosa, jak siodło. Niedrożność nosa, czasem jednostronna. Wielka suchość nosa. Suchy katar albo katar z obfitą wodnistą wydzieliną, z obfitym wydzielaniem śluzu. Piekący katar na świeżym powietrzu, zatkanie nosa w pomieszczeniu. Wypływ piekącego śluzu albo wydzielanie w nozdrzach gęstego, żółtawego, ropopodobnego śluzu. Z nosa wydmuchuje się krew lub krwisty śluz. (Wypływ wodnistego płynu z nosa, podbarwionego krwią i występującego równocześnie z bólem okolicy przedsercowej, silnym bólem głowy i bólami podeszew stóp, ciemno zabarwionym moczem oraz zaparciem: objawy wystąpiły po silnym przemoczeniu. R. T. C.). Krwawienie z nosa, zwł. rano, niekiedy z zawrotami głowy (o 3 p.m.; potem nos jest bolesny przy dotyku). Częste, nawet skurczowe kichanie, niekiedy poprzedzone nudnościami. Węch wzmożony lub osłabiony, a także całkowicie utracony. Cuchnący zapach śluzu nosowego podczas wydmuchiwania nosa. Zapach zadawnionego kataru, spalonego rogu lub dymu. Cuchnący zapach śluzu nosowego, jak przy starym nieżycie.

6. Twarz

Twarz blada lub żółtawa, o chorobliwym wyglądzie; oczy głęboko zapadnięte, otoczone sinymi obwódkami. Gorąco i uczucie pieczenia twarzy, z głębokim zaczerwienieniem całej twarzy, ograniczonym zaczerwienieniem policzków albo czerwonymi plamami, również na szyi. Blade lub czerwone obrzmienie twarzy. Obrzmienie policzków z bólem przeszywającym. Ból: rwący w r. połowie twarzy; ucisk na kość jarzmową i pod okiem; kłucie poniżej l. łuku jarzmowego, strzelające ku górze wzdłuż boku głowy. Ból we wszystkich trzech gałęziach piątego nerwu (l.); wskutek narażenia na zimno; przeciągu; zmartwienia; zaczyna się o 5 p.m. i trwa, z krótkimi przerwami, trzy lub cztery dni; ponadto co kilka chwil występują ostre, strzelające bóle; skrajna wrażliwość zewnętrzna. Ból ciągnący i kłujący, uczucie jak od stłuczenia oraz ucisk i pieczenie w kościach policzkowych. Róża twarzy (zaczynająca się na r. uchu i szerząca się po twarzy). Róża ropowicza twarzy, głównie powiek, nosa i (l.) ucha. Szorstkość i zaczerwienienie skóry twarzy. Wysiew krost na twarzy i czole. Swędzące i wilgotne liszaje na całej twarzy, głównie nad nosem, wokół oczu i na powiekach; drobne białe pęcherzyki skupione w grupy i tworzące strupy. Piegi i czarne pory na twarzy, głównie na nosie, wargach i brodzie. Wargi suche, szorstkie i popękane. Uczucie pieczenia i utrzymujące się gorąco warg. Żółtawe plamy wątrobowe na górnej wardze. Tinea faciei. Drżenie i szarpnięcia warg. Obrzmienie warg. Obrzmienie dolnej wargi z wysypką na niej. Świerzbowate owrzodzenie na czerwieni wargowej. Rak warg. Wykwit opryszczkowy w kącie ust. Bolesna wysypka wokół brody. Bóle kłujące, przeszywające i ciągnące oraz bolesne obrzmienie szczęk. Obrzmienie ślinianek podżuchwowych, z bólami i przeszywaniami przy dotyku.

7. Zęby

Wielka tkliwość zębów. Wielka wrażliwość końców zębów. Szarpnięcia, wstrząsy, bóle ostre lub ciągnące; bóle przeszywające; bóle tętniące; uczucie wiercenia i pieczenia, zarówno w zębach próchniczych, jak i zdrowych. Rozdzierający ból zębów po l. stronie. Pulsowanie i wiercenie w zębach, < od ciepła. Ból zębów często promieniuje aż do uszu lub do głowy, a niekiedy towarzyszy mu przekrwienie głowy z dreszczami i sennością albo obrzęk policzka. Występowanie lub < bólu zębów, głównie wieczorem; w nocy; albo na świeżym powietrzu; również od przeciągu; od zimnej wody; podczas żucia, a niekiedy po przyjęciu czegoś gorącego. Ból zębów z przekrwieniem głowy albo kłuciami w uszach. Brunatnawy śluz na zębach. Bolesne rozchwianie, wrażenie wydłużenia i cierpnięcie zębów oraz ich łatwe krwawienie. Krwawienie, uczucie rozluźnienia i obrzęk dziąseł, niekiedy z bólami tętniącymi (rozgrzewającymi). Fistula dentalis. Twardy, okrągły obrzęk dziąseł z wydzielaniem ropy i krwi.

8. Jama ustna

Suchość, gorąco i uczucie pieczenia w jamie ustnej, niekiedy rano przy wilgotnym języku. Wielka suchość podniebienia z silnym pragnieniem; chory musi dużo pić. Rano suchość, mdłość i lepkość w ustach. Ślinotok wskutek nadużywania Mercury albo podczas gorączki. Nagromadzenie śliny w ustach: krwistej; słonej; kwaśnej; gorzkiej; albo zmieszanej z krwią; nawet po jedzeniu. Cuchnący, niekiedy kwaśny zapach z ust, zwł. rano, wieczorem albo po posiłku. Pęcherzyki, pęcherze i afty w jamie ustnej oraz na języku, niekiedy z pieczeniem albo bólem jak od otarcia podczas jedzenia. Złuszczanie się błony śluzowej jamy ustnej. Uczucie pieczenia i łaskotania na języku. Ból, obrzęk i zapalenie języka trwające trzy dni. Język suchy, szorstki i popękany, barwy cynobru; albo obłożony białym nalotem; albo pokryty brunatnawym, gęstym i lepkim śluzem. Jąkanie się podczas mówienia. Nagromadzenie słonawego śluzu w ustach. Smak: gorzki; papkowaty; odrażający; krwi; słodkawy; metaliczny. Żółciowy smak w ustach na czczo, chociaż pokarm ma właściwy smak. Gorzki smak z otępieniem głowy i złym humorem. Kwaśny smak przez cały dzień.

9. Gardło

Drapanie, szorstkość (uczucie obnażenia śluzówki) i suchość w gardle (chrząkanie i odchrząkiwanie). Ucisk jak od czopa albo guza w gardle, niekiedy z utrudnionym połykaniem. Kłucia w gardle podczas połykania. Uczucie, jakby twarda kula wstępowała w gardle, miała zamknąć gardło i odebrać oddech. Skurcz i bolesne uczucie zwężenia gardła podczas połykania. (Uczucie skurczu w gardle. R. T. C.). Suchość gardła. Ból jak od otarcia, uczucie pieczenia i bóle przeszywające w gardle, < podczas pustego przełykania (bolesność zaczyna się po pr. stronie i przechodzi na l.; zaczerwienienie migdałków). Pieczenie w gardle jak od kwaśnych odbijań. Podczas pustego przełykania uczucie, jakby połykał kawałek mięsa. Uczucie czopa w gardle ze smakiem spalenizny. Bolesność gardła z obrzękiem gruczołów szyi. Wydłużenie podniebienia; obrzęk podniebienia i migdałków. Uczucie włosa w gardle. Angina gangrenosa.

10. Apetyt

Nieprzyjemny smak w ustach, przeważnie kwaśny, gorzki albo gnilny i słodkawy bądź mdławy, < rano po przebudzeniu. Smak gorzki albo nadmiernie słony, bądź brak smaku pokarmów. Całkowity brak apetytu i niechęć do jedzenia, przede wszystkim do mięsa, chleba żytniego, tłuszczu i mleka. Niechęć do rzeczy słodkich i kwaśnych albo pragnienie ich, przy braku apetytu. Nieustanne pragnienie, nawet w nocy, często z ochotą na piwo. Pragnienie wina i wódki (u pijaków). Nieumiarkowany apetyt i napady bulimii, niekiedy z bólem głowy, osłabieniem i potrzebą położenia się. Żarłoczny głód zmuszający chorego do częstego jedzenia; jeśli nie zje, dostaje bólu głowy i musi się położyć. Jest głodny, lecz na widok jedzenia apetyt znika; odczuwa pełność w brzuchu, a gdy zaczyna jeść, nabiera niechęci do pokarmu. Pragnienie słodyczy. Dolegliwości po jedzeniu słodyczy. Dolegliwości po pokarmach mącznych. Pragnienie surowego pokarmu. Wielka słabość trawienia, szczególnie mięsa, tłuszczu, mleka, kwaśnych i mącznych pokarmów, z których wszystkie niekiedy wywołują wielkie cierpienie. Bóle żołądka i brzucha < po pokarmie słodzonym cukrem. Mleko wywołuje kwaśne odbijania, kwaśny smak w ustach, a nawet wymioty. Po piwie długo utrzymuje się posmak i dochodzi do wzburzenia krwi. Wstręt do picia wina. Po posiłku ucisk w klatce piersiowej, nudności, ucisk i kurcze żołądka, kolka, wzdęcie brzucha, gazy, wymioty, wielkie zmęczenie, dreszcze, splątanie i ból głowy, gorąco twarzy, uczucie pieczenia rąk, wypływ wodnistej śliny z ust oraz wiele innych dolegliwości.

11. Żołądek

Nieustanne odbijania, głównie puste albo o smaku pokarmu, kwaśne i piekące, gorzkie bądź cuchnące, o smaku zgniłych jaj, zwł. po posiłku albo w nocy. Głośne odbijania natychmiast po uciśnięciu żołądka. Zgaga. Bezskuteczne odruchy odbijania. Pokarm podchodzi do gardła. Cofanie się pokarmu i napoju, często o kwaśnym smaku. Pieczenie w przełyku, często z pieczeniem i mrowieniem w klatce piersiowej. Czkawka. Mdłości. Nudności, niekiedy prowadzące nawet do omdlenia, z drżeniem, osłabieniem i częstymi odbijaniami, zwł. po posiłku, rano, w nocy albo podczas jazdy powozem. Nagły napływ wodnistej śliny do ust, < rano albo po posiłku, niekiedy z pobolewaniem lub wierceniem w brzuchu. Odruchy wymiotne i wymioty treścią pokarmową oraz substancjami kwaśnymi, gorzkimi, czarniawymi albo krwistymi itd.; zwł. rano, wieczorem, po posiłku albo w nocy, niekiedy z nudnościami, bólami żołądka i zimnym potem na twarzy. Po zjedzeniu nawet niewielkiej ilości żołądek wydaje się całkowicie pełny. (Bóle żołądka następujące po bólu głowy, < o godz. 22, zmuszające chorego do pochylenia się naprzód dla uzyskania ulgi, z gazami i krańcowym osłabieniem przy oddawaniu stolca. Silne, kurczowe uczucie ściągania w żołądku podczas śmiechu i kichania, uniemożliwiające mu wstanie z siedzenia. R. T. C.). Uczucie ciężkości i pełności albo ucisk i ściśnięcie, bądź bóle ściągające i skurczowe, albo wiercenie i bóle przeszywające w żołądku i okolicy przedsercowej, < po posiłku, w nocy albo rano, często z nudnościami i wymiotami, niepokojem oraz wzdęciem brzucha. Niespokojne, nieprzyjemne uczucie w żołądku, jakby leżało w nim kilka twardych przedmiotów, każdy skierowany inaczej (wyleczone. J. H. C.). Ucisk w dołku podsercowym podczas miesiączki. Uczucie zimna albo gorąca i pieczenia w żołądku. Wielka wrażliwość okolicy żołądka na dotyk (albo ucisk; nawet kołdra powoduje ból). Obrzmienie okolicy przedsercowej. Pulsowanie w dołku podsercowym. Obrzęk w dołku podsercowym. Uczucie słabości, pustki, zapadania się albo omdlewania w żołądku około godz. 11 przed południem, a także o innych porach.

12. Brzuch

Bolesna wrażliwość podżebrzy, jakby były poranione; ucisk ubrania jest nieprzyjemny. Ciągnięcie, ucisk, napięcie i bóle przeszywające w okolicy wątroby i śledziony; obrzęk i stwardnienie obu tych okolic. Kłucia w śledzionie, < przy głębokim wdechu i podczas chodzenia. Częste przeszywające bóle w okolicy śledziony. Zapalenie, obrzęk i stwardnienie wątroby. Zwiększone wydzielanie żółci. Pełność, uczucie ciężkości, napięcie i ucisk jak od kamienia w brzuchu, głównie w nadbrzuszu i podżebrzach. Powiększenie i twardość brzucha. Bóle ściskające albo uczucie rozdzierania, bądź bóle ściągające i skurczowe w brzuchu. Jelita sprawiają wrażenie związanych w węzły. Bóle przeszywające (kłucia) w brzuchu, < po l. stronie podczas chodzenia (kaszlu) albo przy głębokim wdechu (w okolicy pępka). Po jedzeniu uczucie ciężaru po pr. stronie pępka podczas oddychania (wyleczone trzema dawkami Sul. 1m w jednym z moich przypadków). Bóle brzucha wykazują na ogół skłonność do zajmowania l. strony albo promieniowania do żołądka, aż do klatki piersiowej i pleców, z utrudnionym oddychaniem, nudnościami, niepokojem i hipochondrycznym usposobieniem. Bóle brzucha, głównie w nocy, po jedzeniu lub piciu albo okresowe; < po pokarmie słodzonym cukrem; > przy pochyleniu się naprzód. Poruszanie się i wiercenie w brzuchu albo uczucie, jakby coś było wypychane na zewnątrz. Ruchy w brzuchu jak od pięści dziecka. Bóle jak od stłuczenia i posiniaczenia w powłokach brzusznych. Bolesna wrażliwość brzucha na dotyk, jakby całe wnętrze było odarte ze skóry albo stanowiło jedną wielką ranę. Wzdęcie brzucha z bólami uciskającymi wskutek uwięzionych gazów, głównie po l. stronie (z zaparciem). Parcie: w kierunku odbytu; ku dołowi podczas leżenia w łóżku w nocy; obudziło ją. Krążenie i burczenie w brzuchu. Częste oddawanie bardzo cuchnących gazów. Ból tnący w podbrzuszu z rzadkim stolcem. Ból ściskający w podbrzuszu; ból w okolicy krzyżowej (oraz dreszczowość całego ciała) podczas miesiączki. Między godz. 16 a 17 wiercący, przeszywający ból, raz w pr. pachwinie, raz w powrózku nasiennym, promieniujący do jądra, a następnie wewnątrz pierścienia pachwinowego, w jamie brzusznej; po nim ostry, tnący ból w pr. paluchu. Bolesny obrzęk, a także ropienie węzłów pachwinowych. Gwałtowne wysunięcie przepukliny z uwięźnięciem. Puchlina. Zastój wrotny; przekrwienie hemoroidalne; zaburzenia trawienia; zaparcie itd.

grożące zapalenie otrzewnej; straszliwe bóle promieniujące na całe podbrzusze wystąpiły po łyżeczce Sul. przyjętej na zaparcie; ulgę przyniosło przeczyszczenie olejem rycynowym. (R. T. C.)

13. Stolec i odbyt

Zaparcie oraz twarde, grudkowate i skąpe wypróżnienia. Częsta i nierzadko bezskuteczna potrzeba wypróżnienia, głównie w nocy, czasem z uciskiem na odbytnicę i pęcherz moczowy oraz bólem odbytu. Nagląca potrzeba wypróżnienia. Rozwolnienie; zaczerwienienie wokół odbytu; utrudnione wypróżnienie, szczególnie gdy zalegają twarde stolce. Biegunka, zwłaszcza gdy wokół odbytu widnieje czerwona obwódka, a chory nie może czekać i musi natychmiast iść do ustępu, gdy tylko poczuje parcie; również budzenie się wcześnie rano z biegunką, która zmusza chorego do bardzo pospiesznego wstania z łóżka; podobnie parcie naglące zmusza do wielkiego pośpiechu; burczenie i przelewanie się w jelitach. Cholera azjatycka; profilaktycznie — szczypta sproszkowanego mleka siarkowego noszona w pończochach tak, aby stykała się z podeszwami stóp; biegunka rozpoczynająca się między północą a rankiem, z jednoczesnymi wymiotami; drętwienie kończyn, kurcze łydek i podeszw stóp, zasinienie pod oczami, zimna skóra, obojętność; w okresie zdrowienia czerwone plamy, czyraki, &c.; wrażliwość na temperaturę — ciepłe przedmioty wydają się gorące; objawy nerwowe (Hering). Biegunka z częstymi wypróżnieniami, głównie w nocy, często z kolką, parciem naglącym, wzdęciem brzucha, dusznością, dreszczami i osłabieniem aż do omdlenia. Wypróżnienia: śluzowe, wodniste, pieniste albo kwaśne, o gnilnym zapachu lub zawierające niestrawione resztki. Stolce: niemal czarne, luźne, lepkie, tłuste, o ostrym zapachu siarkowodoru. Stolec twardy, jakby spalony. Stolec z uczuciem, jakby jego część pozostała w odbytnicy i jakby wypróżnienie było niedostateczne. Wyciek płynu z odbytu, po którym w nocy, podczas snu, następuje oddanie kału. Biegunka: bezbolesna; poranna, zmuszająca do wstania z łóżka (od godz. 5 rano jeden stolec na godzinę aż do godz. 9); z niestrawionymi stolcami, niekontrolowana; biegunka u dzieci — zielone stolce ze śluzu z domieszką krwi, z krzykiem i płaczem. Stolce czerwonkowe w nocy, z kolką i gwałtownym parciem naglącym. Kolka przed każdym luźnym wypróżnieniem. Podczas oddawania stolca: wypływ krwi; ból w okolicy krzyżowej; kołatanie serca, przekrwienie głowy; świąd, pieczenie i kłucie w odbycie i odbytnicy. Po oddaniu stolca parcie naglące i zaciskanie odbytu. Kał białawy, zielonkawy, odbarwiony lub brunatnoczerwony. Niekontrolowane wypróżnienia (podczas kichania lub śmiechu, z oddawaniem gazów). Wypróżnienia z domieszką śluzu, krwi i treści ropnej. Wydalanie śluzu nawet z twardym kałem. Wydalanie z odbytnicy glist ludzkich, owsików, a także fragmentów tasiemca. Wypadanie odbytnicy, szczególnie podczas oddawania (twardego stolca). Bóle kłujące i uciskające, świąd, bóle przeszywające, ukłucia i pieczenie w odbycie i odbytnicy, nawet poza wypróżnieniem. Pieczenie odbytu przed oddaniem stolca, podczas niego i po nim. Po oddaniu stolca następuje krańcowe osłabienie. Tępy ból tuż po wewnętrznej stronie kości guzicznej, straszliwy, głęboki, martwy ból, jakby serce miało się zatrzymać. Wszystkie bóle zdają się zmierzać ku odbytnicy; bóle jakby odbierające życie. Hemoroidy bez krwawienia, z pieczeniem, jakby coś gryzło w okolicy odbytu; ustępują podczas leżenia, a pojawiają się podczas stania lub chodzenia (wywołano. R. T. C.). Hemoroidy, które wypadają, sączą się i krwawią. Odbyt objęty stanem zapalnym, obrzęknięty, pokryty czerwonymi żyłami. Otarcie i obrzęk odbytu. Silny świąd wokół odbytu; świąd biegnie ku tyłowi wzdłuż krocza i przyległych okolic. Mimowolne wydzielanie wilgoci z odbytu, któremu towarzyszy świąd odbytu. Zahamowane objawy hemoroidalne, z kolką, kołataniem serca i przekrwieniem płuc; plecy są sztywne i bolą jak po stłuczeniu. Stałe parcie ku dołowi, w stronę odbytu; parcie ku dołowi po siedzeniu.

14. Narządy moczowe

Bardzo silny ból w okolicy nerek po długotrwałym schylaniu się. Ból w okolicy krzyżowej przez cały dzień, szczególnie < podczas oddawania moczu. Zatrzymane albo bardzo skąpe wydzielanie moczu. Częsta, a niekiedy bardzo nagląca potrzeba oddania moczu. Częste, obfite oddawanie wodnistego moczu, który czasem tryska z wielką siłą, szczególnie w nocy. Zatrzymanie moczu. (Neuralgia szyi pęcherza moczowego, ból i parcie ku dołowi z dotkliwym szczypaniem i pieczeniem w cewce moczowej. R. T. C.). Dreszcze podczas oddawania moczu. Ucisk wkrótce po oddaniu moczu, jak od przepełnionego pęcherza. Mimowolne oddawanie moczu (i stolca), szczególnie podczas kaszlu lub wydalania gazów. Moczenie nocne (chory przez pewien czas leży bezsennie, po czym zapada w głęboki sen, podczas którego moczy łóżko). Czerwony mocz z osadem; albo białawy, mętny lub ciemno zabarwiony. Mocz podobny do drożdży; błotnisty, mętny, skąpy. Tłustawa błonka na powierzchni moczu. Cuchnący mocz. Mocz o zapachu herbaty rumiankowej (wywołano. R. T. C.). Wydzielina z (białego) śluzu z cewki moczowej. Rzeżączka wtórna. Białawy, gęsty albo czerwonawy, przypominający mąkę osad w moczu. Mocz oddawany kroplami. Bolesne oddanie kilku kropli krwawego moczu po znacznym wysiłku. Wydalanie krwi i śluzu z moczem. Świąd, bóle kłujące i przeszywające oraz uczucie pieczenia w (ujściu) cewki moczowej, głównie podczas oddawania moczu. Zarówno przepływ moczu, jak i wydalanie kału powodują ból tkanek, po których przechodzą. Mocz nadżera te okolice. Zaczerwienienie i zapalenie ujścia cewki moczowej oraz ból jak na początku rzeżączki. Wydzielanie śluzu z cewki moczowej. Krwotok z cewki moczowej. Bóle przeszywające w pęcherzu moczowym. Ciągnięcie w pęcherzu rano po oddaniu moczu. Strumień moczu słaby i przerywany. Bóle skurczowe w lędźwiach i pachwinach.

15. Męskie narządy płciowe

Schorzenia narządów płciowych w ogólności. Świąd narządów płciowych po położeniu się wieczorem do łóżka. Cuchnący pot w okolicach płciowych. Otarcia między udami i w pachwinach, głównie podczas chodzenia. Bóle przeszywające w prąciu i żołędzi. Napletek sztywny, twardy jak skóra, z obfitym wydzielaniem cuchnącej mastki. Zapalenie, obrzęk i stulejka napletka (z wydzielaniem cuchnącej ropy), z głębokimi pęknięciami, pieczeniem i zaczerwienieniem. Głębokie (ropiejące) owrzodzenie o wyniosłych brzegach na żołędzi i napletku (z obrzmiałymi krawędziami). Ból, napięcie i bóle przeszywające w jądrach i powrózkach nasiennych. Obrzęk i zgrubienie najądrza. Otarcie i sączenie ze skóry moszny. Wzmożony popęd płciowy i zmysłowe podrażnienie narządów płciowych, często bez erekcji. Osłabienie czynności płciowych, często z lodowatym zimnem, sinawym zabarwieniem żołędzi, napletka i prącia oraz cofnięciem napletka. Jądra rozluźnione i zwisające. Wodniak jądra. Częste polucje, także w południe. Wodniste nasienie. Mimowolny wypływ nasienia, z pieczeniem w cewce moczowej. Zbyt szybki wytrysk nasienia podczas stosunku. Wypływ wydzieliny gruczołu krokowego, głównie podczas oddawania moczu i stolca. Impotencja. (Stwardnienie jąder.)

16. Żeńskie narządy płciowe

Uczucie osłabienia w narządach płciowych. Bolesność pochwy podczas zbliżenia. Ból jak porodowy nad spojeniem łonowym. Bóle macicy biegnące od pachwin ku plecom. Posępność i lęk z bólem macicy. Uczucie ucisku w narządach płciowych. (Parcie ku dołowi z nocnym moczeniem mimowolnym. R. T. C.). Otarcia, dokuczliwy świąd i uczucie pieczenia w narządach płciowych; z otaczającą je wysypką grudkową. Pieczenie w pochwie; chora z trudem pozostaje bez ruchu. Owsiki w okolicy sromu. Zapalenie warg sromowych. Miesiączka zbyt późna; zbyt krótka. Opóźnienie pierwszej miesiączki. (Brak miesiączki, straszliwa depresja i lęk, uczucie pełnej i ciężkiej głowy, po którym następuje bardzo silny ból głowy, drętwienie rąk i nóg, kurcze i uczucie mdłości w okresie objawów zapowiadających miesiączkę. R. T. C.). (Niedostateczny rozwój narządów płciowych; miesiączka nie pojawia się w zwykłym wieku; piersi niedostatecznie rozwinięte; bóle w okolicy barków, w żołądku po posiłkach oraz w l. boku podczas wdechu; brak apetytu i zawroty głowy. R. T. C.). Miesiączka przedwczesna i zbyt obfita albo zbyt skąpa, bądź całkowicie zahamowana (szczególnie u osób psorycznych), z kolką, skurczami brzucha, bólem głowy, bólami lędźwi, uciskiem w żołądku, przekrwieniem głowy i krwawieniem z nosa, niepokojem, a nawet napadami padaczkowymi. Krew miesiączkowa gęsta, gryząca, nadżerająca uda; skąpa, ciemna; ciemna, cuchnąca, skrzepła. Przed miesiączką: ból głowy, świąd narządów płciowych; kolka skurczowa; niepokój; kaszel; ból zęba; zgaga; krwawienie z nosa; upławy oraz dolegliwości astmatyczne. Parcie ku dołowi w miednicy; przekrwienie macicy. Bezpłodność przy zbyt wczesnych i obfitych miesiączkach. Wypadanie macicy: wskutek sięgania wysoko; z bólem w podbrzuszu, szczególnie po r. stronie; z zapaleniem macicy; z puchliną macicy. Sprzyja wydalaniu zaśniadów. Poranne mdłości ciężarnych, nieprowadzące do wymiotów; przed południem napady omdlewania i mdłości; nadmierne ślinienie, którego smak = nudności; niechęć do mięsa; pragnienie piwa lub brandy. Hemoroidy podczas ciąży i połogu. Po miesiączce: świąd nosa. Krew miesiączkowa zbyt blada lub o kwaśnym zapachu. Upławy niekiedy żrące; gryzące i żółtawe, poprzedzone kolką. Rak macicy: cuchnące, żrące, posokowate upławy; uczucie gorąca na szczycie głowy i zimno stóp; uderzenia gorąca przechodzą w pot z omdlewaniem; osłabienie w dołku podsercowym od godz. 11 do 12; bardzo silne pieczenie w pochwie, z bolesnością podczas stosunku. Uderzenia gorąca w okresie klimakterium, z gorącą głową, dłońmi i stopami oraz silnym uczuciem pustki i osłabienia w żołądku. Otarcia i świąd brodawek sutkowych. Pęknięcia brodawek sutkowych z uczuciem pieczenia, łatwo krwawiące i ulegające owrzodzeniu (brodawka bardzo dotkliwie szczypie i piecze, gdy tylko niemowlę wypuści ją z ust). Gruczoły sutkowe obrzmiałe i objęte stanem zapalnym. Różopodobne zapalenie piersi; są twarde, z czerwonymi smugami rozchodzącymi się od brodawki i bólami kłującymi. Obrzęk piersi. Guzki w piersiach. Rak twardy piersi.

17. Narządy oddechowe

Nieżyt z katarem z obfitą wodnistą wydzieliną, kaszlem, bólem w klatce piersiowej, jakby była otarta, oraz dreszczami. Chrypka wieczorem i rano, szorstkość i drapanie w gardle, z nagromadzeniem śluzu w klatce piersiowej. Ból jak od otarcia oraz mrowienie lub łaskotanie w krtani, z pobudzeniem do kaszlu. Uczucie zimna w gardle podczas wdechu. Głos ochrypły i niski albo całkowity bezgłos, zazwyczaj przy zimnej i wilgotnej pogodzie. Uczucie, jakby krtań była obrzęknięta albo jakby znajdowało się w niej ciało obce. Krótki, suchy kaszel. Suchy kaszel, czasem męczący i wstrząsający, z odruchem wymiotnym, wymiotami i skurczowym zaciskaniem klatki piersiowej, szczególnie wieczorem lub w nocy w pozycji leżącej, rano albo po posiłku. (Stały kaszel z podrażnieniem gardła i świstami oddechowymi. R. T. C.). Wilgotny kaszel z obfitym odkrztuszaniem gęstego, białawego lub żółtawego śluzu, podobnego do wydzieliny przy długotrwałym katarze. Kaszel z odkrztuszaniem w dzień, bez odkrztuszania w nocy. Krótki, suchy kaszel z ukłuciami w klatce piersiowej albo w l. łopatce. Skurczowy krztusiec w następujących kolejno podwójnych napadach, szybko jeden po drugim, wywołanych łaskotaniem w krtani jak od pyłu; odkrztuszanie występuje jedynie w dzień — ciemnej krwi, żółtozielonkawej treści ropnej albo zimnego, mlecznobiałego śluzu, zwykle o smaku kwaśnym, gnilnym, słonym lub takim jak przy zastarzałym katarze. Podczas kaszlu cuchnąca, zielonkawożółta plwocina, podobna do ropy, o słonym lub słodkawym smaku. Kaszel gorączkowy z krwiopluciem. Kaszel na ogół z krwistą plwociną, szczególnie z uczuciem gorąca w klatce piersiowej; krwotok z tym samym uczuciem. Podczas kaszlu: ból jak od otarcia, bóle jakby roztrzaskujące lub bóle przeszywające w klatce piersiowej; ból jak po stłuczeniu; bóle przeszywające w głowie; ból brzucha; zamglenie przed oczami; bóle bioder i lędźwi. Oddychanie i mówienie niekiedy wywołują kaszel. Uczucie duszenia się; chory chce, aby drzwi i okna były szeroko otwarte. Utrudnione oddychanie, szczególnie wskutek przekrwienia płuc; zwłaszcza gdy towarzyszy mu uczucie gorąca w całej klatce piersiowej.

18. Klatka piersiowa

Przekrwienie klatki piersiowej z uczuciem pełności w niej. Skrócenie oddechu; częste dławienie się, utrudnione oddychanie, duszność i napady uczucia duszenia się, szczególnie podczas leżenia w nocy, a także podczas snu, niekiedy również podczas mówienia lub chodzenia na świeżym powietrzu. Duszność; skrócenie oddechu i uczucie ucisku przy oddychaniu podczas odchylania ramion do tyłu. Astma w nocy. Astma: napady co osiem dni; włosy szorstkie i twarde; po obrzęku hemoroidów; występująca naprzemiennie z napadami dny lub łuszczycy; wskutek zahamowania wykwitów albo wydzielin. Niemożność wykonania pełnego wdechu z uczuciem, jakby klatka piersiowa była ściśnięta. Oddech częsty, krótki lub świszczący. Chrapanie i rzężenie śluzu w klatce piersiowej. Bóle przeszywające w plecach i kości krzyżowej podczas wdechu. Bolesne uczucie w klatce piersiowej, jakby coś opadało w niej ku przodowi, podczas obracania ciała w łóżku. Ból w klatce piersiowej jak przy stłuczeniu, gdy dotyka się tej okolicy. Bolesne uczucie przeszkody po l. stronie klatki piersiowej, z dojmującym lękiem i niemożnością leżenia na zajętym boku. Uczucie ciężkości, pełności i ucisku jak od kamienia w klatce piersiowej i mostku, < rano, a także podczas kaszlu, kichania i ziewania. Ból przy kaszlu i kichaniu, jakby klatka piersiowa była roztrzaskana lub miała pęknąć. Okresowe skurcze w klatce piersiowej z uczuciem zwężenia, bólami skurczowymi, skróceniem oddechu, sinawym zabarwieniem twarzy i niemożnością mówienia. Pulsowanie w klatce piersiowej i mostku. Słabość klatki piersiowej, odczuwana szczególnie podczas mówienia, z wielkim zmęczeniem płuc po mówieniu lub wzdychaniu. Przeszywania w klatce piersiowej lub mostku, promieniujące do pleców albo w lewą stronę, < podczas kaszlu, leżenia na plecach, najmniejszego ruchu, pełnego wdechu lub unoszenia ramion (nad głowę). Ból w klatce piersiowej wskutek podnoszenia nadmiernego ciężaru albo po zapaleniu płuc. Uczucie, jakby płuca dotykały pleców (lub ocierały się o nie). Wysięk po zapaleniu płuc. Sul. odgrywa w zapaleniu płuc rolę analogiczną do roli Bell. w chorobach mózgu (Hartlaub, potwierdzone przez Curiego). Bóle w klatce piersiowej dotyczą głównie l. strony. Uczucie zimna lub pieczenia w klatce piersiowej, niekiedy rozciągające się na twarz. Uczucie bryły lodu w pr. części klatki piersiowej. Czerwone plamy na całej klatce piersiowej; także plamy brunatnawe lub barwy orzecha piżmowego. Głęboko żółta plama pojawiła się na l. piersi i rozprzestrzeniła po całym ciele (ostuda). Bliznowiec na mostku.

19. Serce i tętno

Kłucia i uderzenia w okolicy serca. Kłujący ból w sercu przechodzi na wskroś ku okolicy między łopatkami; szczególnie przy objawach dyspeptycznych. Bóle tnące wokół serca, jakby nożami, które słabną lub nasilają się, trwają kilka godzin i którym towarzyszy zaczerwienienie twarzy, a następnie ogólne uczucie zimna; napady występują tylko przy budzeniu się. Wielkie wzburzenie krwi z gwałtownym pieczeniem rąk. Gwałtowne przekrwienie w kierunku klatki piersiowej i serca, niekiedy z burzeniem się krwi w klatce piersiowej, niepokojem, omdlewaniem i drżeniem ramion. Uczucie pustki w okolicy serca albo ucisk i wrażenie, jakby serce nie miało dostatecznie dużo miejsca. Choroby serca w ogólności; także zewnętrznej powierzchni klatki piersiowej. Uczucie, jakby serce było powiększone. Częste kołatanie serca, niekiedy nawet widoczne i połączone z niepokojem; w nocy; w łóżku; podczas zasypiania; przy wchodzeniu pod górę. Serce biło zbyt szybko, a w gardle czuła, jakby zawiązano wokół niego sznurek; nie zasnęła aż do godz. 5 rano. (wywołane. R. T. C.). Tętno twarde, pełne i przyspieszone.

20. Szyja i plecy

Sztywność szyi; w karku, z porażennym bólem jak przy skręceniu. Dziecko nie może utrzymać głowy prosto, tak słabe są mięśnie szyi. Liszaje na karku. Obrzęk i zapalenie węzłów chłonnych karku i szyi. Cuchnący pot pod pachami. Obrzęk i ropienie węzłów pachowych. Trzaskanie w kręgach szyjnych, szczególnie przy odchylaniu do tyłu. Osłabienie i wykręcające bóle albo ból jak przy stłuczeniu w lędźwiach, kości guzicznej i plecach, szczególnie podczas chodzenia lub wstawania z siedzenia. Gryzący ból w okolicy krzyżowej. Ból w okolicy krzyżowej, niepozwalający stać prosto. W nocy zastaje się leżącego na plecach. Nie może leżeć na plecach z powodu napływu krwi do głowy. Ból pleców po pracy fizycznej. Przeszywania w lędźwiach, plecach i łopatkach, niekiedy z utrudnionym oddychaniem. Bóle kłujące i reumatyczne, ciągnięcie, napięcie i sztywność w lędźwiach, plecach i karku. Szczypanie i pieczenie między łopatkami. Napięcie i ból jak przy stłuczeniu między łopatkami oraz w karku, który przy poruszaniu głową przechodzi na barki. Kłucia pod łopatkami, zapierające dech. Ciągnięcie w pr. łopatce wieczorem podczas zasypiania. Rwanie w l. łopatce podczas siedzenia. Ukłucia jak igłą w koniuszku l. łopatki. Bóle pleców jak przy skręceniu. Przez cały dzień tępy ból w okolicy krzyżowej, < podczas oddawania moczu. Zniekształcenie (skrzywienie) kręgosłupa. Rozmiękczenie kręgów. Trzaskanie kręgów przy odchylaniu głowy do tyłu.

21. Kończyny

Bóle kłujące i ciągnące albo przeszywania w kończynach, szczególnie w stawach, niekiedy z brakiem siły, sztywnością i uczuciem odrętwienia w zajętych częściach. Bóle wykręcające, jak wskutek skurczu ścięgien, kurcze i skurcze w różnych częściach. Trzaskanie w stawach, szczególnie kolanowych i łokciowych. Zapalny obrzęk stawów z gorącem i zaczerwienieniem. Mrowienie w kończynach, szczególnie w łydkach i ramionach. Skłonność kończyn do drętwienia. Osłabienie i drżenie kończyn, szczególnie dłoni i stóp. Niestabilność stawów. Kończyny „drętwieją”, szczególnie podczas leżenia. Uczucie obolałości jak po stłuczeniu oraz bóle ciągnące i rwące w kończynach (w częściach zewnętrznych, mięśniach i stawach, z góry ku dołowi). Ból kurczowy w mięśniach kończyn podczas ruchu. Obrzęk artretyczny i gorąco.

22. Kończyny górne

Ucisk na barki jak od ciężaru. Ból reumatyczny w barkach, szczególnie l. Kłucia przechodzące podczas ruchu z barku do klatki piersiowej. Kłucie pod pr. pachą. Pot pod pachami o zapachu czosnku. Szarpnięcia barków, dłoni i palców. Szarpiące, kłujące bóle (rwące) i przeszywania w stawach i mięśniach ramion, dłoni i palców, a także w barkach, głównie w nocy w łóżku. Nocne kurcze ramion. Mrowienie w ramionach i palcach. Obrzęk ramion, niekiedy z gorącem, stwardnieniem i bólami przeszywającymi albo z uczuciem napięcia. Wyrośl kostna na ramieniu. Brodawki na ramionach albo swędzące wykwity prosówkowe bądź czerwone, piekące plamy, pojawiające się po myciu. Ropne pęcherzyki w zgięciu łokcia. Ból jak przy skręceniu i sztywność nadgarstka, < rano. Ganglion. Porażenna słabość ramion i dłoni. Obrzęk dłoni i kciuków. Sztywność i wykręcający ból w stawach dłoni i palców. Drżenie rąk, szczególnie podczas wykonywania precyzyjnej pracy. Mimowolny skurcz dłoni, jakby miały coś pochwycić. Zimno dłoni i palców. Silne pieczenie dłoniowych powierzchni rąk. Pot na dłoniach (na ich powierzchniach dłoniowych) i między palcami. Wykwit drobnych czerwonych krostek na dłoniach i palcach ze świądem. Brodawki na palcach. Łuszczenie, stwardnienie, suchość i pękanie skóry dłoni. Swędzące pęcherzyki na grzbietach dłoni. Pęknięcia i spierzchnięcia na stawach palców. Pieczenie w opuszkach i koniuszkach palców. Kurcze i szarpnięcia palców. Przykurcz ścięgien dłoni i palców. Duży, lśniący obrzęk palców (różopodobny). Palce jak martwe. Guzki na palcach. Owrzodzenia wokół paznokci. Pęknięcia paznokci. Zadziory. Zastrzał. Odmroziny (zgrubiałe, czerwone) na palcach, ze świądem w cieple. Obrzęk i zapalenie koniuszków palców, z owrzodzeniem podskórnym oraz wiercącymi i pulsującymi bólami w nocy.

23. Kończyny dolne

Ból jak wskutek podskórnego owrzodzenia w pośladkach i guzach kulszowych, szczególnie przy dotyku oraz po długim siedzeniu. Ropne i bolesne obrzęki na pośladkach. Ból jak przy nadwerężeniu i jak przy stłuczeniu w biodrze, przy najmniejszym ruchu, z bólami przeszywającymi przy każdym kroku. Ból biodra ze skurczem nogi. Bóle kłujące i ciągnące w nogach, szczególnie w nocy w łóżku. Uczucie ciężkości nóg, niekiedy z napięciem w udach i kolanach, szczególnie w nocy. Czerwone, sączące i bolesne plamy na wewnętrznej powierzchni ud. Środek uda jakby złamany. Napięcie w dołach podkolanowych jak wskutek skurczu ścięgien. Duży (biały lub) lśniący obrzęk kolana ze sztywnością i bolesnym znużeniem. Phlegmasia alba dolens. Trzaskanie, bóle ciągnące i kłujące oraz przeszywania w kolanach. Liszaje w dołach podkolanowych. Niepokój ruchowy w nogach i stopach. Odrętwienie i drętwienie nóg. Bolesne zmęczenie i porażenna słabość nóg, głównie kolan, które często się uginają. Kłucie w kolanie i kości piszczelowej. Czerwone plamy i swędząca wysypka prosówkowa na nogach. Przeświecający obrzęk nóg. Róża nogi i stopy. Sinawe plamy oraz obrzęknięte żylaki na nogach. Ból łydek podczas chodzenia. Kurcze łydek i podeszew, szczególnie w nocy (w podeszwach przy każdym kroku). Napięcie w dole podkolanowym, jakby był ściągnięty podczas stawiania kroku. Bolesna wrażliwość podeszew podczas chodzenia. Łatwe wywichnięcie stopy podczas chodzenia. Sztywność kolana i stawu skokowego. Sztywność kostek. Ból jak przy skręceniu w l. kostce podczas stania i chodzenia. Kostki słabe. Sztywność i wykręcający ból w podbiciu. Mrowienie w nogach i łydkach. Piekące i przewlekłe owrzodzenia nóg lub stóp. Liszaje na kostce. Przeszywania w stopach. Zimno stóp, szczególnie wieczorem, w łóżku, albo uczucie pieczenia, głównie w podeszwach. Pieczenie stóp; chce znaleźć dla nich chłodne miejsce; wysuwa je z łóżka, aby je ochłodzić. Pieczenie podeszew podczas stawania po długim siedzeniu; oraz świąd, szczególnie podczas chodzenia; chce mieć stopy odkryte. Kurcz podeszew przy każdym kroku. Podeszwy zimne i spocone. Pot na pr. stopie. Ostre przeszywania, jak od tępego gwoździa, występujące w szybkiej serii u nasady paznokcia palucha. Obrzęk stóp, szczególnie kostek. Czerwony, lśniący obrzęk palców stóp. Świąd w palcach stóp, które dawniej uległy odmrożeniu. Odmroziny: zaczerwienienie i obrzęk ze skłonnością do ropienia; zgrubiałe i czerwone, ze szczelinami nad stawami; świąd < w cieple łóżka. Pęcherzyki na podeszwach z gryzącym bólem. Owrzodzenie na podbiciu. Kurcze i przykurcz palców stóp. Zimno i sztywność palców stóp. Mrowienie w końcach palców stóp. Duży, lśniący obrzęk palców stóp. Owrzodziałe pęcherzyki na palcach stóp z gryzącym bólem. Nagniotki z bólami uciskowymi lub przeszywającymi.

24. Objawy ogólne

[Dolegliwości wszelkiego rodzaju pojawiające się po l. stronie; włosów na głowie; zewnętrznej przedniej części głowy; wnętrza brzucha, zwł. po l. stronie; pleców; krzyża; pachy; okolicy lędźwiowej; kończyn górnych w ogólności; tylnej i przyśrodkowej powierzchni uda; kończyny dolnej w ogólności; paznokci. Zapalenie błon śluzowych w ogólności; obrzęk gruczołów. Dolegliwości mózgowe wskutek zahamowania wykwitów skórnych. Bardzo często, gdy wysypka w płonicy nie chce się ujawnić; chory nie znosi mycia. Twarz blada albo czerwonawożółta. Zmniejszone wydzielanie śliny. Plecy są tak sztywne, że nie można wyprostować się ze schylonej pozycji; dolegliwość zawsze < przed burzą. Krwawienia z części wewnętrznych w ogólności. Obrzęk wodniczy narządów wewnętrznych, szczególnie u osób psorycznych albo wskutek zahamowania wysypki. Suchość części wewnętrznych, które zwykle są wilgotne. <: Po przebudzeniu, po jedzeniu; od wysiłku fizycznego — nie znosi większego wysiłku; od opierania się o cokolwiek; po miesiączce; po wypiciu mleka; podczas pocenia się; wskutek zahamowania potu przez mokre okłady; wskutek nadużywania Mercury; przy wstawaniu; od każdego szybkiego ruchu, np. biegania; podczas snu; po długim śnie; podczas wypróżnienia; u dzieci, które wypróżniają się regularnie, lecz przy każdym oddaniu stolca cierpią silny ból (gdy wypróżnienie wywołuje znaczny ból, a stolce są twarde i grudkowate — Nitr. ac.); przy rozciąganiu kończyn, zwł. chorej kończyny; przy połykaniu pokarmu; od mówienia; od wody i mycia; od owsików; od robaków w ogólności; wskutek zahamowania miesiączki; od wymiotów; po rozgrzaniu się w łóżku. >: Po podciągnięciu chorej kończyny; nie znosi jej wyprostowania. H. N. G.]. Pulsowanie mięśni. Szarpnięcia i wstrząsy w poszczególnych częściach albo w całym ciele, zwł. podczas siedzenia lub leżenia. Napady skurczów. Drgawki padaczkowe, wywoływane przestrachem albo bieganiem, niekiedy z krzykami, sztywnością kończyn, zaciskaniem zębów i uczuciem, jakby mysz biegła po plecach lub ramionach. Napady omdlenia albo histeryczne bądź hipochondryczne rozdrażnienie, czasami z zawrotami głowy, wymiotami i potem. Chory jest bardzo nerwowy, nie znosi, gdy się do niego mówi, i mógłby płakać z byle powodu (objaw wywołany. R. T. C.). Drżenie kończyn, zwł. rąk. Uczucie drżenia wewnątrz ciała. Odczucia: gorąca w klatce piersiowej; gorąca w dowolnym miejscu; gorąca przy każdej dolegliwości; nagłych i częstych uderzeń gorąca w całym ciele; skurczu części wewnętrznych, głównie w brzuchu, z wrażeniem, że brzuch należy obandażować lub podeprzeć; obręczy albo opaski wokół części ciała; brzęczenia lub drgania w ciele; stukania albo pulsowania w częściach zewnętrznych; jakby guza w częściach wewnętrznych; szorstkości w częściach wewnętrznych; ucisku albo sztywności w częściach zewnętrznych; jakby chory raz był bardzo mały, a następnie znów bardzo duży. Napady niepokoju w całym ciele, niepozwalające pozostawać w pozycji siedzącej, z pragnieniem naprzemiennego wyciągania i podkurczania kończyn. Silne pobudzenie nerwowe; ku nocy; nie mógł spać. Wielki niepokój i napór krwi. Gwałtowne wzburzenie krwi, czasami z palącym gorącem dłoni. Krańcowe wyczerpanie, z wielkim zmęczeniem po najkrótszej rozmowie albo najkrótszym spacerze, skłonność do ciągłego siedzenia oraz obfite pocenie się nawet podczas siedzenia, czytania, jedzenia, leżenia lub chodzenia. Uczucie zmęczenia niekiedy ustępuje podczas chodzenia. Osłabienie mięśni, zwł. kolan i ramion, a także podudzi, z niepewnym chodem. Chód pochylony. Nie może chodzić wyprostowany; chodzi z przygarbionymi barkami. Stanie jest najbardziej nieprzyjemną pozycją; każda pozycja stojąca powoduje dyskomfort. Nadzwyczajne wychudzenie, czasami ze słabością, zmęczeniem oraz pieczeniem dłoni i stóp. Wielka wrażliwość na świeże powietrze i wiatr; przy zmianie pogody występują bóle kończyn, skłonność do przeziębiania się oraz liczne dolegliwości wskutek przebywania na świeżym powietrzu. Dolegliwości głowy i żołądka są tymi, które na świeżym powietrzu ulegają przede wszystkim <. Większość dolegliwości ulega < lub pojawia się nocą albo wieczorem, a także w spoczynku, podczas długiego stania oraz wskutek narażenia na zimne powietrze; ustępują podczas chodzenia, poruszania zajętymi częściami oraz w cieple pomieszczenia, lecz ciepło łóżka czyni nocne bóle nie do zniesienia. Niektóre objawy pojawiają się okresowo. Gdy starannie dobrane leki nie przynoszą korzystnego skutku, zwł. w ostrych przypadkach, Sul. często pobudza reakcję i wyjaśnia obraz przypadku. Dolegliwości stale nawracające.

25. Skóra

[Najważniejszy ogólny lek psoryczny na niemal każdy rodzaj świądu, rany, owrzodzenia itd.; niemowlęta z bardzo silnymi kolkami, krostkami, świądem lub wykwitami na skórze albo szorstkością skóry. Bardzo długotrwałe dolegliwości wskutek zahamowania wykwitów — Sul. bardzo często wywołuje ich ponowne pojawienie się i prowadzi do wyleczenia. Osutki w ogólności, na dowolnej części ciała, które ulegają < pod wpływem każdego ciepła, wskutek rozgrzania się podczas pracy, w łóżku itd.; piegi; owrzodzenia rakowate. Skóra sucha; szorstka; łuszcząca się; rozkoszny świąd — „tak dobrze jest się drapać”; wybroczyny; pękanie skóry, zwł. gdy przechodzi w owrzodzenie; pękanie skóry po zmoczeniu; bolesność skóry u dzieci (bolesność w fałdach skórnych); brunatna zgorzel. Liszaje w ogólności; popękane; pokryte strupami; bolesne; z bólami rozdzierającymi; pulsującymi itd. H. N. G.]. Świąd skóry, nawet całego ciała, < nocą albo rano, w łóżku, często z bólem jak od otarcia naskórka, gorącem, świądem (bolesnością) albo krwawieniem podrapanego miejsca. Wykwity podobne do tych, które często występują po szczepieniu. (Eczema rubrum. Wyprysk dnawy z obfitym sączeniem. R. T. C.). Łojotok skóry głowy (stosowany miejscowo. R. T. C.). Świerzbopodobne wykwity i liszaje o zielonkawożółtej barwie, rozpoczynające się od drobnych, swędzących pęcherzyków z czerwoną obwódką. Opryszczkowe, czerwone, nieregularne, otrębiaste plamy albo plamy pokryte drobnymi pęcherzykami, wydzielającymi płyn surowiczy. Wykwity świerzbopodobne. Niesztowica ze świądem w dzień i w nocy. Wykwity prosówkowe, głównie na kończynach. Pokrzywka. Piekący świąd wykwitów. Plamy wątrobowe o żółtawej albo brunatnawej barwie (na ciele). Zapalenie różopodobne z pulsującymi i przeszywającymi bólami. Bąble pokrzywkowe nawet po najmniejszym stłuczeniu. Jaskrawoszkarłatne zaczerwienienie całego ciała. Mrowienie skóry na całym ciele. Czerwone, obrzęknięte i owrzodziałe odmroziny, ze świądem w cieple pomieszczenia. Stwardniałe brodawki, zwł. wokół palców. Skóra chłodna, blada, sucha. Skóra łatwo pęka, zwł. na świeżym powietrzu; pęknięcia z bólem jak od otarcia naskórka. Rozpadliny po myciu. Paznokcie kruszą się i odpadają. Skóra dłoni twarda i sucha. Złuszczanie i otarcia skóry w kilku miejscach. Łupież skóry głowy i klatki piersiowej. Niezdrowa skóra; po najmniejszych urazach następują zapalenie i owrzodzenie. Owrzodzenia o wyniosłych brzegach, otoczone swędzącymi krostkami oraz czerwoną albo sinawą obwódką, z ostrymi, przeszywającymi i napinającymi bólami; łatwo krwawiące i wydzielające cuchnącą, posokowatą albo żółtą i gęstą ropę. Owrzodzenia ze świądem w obrębie rany. Bujająca ziarnina w owrzodzeniach. Owrzodzenia przetokowe. Czyraki. Guzy otorbione albo blade, napięte i gorące obrzęki; ropień zapalny. Zapalenie, obrzęk i stwardnienie albo ropienie gruczołów. Guzki na skórze całego ciała, lecz głównie w obrębie piersi, wskutek obrzęku gruczołów podskórnych. Wodnisty, piekący obrzęk części zewnętrznych. Zapalenie, obrzęk i bolesna wrażliwość kości. W kościach uczucie zaciskania albo jakby otaczała je opaska. Wstręt do obmywania się.

26. Sen

Nieprzezwyciężona senność, zwł. po południu i wieczorem przy świetle świecy. Nieodparta senność w dzień, czuwanie w nocy; w łóżku każde miejsce pod głową wydaje się twarde, toteż chory nieustannie przesuwa głowę z jednej strony na drugą. Późno zasypia. Śpi z półotwartymi oczami. Częste ziewanie. Opóźnione zasypianie w nocy albo bezsenność, czasem wywołana wielkim napływem myśli lub nadmiernym pobudzeniem. Sen zbyt płytki albo niespokojny, z częstym budzeniem się, nierzadko z nagłym zrywaniem się i przestrachem. Zbyt wczesne budzenie się z niemożnością ponownego zaśnięcia. Sen poranny nadmiernie się przedłuża; bywa głęboki i letargiczny, z trudnością we wstawaniu rano. Sen niepokrzepiający. Częste budzenie się w nocy, podczas którego chory nagle staje się zupełnie rozbudzony. Nocą bóle, niepokój i mrowienie kończyn, lęk i gorąco, kolka; ból żołądka, zawroty głowy, ból głowy, wizje i złudzenia zmysłowe, kołatanie serca, dolegliwości astmatyczne, głód i pragnienie. Niemożność spania inaczej niż na plecach, z wysoko ułożoną głową. Podczas snu niepokój i rzucanie się, wstrząsy w ciele i szarpnięcia kończyn, nagłe zrywanie się i przestrach, mówienie (głośno mówi przez sen), krzyki, pomruki, bredzenie, majaczenie, lamentowanie i jęki, chrapanie, półotwarte oczy, leżenie na plecach z rękami uniesionymi nad głowę, koszmary nocne i somnambulizm. Po przebudzeniu złudzenia zmysłowe, przerażające wizje i lęk przed duchami. Częste sny fantastyczne, niespokojne, przerażające i straszliwe, wzbudzające gniew, odrażające i burzliwe; sny o ogniu, gryzących psach, posiadaniu pięknych ubrań, spadaniu, niebezpieczeństwie, śmierci; sny z przeczuciem wydarzeń następnego dnia. Wyraziste, piękne, przyjemne sny. Śpiewanie podczas snu. Radosne sny, po których chory budzi się, śpiewając; we śnie jest stale czymś zajęty; chce czegoś dotknąć, lecz nie może. Wyraziste sny pozostające w pamięci. Po przebudzeniu umysł długo pozostaje splątany. Natychmiast po zamknięciu oczu ukazywały się jej straszliwe, dziwaczne grymasy, których nie mogła odpędzić. Przez trzy kolejne noce leżał pogrążony w marzeniach i z otwartymi oczami opowiadał o każdym ukazującym mu się widziadle. Lubieżne sny z polucjami. Wyrazisty sen, że siedzi na nocniku, wskutek czego moczy łóżko.

27. Gorączka

Dreszczowość wskutek niedostatku naturalnego ciepła. Dreszczowość, zimno, dreszcze i dygotanie, < wieczorem albo nocą w łóżku (po nich gorąco i obfity pot), a także po południu oraz podczas chodzenia na świeżym powietrzu. Dreszczowość przed południem; po południu gorąco z zimnymi stopami. Zewnętrzne uczucie zimna z wewnętrznym gorącem i czerwoną twarzą. Dreszczowość rozpoczynająca się w palcach stóp. Lekki dreszcz o godz. 10 rano, trwający do godz. 15, po którym następuje gorąco utrzymujące się dwie godziny, głównie w głowie i dłoniach, z pragnieniem piwa. Miejscowe dreszcze, głównie w plecach, klatce piersiowej i ramionach; zimno dłoni, stóp i nosa. Dreszcz stale pełznie od krzyża w górę pleców. Dreszcze i gorączka; brak reakcji; chory stale opada z sił. Podczas dreszczy bladość albo gorąco twarzy, ból głowy, a czasami uderzenia gorąca. Częste uderzenia gorąca. Gorąco, < nocą, wieczorem albo rano, a także po południu, często z ograniczonym zaczerwienieniem policzków, palącym pragnieniem i pieczeniem dłoni oraz stóp; miejscowymi dreszczami, miejscowym potem, głównie na głowie, twarzy i dłoniach; zmęczeniem i bolesnym znużeniem kończyn, chrypką i kaszlem, niepokojem itd. Gorąco nocą bez pragnienia, poprzedzone dreszczowością z pragnieniem. Napady gorączkowe zarówno przed południem, jak i po południu albo wieczorem, objawiające się gorącem poprzedzonym dreszczami, po którym następuje pot lub któremu pot towarzyszy, albo gorącem twarzy, po którym następują dreszcze. Podczas gorączki kołatanie serca, majaczenie, słabość, zatkanie nosa i strupy w nosie, z gwałtownym pragnieniem; ten ostatni objaw może również występować przed dreszczami. Obrzęknięte żyły. Tętno twarde, szybkie i pełne (czasami przepuszczające uderzenia). Pocenie się w ogólności ograniczone do poszczególnych części; pot na tylnej części ciała; wielka skłonność do pocenia się; pot z niepokojem; gorączki złożone albo przerywane. Pragnienie. Brak potu. Częsty i obfity pot w dzień i w nocy, wieczorem i rano, w łóżku; skłonność do pocenia się podczas pracy; pot miejscowy, głównie na głowie, karku, dłoniach itd.; kwaśny pot. Pot bardzo osłabiający, o ostrym zapachu, bardzo rzadko cuchnący, niekiedy zimny. Pot mający zapach siarki. Pocenie się tylko po jednej stronie ciała; < nocą i rano.

Sulphur