Kalmia Latifolia

Ledum floribus bullatis. Cistus chamærhododendros. Kalmia szerokolistna. Wawrzyn amerykański. Krzew perkalowy. (Skaliste, jałowe wzgórza w pobliżu wody, w stanach Nowej Anglii. Kwitnie w maju i czerwcu). N. O. Ericaceæ. Nalewka ze świeżych liści zbieranych w okresie kwitnienia rośliny.

Zastosowanie kliniczne

Dławica piersiowa / Ślepota / Choroba Brighta / Puchlina / Bolesne miesiączkowanie / Ból żołądka / Kula histeryczna / Dna / Ból głowy / Serce, choroba / Półpasiec; neuralgia po nim / Zapalenie rogówki / Upławy / Ataksja lokomotoryczna / Lumbago / Neuralgia / Paraplegia / Opadanie powieki / Ciąża, albuminuria w / Albuminuryczne zapalenie siatkówki / Reumatyzm / Ruminacja / Twardzina / Zapalenie twardówki / Lunatyzm / Bóle głowy od słońca / Kiłowa bolesność gardła / Szumy uszne / Tytoń, skutki / Zawroty głowy / Wymioty

Charakterystyka

Kalmia jest nazwą rodzaju roślin wrzosowatych pochodzących z Ameryki Północnej. K. latifolia, odznaczająca się dużymi, okazałymi kwiatami, występuje w północnych częściach Stanów Zjednoczonych. Jej kwiaty „dają miód, o którym mówi się, że jest szkodliwy, a jej liście i pędy z pewnością są trujące dla bydła. K. angustifolia, prawdopodobnie z tej samej przyczyny, otrzymała nazwę Lambkill. Sproszkowane liście niektórych gatunków stosuje się miejscowo w pewnych chorobach skóry. Twarde drewno K. latifolia służy do wyrobu rozmaitych przedmiotów użytkowych. Mówi się, że kuropatwa kanadyjska, po żywieniu się jagodami Kalmia, staje się trująca jako pokarm dla człowieka” (Treasury of Botany). Hering wprowadził Kalmię do praktyki homeopatycznej, a on sam i jego przyjaciele byli pierwszymi uczestnikami prób lekowych. Największe nasilenie działania leku ujawnia się w obrębie głowy, włącznie z oczami i twarzą, a niewiele mniejsze — w obrębie serca. Liczne objawy skórne potwierdzają ludowe zastosowanie liści; spośród nich najbardziej znamienna jest „sztywność” skóry (zwłaszcza powiek). Neuralgie (szczególnie po prawej stronie); wędrujące bóle reumatyczne, wykazujące skłonność do przemieszczania się z góry ku dołowi; burzliwa czynność serca i wolne tętno — oto kardynalne cechy Kalm. Chociaż Kalm. działa najwyraźniej po prawej stronie głowy, bardzo wyraźnie działa także po lewej (sercowej) stronie klatki piersiowej i w lewej kończynie górnej. Von der Luhe wyleczył za pomocą Kalm. 200 neuralgię międzyżebrową po lewej stronie, tak silną, że chory nie mógł się położyć ani spać w nocy. Głównym objawem naprowadzającym było współistniejące uczucie drętwienia całej lewej kończyny górnej (H. W., xxxiii. 503). Tą samą potencją wyleczyłem u zamężnej kobiety następujące objawy: „Mdłe samopoczucie i bóle przelatujące z miejsca na miejsce, zwłaszcza w dół lewej strony; ból na szczycie głowy; dreszczowość”; a w przypadku przerostu serca u niezamężnej kobiety — „ból przeszywający okolicę serca, z niemożnością leżenia na lewym boku”. Lambert opisał (H. W., xxx. 64) przypadek 54-letniego odźwiernego, który palił od siódmego roku życia i cierpiał na „serce tytoniowe”: kołatanie występujące przy najmniejszym wysiłku lub przestrachu, a niekiedy budzące go nocą; tętno przepuszczające; brak uszkodzenia zastawek; mrowienie w lewej kończynie górnej i dolnej oraz wrażenie, jakby krew w nich nie krążyła. Mógł chodzić zupełnie dobrze, lecz niezbyt daleko. Główną dolegliwością, na którą się uskarżał, był trwający od osiemnastu miesięcy kłujący ból w prawej skroni, jak od szpilek i igieł. Wywoływały go dotyk i szybkie obracanie głowy. Kalm. 3x wyleczyła neuralgię skroniową i znacznie złagodziła wszystkie pozostałe objawy. Kalm. przyniosła również ulgę staremu pacjentowi (mężczyźnie) z ataksją w „zawrotach głowy oraz bólach nóg, które przeszywają i często zmieniają położenie”. W związku z tym przypadkiem rdzeniowym warto przypomnieć działanie na zwierzęta. Meadows (C. D. P., cytując Southern J. of H., kwiecień 1890) podaje, że bydło zjada Kalmię w późniejszej części zimy, kiedy brakuje mu czegoś zielonego. Pierwszym objawem jest silne pragnienie; następnie pojawiają się drżenie, osłabienie, zataczanie się i szarpnięcia, a brzuch jest pełen gazów. Potem występują skurcze kloniczne, co piętnaście do dwudziestu minut, nasilające się aż do gwałtownych drgawek, które ponawiają się, jeśli zwierzę próbuje wstać w przerwach między napadami. Oczy stają się nieruchome, źrenice zwracają się ku górze, głowa jest odciągnięta do tyłu, kończyny sztywne, brzuch wzdęty, a wypróżnienia luźne. Jeśli zwierzę wraca do zdrowia, przez tydzień lub dłużej utrzymuje się krańcowe wyczerpanie, a przez trzy lub cztery miesiące pozostaje ono osłabione i nerwowe oraz chodzi jak odurzone, zataczając się, jakby nie mogło panować nad kończynami. Działanie na rdzeń kręgowy jest tu niewątpliwe, a próby lekowe podają „osłabienie i stan porażenny kończyn”; „unika wszelkiego wysiłku, z trudem wchodzi po schodach”; oraz wiele objawów bólowych pleców. Neuralgie pojawiają się w niemal wszystkich okolicach — w oku; macicy (bolesne miesiączkowanie); żołądku, a także w głowie, klatce piersiowej i kończynach. Bóle okostnej uniemożliwiające sen. Bóle reumatyczne biegną z góry ku dołowi, lecz niektóre odczucia wstępują: jakby kula unosiła się w gardle. Uczucie osłabienia w brzuchu rozciągające się ku gardłu. Każdemu uderzeniu serca towarzyszy drganie, jakby serce miało pęknąć, biegnące wzdłuż mostka ku gardłu. Ból między łopatkami, wznoszący się ponad głowę. Także w reumatyzmie najpierw zajęte są kończyny dolne, a następnie górne. Inne swoiste odczucia: Jakby coś luźnego znajdowało się w głowie, po przekątnej przez jej szczyt. Jakby ciało było przeładowane elektrycznością; dreszcz bez uczucia zimna. Jakby coś miało zostać wyciśnięte spod dołka podsercowego. Jakby stolec był szklisty. Jakby ktoś ściskał gardło kciukiem i palcem. Ból w klatce piersiowej (w dłoniach, stopach) jak po skręceniu. Ucisk niczym marmurowa kulka, od nadbrzusza ku sercu. Trzask w głowie przeraża chorego i kończy się dźwiękiem w uszach przypominającym dęcie w róg. Jakby coś było wypychane spod mostka. Bólom i stanom wymagającym Kalm. często towarzyszą nudności i wolne tętno. Do godnych uwagi objawów należą: Suche gardło. Suche, sztywne, obrzękłe, spękane wargi. Mrowienie w śliniankach natychmiast po jedzeniu. Kłucia w języku. Wymioty z ruchami przeżuwania; bez najmniejszych nudności. Ucisk na odbytnicę po oddaniu stolca. Odczucie „sztywności skóry” powinno nasuwać ten lek w twardzinie. Występuje znaczna nadwrażliwość zewnętrzna: twarz, dołek podsercowy i mięśnie szyi są bolesne, < od dotyku. Pocieranie oczu = szczypanie w nich. Bóle są < we wczesnej części nocy lub wkrótce po zaśnięciu. Ból czoła pojawia się rano po przebudzeniu. Ból głowy jest ponownie < wieczorem, kiedy objawy oczne oraz bóle w ogólności są <. Kalm. ma „ból głowy od słońca”, < i > wraz ze słońcem. (H. G. Grahn wyleczył u 18-letniej dziewczyny ból głowy „zaczynający się w potylicy, przechodzący nad czoło; pojawia się o wschodzie słońca, staje się < ku południu i ustępuje w miarę zachodzenia słońca”, za pomocą Kalm. 2x. Kilka tygodni później ekspozycja na słońce wywołała kolejny napad, który szybko wyleczono tym samym lekiem). Nagły dreszcz lub narażenie na nagły podmuch wiatru = bóle. Ciepło <, a zimno > ból głowy. Świeże powietrze < ból głowy i objawy oczne. Każdego lata pojawia się szorstkość policzków. Wysiłek umysłowy < ból głowy. Ruch <. Podczas leżenia zdolności umysłowe i pamięć są doskonałe; najmniejszy ruch = zawroty głowy. Leżenie na plecach > oddychanie; na lewym boku < kołatanie serca. Pogorszenie < od ruchu jest bardzo wyraźne, niemal dorównujące temu u Bry.; bolesny jest nawet ruch oczu i powiek. Bóle żołądka są < podczas siedzenia w pochyleniu, chociaż chory czuje przymus przyjęcia tej pozycji, a > podczas siedzenia lub stania prosto. Objawy wzrokowe są jednak < w pozycji wyprostowanej. Zawroty głowy są < przy pochylaniu się; patrzeniu w dół; wstawaniu z siedzenia. Kołatanie serca jest < przy pochylaniu się do przodu oraz < wskutek wysiłku umysłowego. (Proell wyleczył za pomocą Kalm. 1, 2 i 3 ból głowy oraz osłabienie pamięci, uniemożliwiające dalszą naukę, u 13-letniego chłopca z niedomykalnością zastawki mitralnej). Bóle neuralgiczne są > po jedzeniu; wino > wymioty. Objawy < podczas upławów. Głównym objawem towarzyszącym neuralgiom Kalmia jest porażenne osłabienie i drżenie.

Zależności

Antidota: Aco., Bell. Stanowi antidotum dla: Tab.? Dobrze działa po: Nux, Thyroidin, Spigel. Porównać: Tab. (wolne tętno i spowolniona czynność serca; nudności; ślepota); Puls. (wędrujący reumatyzm; lecz u Puls. ruch >); Led. (pokrewieństwo botaniczne; reumatyzm zajmuje najpierw dolne, a potem górne części ciała; lecz bóle Led. przeszywają ku górze, a bóle Kalm. — ku dołowi); Rhod. (pokrewieństwo botaniczne; reumatyzm); Abrot. (przerzut bólów reumatycznych na serce); Arbut. (reumatyzm < od ruchu; objawy moczowe); Æsc. g. (objawy porażenne); Æsc. h. (objawy odbytnicze); Urt. ur. (dna); Rhus (reumatyzm; drętwienie lewej kończyny górnej; lecz u Rhus ruch >); Act. r. (ból głowy; oczy); Ced. (neuralgia nadoczodołowa; Ced., lewa strona; Kalm., prawa); Aco. (serce; drętwienie lewej kończyny górnej i palców); Ars. (neuralgia, bóle palące); Dig. (reumatyzm klatki piersiowej, bóle tak kłujące, że odbierają oddech, przeszywają w dół ku żołądkowi, wolne tętno; Kalm. bardziej odpowiada dnie lub reumatyzmowi przemieszczającemu się ze stawów do serca); Gels. (opadanie powieki — u Kalm. mięśnie i powieki są sztywne; u Gels. ciężkie); Bell. (tętniący ból głowy, róża, objawy przemieszczają się ku dołowi); Benz. ac. (dna); Calc. (przerost serca); Diosc. (ból żołądka); K. bi. (nieżyty, przemieszczający się reumatyzm); Lith. c. (serce); Lyc. (dna reumatyczna; objawy moczowe); Spigel. (reumatyzm, neuralgia, oczy, serce, antidotum na tytoń; < i > wraz ze słońcem; lecz Spigel. działa bardziej po lewej stronie i często obejmuje całą głowę, bóle są kłujące, biegną do tyłu, < od najmniejszego wstrząsu lub hałasu); Cact. (serce, bóle przeszywające ku dołowi); Alo. (trzaskanie w głowie); Sang. (ból głowy < i > wraz ze słońcem). Led., Rhod. i Uva ursi są blisko spokrewnione.

Przyczyny

Dreszcz. Narażenie na wpływy zewnętrzne. Wiatr. Słońce.

1. Umysł

Podczas leżenia zdolności umysłowe i pamięć są doskonałe, lecz przy próbie poruszenia się występują zawroty głowy. Lęk i kołatanie serca. Rozdrażnienie.

2. Głowa

Zawroty głowy: z bólem głowy (i nudnościami), ślepotą, bólami kończyn, znużeniem; podczas pochylania się i patrzenia w dół; z pobolewaniem twarzy. Każdy ruch = zawroty głowy. Pobolewanie czoła, po którym następuje rozdzierający ból kości prawej i lewej strony twarzy; przeszywający w dół ku zębom, przemieszczający się do tyłu, w dół szyi i na zewnątrz po obu stronach; potem bóle lewego barku; rozdzierający ból kości nóg i stóp. Ból prawego oka; zawroty głowy; oczy osłabione i łzawiące. Ból uciskający w małym punkcie po prawej stronie głowy. Wewnętrzny ból głowy, z odczuciem przy obracaniu, jakby coś luźnego znajdowało się w głowie, po przekątnej przez jej szczyt. Ból między łopatkami, wznoszący się ponad głowę ku skroniom (bez zajęcia gałek ocznych). Neuralgia każdego popołudnia i każdej nocy; zaczyna się z tyłu szyi i biegnie ku górze; obejmuje także twarz, < po prawej stronie. Trzask w głowie przeraża chorego; kończy się dźwiękiem w uszach przypominającym dęcie w róg. Uczucie senności, po którym następuje gwałtowny ból głowy w skroniach i potylicy. Dreszcz bez uczucia zimna zaczyna się od trzaskania, jakby ciało było przeładowane elektrycznością. Silny uciskający ból głowy, < i > wraz ze słońcem. Uczucie gorąca w głowie rano. Ociężałość w głowie, ból głowy; ból pleców; poprzedzone nudnościami. Napadowe bóle neuralgiczne. Ból głowy < wieczorem i na świeżym powietrzu. Wstrząs biegnący od tylnej części szyi ku potylicy, z gorącem. Ból reumatyczny skóry głowy (p.).

3. Oczy

Migotanie przed oczami. Niemal całkowita ślepota w pozycji wyprostowanej. Ślepota < w pozycji wyprostowanej; < podczas napadów wymiotów; < przy patrzeniu w dół. (Albuminuryczne zapalenie siatkówki; ból pleców, jakby miały się złamać). (Przednie zapalenie twardówki i naczyniówki, z migotaniem przed okiem, < podczas czytania drugim okiem). Silny ból prawego oka rozciągający się nad czoło; zaczyna się o wschodzie słońca, narasta do południa i ustępuje o zachodzie słońca (wyleczony po niepowodzeniu Aco. i Bell.). Bóle oczu; < przy ich poruszaniu; < wieczorem i na świeżym powietrzu. Sztywność mięśni wokół oczu i powiek. Ucisk (p.); kłucia; świąd oczu.

4. Uszy

Kłucia w prawym uchu i za nim; w szyi i udach, nocą. Ostre zapalenie przewodu słuchowego. Dźwięk przypominający dęcie w róg, po trzasku w głowie. Choroba Ménière’a.

5. Nos

Nieżyt nosa; ze zwiększonym węchem; z kichaniem, ociężałością, bólem głowy i chrypką. Rwący ból nasady nosa i kości nosowych, z nudnościami.

6. Twarz

Twarz: czerwona, z tętniącym bólem głowy; blada. Wyraz lęku. Napadowe zaczerwienienie z zawrotami głowy. Bóle uciskające po prawej stronie twarzy, zwłaszcza między okiem a nosem. Nerwoból twarzy (p.); bóle rozdzierające; męczące; oszałamiające lub grożące majaczeniem; z zasadowym smakiem w ustach. Neuralgia obejmująca górne zęby, lecz niewynikająca z próchnicy. Prawostronna neuralgia po narażeniu na zimno, schodząca w dół prawej kończyny górnej; towarzyszy jej lub następuje po niej drętwienie zajętych części; bóle przeszywające ku dołowi, nieregularne; < od zmartwień lub wysiłku umysłowego, > po jedzeniu. Twarz swędzi w nocy. Latem policzki są szorstkie. Wargi obrzękłe, suche, sztywne. Spękane wargi, z suchą skórą. Szczypanie w kościach szczęk. Uczucie zmęczenia mięśni żucia. Kłucia i rwący ból żuchwy.

7. Zęby

Zęby wrażliwe przy neuralgii twarzy. Uciskający ból zębów trzonowych późnym wieczorem.

8. Jama ustna

Gorzki smak z nudnościami, > po jedzeniu. Język: biały, suchy; bolesny po lewej stronie; boli podczas mówienia. Kłucia w języku. Ból tnący po prawej stronie języka, > po przygryzieniu go. Mrowienie w śliniankach natychmiast po jedzeniu, z uczuciem fermentacji w przełyku i obfitym ślinieniem. Zapalenie ślinianki podjęzykowej.

9. Gardło

Gardło wydaje się obrzękłe; uczucie jakby wznosiła się kula. Uczucie suchości w gardle (oraz rzeczywista suchość z pobolewaniem; suchość wywołuje kaszel), trudne połykanie, pragnienie. Ucisk w gardle, kłucia w oczach i nudności.

11. Żołądek

Bóle > po jedzeniu. Odbijania. Nudności, wszystko czernieje przed oczami, ucisk w gardle, uwięzione gazy, utrudnione oddychanie, bóle kończyn. Wymioty z ruchami przeżuwania, bez najmniejszych nudności. Wino > wymioty. Ucisk w dołku podsercowym, jak od marmurowej kulki; < podczas siedzenia w pochyleniu (mimo odczucia, jakby było ono konieczne), > podczas siedzenia prosto; uczucie, jakby coś miało zostać wyciśnięte zza dołka podsercowego. Burczenie i uczucie pustki w żołądku, jakby chory nie jadł śniadania. Dołek podsercowy bolesny przy dotyku.

12. Brzuch

Bóle w okolicy wątroby. Uwięzione gazy z nudnościami. Uczucie osłabienia w brzuchu rozciągające się ku gardłu; > po odbiciu. Nagłe, napadowe bóle w poprzek brzucha, powyżej pępka, od dolnego brzegu wątroby w dół ku lewej stronie, następnie ustępujące po stronie prawej; < od ruchu i leżenia na którymkolwiek boku; chory musi leżeć na plecach; > po podniesieniu się do pozycji siedzącej. Neuralgia jelit u zamężnych kobiet.

13. Stolec i odbyt

Stolec papkowaty, łatwo oddawany, jakby szklisty; po nim ucisk na odbytnicę. Biegunka z ociężałością, zawrotami głowy, znużeniem, nudnościami i bólem brzucha.

14. Narządy moczowe

Częste oddawanie dużych ilości żółtego moczu. Obfite oddawanie moczu > ból głowy. Częste oddawanie małych ilości moczu; mocz wydaje się gorący. Albuminuria: z bólami kończyn dolnych; z puchliną, wałeczkami, fosforanami potrójnymi, ziemistą cerą i bardzo suchą skórą.

15. Męskie narządy płciowe

Częste, samoistne, długotrwałe wzwody, bez pożądania. Ból prawego jądra rano; po południu przenosi się do lewego.

16. Żeńskie narządy płciowe

Miesiączka zbyt wczesna, regularna, lecz bolesna. Podczas miesiączki bóle kończyn, lędźwi, pleców i wewnętrznych powierzchni ud. Zahamowana miesiączka, z silnymi bólami neuralgicznymi w całym ciele. Upławy żółtawe; tydzień po miesiączce; objawy < podczas upławów.

17. Narządy oddechowe

Ucisk, jakby ktoś ściskał gardło kciukiem i palcem. Dźwięk przy oddychaniu jak od skurczu głośni. Chrypka z nieżytem nosa. Łaskotanie w tchawicy. Częsty kaszel wywołany suchością lub drapaniem w gardle. Odkrztuszanie łatwe; plwocina gładka, szara, o smaku gnilnym, słonawym. Oddychanie trudne i utrudnione; gardło wydaje się obrzękłe; nudności. Utrudnione oddychanie z kołataniem serca i lękiem; z bólem (dławica piersiowa).

18. Klatka piersiowa

Gorąco gorączkowe z silnym bólem w klatce piersiowej; < podczas oddychania i od najmniejszego ruchu. Ból w klatce piersiowej jak po skręceniu. Ból przeszywający klatkę piersiową nad sercem ku łopatce; ból lewej kończyny górnej. Kłucia w dolnej części klatki piersiowej. Kłucia pod piersią. (Rzekome zapalenie opłucnej w porze zimowej). Reumatyzm mięśni klatki piersiowej i pleców; < od każdego ruchu.

19. Serce

Trzepotanie serca. Kołatanie serca: z lękiem, zahamowaniem oddechu; z uczuciem omdlewania; z dusznością, bólem kończyn i kłuciami w dolnej części klatki piersiowej; prawostronnym nerwobólem twarzy. Kołatanie wznoszące się ku gardłu po położeniu się do łóżka, z drżeniem całego ciała; < podczas leżenia na lewym boku; > podczas leżenia na plecach; lęk. Bardzo silny ból w okolicy serca, tętno wolne, małe (przerost, rozszerzenie serca, zwężenie ujścia aorty). Napady udręki w okolicy serca, duszność, pobudzenie gorączkowe; reumatyczne zapalenie wsierdzia z następowym przerostem i chorobą zastawkową. Ucisk niczym marmurowa kulka, od nadbrzusza ku sercu, z silnymi, szybkimi uderzeniami serca; każdemu uderzeniu towarzyszy drganie, jakby serce miało pęknąć, biegnące wzdłuż mostka ku gardłu; co trzecie lub czwarte uderzenie jest głośniejsze, po czym następuje przerwa. Wędrujące bóle reumatyczne w okolicy serca, rozciągające się w dół lewej kończyny górnej. Przeszywający, kłujący ból od serca na wskroś do lewej łopatki, wywołujący gwałtowne bicie serca. Tętno przyspieszone, lecz słabe. Tętno: wolne, słabe; kończyny górne wydają się osłabione; ledwie wyczuwalne, kończyny zimne; nieregularne; niezwykle wolne; 40–48; wolne, bardzo nikłe.

20. Szyja i plecy

Mięśnie szyi bolesne przy dotyku i poruszaniu nimi. Sztywność szyi, największa w okolicy kręgu wystającego. Ból mięśnia mostkowo-obojczykowo-sutkowego. Rwący ból karku. Bóle od szyi w dół kończyny górnej do palca małego i serdecznego; szyja wrażliwa na dotyk; ból napadowy, < we wczesnej części nocy, z towarzyszącą sztywnością; wolne tętno. Bardzo silny ból trzech górnych kręgów piersiowych, rozciągający się przez łopatki. Stały ból kręgosłupa, niekiedy < w okolicy lędźwiowej, z silnym gorącem i paleniem. Kłucie w okolicy lędźwiowej, < przy ruchu; pojawia się i znika. Ból pleców podczas miesiączki. Niesprawność ruchowa w okolicy lędźwiowej. Uczucie, jakby kręgosłup miał się złamać, wyginając się wypukłością ku przodowi. Uczucie porażenia w kości krzyżowej. Pobolewanie obejmujące stawy.

21. Kończyny

Bóle reumatyczne, głównie w górnych częściach ramion i dolnych częściach nóg, < podczas zasypiania. Stawy gorące, czerwone, obrzękłe. Bóle nagle zmieniają położenie.

22. Kończyny górne

Ból barków. Reumatyzm mięśnia naramiennego, zwłaszcza prawego. Kłucia w dolnej części lewej łopatki. Napadowe bóle prawej kończyny górnej. Ból lewej kończyny górnej. Trzaskanie w stawie łokciowym. Kłucia w dłoniach; dłonie wydają się jak po skręceniu. Ból lewego nadgarstka, wskutek którego dłoń wydaje się porażona. Różowata wysypka na dłoniach, szerząca się dalej. Osłabienie kończyn górnych, tętno wolne.

23. Kończyny dolne

Bóle rwące od biodra (p.) w dół nogi ku stopie. Kłucia: po zewnętrznej stronie kolana; w stopach, podeszwach, palcach stóp, paluchu. Uczucie osłabienia łydek. Stopy wydają się jak po skręceniu. Niezdolność chodzenia; kostki obrzękłe; bóle, choć przeważnie ograniczone do kostek, przemieszczają się ze stawu do stawu.

24. Objawy ogólne

Reumatyzm często zajmuje serce i na ogół przemieszcza się z górnych ku dolnym częściom ciała; bóle nagle zmieniają położenie. Znużenie wszystkich mięśni; chory unika wszelkiego wysiłku, z trudem wchodzi po schodach. Znużenie i zawroty głowy, z biegunką. Osłabienie jest jedynym objawem ogólnym towarzyszącym neuralgii. Drżenie, przenikające wibracje i drganie, z kołataniem serca.

25. Skóra

Uczucie sztywności skóry. Uczucie kłucia w skórze, z umiarkowanym potem. Sucha skóra. Różowata wysypka zapalna na dłoni (podobna do wysypki Rhus), z utrudnionym oddychaniem. Wysypka podobna do świerzbu. Tu i ówdzie czerwone, zapalnie zmienione miejsca, nadzwyczaj bolesne, jakby miały utworzyć się czyraki.

26. Sen

Niespokojny sen, częste obracanie się. Bóle okostnej uniemożliwiają sen. Podczas snu chory wstaje i chodzi; mówi przez sen. Sny: o wytężaniu umysłu; fantastyczne; o morderstwie.

27. Gorączka

Dreszczowość z uczuciem zimna; wstrząsający dreszcz na zimnym powietrzu; dreszcze przebiegają po plecach. Pobudzenie gorączkowe. Ogólne gorąco; z paleniem i bólem pleców oraz lędźwi. Zimny pot.