Mercurius

( 1 ) MERCURIUS OXYDULATUS NIGER.

Mercurius solubilis Hahnemanni. Azotan amonowo-dwurtęciowy. 2 (NH 2 Hg 2 ) NO 3 H 2 O. [Preparat rtęciowy opracowany przez Hahnemanna jako zamiennik stosowanych wówczas żrących soli rtęci i natychmiast przyjęty we wszystkich krajach ze względu na znacznie łagodniejsze i skuteczniejsze właściwości przeciwkiłowe. Sporządzano go przez wytrącanie rtęci z jej roztworu w kwasie azotowym za pomocą żrącego amoniaku. Jest to preparat, którego Hahnemann użył w swojej próbie lekowej.] Rozcierka.

( 2 ) MERCURIUS VIVUS.

Hydrargyrum. Argentum vivum. Chamæleon minerale, &c. Rtęć metaliczna. Żywe srebro. Hg (A. W. 199.8). [Chociaż Hahnemann poddał próbie lekowej Mercurius solubilis, zalecał w praktyce stosowanie rozcierek czystego metalu jako najprostszego preparatu rtęciowego, łatwiejszego do uzyskania i równie przydatnego jak Merc. sol. do przepisywania na podstawie objawów tego ostatniego.] Rozcierka. [Odwar: woda, w której przez pół godziny gotowano żywe srebro.]

Kliniczne

[Litery s i v oznaczają preparat / Solubilis lub Vivus wymieniony w / Prescriber w związku z chorobą, po której nazwie występują; nie mają wskazywać, że jeden z nich jest preferowany względem drugiego.] / Ropień (s) / Anemia / Afty / Zapalenie wyrostka robaczkowego / Zapalenie żołędzi (s) / Choroba kości (s) / Zapalenie mózgu / Cuchnący oddech (s) / Zapalenie oskrzeli (s) / Dymienica / (s) / Zgorzel jamy ustnej / Nieżyt (s) / Wrzód twardy / Ospa wietrzna (s) / Przeziębienie (s) / Kłykciny / Kaszel / (s) / Nieprawidłowe ząbkowanie (s) / Biegunka (s) / Czerwonka / Dyspepsja / (s) / Niesztowica (s) / Wyprysk / Wychudzenie / Nadżerki (s) / Oczy, schorzenia (s) / dnawe zapalenie oczu / Omdlenia / Gorączki / Pęknięcia / Obrzęki gruczołów (s) / Dna (s) / Ropień dziąsła (s) / Dziąsła, niezdrowe (s) / Serce, schorzenia (s) / Opryszczka (s) / Wodowstręt / Żółtaczka / (s) / Stawy, schorzenia (s) / Upławy; u małych dziewczynek / Wątroba, schorzenia (s) / Lumbago (s) / Mania / Odra (s) / Melancholia (s) / Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych / Rozmiękanie kości / Wykwity śluzówkowe / Świnka / Szmery w głowie (s) / Odór ciała, przykry (s) / Jajniki, schorzenia / Zapalenie trzustki (s) / Zapalenie przymacicz (s) / Zapalenie ślinianki przyusznej / Zapalenie otrzewnej / Pocenie się, nieprawidłowe (s) / Stulejka (s) / Ciąża, dolegliwości (s.) / Gruczoł krokowy, choroba (s) / Plamica / (s) (v) / Ropnica (s) / Żabka (s) / Reumatyzm (s) (v) / Krzywica / Choroba Rigga / Nadmierne ślinienie (s) / Szkorbut (s) / Ospa prawdziwa (s) / Zapalenie jamy ustnej / Ropienie (s) / Gorączka chirurgiczna / Kiła / (s) / Smak, zaburzenia (s) / Zęby, schorzenia (v) / Głuchota pochodzenia gardłowego (s) / Gardło, bolesność (v) / Język, schorzenia (s) (v) / geograficzny (v) / Ból zęba / (s) / Drżenia (s) / Tyfus plamisty (v) / Wrzody (s) / Szczepienie (s) / Wymioty (s)

Charakterystyka

Nie podjęto żadnych starań, aby zachować rozróżnienie między Merc. sol. a Merc. viv., i nie uważam, by próba ich rozdzielenia była wykonalna. Chociaż preparatem poddanym przez Hahnemanna próbie lekowej był Merc. sol., w przedmowie do opisu próby zalecał on Merc. viv. jako lepszy preparat do ordynowania homeopatycznego. Mercurius solubilis Hahnemanni został przez niego wynaleziony jeszcze przed okresem homeopatycznym, w odpowiedzi na powszechne zapotrzebowanie na preparat rtęciowy, który byłby jednocześnie rozpuszczalny i nieżrący; od razu zajął swoje miejsce w farmacji i nigdy go nie utracił. Metoda rozwijania mocy leczniczej rtęci metalicznej przez stopniowane rozcieranie była późniejszym odkryciem, choć pewną jej zapowiedź stanowił dobrze znany Hydrargyrum cum cretâ. Do objawów patogenezy Merc. sol. opracowanej przez Hahnemanna dodano obserwowane działanie rtęci u osób pracujących z tym metalem, u pacjentów przyjmujących rtęć oraz u osób stosujących u pacjentów wcierania rtęciowe; wiele z nich doznało ciężkich następstw wskutek wchłaniania rtęci przez ręce. Pod względem cech ogólnych skutki te nie różnią się od objawów próby lekowej. Różnice muszą jednak występować w subtelniejszych właściwościach. Objawy próby lekowej są na ogół scharakteryzowane bardziej szczegółowo niż skutki działania Merc. viv. Na przykład: „Nocą silny ból zęba, a kiedy ustąpił, wielka dreszczowość w całym ciele” — należy do próby lekowej Merc. sol.; podobnie jak następujące objawy: „Zawrót głowy: siedząc przy biurku, odczuwał wirowanie w głowie, jakby był pijany; wstaje i chodzi po pokoju, zataczając się, po czym ogarnia go napad gorąca z niepokojem i nudnościami, lecz nie dochodzi do wymiotów; równocześnie występuje pewien ból głowy”. „Z potylicy wychodził silny, rwący, utrzymujący się ból, który przechodził do czoła i tam uciskał”. Objawy krwawienia z nosa oraz dokładniej scharakteryzowane objawy gardła („kłucia w migdałkach”; „kłucia promieniujące do ucha podczas połykania”; „coś gorącego wznosi się do gardła”) zostały wywołane przez Merc. sol.; podobnie większość objawów ze strony męskich i żeńskich narządów płciowych. Nie oznacza to jednak, że Merc. viv. nie sprawdzi się równie dobrze albo nawet lepiej w ich leczeniu. Jedyne moje doświadczenie porównawcze dotyczące działania tych dwóch preparatów jest następujące: w przypadku przeziębienia, w którym Merc. wydawał się wskazany, podano Merc. sol. 30 bez skutku, natomiast Merc. viv. 30 szybko wyleczył chorego. My, należący do obecnego pokolenia, z trudem możemy wyobrazić sobie spustoszenie powodowane przez rtęć w czasach, gdy uważano, że we wszystkich przypadkach, w których ją przepisywano, trzeba było najpierw „wywołać objawy ze strony dziąseł”, zanim można było oczekiwać jakiegokolwiek pożytku. Motto „Ślinienie to zbawienie” mówi samo za siebie. „Niemałym wydarzeniem — pisze Teste — było dokonane w XVI wieku odkrycie, że rtęć leczy kiłę bez wywoływania u pacjenta nadmiernego ślinienia. Jeden błąd zastąpiono jednak innym: przypuszczano, że pot, diureza lub biegunka następujące po podaniu rtęci zastępują brakujące ślinienie; prymitywny humoralizm panujący w tamtej epoce nie dopuszczał innego wyjaśnienia”. Aby przedstawić obrazowo praktykę, która jeszcze do niedawna należała do zwykłej rutyny, cytuję następujący fragment z First Lines of Surgery Bransby’ego Coopera, wyd. 6, s. 348: „Rtęć działa na niektóre osoby jak trucizna [!]; pojawiają się u nich kołatania serca, drżenie kończyn, utrudnienie oddychania i nieregularne tętno. Kiedy taka niedyspozycja występuje u osoby stosującej rtęć, wnioskujemy, że minerał ten rzeczywiście wywiera szkodliwy wpływ na ustrój [!]. Nieżyjący już pan Pearson zauważył, że każdego roku, gdy zwyczajowo wywoływano obfite ślinienie, pewna liczba osób leczonych w ten sposób umierała nagle w Lock Hospital. Najpierw występowały u nich opisane przeze mnie objawy, a przy próbie podjęcia najmniejszego wysiłku padali martwi. Pan Pearson dowiedział się z doświadczenia [!], że zgony te wynikały ze szkodliwego działania rtęci na konstytucję, i zaproponował, aby wywołane w ten sposób zaburzenie ustroju nazwać eretyzmem rtęciowym”. Homeopatia uzupełniła ten obraz we wszystkich szczegółach i obróciła ten śmiertelny błąd w korzyść leczniczą. Trafne było nazwanie tego metalu imieniem ruchliwego bóstwa. Dostarcza nam on barometrów i termometrów, a osoby pozostające pod jego wpływem również przemienia w barometry i termometry. [Elektryk, który przez pewien czas musiał często pracować rękami w korycie wypełnionym rtęcią, nie mógł później znieść nawet najmniejszego impulsu elektrycznego, choć wcześniej wytrzymywał bardzo silne impulsy.] W tym właśnie tkwi jedna z najważniejszych cech leku: tak jak termometr jest wrażliwy na zmiany zarówno w kierunku ciepła, jak i zimna, tak samo chory wymagający Merc. Inne leki wykazują przewagę jednej albo drugiej właściwości; Merc. wykazuje obie: < pod wpływem ciepła i < pod wpływem zimna. Jest to objaw kluczowy Nr 1. Nr 2 brzmi: „< nocą”. Stanowi to wyraźny punkt zgodności z kiłą. Jest szczególnie widoczne w bólach kości. Nr 3: obfity pot towarzyszący niemal wszystkim dolegliwościom, który nie przynosi ulgi; może nawet pogarszać stan. Kierując się głównie tymi dwoma wskazaniami: „Obfity pot bez ulgi” oraz „< nocą”, wyleczyłem wiele przypadków gorączki reumatycznej za pomocą Merc. viv. 12, bez żadnego innego leku. Objaw kluczowy Nr 4: woń rtęciowa. Chory wymagający leku rtęciowego wydziela odrażającą woń; oddech jest nadzwyczaj cuchnący, a pot — cuchnący, mdławy i słodkawy. Objaw kluczowy Nr 5 to drżenie. Objaw ten jest tak wyraźny i powszechny, że czyni Merc. najlepszym ogólnym lekiem w paralysis agitans. Występuje drżenie głowy, rąk i języka. Drżenia zaczynają się w palcach. Jest to drżenie wynikające ze słabości i paraliżu; jak opisał B. Cooper, może ono objąć serce i spowodować nagłą śmierć przy najmniejszym wysiłku. Jeśli do tego nie dochodzi, istnieje wielka skłonność do omdleń; po oddaniu stolca występuje krańcowe wyczerpanie. Drżenia mogą przechodzić w szarpnięcia, a nawet w drgawki. Skrajny niepokój ruchowy. Umysł jest równie słaby i drżący jak ciało; wszystko wykonuje się w pośpiechu. Mowa pośpieszna i szybka. Z drugiej strony: powolne odpowiadanie na pytania; utrata pamięci; utrata siły woli. Zakłopotanie. Roztargnienie. Niedołęstwo umysłowe. Czas zdaje się płynąć powoli. Pragnienie ucieczki. Tęsknota za domem. Skłonności samobójcze. Skłonności mordercze. Merc. jest typowym lekiem antysyfilitycznym Hahnemanna, podobnie jak Sul. jest typowym lekiem antypsorycznym, a Thuja — typowym lekiem antysykotycznym. Wybierając Merc. jako lek na kiłę, dawni lekarze mieli o tyle rację, lecz nie wiedzieli, jak go podawać. Merc. odpowiada kile tak ściśle, że wiele niewątpliwych przypadków zatrucia rtęcią zostało przez ekspertów rozpoznanych jako kiła. Zajęte są kości, gruczoły i skóra. Zapalenie prowadzi do stwardnienia, a stwardnienie do owrzodzenia. Merc. odpowiada dokładnie prawdziwemu wrzodowi twardemu typu Hunterowskiego. Owrzodzenia Merc. mają dno szare, sadłowate, popielate lub serowate. Występują w nich bóle piekące lub kłujące. Inną wielką cechą Merc., stanowiącą niemal objaw kluczowy, jest skłonność do powstawania ropy. W ropnym stadium ospy prawdziwej jest lekiem swoistym. Wypływ ropy, a szczególnie ropy krwistej, z dowolnego otworu ciała wskazuje na Merc. Ropa tworzy się w jamach ropni, które pieką i kłują. Wydzieliny mają barwę żółtozieloną. Rzeżączka. Cuchnąca wydzielina z ucha. Merc. jest silnym środkiem rozpuszczającym: uwalnia metale z rud i rozpuszcza żywe tkanki, powodując nadmierne wychudzenie. Najpierw rozpływają się twory o niskim stopniu organizacji, takie jak stwardnienia, wyrośla kostne i niektóre guzy. Obrzęki i puchliny ulegają wchłonięciu; podobnie obrzęki reumatyczne. Jeżeli dawki Merc. są duże i puchliny szybko pod ich wpływem znikają, same tkanki również mogą zanikać w cuchnących, szybko rozpadających się owrzodzeniach. Kości miękną do tego stopnia, że się wyginają. Chociaż Merc. nasila czynność naczyń chłonnych, może je również porażać, stąd powiększenie gruczołów z bólami jak od ukłuć, zapaleniem i ropieniem. Po kile to wątroba stanowiła w przeszłości główne usprawiedliwienie stosowania rtęci, a Merc. bez wątpienia silnie oddziałuje na wątrobę. Wątroba jest przekrwiona, powiększona i objęta stanem zapalnym; występują kłucia i bolesność wątroby oraz niemożność leżenia na prawym boku. Ta modalność „< podczas leżenia na prawym boku” jest bardzo charakterystyczna dla Merc. i gdy występuje, zawsze należy rozważyć Merc. Wraz z wątrobą zaburzeniu ulega żołądek. Słodycze szkodzą; niechęć do mięsa, wina, brandy, piwa, kawy, tłustych potraw i masła. Występuje charakterystyczny wiotki, obłożony język z odciskami zębów, cuchnący oddech i silne pragnienie. Gardło jest suche, a przednia część języka wilgotna. Merc. rzadko jest wskazany, kiedy język jest suchy. Śluzowatość stanowi cechę ogólną. Stolce śluzowate; gryzące, grudkowate, zawierające ropę, lepkie. Bezpośrednio przed oddaniem stolca pojawia się mdłe, bolesne uczucie omdlewania. Podczas oddawania stolca występuje parcie naglące albo parcie naglące bez oddania stolca. Dyzenteria z silnym wysiłkiem przy wypróżnieniu; poczucie, że wypróżnienie nigdy się nie kończy, choć nic więcej już nie odchodzi. Biegunka ze śluzem. „Merc. rzadko jest wskazany w tych dolegliwościach, jeżeli nie ma śluzu” (Guernsey). Merc. głęboko oddziałuje na narządy rozrodcze obu płci. Wywołuje kłujące i tnące bóle jajników; bóle tnące biegnące w podbrzuszu od lewej ku prawej stronie. „Kłujący” charakter występuje bardzo często w bólach rtęciowych, a „ból kłujący w jajnikach może wymagać Merc. równie często jak Apis” (Kent). Merc. wywołuje niemal wszystkie rodzaje wykwitów. Wyprysk łuszczący się, kiłowy, krostkowy, wilgotny, sączący i cuchnący. Półpasiec. Ospa prawdziwa. Wszystkie te stany są < pod wpływem ciepła, nocą oraz < pod wpływem zimna. W dawnych czasach wiedziano, że pacjent poddawany „kuracji” rtęcią musi bardzo uważać, aby się nie przeziębić. Stanowi to jedno ze wskazań do Merc. przy chorobliwej skłonności do przeziębiania się. W takim stanie leku nie wolno jednak powtarzać zbyt często, ponieważ go nasili. „Pacjent wymagający Merc. jest wrażliwy na każdy przeciąg, a jednak < pod wpływem ciepła; wydzielina z nosa jest gryząca, nos czerwony i nadżarty; dzieci z brudnym nosem” (Guernsey). Długotrwały nieżytowy odór w nosie; szczypanie i pieczenie wewnątrz nozdrzy. Pobolewanie, rwanie i rozpieranie w kościach. „Kali iod. jest lepszy przy takim samym rozpieraniu twarzy, płynącym katarze oraz < od gorąca i ciepła łóżka” (Kent). [Stwierdzam, że znacznie większy odsetek przypadków ostrego przeziębienia odpowiada wskazaniom do Cepa i Chlorum niż do Merc. lub jakiegokolwiek innego pokrewnego leku. W przewlekłych przeziębieniach najpierw myślę o Psor.] Merc. wywiera bardzo wyraźny wpływ na oczy, a także na kości otaczające oko: „Ilekroć przeziębienie umiejscawia się w oku u pacjentów z dną lub chorobą reumatyczną” (Kent). Merc. i jego sole wywołują zapalenia i owrzodzenia każdego stopnia i rodzaju. J. J. Hirsch z Pragi (H. R., vii. 220) opisuje znamienne doświadczenia z preparatem Merc. viv., o którym dowiedział się od starego alopaty. Rtęć metaliczną gotuje się w wodzie przez pół godziny, a następnie co dwie godziny podaje dwie łyżeczki wywaru. Przypadki Hirscha dotyczyły ostrego zapalenia mózgu, w którym wskazana była Bell.; w jednym z nich podano już bezskutecznie Merc. w zwykłym preparacie homeopatycznym. Oto ten przypadek: czarnowłosa dziewczynka, lat 9, zachorowała na złośliwą płonicę, która rozpoczęła się sześć dni przed zbadaniem jej przez Hirscha, wezwanego na konsultację; objawy zapalenia mózgu pojawiły się trzeciego dnia. Hirsch zastał ją nieprzytomną, z ostro odgraniczonym zaczerwienieniem policzków, tętnem 120 i gorącą skórą. Od czasu do czasu wydawała przenikliwe krzyki; wwiercała głowę w poduszki; wykonywała ruchy żucia szczękami; zgrzytała zębami. Wargi brunatne i suche; pragnienie niewielkie; wody nie przyjmowała chętnie, lecz mleko zdawało się jej smakować. Tu i ówdzie występowały zaczerwienione plamy, szczególnie wzdłuż szyi. Pod wpływem „wywaru”, podanego dziewczynce z zalecenia Hirscha, poprawa następowała powoli, lecz stale, a po tygodniu była rekonwalescentką. Do odczuć właściwych Merc. należą: wibrowanie w czole. Głowa jakby ściśnięta imadłem; jakby stawała się większa. Jakby z oczu wydobywały się iskry; jakby pod powiekami znajdowało się ciało; jakby z kącików oczu wychodziły pióra. Jakby klin wbito w ucho; jakby znajdował się w nim lód; jakby wypływała z niego zimna woda. Trzaski w głowie jak od metalowych płyt. Jakby ciężar spoczywał na czole; jakby ciężar zwisał z nosa. Jakby zęby były luźne; jakby tkwiły w masie papki. Jakby gorące opary wznosiły się do gardła; jakby robak wznosił się do gardła i trzeba go było przełknąć; jakby ogryzek jabłka utkwił w gardle. Jakby piersi miały owrzodzieć. Jakby wszystko w klatce piersiowej było suche. Bóle sztyletujące i kłucia, bóle palące, wiercące, ryjące, kłujące i ciągnące. Bolesność i nadwrażliwość. Świąd; rozkoszny świąd. Merc. jest szczególnie odpowiedni dla: osób jasnowłosych, o wiotkiej skórze i mięśniach; kobiet i dzieci. Dzieci skrofulicznych. (Merc. pozostaje w związku zarówno z psorą i sykozą, jak i z kiłą.) Objawy są < od dotyku lub ucisku. < Nocą; przed zaśnięciem. < Przy wydmuchiwaniu nosa. < Podczas nieżytu. < Od zimnego powietrza. < Po przeziębieniu. < Od światła lampy; światła ognia. < Podczas pocenia się; przy rozgrzewaniu się w łóżku. < Przed oddaniem stolca. < Podczas oddawania moczu i po nim. < Podczas leżenia na prawym boku. < Od ruchu; chodzenia; najmniejszego wysiłku. < Wieczorem. Spoczynek >. Stosunek płciowy >. Płacz >. < Od dotknięcia czegokolwiek zimnego (= ból brzucha). < Przy pochylaniu się do przodu (trawienie natychmiast ulega zaburzeniu). < Po jedzeniu (choćby zjadł najmniejszą ilość, powoduje to uczucie ciągnięcia w dół w żołądku).

Zależności

Stanowi antidotum na: Szkodliwe skutki cukru; użądlenia i ukąszenia owadów; dolegliwości wywołane oparami arsenu lub miedzi, Aur., Ant. t, Lach., Bell., Op., Phyt., Val., Chi., Dulc., Mez., Thuj. Jego działanie neutralizują: Aur. (mania samobójcza; próchnica kości, zwłaszcza rzepki i nosa); Hep. (objawy psychiczne — lęk, udręka, nastrój samobójczy, a nawet morderczy — bóle kości, bolesność jamy ustnej, owrzodzenia i objawy żołądkowe); Nit. ac. (zapalenie okostnej, kości i tkanki włókniste; bóle kości < w nocy; pobolewanie goleni przy wilgotnej pogodzie; owrzodzenia gardła, zwłaszcza we wtórnym kile); Chi. (przewlekły ślinotok); Dulc. (ślinotok < przy każdej zmianie pogody na wilgotną); K. iod. (współistniejące kiła i merkuriuszyzm; kości, okostna, gruczoły; ozena; rzadka, wodnista wydzielina, górna warga bolesna i otarta; powtarzające się nieżyty po Mercury, każde najmniejsze wystawienie na wilgoć lub mokre powietrze = nieżyt nosa; oczy gorące, łzawiące, obrzęknięte; bóle neuralgiczne w jednym lub obu policzkach; nos zatkany i obrzęknięty, a jednocześnie obfity, wodnisty, palący nieżyt nosa; bolesność gardła < po każdym ponownym narażeniu); Kali mur. (szkorbut, cuchnący zapach); Asaf. (schorzenia kości. Asaf. wyróżnia się skrajną wrażliwością chorych części; skrajna bolesność kości wokół oka); Staph. (osłabienie ustroju; wychudzenie, ziemista cera, ciemne obwódki wokół oczu, gąbczaste dziąsła, owrzodzenia języka); Iod. (gruczoły); Mez. (układ nerwowy; neuralgia twarzy, oczu lub dowolnej okolicy); Bell., Caps., Carb. v., Fer., Guaiac., Stilling., Sul., Thuj. „przy zgodności wszystkich objawów — Merc. w wysokiej potencji” (Guernsey). Niezgodny z: Sil. (Merc. i Sil. nigdy nie należy podawać bezpośrednio jeden przed drugim ani jeden po drugim). Zgodny po: Aco., Bell., Hep., Lach., Sul. Przed: Ars., Asaf., Bell., Calc., Chi., Lyc., Nit. ac., Pho., Pul., Rhus, Sep., Sul. Porównać: Bell. (bardzo bliski odpowiednik, często lek dopełniający; rozpoczynający się ropień; trudność w połykaniu płynów; ostry ból przeszywający migdałki; bóle pojawiają się nagle); Hep. (dreszczowość; uczucie, jakby coś tkwiło w cieśni gardzieli); Meny. (zimno w uszach); Puls. (gęsta, żółta wydzielina z nosa, lecz wydzielina Puls. jest zawsze niedrażniąca; zapalenie ucha); Nux (nieżyt nosa i bolesność gardła. Nux ma uczucie drapania; u Merc. występuje zawsze szczypanie, otarcie lub bolesność. Czerwonka: u Nux parcie ustępuje po wypróżnieniu; u Merc. nie ustępuje — trwa uczucie, że wypróżnienie nigdy się nie kończy); Aco. (czerwonka podczas gorących dni i zimnych nocy; często poprzedza Merc., a w podobnych warunkach po nim następuje Sul.); Lept. (dolegliwości żółciowe, potwornie cuchnące stolce. Kurczowy ból brzucha Lept. utrzymuje się po wypróżnieniu, lecz nie parcie); Dig. (rzeżączka); Euphr. (oczy); Ars. (Merc. < od ciepła łóżka, lecz > od spoczynku w łóżku; Ars. > od ciepła łóżka, lecz < podczas spoczynku w łóżku); Sul. (świąd, wykwity krostkowe i wypryskowe); Spo. (zapalenie jądra); Pho. (obfity pot bez >); Ant. c. (język pokryty brudnym nalotem; zapalenie oczu < od blasku ognia lub światła słonecznego); Arg. n. (oczy); Kali i. (bóle kłujące przeszywające płuca; u Merc. po prawej lub lewej stronie i przeszywające w różnych kierunkach; u Kal. i. od mostka ku plecom, < od każdego ruchu); Borax (bolesność jamy ustnej); Coloc. (czerwonka. Col. > po wypróżnieniu, Merc. <); Chel. (żółciowe zapalenie płuc); Cham. (biegunka; ząbkowanie); Caust. (rzeżączka); Mag. m. (bóle wątroby < od dotyku, < podczas leżenia na prawym boku); Plumb. i Chi. s. (jądra); Syph. (kiła; < od ciepła pieca lub łóżka; < w nocy); Lyc. (zapalenie wątroby; tkliwość; przebieg od prawej do lewej, język jak ircha; uczucie zapadania się natychmiast po posiłkach); Sul., Puls. i Cham. (< w łóżku w nocy); Nit. ac. (osoby o ciemnej karnacji; Merc. — o jasnej); Crocus (krwawienie z nosa w postaci ciągliwych nitek); Sang. (język jakby oparzony); Bry. (język jak ircha; < od ruchu; uczucie kamienia w żołądku); Apis (ból żądlący; cuchnący oddech; schorzenia jajników); Sabal. (bóle żądlące w jajnikach); Dolichos (świąd dziąseł; żółtaczka); Magnt. aust. (owrzodzenie paznokci); Psor. i Medorrh. (odrażający zapach ciała); Arn. (cuchnący oddech); Mez. (próchnica zębów: u Merc. koron, u Mez. korzeni); Led. i Sars. (krwawe emisje nasienia); Sul. (świąd sromu < w nocy, < od kontaktu z moczem, który trzeba zmyć); Lac c. i Con. (piersi bolesne, jakby przy każdej miesiączce miały ulec owrzodzeniu); Chel. i Kal. c. (zajmują dolny płat prawego płuca; kłucia przeszywające do pleców); Kal. c. (ropienie płuc po krwotokach w przebiegu zapalenia płuc); Pic. ac. (czyraki w przewodzie słuchowym); Teucr. i Thuj. (polipy); Can. i. (czas płynie powoli); Dulc. (wrażliwość na zimno i wilgoć; przeziębienie umiejscawia się w oczach; wykwity otrębiaste); Graph. (nieżyt nosa podczas miesiączki; Mag. c. — nieżyt nosa i bolesność gardła przed miesiączką i w jej trakcie; Merc. — ból tępy w czole z uczuciem zimna, zwłaszcza u kobiet, z nieżytem nosa < przed miesiączką lub w jej trakcie).

Przyczyny

Przestrach. Zahamana rzeżączka. Zahamowane pocenie się stóp.

1. Umysł

Wielka udręka, niepokój (chory stale przechodzi z miejsca na miejsce) i pobudzenie, z lękiem przed utratą rozumu albo z nadmierną wewnętrzną męczarnią, głównie wieczorem lub nocą w łóżku, jakby chory był świadomy popełnienia jakiejś zbrodni. (Mania poporodowa; chce wrzucić dziecko do ognia). Skłonność do głębokiej senności, śpiączki. Przygnębienie psychiczne z wielką apatią, zniechęceniem, lękiem przed pracą i wstrętem do życia. Wielka obojętność na wszystko. Nie dba nawet o jedzenie. Obawy. Pragnienie ucieczki z nocnym lękiem i obawami. Zły humor, skłonność do gniewu i wybuchania złości, wielka nadwrażliwość; usposobienie kłótliwe, nieufne i podejrzliwe. Posępność i niechęć do rozmowy. Jęki. Ciągłe zawodzenie i jęczenie. Pobudzenie i wielka podrażliwość psychiczna, ze skłonnością do łatwego ulegania przestrachowi. Szkodliwe następstwa przestrachu, pozostawiające chorego w stanie wielkiego lęku, < w nocy. Tęsknota za domem z nocnym lękiem i potem. Roztargnienie, nieuwaga, trudność pojmowania. Całkowita niezdolność do rozmyślania i skłonność do popełniania błędów podczas mówienia. Powoli odpowiada na pytania. Osłabienie pamięci; utrata siły woli. Niestałość myśli, które stale się wzajemnie wypierają. Bredzenie. Majaczenie; zaburzenia psychiczne u alkoholików. Intelekt osłabiony; niedorozwój umysłowy. Ciche, mamrotliwe majaczenie. Napady manii lub otępienia ze skłonnością do płaczu. Mowa pośpieszna i szybka. Utrata świadomości i mowy. Szał z lękiem przed płynami.

2. Głowa

Zamroczenie, odurzenie i zawroty głowy, głównie rano po przebudzeniu i przy wstawaniu. Zawroty głowy, głównie przy wstawaniu, unoszeniu głowy, w pozycji siedzącej lub podczas leżenia na plecach (zawroty głowy z bólem głowy), a także podczas spaceru na świeżym powietrzu lub po nim albo wieczorem; często z nudnościami, przymgleniem wzroku (wszystko czernieje przed oczami), dręczącym gorącem i potrzebą położenia się. Zawroty głowy, jakby chory znajdował się na huśtawce. Tępe, otępiające uczucie z zawrotami głowy. Uczucie ciężkości, pełności i pobolewanie głowy, jakby czoło było ściśnięte bandażem albo jakby czaszka miała zaraz pęknąć (z uczuciem pełności w mózgu). (Wieczorem) bolesna wrażliwość mózgu; hałas męczy głowę, > po oparciu głowy na ramieniu. Uciskowy ból głowy; głowa wydaje się tkwić w imadle; z nudnościami; < na świeżym powietrzu, po spaniu, jedzeniu i piciu; > w pokoju. Gwałtowny ból głowy, zmuszający do ściskania jej obiema rękami. Od potylicy biegnie silny, ciągły ból rwący, przechodzący do czoła, gdzie staje się uciskający. Gorąco i pieczenie albo bóle rwące i ciągnące, albo przeszywania w głowie, często tylko jednostronne i rozciągające się do uszu, zębów i szyi. Pieczenie w głowie, zwłaszcza w lewej skroni, < w nocy podczas leżenia w łóżku, > po uniesieniu się do pozycji siedzącej. Zapalenie mózgu z pieczeniem i pulsowaniem w czole oraz uczuciem, jakby głowę obejmowała obręcz; < w nocy, > po wstaniu. Osłabienie głowy przypominające otępienie, jakby w czole występowało drganie i obracanie się w koło. Stałe obrotowe ruchy głowy, nawet w pozycji leżącej. Uczucie wrzenia, wiercące i drążące wstrząsy oraz tętnienie w głowie. Ból mózgu jak od stłuczenia, rano w łóżku. Nocny ból głowy. Bóle kości głowy i wyrośla kostne czaszki. Otwarte szwy czaszkowe; duża głowa; przedwczesny rozwój umysłowy. Obrzęk głowy; bolesność skóry głowy; ostre i palące bóle powłok czaszki. Uczucie jakby podskórnego owrzodzenia całej głowy, < w nocy, gdy chory rozgrzewa się w łóżku; > po wstaniu. Rwanie po jednej (lewej) stronie głowy i w skroni, rozciągające się od szyi, z nieznośnym gorącem i potem, < w nocy i od ciepła łóżka, > nad ranem i podczas spokojnego leżenia. Napięcie nad czołem jak od taśmy lub obręczy, < w nocy w łóżku; > po wstaniu i po przyłożeniu ręki. Napływ krwi do głowy z gorącem w głowie. Wodogłowie. Uczucie napięcia skóry głowy. Skóra głowy bolesna przy dotyku; < od drapania, po którym występuje krwawienie. Rwanie i kłucie w kościach czaszki. Świąd owłosionej skóry głowy, czoła i skroni; < od drapania, po którym skóra krwawi i ulega zapaleniu różowatemu. Suchy, kłujący, piekący i cuchnący wykwit, przypominający żółte strupy, na przedniej części głowy i skroniach; po drapaniu występują zapalenie i róża. Wyrośla kostne z uczuciem jakby podskórnego owrzodzenia przy ich dotykaniu, < w nocy w łóżku. Otwarte ciemiączka, brudnawy kolor twarzy, niespokojny sen i kwaśno pachnący nocny pot. Wypadanie włosów, przeważnie po bokach głowy i na skroniach; z wilgotnymi wykwitami na głowie albo po lepkim poceniu się głowy; ze świądem w nocy w łóżku; < od drapania; z pieczeniem i wielką skłonnością do pocenia się. Wielka dreszczowość z rwącym bólem skóry głowy o charakterze ściągania, rozciągającym się od czoła do szyi. Cuchnący, kwaśno pachnący, tłusty pot na głowie i na lodowato zimnym czole, z pieczeniem skóry: < w nocy w łóżku, > po wstaniu. Suchy wykwit na głowie; małe strupki we włosach, niekiedy z piekącym świądem; wilgotne strupy z otarciem skóry głowy i utratą włosów. Pot na głowie i czole, niekiedy zimny i lepki.

3. Oczy

Oczy o niewyraźnym, przygaszonym wyglądzie, otoczone sinawą obwódką. Ucisk w oczach jak od piasku, głównie podczas skupiania wzroku na jakimś przedmiocie. Przeszywania, świąd, łaskotanie i pieczenie w oczach, głównie na świeżym powietrzu. Oczy czerwone, objęte stanem zapalnym, z zaczerwienieniem spojówki lub twardówki i nastrzyknięciem naczyń twardówki albo zewnętrznych kącików oczu. Obfite łzawienie, głównie wieczorem. Zaropienie oczu. Amaurotyczne przymglenie przed lewym okiem. Drganie powiek. Nadmierna wrażliwość oczu na światło i blask ognia. Światło ognia silnie olśniewa oczy. Oczy objęte stanem zapalnym, z obrzękniętymi i wywiniętymi brzegami powiek. Źrenice rozszerzone. Niemożność szerokiego otwarcia oczu, jakby powieki były przyklejone do gałek ocznych. Krosty na spojówce i owrzodzenia rogówki. Powieki czerwone, objęte stanem zapalnym, obrzęknięte, owrzodziałe na brzegach i pokryte strupami. Uczucie, jakby pod powieką znajdowało się ostre narzędzie. Guzek na powiece podobny do jęczmienia. Nocne sklejanie się powiek. Skurczowe zamykanie powiek z trudnością ich otwierania. Strupy wokół oczu. Niedowidzenie i niewyraźne widzenie, jak przez mgłę (okresowa utrata wzroku); chwilowa utrata wzroku; czarne punkty, latające muszki, płomienie i iskry przed oczami. Pozorny ruch liter podczas czytania.

4. Uszy

Bóle rwące, przeszywające i ciągnące w uszach, niekiedy z uczuciem zimna, jakby w uchu znajdował się lód, nasilające się od ciepła łóżka. Jakby z uszu wypływała lodowata woda; pojawia się nagle, trwa kilka minut i nawraca; w przerwach silny świąd uszu. Zapalenie ucha i trąbki słuchowej, z bólami skurczowymi i przeszywającymi. Bolesność ucha wewnętrznego. Obrzęk przewodu słuchowego z silnym bólem ucha podczas żucia. Drobne owrzodzenia przed lewą błoną bębenkową. Wyciek ropy z ucha, z owrzodzeniem ucha zewnętrznego. Nadżerki i owrzodzenia małżowiny usznej. Ropny wyciek z ucha i grzybiaste wyrośla w uchu, z rwaniem po zajętej stronie głowy i twarzy. Wypływ krwi z uszu. Wydzielanie woskowiny. Guz podskórny oraz otrębiaste i wilgotne krosty na płatku ucha. Niedosłuch, niekiedy z zatkaniem uszu, które ustępuje podczas przełykania lub wydmuchiwania nosa (albo zatkanie jest spowodowane powiększeniem migdałków), bądź z niezwykłym pogłosem wszelkiego rodzaju dźwięków w uszach. Brzęczenie, szum, dzwonienie i buczenie w uszach, głównie wieczorem. Uporczywe szumy uszne. Bolesna nadwrażliwość i obrzęk zapalny ślinianek przyusznych. Obrzęk zapalny prawej ślinianki przyusznej z bólem kłującym.

5. Nos

Obrzęk kości nosa (nos zewnętrzny, na przykład grzbiet nosa, może bardzo silnie obrzęknąć po obu stronach), z bolesną wrażliwością na dotyk. Świąd nosa. Napięcie, ucisk i uczucie ciężkości w nosie. Czarniawe zabarwienie nosa. Obrzęk zapalny i lśniące zaczerwienienie nosa, ze świądem. Strupy w nozdrzach (krwawiące podczas oczyszczania). Wyciek zielonkawej, cuchnącej i żrącej ropy z nozdrzy. „Dzieci z brudnymi nosami”. Częste i obfite krwawienia z nosa, nawet podczas snu, a niekiedy przy kaszlu. Niedrożność i suchość nosa. Częste kichanie. Suchy nieżyt nosa z jego niedrożnością albo katar z obfitą wodnistą wydzieliną, z obfitym wypływem żrącej wydzieliny surowiczej. Gnilny odór z nosa. Bolesna krosta w nosie.

6. Twarz

Twarz blada, żółtawa, ołowiana albo ziemista (z matowymi oczami pozbawionymi blasku). Rysy twarzy zmienione i ściągnięte. Sinoczerwona obwódka wokół oczu. Gorączkowe rozgrzanie i zaczerwienienie policzków. Nabrzmienie i obrzęk twarzy, głównie wokół oczu. Obrzęk jednej (prawej) strony twarzy, z gorącem i bólem zęba. Obrzęk policzka. Rwanie w kościach i mięśniach (jednej strony) twarzy. Pobolewanie i kłucie w wyrostku jarzmowym. Uczucie napięcia skóry twarzy i głowy. Pot na twarzy. Czerwone, liszajowate plamy na twarzy. Żółtawy strup na twarzy, z wydzielaniem cuchnącej cieczy, stałym świądem w dzień i w nocy oraz krwawieniem miejsca po podrapaniu. Crusta lactea. Wargi szorstkie, suche i czarniawe, z pieczeniem przy dotknięciu. Słony smak na wargach. Obrzęk i owrzodzenie warg. Żółtawe strupy, ropne krosty i drobne owrzodzenia na wargach oraz wokół brody. Piekące krosty z żółtymi strupami na wargach. Pęknięcia, rozpadliny i owrzodzenia warg oraz kącików ust. Wykrzywienie ust i konwulsyjne ruchy warg. Mięśnie żwacze skurczone tak silnie, że mowa była utrudniona. Zanik i złuszczanie wyrostków zębodołowych. Zaciskanie i unieruchomienie szczęk, z obrzękiem zapalnym żuchwy i napięciem mięśni szyi. Szczękościsk z bólami kłującymi i przekrwieniem oraz obrzękiem zapalnym ślinianek podżuchwowych, z bólami przeszywającymi lub pulsującymi albo bez bólu. Próchnica kości szczęki. Porażenie twarzy wskutek zimna, po prawej albo lewej stronie: niemal swoiste (R. T. C.).

7. Zęby

Bóle rwące, przeszywające lub pulsujące w zębach próchniczych albo w korzeniach zębów, często promieniujące do uszu i na cały policzek po zajętej stronie, niekiedy również z bolesnym obrzękiem policzka lub ślinianek podżuchwowych, nadmiernym ślinieniem i dreszczami. Nocny pulsujący ból zębów promieniuje do ucha. Ból zębów pojawia się lub nasila głównie wieczorem albo w nocy, w cieple łóżka, gdzie staje się nie do zniesienia; powraca na świeżym powietrzu, a także podczas jedzenia oraz po wzięciu do ust czegokolwiek gorącego lub zimnego. Zęby cierpną, czernieją, rozchwiewają się (są bolesne przy dotknięciu językiem), zostają odsłonięte wskutek cofania się dziąseł i wypadają. Świąd, pieczenie i zaczerwienienie dziąseł. Dziąsła są grzybiaste i łatwo krwawią. Krwawienie dziąseł przy najlżejszym dotknięciu. Cofanie się i obrzęk dziąseł, głównie nocą, z bólem palącym i uczuciem nadżarcia przy dotykaniu oraz podczas jedzenia. Dziąsła sine, przebarwione i bardzo wrażliwe. Górny brzeg dziąseł wygląda na karbowany, a zagłębienia są białe i owrzodziałe. Obrzęknięte dziąsła mają białe, uniesione, owrzodziałe, ostro zakończone brzegi. Owrzodzenie dziąseł.

8. Jama ustna

[Lek ten obejmuje ogólnie choroby jamy ustnej i cieśni gardzieli; prawej strony cieśni gardzieli; prawej strony szyi; karku (tj. choroby pojawiające się w którymkolwiek z wymienionych miejsc); rzadko podawać Merc., jeśli język jest suchy. Guernsey]. Gnilny odór z ust. Sinawe zabarwienie, nadżerki i obrzęk zapalny wnętrza jamy ustnej. Ból palący, pęcherzyki, pęcherze, afty i owrzodzenia w jamie ustnej. Stomacace. Uczucie suchości w jamie ustnej i na podniebieniu albo nagromadzenie ciągliwego śluzu. Owrzodzenie ujścia przewodu ślinowego oraz obfite wydzielanie wyjątkowo cuchnącej śliny, niekiedy krwistej (lub ciągliwej). Język wilgotny, pokryty białym i grubym albo suchym, brunatnym czy czarniawym nalotem śluzowym. (Nadżerkowe plamy na języku dzieci, podobne do wysp, z pragnieniem tłustych pokarmów, v.). Stwardnienie, obrzęk zapalny (ropienie) i owrzodzenie języka, z bólami przeszywającymi. Podłużna bruzda na języku, z bólami kłującymi. Ukłucia jak igłą w czubku języka. Język obrzęknięty, miękki i wiotki; na jego brzegach powstają odciski zębów. Język czerwony i obrzęknięty; owrzodziały; czarny, z czerwonymi brzegami; wilgotny, z silnym pragnieniem; szare plamy na brzegach, brudnożółty nalot na górnej powierzchni. Afty w jamie ustnej, sinawe i gąbczaste; owrzodzenia szerzą się, nie wnikając w tkanki. Zapalenie i powierzchowne owrzodzenie błon śluzowych jamy ustnej. Ślinianki obrzęknięte i bolesne; ślina cuchnie albo ma miedziany smak. Sztywność, niewrażliwość i unieruchomienie języka. Uczucie w języku, jakby był oparzony. Drżenie języka. Mowa szybka i jąkliwa; zupełna utrata mowy. Utrata mowy i głosu; chora wszystko dobrze słyszy, lecz może odpowiadać jedynie znakami i grymasami; rysy twarzy zapadnięte, płacze z powodu swego stanu; nie może spać, czuje się bardzo wyczerpana; dobry apetyt, pragnienie piwa; stolec i mocz oddaje bez trudności; stan trwał trzy dni; (niemal całkowita poprawa po Hyo.). Żabka podjęzykowa. Owrzodzenie i próchnica podniebienia.

9. Gardło

Ciągła bolesna suchość gardła, mimo że usta są pełne wody. Bolesna suchość gardła utrudniająca mowę. Ból jak od nadżarcia i szczypania w gardle albo uczucie gorąca wstępującego do przełyku. Bóle przeszywające w gardle i migdałkach, głównie podczas przełykania. Wydłużenie i obrzęk języczka. Ropienie migdałków. Ucisk oraz bóle jak od nadżarcia i owrzodzenia w przełyku. Kiłowe owrzodzenia w jamie ustnej i gardle. Obrzęk zapalny i zaczerwienienie tylnych części jamy ustnej i gardła. Różopodobne zapalenie wszystkich miękkich części jamy ustnej i gardła. Zapalenie i zaczerwienienie podniebienia. Angina, zwłaszcza z bólami kłującymi, < przy przełykaniu na pusto, w nocy i na zimnym powietrzu. Gardło i cieśń gardzieli miedzianoczerwone i obrzęknięte. Nagromadzenie gęstego, ciągliwego śluzu w gardle. Uczucie, jakby w gardle znajdował się guz albo jakieś ciało obce, które trzeba przełknąć. Stała potrzeba przełykania. Uczucie, jakby robak wznosił się ku górze, wskutek czego chory musi stale przełykać; uczucie wówczas nieco ustępuje, chociaż chory nie czuje, aby cokolwiek schodziło w dół. Podczas przełykania ból przeszywający w migdałkach, z kłuciami promieniującymi do uszu. Bolesne, utrudnione, a niekiedy skurczowe przełykanie, z niebezpieczeństwem uduszenia. Pieczenie w gardle jak od gorącego oparu wstępującego z żołądka, z suchością gardła podczas przełykania, ciągłą potrzebą przełykania i nagromadzeniem wody w ustach. Niemożność przełknięcia nawet najmniejszej ilości płynu, który wydostaje się przez nozdrza. Bóle gardła najczęściej promieniują do uszu, ślinianek przyusznych, ślinianek podżuchwowych i węzłów szyjnych; są przeważnie < przy przełykaniu na pusto, a także w nocy, na świeżym powietrzu i podczas mówienia oraz często towarzyszy im nadmierne ślinienie.

10. Apetyt

Smak gnilny, słony, słodkawy albo metaliczny. Smak gorzki, głównie rano, na czczo. Chleb żytni ma smak gorzki albo słodkawy. Smak kwaśny i śluzowaty podczas posiłku, a także w innych porach. Słonawy smak na wargach. Bardzo silne palące pragnienie w dzień i w nocy, z chęcią na zimne napoje, zwłaszcza mleko i piwo. Pragnienie wina i napojów spirytusowych. Nienasycony apetyt i łapczywość (albo całkowita utrata apetytu), przy czym pokarm wydaje się pozbawiony smaku. Apetyt jedynie na chleb z masłem; niechęć do masła. Bulimia ze znacznym osłabieniem. Wilczy głód, nawet po jedzeniu. Brak apetytu. Brak ochoty na jedzenie, które jednak po spożyciu smakuje dobrze. Pragnienie wyraźniejsze niż apetyt. Szybkie uczucie sytości podczas jedzenia. Żołądek wydaje się przepełniony i ściśnięty. Niechęć do wszelkiego pokarmu, głównie do pokarmów stałych, mięsa, słodyczy, gotowanych potraw i kawy. Brak apetytu na suche pokarmy; upodobanie do pokarmów płynnych. Wielka słabość trawienia, z utrzymującym się głodem oraz uciskiem w żołądku, częstymi odbijaniami, zgagą i wieloma innymi dolegliwościami po posiłku. Chleb ciąży na żołądku.

11. Żołądek

Nadmierne nudności i skłonność do wymiotów, często z bólami tnącymi i uciskającymi w żołądku, klatce piersiowej i brzuchu, lękiem i niepokojem ruchowym, bólem głowy, zawrotami głowy, zamgleniem przed oczami oraz przejściowym gorącem. Nudności często nasilają się po posiłku i towarzyszy im uczucie w gardle, jakby zjedzono coś posłodzonego cukrem. Odbijanie powietrzem. Odbijania, głównie po jedzeniu, często o smaku gnilnym, gorzkim albo kwaśnym i zjełczałym. Gwałtowne puste odbijania. Cofanie się treści pokarmowej po jedzeniu i piciu. Zgaga, cofanie się zjełczałej cieczy oraz czkawka podczas posiłku i po nim. Odruchy wymiotne i wymioty śluzowatą lub gorzką treścią albo żółcią. Gwałtowne wymioty z ruchami konwulsyjnymi. Palący, bardzo silny ból i nadmierna wrażliwość (zwłaszcza na dotyk) w żołądku i okolicy przedsercowej. Napięcie, pełność i ucisk jak od kamienia w dołku podsercowym, głównie podczas posiłku lub po nim, choćby zjedzono bardzo mało; żołądek ciąży ku dołowi. Ostry ból ściskający w okolicy przedsercowej. Bóle skurczowe w żołądku, nawet po bardzo lekkim posiłku.

12. Brzuch

Bolesna nadwrażliwość okolicy wątroby, z bólami przeszywającymi i palącymi, < przy każdym ruchu ciała lub zajętych części. Okolica wątroby obrzęknięta, boleśnie wrażliwa na dotyk; chory nie może leżeć na prawym boku. Przewlekły zanik wątroby, z wychudzeniem i wysuszeniem ciała. Obrzmienie i stwardnienie wątroby. Zupełna żółtaczka. Brzuch twardy i wzdęty, bolesny przy dotyku, głównie w okolicy pępkowej. Kolka ustępująca tylko w pozycji leżącej. Gwałtowna kolka (z biegunką), z bólami tnącymi, przeszywającymi jak od noży, bolesnymi skurczami i szczypaniem w brzuchu, głównie w nocy lub w wieczornym chłodzie, zwł. gdy chory dotyka albo bierze do ręki coś zimnego. Napięcie, rozdęcie i ucisk jak od kamienia, głównie w okolicy pępkowej (oraz bolesność przy dotyku). Pieczenie w brzuchu, wokół pępka. Nadmierne, nieznośne bóle brzucha, ustępujące dopiero po położeniu się. Ból brzucha jak od przeziębienia. Uczucie, jakby jelita były luźne i przemieszczały się w brzuchu podczas chodzenia. Przy leżeniu na prawym boku jelita wydają się stłuczone. Bólom brzucha często towarzyszą dreszcze albo gorąco i zaczerwienienie policzków, a także znaczna nadwrażliwość brzucha i okolicy przedsercowej na wszelki dotyk oraz najmniejszy ucisk. Uczucie pustki w brzuchu. Dolegliwości wzdęciowe, głównie w nocy, z rozdęciem brzucha, przelewaniem i burczeniem. Tnące kłucie w podbrzuszu, od prawej do lewej; < podczas chodzenia. Napięcie, pobolewanie i przeszywające kłucia w pachwinach, jak od noży. Zapalenie otrzewnej i jelit. Świdrujący ból w prawej pachwinie. Niedrożność i zapalny obrzęk węzłów pachwinowych, z zaczerwienieniem i bolesną nadwrażliwością podczas chodzenia i stania. Dolegliwości wewnętrznej okolicy wątroby; zewnętrznej ściany brzucha, która może być twarda i wrażliwa na dotyk; któregokolwiek pierścienia pachwinowego (H. N. G.). Bolesny, twardy, gorący i wrażliwy obrzęk w okolicy krętniczo-kątniczej. Owrzodzenie i ropienie węzłów pachwinowych. Dymienice. Zewnętrzna powierzchnia brzucha zimna w dotyku.

13. Stolec i odbyt

Stolec: drażniący; krwawy; grudkowaty; zawierający ropę; lepki. Dolegliwości przed oddaniem stolca (bezpośrednio wcześniej pojawia się uczucie mdłości, bolesności i omdlewania). Dolegliwości podczas oddawania stolca; parcie naglące; parcie naglące bez stolca; biegunka ze śluzem (Merc. jest rzadko wskazany w tych dolegliwościach, gdy nie ma śluzu. H. N. G.). Zaparcie, z twardym, ciągliwym i grudkowatym kałem, którego nie można wydalić bez parcia i natężania się. Kał drobny; wstążkowaty. Bezskuteczne, lecz częste parcie na stolec, zwł. w nocy, czasem z parciem naglącym, wypadaniem guzków krwawniczych i nudnościami. Luźne i czerwonkowe wypróżnienia, głównie w nocy, z kolką i gwałtownymi bólami tnącymi, naglącym parciem na stolec, parciem naglącym i pieczeniem odbytu, zgagą, nudnościami i odbijaniem, dojmującym lękiem, gorącem albo zimnym potem na twarzy, dreszczami i dygotaniem, krańcowym wyczerpaniem oraz drżeniem wszystkich kończyn. Biegunka (poprzedzona kolką), wywołana świeżym wieczornym powietrzem. Uczucie zimna między biegunkowymi stolcami. Podczas biegunkowego stolca nudności i odbijanie. Skąpe wypróżnienia ze śluzem z domieszką krwi. Wypróżnienia śluzowe, żółciowe, gnilne lub kwaśne, zielonkawe, brunatne, czerwonawe albo żółte jak siarka; bądź szarawobiałe. Kał o konsystencji papki, pienisty albo podobny do siekaniny. Oddawanie żrącej i palącej treści kałowej. Wydzielanie śluzu z domieszką krwi, z towarzyszeniem kolki i parcia naglącego; czerwonka. Wydzielanie krwi lub śluzu z odbytnicy, nawet przy wypróżnieniach, które nie są luźne, oraz poza oddawaniem stolca, czasem z parciem naglącym w odbycie. Wypadanie guzków krwawniczych. Wydalanie glist owsikowatych i glist ludzkich. Świąd, przeszywania i otarcie odbytu. Po stolcu wypadanie odbytu; także podczas parcia i natężania się przy oddawaniu stolca. Wypadanie odbytnicy, która po wysunięciu jest czarna i krwawa. Wypróżnienia zawierające substancje niestrawione albo czarne, smoliste; krew i śluz; treść niestrawioną, o kwaśnym zapachu, odparzającą odbyt.

14. Narządy moczowe

Mocz drażniący; mętny; oddawany zbyt często; dolegliwości podczas oddawania moczu i po nim. Dolegliwości cewki moczowej. Utrzymujące się parcie na mocz w dzień i w nocy, czasem z bezskutecznymi próbami albo skąpym oddawaniem moczu. Strumień moczu nadmiernie cienki. Nieodparte, nagłe parcie na mocz. Częste i obfite oddawanie moczu, jak w cukrzycy, ze znacznym wychudzeniem. Mimowolne oddawanie moczu. Naglące parcie na mocz, z nietrzymaniem moczu. Ilość wydalanego moczu większa od ilości wypitych płynów. Moczenie nocne. Oddawanie moczu kroplami. Mocz ciemny, czerwony, brunatny lub biały, jakby zmieszany z mąką albo kredą, bądź barwy krwi. Cuchnący, mętny mocz, tworzący osad. Mocz krwisty, o ostrym albo kwaśnym zapachu. Mocz żrący i palący. Gęsty osad w moczu. Białe, kłaczkowate zmętnienia w moczu (albo jakby zawierał ropę; mocz skąpy, ognistoczerwony). Wydalanie zbitego śluzu albo kłaczków i białych nitek podczas oddawania moczu lub po nim. Wypływ krwi z cewki moczowej. Bóle tnące i kurczowe w okolicy nerek, w nocy. Pulsowanie, bóle tnące, pieczenie i przeszywania w cewce moczowej, nawet poza oddawaniem moczu. Zapalenie ujścia cewki moczowej i wypływ gęstej, żółtawej albo surowiczej, białawej wydzieliny. Gęsta zielonkawa (albo żółta) wydzielina z cewki moczowej, obfitsza w nocy (rzeżączka), ze stulejką; wrzody miękkie.

15. Męskie narządy płciowe

Wzrost popędu płciowego i wielka lubieżność, z częstymi wzwodami i polucjami. [U małych chłopców wzwody mogą utrzymywać się przez całą noc i powodować wychudzenie; chłopcy często przez cały czas ciągną i szarpią napletek, co może wywołać znaczne wychudzenie i doprowadzić do śmierci; u dorosłych także często występuje to pociąganie, spowodowane pewnego rodzaju świądem i uczuciem, że chory „musi to robić”; nagromadzenie mastki za żołędzią. H. N. G.]. Zupełna utrata potencji płciowej. Bolesne nocne wzwody, niekiedy z krwawymi polucjami. Prącie małe, zimne i wiotkie. Żołądź zimna i pomarszczona. Lubieżny świąd, mrowienie, rwanie i przeszywania w żołędzi oraz napletku. Obrzmienie albo zapalny obrzęk napletka, czasem z bólem palącym, szczelinami, pęknięciami i wykwitami. Pieczenie w cewce moczowej podczas stosunku. Ropna wydzielina między napletkiem a żołędzią, czasem z obrzękiem, gorącem i zaczerwienieniem przedniej części prącia. Obrzęk naczyń limfatycznych wzdłuż prącia. Pęcherzyki i wrzody fagedeniczne (wrzody twarde), o sadłowatym albo serowatym dnie i uniesionych brzegach, na żołędzi i napletku. Uczucie zimna w jądrach. Jądra twarde i obrzęknięte, z lśniącym zaczerwienieniem moszny oraz bólem ciągnącym w jądrach i powrózkach nasiennych. Świąd, mrowienie i przeszywania w jądrach. Obfite pocenie się narządów płciowych podczas chodzenia. Otarcia między narządami płciowymi a udami. Oddzielanie się martwiczych tkanek moszny.

16. Żeńskie narządy płciowe

Zatrzymanie miesiączki. Miesiączka zbyt obfita, z niepokojem i kolką. Krwotok maciczny. Wypływ krwi u starszej kobiety, jedenaście lat po ustaniu miesiączki. Przed miesiączką: suche gorąco, z burzeniem się krwi i przekrwieniem głowy. Napływ krwi do macicy. Zapalenie jajników i macicy. Podczas miesiączki: zaczerwienienie języka, z ciemno zabarwionymi, piekącymi plamami, słony smak w ustach, cierpnięcie zębów i zblednięcie dziąseł. Upławy w ogólności; dolegliwości towarzyszące upławom. Upławy zawsze < w nocy; zielonkawa wydzielina; szczypanie, żrące podrażnienie, świąd oraz pieczenie po drapaniu. Ropne, żrące upławy, ze świądem narządów płciowych, > po obmywaniu zimną wodą. Twarde guzki na wargach sromowych większych. Swędzące krosty i guzkowatości w wargach sromowych. Świąd narządów płciowych, < wskutek kontaktu z moczem. Zapalny obrzęk pochwy, z uczuciem, jakby była żywą raną i otarta. Obrzęk warg sromowych, z gorącem, stwardnieniem, lśniącym zaczerwienieniem, znaczną nadwrażliwością na dotyk oraz bólami palącymi, pulsującymi i przeszywającymi. Prolapsus uteri et vaginæ; poprawa po stosunku. Bezpłodność przy zbyt obfitej miesiączce. Łatwy stosunek i pewne zajście w ciążę. Twardy obrzęk piersi, z bólem jak od owrzodzenia (przy każdej miesiączce) albo z ropieniem i rzeczywistym owrzodzeniem; owrzodziałe brodawki sutkowe. Mleko w piersiach zamiast miesiączki; także w piersiach chłopców lub dziewcząt. Otarcia piersi. Niemowlę odrzuca mleko.

17. Narządy oddechowe

Nieżyt, z gorączkowymi dreszczami, hipochondrycznym usposobieniem, niechęcią do wszelkiego pokarmu i zaparciem. Nieżyt z kaszlem, chrypką, katarem z obfitą wodnistą wydzieliną i bólem gardła. Nieustanna chrypka i utrata głosu. Głos nosowy. Pieczenie i łaskotanie w krtani, z chrypką. Suchy kaszel, czasem wyczerpujący i wstrząsający, głównie w łóżku, wieczorem lub w nocy, także podczas snu i po przebudzeniu rano, wywołany łaskotaniem albo uczuciem suchości w klatce piersiowej oraz < od mówienia. Kaszel jakby wywołany podrażnieniem żołądka. Kaszel konwulsyjny, z odruchami wymiotnymi. Kaszel skurczowy (krztusiec); dwa napady następują szybko jeden po drugim wskutek łaskotania w krtani i górnej części klatki piersiowej, w nocy, bez kaszlu w dzień, z odkrztuszaniem drażniącego, żółtawego śluzu, czasem zmieszanego ze skrzepłą krwią, o smaku gnilnym albo słonym. Kaszel < na nocnym powietrzu, w nocy i podczas leżenia na lewym boku. Duszność (uczucie skurczowego zaciskania podczas kaszlu albo kichania). Bóle głowy i klatki piersiowej podczas kaszlu, jakby części te miały pęknąć; albo przeszywania w potylicy; albo ból jak od otarcia w klatce piersiowej oraz ból lędźwi. Skłonność do wymiotów i napady dławienia podczas kaszlu. Kaszel z odkrztuszaniem czystej krwi. Krwista plwocina w gruźlicy. Ochrypły kaszel, z uczuciem suchości i przeszywaniami w gardle.

18. Klatka piersiowa

Utrudnione oddychanie jak z braku tchu albo oddech krótki i głośny. Cuchnący oddech. Zadyszka podczas wchodzenia po schodach i szybkiego chodzenia. Lękowy ucisk w klatce piersiowej i utrudnione oddychanie, z potrzebą głębokiego wdechu, głównie po posiłku, albo z napadami uczucia duszenia się w nocy lub wieczorem w łóżku, podczas leżenia (na lewym boku). Uczucie suchości w klatce piersiowej. Brak tchu, ze ściskaniem i napięciem w klatce piersiowej oraz uczuciem przy najmniejszym ruchu lub próbie mówienia, jakby życie dobiegało końca. Ostre bóle i uczucie, jakby mięśnie klatki piersiowej były stłuczone. Pobolewanie w klatce piersiowej, czasem przenikające do pleców, z niemożnością wykonania pełnego wdechu. Pieczenie w klatce piersiowej, czasem sięgające gardła. Bolesność i pieczenie w klatce piersiowej. Przeszywające kłucia (jak od noży) w klatce piersiowej i jej bokach albo sięgające pleców, głównie podczas oddychania, kichania i kaszlu. Kłucia w prawej połowie klatki piersiowej, przechodzące na wskroś od łopatki; zapalenie płuc. Uczucie skurczu i obrzmienia oraz ból jak od otarcia i owrzodzenia w klatce piersiowej. Ropienie płuc po krwotokach albo po zapaleniu płuc. Rozedma płuc.

19. Serce

Kołatanie serca; przy najmniejszym wysiłku. Omdlenie. Śmiertelne omdlenie.

20. Szyja i plecy

Pieczenie i ból ciągnący w plecach oraz karku. Stwardniałe naczynia limfatyczne. Sztywność i reumatyczny obrzęk karku oraz szyi. Przeszywania w mięśniach szyi. Nabrzmienie i zapalny obrzęk węzłów szyi, z bólami przeszywającymi i uciskowymi. Bóle przeszywające, niestabilność i słabość w lędźwiach. Ból jak od stłuczenia w kości krzyżowej, plecach i łopatkach. Zapalenie różowate rozciągające się od pleców niczym pas wokół brzucha (półpasiec).

22. Kończyny górne

Ostre (reumatyczne) bóle barków i ramion, głównie w nocy oraz podczas poruszania nimi. Szarpnięcia w ramionach i palcach. Gorący i czerwony (artretyczny) obrzęk od łokcia aż po dłoń. Swędząca prosówkowa wysypka na ramionach. Łuszczące się i piekące liszaje na przedramionach i nadgarstku. Drżenie rąk z osłabieniem; chory nie mógł sam ani jeść, ani się ubrać. Trzaskanie, osłabienie i uczucie porażenia w dłoni. Pot na dłoniach. Wykwity na rękach podobne do wilgotnego świerzbu, z gwałtownym nocnym świądem. Kurczowe skurcze dłoni i palców. Obrzęk stawów palców. Głębokie, krwawiące pęknięcia i rozpadliny na dłoniach i palcach. Kurczowe bóle oraz skłonność dłoni do sztywnienia podczas posługiwania się nimi. Obrzęk nadgarstka z bólem przy dotyku lub poruszaniu. Sztywność nadgarstków. Bolesna sztywność prawego stawu nadgarstkowego. Owrzodzenie przy paznokciach. Złuszczanie się palców (paznokci u rąk). Brak czucia w palcach.

23. Kończyny dolne

Ostre i przeszywające (reumatyczne) bóle stawów biodrowych, a także ud i kolan, głównie w nocy i podczas ruchu, często z uczuciem zimna w zajętych częściach. Bóle rozdzierające w stawie biodrowym i kolanie, < w nocy, albo ból pulsujący, gdy rozpoczyna się ropienie. Pieczenie w pośladkach. Bolesność między udami a narządami płciowymi. Pieczenie okostnej kości piszczelowych. Ból ciągnący w kości piszczelowej. Wielkie osłabienie, uczucie ciężkości i bolesne znużenie ud i podudzi. Osłabienie i uginanie się kolan; chory z trudem mógł stać. Uczucie sztywności, odrętwienia i kurczów w udach. Swędzące krosty na udach. Obrzękowe, przezroczyste obrzmienie ud i podudzi. Obrzęk wodniczy nóg. Napięcie w dołach podkolanowych, jakby ścięgna były zbyt krótkie. Swędząca prosówkowa wysypka na nogach. Liszaje na udach i nogach. Przykurcz nóg oraz kurcze łydek i palców stóp. Obrzęk podbicia lub pięt, z bólami kłującymi albo przeszywającymi. Wykręcające bóle stopy. Zimno i pot stóp. Bolesny obrzęk kości śródstopia. Obrzęk palców stóp. Owrzodzenie przy paznokciach.

24. Objawy ogólne

Obrzęk twarzy, rąk i stóp z niedokrwistością. Zapalenie tkanki łącznej z guzowatymi stwardnieniami w dowolnej okolicy. Zapalenie okostnej, a następnie martwica. Bóle rozdzierające i ciągnące albo przeszywające w kończynach, głównie w nocy, w cieple łóżka, które czyni ból nie do zniesienia. Czerwone, lśniące obrzęki zapalne. Zapalenia kończące się wysiękiem i ropieniem. Nocne bóle kości. Rozmiękanie kości, wskutek którego się wyginają (krzywica); powiększenie kości; ich próchnica; zapalenie; mrowienie; bóle rozdzierające w kościach. Dolegliwości łopatek; kości piszczelowych; kości nóg. Dolegliwości < w nocy lub wieczorem, także na świeżym (wieczornym) powietrzu. Tętnienie, uczucie zwichnięcia i bóle artretyczne w stawach, z obrzękiem. Zapalenia reumatyczne i nieżytowe. Bóle reumatyczne z obfitym potem, który nie przynosi ulgi. Chory czuje się znacznie lepiej rano i podczas spoczynku, a szczególnie w pozycji leżącej, niż siedząc lub chodząc. Całe ciało wydaje się jakby stłuczone, z bolesnością wszystkich kości. Wielkie pobudzenie kończyn z bólami stawów, głównie wieczorem. Wielkie zmęczenie, osłabienie i szybka utrata sił, z ogromnym niepokojem ciała i umysłu. Wzburzenie krwi i częste drżenie, nawet po najmniejszym wysiłku. Przekrwienia (głowy, klatki piersiowej i brzucha) oraz krwotoki. Wielka skłonność kończyn do drętwienia. Skurcze niektórych części ciała. Kurcze, ruchy drgawkowe i nocne napady padaczki, z krzykami, sztywnością ciała, rozdęciem brzucha, świądem w nosie i pragnieniem. Uczucie zimna w częściach zewnętrznych; ból palący w częściach wewnętrznych; bóle tnące w częściach wewnętrznych; bóle świdrujące w częściach zewnętrznych; bóle świdrujące w kościach. Ziemista cera. Odbijania; wymioty żółcią. Czernienie części zewnętrznych; krwawienie z części wewnętrznych; niepokój ciała; zapalenie części wewnętrznych, a także błon śluzowych; wzmożone wydzielanie śluzu z którejkolwiek błony śluzowej. Szkorbut, szczególnie gdy występuje obfite nadmierne ślinienie; zanik części miękkich; zwężenia po zapaleniu; obrzęki zapalne, przy czym części zwykle białe stają się czerwone; zona, czyli półpasiec. Skurcze toniczne i tężec. Kataleptyczna sztywność ciała. Napady omdlenia. Porażenie kilku kończyn. Wychudzenie i zanik całego ciała. Pobudliwość i nadwrażliwość wszystkich narządów. Nie może leżeć na prawym boku.

25. Skóra

Żółte zabarwienie skóry, z potem barwiącym bieliznę na żółto. Skóra brudnożółta, szorstka i sucha. (Żółtaczka.). Obrzmienie, zapalenie i owrzodzenie gruczołów, z pulsującymi i przeszywającymi bólami oraz twardym, czerwonym i lśniącym obrzękiem albo bez jakiejkolwiek dostrzegalnej zmiany skóry. Wykwity prosówkowe, pokrzywkowe, grudkowe albo krostkowe i ropne. Osutka piekąca; o kształcie krost ospowych (stąd należy brać ten lek pod uwagę w ospie prawdziwej); barwy szkarlatynowej; z obrzękiem; osutka ropna, tj., ulegająca owrzodzeniu; pojawiają się wybroczyny w postaci czarnych i sinych plam, bez żadnego urazu zewnętrznego. Róża. Sfacelus; brunatna martwica. Liszaje w ogólności; piekące, ropiejące. Wrzody w ogólności; z pieczeniem na brzegach; o twardych brzegach, z krwistą ropą; z ropą żrącą; z ropą posokowatą; wydzielające zbyt mało ropy; ze zbyt rzadką ropą; z rzadką, ciągliwą, lepką ropą; obrzęknięte, objęte stanem zapalnym; o sadłowatym wyglądzie; mrowiące; pulsujące; bolesne na brzegach; o obrzękniętych brzegach. Płaskie, bezbolesne, blade wrzody, pokryte śluzowatą ropą; na skórze głowy, skórze prącia itd. Kiła pierwotna i wtórna; okrągłe, miedzianoczerwone plamy przeświecające przez skórę. Swędzące krosty, które pieką po rozdrapaniu. Wykwity przypominające świerzb i łatwo krwawiące. Rany łatwo ulegają owrzodzeniu (i zgorzeli). Zapalenia różopodobne. Plamy czerwone i wyniosłe albo maculæ hepaticæ, bądź też plamy przypominające wykwity szkorbutowe. Drobne, bardzo swędzące krosty, które ulegają owrzodzeniu i pokrywają się strupami. Miejsca liszajowate, otarte i sączące albo suche, swędzące i mączysto łuszczące się liszaje. Złuszczanie skóry. Wrzody fagedeniczne albo sinawe, grzybiaste i łatwo krwawiące, albo powierzchowne i wyglądające jak po ukąszeniu owadów, bądź wydzielające posokowatą i żrącą ropę. Wrzody szankrowe. Gwałtowny, rozkoszny świąd całego ciała, głównie wieczorem lub w nocy, < od ciepła łóżka, niekiedy z pieczeniem po drapaniu. Zgrubienie okostnej; wyrośla kostne i próchnica kości; ropień w stawach; wielka łamliwość kości.

26. Sen

Nadmierna senność w dzień i w nocy; sen głęboki i długotrwały. Wielka senność w ciągu dnia. Skłonność do snu bez możności zaśnięcia. Opóźnione zasypianie wieczorem i zbyt wczesne budzenie się rano. Późne zasypianie; dolegliwości uniemożliwiające sen (takie jak ból zęba albo jakikolwiek silny ból czy inna dolegliwość itd.); bezsenność w ogólności przed północą. Sen bardzo lekki i niespokojny, z częstym budzeniem się, zrywaniem i przestrachem. Bezsenność wskutek pobudliwości nerwowej. Częste sny: pełne lęku, straszne, fantastyczne, historyczne, wyraziste i rozkoszne; sny o rabusiach, gryzących psach, buncie, powodziach, wystrzałach z broni palnej itd. W nocy: niepokój, lęk, pobudzenie i rzucanie się w łóżku, rozdrażnienie, bóle, gorąco lub pot, wzburzenie krwi, krzyki, łzy, kołatanie serca, zawroty głowy i wiele innych dolegliwości. Przy zasypianiu: < bólów, zrywania i przerażające zjawy przed oczami. Podczas snu: mówienie, jęki, westchnienia, krótki oddech, z otwartymi ustami i zimnymi rękami; po przebudzeniu — pot, krzyki, łzy i bezładne wypowiedzi.

27. Gorączka

Dreszczowość wcześnie rano, przy wstawaniu, lecz silniejsza wieczorem po położeniu się, jakby chorego oblano zimną wodą, i nie > od ciepła pieca. Nocna dreszczowość z częstym oddawaniem moczu. Dreszczowość między biegunkowymi wypróżnieniami. Wewnętrzne uczucie zimna z gorącem twarzy. Gorąco w łóżku; gdy tylko chory wstaje, pojawia się dreszczowość. Gorąco po północy z gwałtownym pragnieniem zimnych napojów. Gorąco z niepokojem i uciskiem w klatce piersiowej, występujące naprzemiennie z dreszczowością. Pocenie się nad ranem, z pragnieniem i kołataniem serca; od najmniejszego wysiłku, nawet podczas jedzenia. Pocenie się wieczorem przed zaśnięciem. Bardzo osłabiające nocne poty. Pot nie przynosi ulgi i towarzyszy wszystkim dolegliwościom. Gorączka przepuszczająca. Wieczorem w łóżku dreszczowość, następnie gorąco z gwałtownym pragnieniem. Dreszczowość i gorąco bez pragnienia; nad ranem pragnienie; podczas pocenia się kołatanie serca i nudności, pot pachnie kwaśno lub cuchnąco. Zimno, dreszcze i wstrząsające drżenie całego ciała, głównie po śnie, zarówno w dzień, jak i w nocy, albo tylko w nocy, bądź wieczorem i rano w łóżku, niekiedy z sinawym zabarwieniem skóry, lodowatym zimnem rąk i stóp, drganiami mięśni, drgawkowymi ruchami głowy, ramion i nóg, bólem kończyn jak po stłuczeniu i skłonnością do leżenia, drżeniem kończyn, ostrymi bólami głowy, parciem na mocz, sennością itd. Wzburzenie krwi z drżeniem po niewielkim wysiłku. Gorąco twarzy i głowy, z zaczerwienieniem i pieczeniem policzków oraz zimnem, dreszczami lub wstrząsającym drżeniem całego ciała; albo gorąco zmieszane z dreszczami lub potami. Podczas gorąca nienasycone pragnienie, wielkie pragnienie mleka i < bólów po odkryciu. Napady gorączkowe w nocy lub wieczorem; gorączka z objawami zapalnymi albo gnilnymi; gorączka o powolnym przebiegu i gorączka hektyczna. Tętno nieregularne albo szybkie, silne i przepuszczające, bądź słabe, wolne i drżące (zazwyczaj pełne i szybkie, z gwałtownym tętnieniem tętnic). Obfite, nadmierne i wyniszczające poty, zarówno w dzień, jak i w nocy, rano, wieczorem po położeniu się oraz podczas jedzenia, niekiedy cuchnące, lepkie, kwaśne lub oleiste, barwiące bieliznę na żółto i wywołujące pieczenie skóry. Pot z nudnościami i skłonnością do wymiotów, wielkim zmęczeniem, pragnieniem, niepokojem, utrudnionym oddychaniem, kłuciem w boku itd.