Kali Bichromicum

Potassæ bichromas. Dichromian potasu. Dwuchromian potasu. Czerwony chromian potasu. K 2 Cr 2 O 7 . Roztwór w wodzie destylowanej. Rozcierka.

Zastosowania kliniczne

Trądzik / Niedokrwistość / Astma / Plamy skórne / Kości, guzki na kościach, wyrośla kostne / Zapalenie oskrzeli; krupowe / Oparzenia / Kacheksja / Nieżyt / Uderzenia gorąca w okresie przekwitania / Kokcygodynia / Zapalenie spojówek / Zaparcie / Rogówka, zmętnienia / Katar / Zapalenie błony Descemeta / Dwunastnica, wrzody / Dyspepsja / Uszy, bóle; zapalenie ucha wewnętrznego i zewnętrznego / Wychudzenie / Padaczka / Krwawienie z nosa / Oczy, zapalenie tęczówki; zapalenie rogówki / Nosacizna skórna / Wrzód żołądka / Nosacizna / Przewlekły wyciek z cewki moczowej / Dna moczanowa / Katar sienny / Ból głowy / Gorączka przerywana / Jelita, owrzodzenia / Lumbago / Toczeń / Odra / Świnka / Neuralgia / Koszmary nocne / Guzki / Nos, ucisk u nasady; bolesność / Zapalenie oka / Ozena / Polip / Nieżyt nosogardła / Świąd sromu / Reumatyzm / Zanikowy nieżyt nosa / Rwa kulszowa / Skrofuloza / Węch, złudzenia węchowe / Ból głowy od słońca / Sykoza / Kiła / Gardło, uczucie włosa w gardle; bolesność / Tytoń, nietolerancja tytoniu / Tchawica, schorzenia tchawicy / Wrzody / Zapalenie cewki moczowej / Brodawki / Krztusiec

Charakterystyka

Kali bichromicum (wraz z innymi preparatami Chromium: Chro. ac. i Chro. ox.) zawdzięcza wprowadzenie do homeopatycznej materia medica nieżyjącemu już dr. J. J. Drysdale’owi. Jego monografia o tym leku, stanowiąca jeden z działów Hahnemann, a obecnie zajmująca s. 457–573 dzieła Materia Medica Physiological and Applied, jest najpełniejszym opracowaniem tego środka, jakim dysponujemy. Dwuchromian potasu, wytwarzany w dużych ilościach z rudy chromowo-żelazowej, jest preparatem, z którego otrzymuje się wszystkie pozostałe sole Chromium. Godne uwagi jest naturalne współwystępowanie Chromium z Ferrum. Dwuchromian znajduje szerokie zastosowanie w przemyśle: w farbiarstwie, drukowaniu perkalu, barwieniu drewna, fotografii oraz w roztworach służących do wytwarzania prądu w ogniwach elektrycznych. Wiele najbardziej godnych uwagi objawów zaobserwowano u robotników zajmujących się produkcją tej soli. Niektóre z nich odnotowano jeszcze przed podjęciem przez Drysdale’a badań nad lekiem. Pierwszą próbę lekową opublikował on w 1844 r. w British Journal of Homœopathy. W następnym roku lek został poddany próbie przez Towarzystwo Austriackie. Skutki działania leku świadczą o jego głębokim wpływie na cały organizm; ujawniono cechy charakterystyczne o najwyższej wartości dla lekarza dobierającego lek, dzięki którym środek ten stał się jednym z najważniejszych w homeopatycznej materia medica. Spośród tych objawów kluczowych Kali bi. cztery można uznać za najważniejsze: (1) Wydzieliny z błon śluzowych w postaci gęstego, ciągliwego śluzu lub śluzowo-ropnej treści, która przylega do podłoża i daje się wyciągać w nitki. (2) Występowanie bólu w małych, ograniczonych punktach. Wiąże się z tym inna cecha świadcząca o ściśle ograniczonym działaniu: (3) Owrzodzenia jakby wybite sztancą, drążące, występujące na skórze i błonach śluzowych oraz zajmujące kości (np. lemiesz i podniebienie). (4) Stany naprzemienne i przemieszczające się: bóle wędrują z jednej części ciała do drugiej; bóle reumatyczne występują naprzemiennie z zaburzeniami żołądkowymi albo z czerwonką; ból głowy występuje naprzemiennie ze ślepotą; złogi włóknikowe szerzą się ku dołowi. Do innych objawów przewodnich, niewiele mniej swoistych, należą: (a) Powstawanie czopów lub twardych nawarstwień na błonach śluzowych, szczególnie w nosie. (Można je uważać za zaawansowane stadium ciągliwych wydzielin śluzowych). (b) Jeszcze inną odmianą tego zjawiska jest tworzenie błon rzekomych, jak w krupie i błonicy, z ochrypłym, metalicznym kaszlem, a także tworzenie odlewów oskrzeli we włóknikowym zapaleniu oskrzeli. (c) Kolejną charakterystyczną wydzieliną śluzową jest „śluz podobny do galarety”. (d) Zaburzenia trawienia po piciu piwa; utrata apetytu; ciężar w dołku podsercowym natychmiast po jedzeniu; wzdęcia. (e) Wśród osobliwych doznań wyraźną cechą Kali bi. jest „uczucie włosa”. Występuje ono głównie w tylnej części języka oraz w lewym nozdrzu. Trudno wątpić, że w działaniu tej soli dominującym składnikiem jest Chromium, błędem byłoby jednak uznanie pierwiastka Kali za pozbawiony znaczenia, a jeszcze większym błędem — pominięcie bardzo dużego udziału tlenu. W medycynie ogólnej K. bi. znany jest przede wszystkim jako środek utleniający i odkażający; prawdopodobnie właśnie pierwiastkowi tlenowemu lek zawdzięcza w znacznej mierze swoje właściwości wywoływania owrzodzeń. Jednym z jego skutków są „bezwonne stolce” i prawdopodobnie odpowiada za to pierwiastek tlenowy. Inną istotną kwestią jest to, że antidota stosowane przy toksycznych dawkach Kali bi. są takie same jak antidota stosowane przy zatruciach kwasami. Podobieństw związanych z Kali należy szukać przede wszystkim w Causticum i Kali carb. Podobieństwo ogólne jest duże, lecz szczegółowe zgodności nie są zbyt uderzające. Wskazano jeden możliwy punkt wspólny. Storer (Med. Adv., xxv. 98) wyleczył za pomocą Kali bi. przypadek astmy u mężczyzny, który zauważył, że napady były wywoływane przez stosunek płciowy i zawsze po nim następowały. Kali bi. przepisano na podstawie innych wskazań, objaw ten należy jednak odnotować w celu przyszłego potwierdzenia. Kali c. ma wyraźne „< po stosunku płciowym”, a także po emisjach; Caust. zaś ma „uczucie otępienia w głowie nazajutrz po emisji”. Caust. ma wiele objawów zaburzeń widzenia, nie ma jednak występującej w Kali bi. „ślepoty, po której następuje ból głowy, przy czym wzrok poprawia się w miarę nasilania się bólu”. Jest to objaw bardzo charakterystyczny, który doprowadził mnie do wielu wyleczeń. Zarówno Caust., jak i Kali bi. mają liczne objawy owrzodzeń wewnętrznych i zewnętrznych. Nash opisuje dobry wynik leczenia za pomocą Kali bi. Kobieta miała głębokie owrzodzenia o regularnych brzegach, jakby wybite sztancą. Jedno z nich przedziurawiło podniebienie miękkie i zagrażało całemu podniebieniu. Zmiana miała wygląd kiłowy, a pacjentka od dawna była leczona metodami starej szkoły. Występowała również ciągliwa wydzielina, choć niezbyt obfita. W ciągu trzech tygodni Kali bi. 30 doprowadziło do wyleczenia, które okazało się trwałe; zmiana miejscowa zagoiła się całkowicie, a stan ogólny pacjentki uległ odpowiedniej poprawie. Apropos kiły Drysdale przytacza długi szereg przypadków kiły we wszystkich stadiach, leczonych przez J. E. Güntza „wodą chromową”. Składa się ona ze sztucznie gazowanej wody zawierającej w 600 g wody: Kali bi. 0,03 g, Kali nit. 0,1 g, Natr. nit. 0,1 g oraz Nat. mur. 0,2 g; mieszaninę tę nasyca się kwasem węglowym pod najwyższym ciśnieniem, w niskiej temperaturze, po czym przechowuje przez pewien czas przed użyciem. Podawano od pół do dwóch butelek dziennie (każda po 600 g), w pięciu dawkach, przy pełnym żołądku. Nawet przy takim rozcieńczeniu smak mieszaniny był dostatecznie odrażający, a dla niektórych wręcz nie do zniesienia. Wywołała ona szereg objawów Kali bi., ogólnie jednak obserwowano bardzo znamienne i wyraźnie swoiste działanie lecznicze. Spośród 100 przypadków kiły pierwotnej 64 pozostały bez objawów konstytucjonalnych. W kile wtórnej i trzeciorzędowej „woda chromowa” również przynosiła wyjątkowo dobre wyniki. W praktyce ściśle homeopatycznej Kali bi. okazało się nie mniej skuteczne, ponieważ jego objawy odpowiadają bardzo różnorodnym przejawom tej choroby, szczególnie zapaleniu rogówki i tęczówki, cuchnącemu zanikowemu nieżytowi nosa, bólom kostnym i guzom kostnym, bolesności gardła, reumatyzmowi kiłowemu oraz owrzodzeniom. Podobnie jak Causticum ma również pewne objawy sykotyczne, w tym astmę, < wczesnym rankiem, przewlekłą wydzielinę z cewki moczowej oraz — według Farringtona — strupy na palcach, często wokół paznokci, i na corona glandis. J. B. Garrison odnotowuje szybkie działanie Kali bi. w dwóch przypadkach gorączki przerywanej (H. R., iii. 105), na podstawie wskazania przekazanego mu przez Martina Deschere’a. Ten ostatni omyłkowo przyjął kiedyś nadmierną dawkę Kali bi., po której nastąpiły wymioty dużą ilością jaskrawożółtej wody o bardzo gorzkim smaku. Pierwszym pacjentem Garrisona był robotnik, od miesiąca chory z gorączką, bólami i napadem o godz. 13.00; tuż przed wizytą Garrisona zwymiotował „dużą ilość jaskrawożółtej wody”. Kali bi. 1x, 1 g rozpuszczony w szklance wody, po łyżeczce co dwie godziny, natychmiast go wyleczył. Przypadek II dotyczył kobiety, która przez dziewięć miesięcy pozostawała pod leczeniem alopatycznym, od dwóch miesięcy nie wychodziła z domu i usłyszała, że nie może wyzdrowieć. Wśród innych objawów występował następujący: wymiotowała znacznie większą ilością płynu, niż wypijała; rano zwymiotowała dużą miskę jaskrawożółtego płynu. Godna uwagi jest żółta barwa wydzielin i wydalin Kali bi. Kali bi. jest szczególnie odpowiednie dla osób otyłych; Goullon (cytowany w H. R., vi. 267) podaje przypadek monstrualnie otyłego mężczyzny o „bezkształtnym, kolosalnym ciele”, który skarżył się na przewlekłe nagromadzenie flegmy. Wydawał się nią niemal całkowicie wypełniony, szczególnie rano; wszystkie domowe środki i wody mineralne stosowano bezskutecznie. Zalecono Kali bi. 2x, po kilka granów w gorącej wodzie każdego wieczoru. Po dwóch tygodniach pacjent mógł wznowić spacery. Poczuł ulgę w klatce piersiowej, nagromadzenie flegmy zniknęło, a wypróżnienia stały się regularne zamiast zaparć. H. W. Champlin (Med. Adv., xix. 393) przytacza przypadek przewlekłego reumatyzmu u kobiety w wieku ponad 70 lat, potwierdzający objawy Kali bi. Nocą była niespokojna ruchowo i bezsenna; Rhus nieco to łagodził, lecz dokładniejsze badanie ujawniło: (1) Bóle szybko przenosiły się z jednego miejsca w drugie oraz (2) zajmowały małe punkty, które można było przykryć opuszkiem palca. Kali bi. szybko wyleczyło chorą. Kali bi. wywołuje również: występujące tu i ówdzie bóle przypominające reumatyczne albo bóle przeszywające i kłujące. U jednego z uczestników próby lekowej (samego Drysdale’a) bóle reumatyczne były po jedzeniu <, a bóle żołądka >. Występowały kurcze w różnych częściach ciała; drgania dłoni i stóp; bóle piekąco-kłujące na całym ciele. Bóle w postaci krótkich szarpnięć, jak gdyby nagle pociągnięto nerw. Nagłe bóle. Bóle pojawiają się i znikają nagle. Bóle po przekątnej: prawa pierś i lewy łokieć; lewe przedramię i prawa potylica; prawe kolano i biodro, lewa pierś i bark; prawa pacha, lewe udo; prawy paluch, lewy mały palec ręki; prawe przedramię, lewy łokieć; prawa stopa, kostki i goleń, lewe biodro, ramię i bark; prawy paluch i kciuk; nadgarstki i kostki. Bóle przemieszczające się i nagłe. „Ospałość” jest charakterystyczna dla wielu stanów: owrzodzenia o powolnym przebiegu; mało reaktywne zapalenie wokół oczu i samych oczu; przewlekłe skrofuliczne lub sykotyczne zapalenie oczu, bolesność kącików oczu, krosty wokół oczu, sklejone i obrzękłe powieki, żółtawe białkówki. Twarz jest obrzmiała i pokryta plamami; może być żółtawa; trądzik towarzyszy bólom głowy i zaburzeniom żołądkowym. Język jest gruby i szeroki oraz nosi odciski zębów. Objawy żołądkowe są bardzo dokuczliwe. Bolesne wymioty kwaśną treścią zmieszaną z przezroczystym śluzem; treść może być gorzka wskutek obecności żółci; wymioty wywołuje każda próba jedzenia lub picia, czemu towarzyszą dotkliwe dolegliwości i piekąca bolesność jak od otarcia w okolicy żołądka. Odpowiada to wymiotom u osób nadużywających alkoholu, szczególnie u pijących piwo, a także wrzodowi żołądka. Brzuch wzdyma się natychmiast po obfitym posiłku. Pokarm zalega jak ciężar, jak gdyby trawienie zostało wstrzymane. Występuje niechęć do mięsa oraz pragnienie piwa i kwaśnych napojów. Lek usuwa przewlekłe następstwa nadmiernego picia napojów słodowych, szczególnie piwa typu lager. Niektórzy robotnicy stwierdzili, że nie mogą pić kawy, ponieważ nasilała ich dolegliwości, i zamiast niej musieli przejść na herbatę. (Potwierdza to maksymę Heringa: „pijący wino powinni pić kawę, a pijący piwo — herbatę”. Kawa stanowi antidotum na skutki wina, a herbata — na skutki piwa; skoro zatem Kali bi. odpowiada następstwom picia piwa, herbata będzie prawdopodobnie lepiej tolerowana niż kawa). Kali bi. wywołuje głębokie wyczerpanie, złe samopoczucie, osłabienie i pragnienie położenia się. Napady neuralgiczne niekiedy powracają codziennie o tej samej godzinie. Lekiem tym wyleczono padaczkę, gdy podczas napadów z ust wypływał gęsty, ciągliwy płyn. W bardzo słabych roztworach (około 1:2000) Kali bi. stosowano z bardzo dobrymi wynikami miejscowo na owrzodzenia, szczególnie bardzo bolesne. Lord i Moore uzyskali dobre wyniki w leczeniu koni z nosacizny skórnej, stosując środek zarówno zewnętrznie, jak i wewnętrznie. W kaszlu Kali bi. na lek wskazują zazwyczaj ciągliwa, trudna do odkrztuszenia wydzielina oraz < wczesnym rankiem albo ból biegnący od środka mostka na wskroś do pleców. Występuje jednak również kaszel wywoływany jedzeniem. W. J. Pierce (H. W., xxx. 567) opisuje przypadek Jamesa S., lat 40. Przez ostatnie cztery miesiące, gdy tylko przełykał pokarm (nie płyny), łaskotanie w gardle wywoływało silny kaszel, który ustępował dopiero po wymiotach, po czym następował wodnisty nieżyt nosa. Dolegliwość była tak dokuczliwa, że przez dwa miesiące jadł tylko dwa posiłki dziennie. Występował nieżyt gardła z ciągliwym śluzem zwisającym z nosogardła. Podano Kali bi. 1, po jednej tabletce co dwie godziny. Wymioty już nie powróciły, w ciągu następnych pięciu dni kaszlnął tylko dwa razy i wkrótce został całkowicie wyleczony. Kali bi. przypisuje się wyleczenie przypadku zapalenia błony Descemeta [zapalenia wewnętrznej błony rogówki (błony Descemeta)] z zaczerwienieniem prawego oka, połyskiem powieki i łzawieniem. Kali bi. usunęło plamki i złagodziło pozostałe objawy. Kali bi. jest szczególnie odpowiednie dla osób jasnowłosych i otyłych, zwłaszcza dla otyłych, pulchnych dzieci oraz osób otyłych i ospałych. Większość objawów pojawia się wczesnym rankiem albo jest wtedy <. Godz. 2.00: gorąco w dołku podsercowym; chory budzi się gwałtownie z utrudnionym oddychaniem. Godz. 2.00–3.00: krup; wczesnoporanny kaszel; poranna biegunka. Godz. 9.00: rozpoczyna się ból głowy, który ustępuje po południu. Przeszywający ból od nasady nosa do zewnętrznego kąta oka rozpoczyna się rano, nasila się do południa i ustępuje pod wieczór (słoneczny ból głowy). Dolegliwości jesienne i wiosenne. Dolegliwości podczas upałów szczególnie często wymagają Kali bi., jednocześnie jednak występuje „znaczna skłonność do przeziębiania się na świeżym powietrzu”, a „umiarkowanie zimne powietrze jest odczuwane jako bardzo nieprzyjemne”. Wysypki rozpoczynają się podczas ciepłej pogody (przeciwieństwo Rhus). Świeże powietrze na ogół > objawy, szczególnie zawroty głowy, lecz < dolegliwości żołądkowe i uczucie chłodu. Odkrywanie się <; otulanie się >. Ciepło > kaszel; rozbieranie się < kaszel. Zimna pogoda > świąd wysypki. < Po jedzeniu; jedzenie = kaszel, ciężar w żołądku. Dotyk < większość objawów, natomiast ucisk >. Ucisk jednak = bóle przeszywające wzdłuż nerwu kulszowego. Poruszanie zajętą częścią ciała > ból. Większość objawów jest < w spoczynku i > przy ruchu. Schylanie się <; siedzenie <.

Zależności

W zwykłych podręcznikach jako antidota dla Kali bi. podaje się te same środki co przy zatruciach kwasami: wodorowęglany sodu i potasu, magnezję, kredę, mydło, mleko, jaja; oliwę z oliwek lub olej migdałowy, a także uwodniony nadtlenek żelaza. Nie odnotowano jednak szczególnie dobrych wyników po żadnym z tych środków, a byłyby one bezużyteczne, gdyby nie podano ich niemal natychmiast po przyjęciu dawki — tak szybkie jest działanie trucizny. Do antidotów dynamicznych należą: Ars.; Laches. (krup, błonica itd.); Puls. (bóle wędrujące). K. bi. stanowi antidotum dla: skutków piwa; par arsenu; Merc.; Merc. iod. Uważam go za najlepsze ogólne antidotum na skutki zatrucia metalami u pracowników obrabiających mosiądz. Zgodny: po Canth. w czerwonce, gdy mimo dalszego wydalania skrawków wydzielina staje się bardziej galaretowata; po Apis (skrofuliczne zapalenie oczu); po Iod. w krupie. Dobrze działa po nim: Ant t. w schorzeniach nieżytowych i chorobach skóry. Porównać: Oxygen Caust.; Kali carb. (osoby otyłe); Kali iod. (kiła); Chrom. ac. (nagłe bóle, bóle zmieniające miejsce, > od ruchu, owrzodzenia, reumatyzm); Bro. (krup, osoby o jasnej karnacji); Mez. (choroby kości); Nit. ac, (kiła); Phytol. (kiłowe schorzenia kości); Spo. (kurcze); Sil. (schorzenia kości); Hippoz. (ozena, nosacizna, zołzy końskie); Hecl. (guzowatości); Hydrast. i Ir. v. (lepkie, ciągliwe wydzieliny); Lach. Tereb. (język gładki i lśniący); Kali ca., Caust. i Staph. (< po stosunku płciowym); Sep. i Teucr. („czopy”); Puls. (wędrujący reumatyzm; reumatyzm rzeżączkowy; bóle < w ciepłym pomieszczeniu; odra; głuchota nieżytowa; obrzęk ślinianek); Thuj. (ozena u osób ze skazą sykotyczną); Apis (skrofuliczne zapalenie oczu); Lach. (zwężenie odbytu; uczucie czopa w odbycie; biegunka brunatna, pienista, wodnista, tryskająca wczesnym rankiem, po której następuje parcie naglące na odbyt; czerwonka, język czerwony, popękany i gładki, czarniawe stolce, przypadki duru brzusznego; u Lach. większa cuchnąca woń, u Kali bi. więcej śluzu galaretowatego lub ciągnącego się nitkami); Coc. c., krztusiec (śluz przejrzysty, ciągnący się nitkami; u Kali bi. żółty i ciągnący się nitkami); Kaolin (krup błoniasty; przy Kaolin występuje wewnętrzna i zewnętrzna bolesność wzdłuż tchawicy i górnej części klatki piersiowej — Farrington); Rhus (> bólu przy poruszaniu zajętą częścią; u Rhus > od ciepła; wykwity Kali bi. zaczynają się podczas upałów, a wykwity Rhus podczas chłodów); Abies n., Bry., Nux itd. (zaburzenia trawienia z uczuciem ciężaru w żołądku); Graph. i Rhus (zapalenie uszu zewnętrznych); Sul. (uczucie włosa w gardle).

Przyczyny

Nadużywanie piwa i napojów słodowych. Upały. Jesień. Wiosna.

1. Umysł

Zły humor; przygnębienie. Apatia. Antropofobia; małomówność; mizantropia. Zanikanie myśli. Niechęć do wysiłku umysłowego (i fizycznego). Słaba pamięć. Niepokój odczuwany jako wychodzący z klatki piersiowej.

2. Głowa

Uczucie lekkości w głowie, w poprzek czoła, przy schylaniu się; < rano. Nagłe napady zawrotów głowy przy wstawaniu z krzesła. Zawroty głowy przy podnoszeniu się w łóżku (pokój zdawał się wirować); po ponownym położeniu się zawroty < i natychmiast dołączała skłonność do wymiotów. Zawroty głowy z nudnościami i skłonnością do wymiotów; odruchy wymiotne z oddawaniem kwaśnego, wodnistego płynu. Częste, nagłe napady zawrotów głowy podczas stania lub chodzenia. Splątanie i uczucie ciężkości w głowie. Ból głowy w czole, często tylko nad jednym okiem. Wkrótce po obiedzie tępe, ciężkie pulsowanie wokół oczu, jakby głowa miała pęknąć; > od leżenia, dociskania głowy do jakiegoś przedmiotu lub przebywania na świeżym powietrzu; < przy schylaniu się lub poruszaniu. Rano po przebudzeniu ból czoła i szczytu głowy; później rozciąga się na tył głowy. Silny, punktowy ból kłująco-żądlący, biegnący od nasady nosa przez (l.) łuk oczodołowy do zewnętrznego kąta oka, z zamgleniem widzenia, jakby przed oczami znajdowały się łuski; zaczyna się rano, nasila w południe i ustępuje pod wieczór. Ból głowy pojawia się i ustępuje wraz ze słońcem. Po całkowitym zaniewidzeniu następuje gwałtowny ból głowy, zmuszający do położenia się; z wielką niechęcią do światła i hałasu; wzrok powraca w miarę nasilania się bólu głowy. Kłujący ból głowy (w jednej skroni). Okresowe napady połowiczego bólu głowy, ograniczonego do małych miejsc, które można przykryć opuszkiem palca. Poranny ból głowy. Ból głowy wskutek zahamowania wydzieliny z nosa (ozena). Kości głowy są bolesne. Kłucia w kościach głowy, jak ostrą igłą. Przeszywające kłucia po p. stronie głowy, trwające tylko krótko. Ucisk na szczycie głowy, jak od ciężaru. Ból głowy: > od ciepłej zupy; od ucisku; na świeżym powietrzu; od jedzenia; < przy schylaniu się; od ruchu; od leżenia na bolesnym miejscu; w nocy.

3. Oczy

Uczucie ciężkości górnej powieki po przebudzeniu; jej otwarcie wymaga wysiłku. Pieczenie powiek; powieki objęte stanem zapalnym i znacznie obrzęknięte. Łzawienie, świąd i pieczenie oczu; gorąco w oczach i potrzeba ich pocierania, z zaczerwienieniem spojówek. Suchość; ból palący; świąd. Rano oczy są sklejone; w kątach gromadzi się żółta wydzielina. Obrzęk powiek. Duże, ostre ziarniny powiek. Duży polip wyrastający ze spojówki górnej powieki. Świąd i zaczerwienienie powiek; tkliwe na dotyk; brzegi powiek wydają się szorstkie, powodując podczas poruszania oczami uczucie tarcia, jakby na gałkach ocznych znajdował się piasek; uczucie ostrego piasku w oczach. Spojówka zaczerwieniona i poprzecinana dużymi czerwonymi naczyniami. Reumatyczne zapalenie twardówki i tęczówki z nadmiernym bólem i światłowstrętem. Kiłowe zapalenie tęczówki. Następstwa zapalenia tęczówki; bóle punktowe, kłujące, wędrujące; < po l. stronie; chemoza; światłowstręt niewspółmierny do stopnia zapalenia. Owrzodzenia i krosty rogówki bez światłowstrętu i bez zaczerwienienia. Owrzodzenia rogówki mają skłonność raczej do perforacji niż do szerzenia się na boki. Gęste, długo utrzymujące się zmętnienia. Białkówka brudnożółta, sprawia wrażenie obrzękłej, z żółtawobrunatnymi punktami wielkości główek od szpilek. Bolesność p. mięska łzowego. Światłowstręt; tylko przy świetle dziennym; podczas otwierania powiek powieki drgają. Łzawienie i pieczenie oczu. Drobne, białe, ziarniste krosty na (l.) rogówce, z punktowym bólem kłującym. Brunatne plamy na spojówce. Zamglenie widzenia; przedmioty wydają się żółte. Różne barwy i jasne iskry przed oczami.

4. Uszy

Kłucie w uszach; od przewodu słuchowego zewnętrznego w głąb ucha. Silne kłucia w (l.) uchu, promieniujące do sklepienia jamy ustnej oraz po tej samej stronie głowy i szyi, bolesnej przy dotyku; gruczoły obrzęknięte. Przewód słuchowy zewnętrzny (l.) ucha obrzęknięty i objęty stanem zapalnym. Kłucia w l. uchu i l. śliniance przyusznej, z bólem głowy. Twardy, bolesny obrzęk ślinianki przyusznej. Wydzielanie cuchnącej, gęstej, żółtej ropy z obu uszu (po płonicy). Świąd płatka (p.) ucha (budzący go w nocy). Zaczerwienienie, gorąco i świąd uszu zewnętrznych. Silne łaskotanie i świąd w uszach.

5. Nos

Nos boleśnie suchy; powietrze przechodzi przez niego z wielką łatwością. Nos suchy, piekący, zatkany i obrzęknięty; < w cieple, > w chłodnym powietrzu. Wielka suchość nosa z uczuciem ucisku w kościach nosowych; ucisk rozciąga się także wzdłuż zatok czołowych, z bolesnością i pieczeniem. Łaskotanie, jakby włos poruszał się lub zwijał w górnej części l. nozdrza. Kichanie (rano). Płynący katar; < wieczorem, na świeżym powietrzu i na wietrze; rano zatkanie nosa i krwawienie z nosa (p. nozdrze). Płynący katar, odparzający nos i wargi; wydzielina śluzowa z pasmami jasnej krwi. Obfita wydzielina z p. nozdrza; miejsce w okolicy p. kości łzowej jest obrzęknięte i pulsuje. Wypływ drażniącego, wodnistego płynu z (p.) nozdrza, odparzającego nozdrze i powodującego pieczenie górnej wargi. Gwałtowne bóle przeszywające od nasady nosa wzdłuż l. łuku oczodołowego. Szczypiący ból w grzbiecie nosa, > od silnego ucisku. Ucisk u nasady nosa. Nos zatkany. Mowa nosowa. Uczucie twardej substancji zmusza chorego do wydmuchiwania nosa, lecz z suchego nosa nic się nie wydobywa. Podczas wydmuchiwania nosa silne kłucia po p. stronie nosa oraz uczucie, jakby dwie luźne kości tarły o siebie. Wydychane powietrze wydaje się gorące w nosie. Strup na przegrodzie. Przegroda ulega owrzodzeniu. Okrągłe owrzodzenie przegrody. Małe owrzodzenia na brzegu (p.) nozdrza, z gwałtownym pieczeniem przy dotknięciu. Wydzielanie z nosa dużych mas gęstego, czystego śluzu; gdy wydzielina ustaje, pojawia się gwałtowny ból głowy, biegnący od potylicy do czoła. Wodnista wydzielina z wielką bolesnością i tkliwością nosa. Wydzielanie z nosa ciągliwych zielonych mas. Wydzielanie z nosa twardych, sprężystych czopów. Choć chory był przyzwyczajony do palenia, każdy wdech przez nos wywoływał mdlące odczucie przypominające siarkowodór. Uczucie cuchnącego zapachu przed nosem. Utrata węchu. Cuchnący zapach z nosa.

6. Twarz

Twarz: blada; żółtawa; pokryta czerwonymi plamami; zaczerwieniona; o niespokojnym wyrazie. Trądzik. Ból przeszywający w l. kości szczękowej, biegnący ku uchu. Ból przeszywający do wewnątrz w l. kości jarzmowej, z uciskiem, < rano. Tkliwa bolesność kości twarzy, jakby były obolałe po stłuczeniu. Wykwity kiłowe od nasady nosa do górnej wargi. Toczeń po p. stronie nosa z dokuczliwym świądem. Toczeń; krosty; liszajec twarzy, z silnym świądem. Pot na górnej wardze. Dolna warga obrzęknięta i spierzchnięta. Ból dłubiący w gałęziach żuchwy. Świnka po p. stronie. Ślinianki przyuszne obrzęknięte.

7. Zęby

Gryzący, tępy ból drążący i wiercący w korzeniach zębów. Kłucia w zębach promieniujące do innych części ciała i występujące naprzemiennie z wędrującymi bólami reumatycznymi. Ból zęba nie > ani od ciepła, ani od zimna; tylko chwilowo > od ucisku. Dziąsło p. części żuchwy znacznie obrzęknięte, brudnobiałe, skrajnie tkliwe; zęby po tej stronie zupełnie rozchwiane, nie znoszą nawet najmniejszego ucisku; obfity ślinotok; dziąsła po obu stronach niezwykle wrażliwe; chory nie może przeżuwać żadnego pokarmu; pokarm płynny wywołuje silną bolesność dziąseł i uczucie szorstkości języka.

8. Jama ustna

Suchość jamy ustnej i warg, > od picia zimnej wody. Nagromadzenie śliny w jamie ustnej; ślina gorzka, lepka, pienista, o słonym smaku. Brodawki na grzbiecie języka bardzo długie, z brunatną plamą. Uczucie włosa na tylnej części języka. Język obłożony; u nasady gruby brunatny nalot, jak z grubego żółtego filcu; brodawki uniesione. Język suchy, gładki, czerwony, popękany (w czerwonce). Owrzodzenia o twardych brzegach, powodujące szczypanie, na śluzowej powierzchni warg. Bolesne owrzodzenie języka. Bóle kłujące w języku.

9. Gardło

Uczucie włosa na tylnej części języka i podniebieniu miękkim; nie > od jedzenia ani picia. Rumień cieśni gardzieli i podniebienia miękkiego, jasnoczerwony, ciemnoczerwony lub miedziany. Podniebienie miękkie nieznacznie zaczerwienione; języczek rozluźniony, z uczuciem czopa w gardle, które nie > od połykania. Głębokie, kraterowate owrzodzenie u nasady języczka, z czerwonawą otoczką, zawierające żółtą, ciągliwą substancję; cieśń gardzieli i podniebienie z rumieniowym zaczerwienieniem. Tylna ściana gardła ciemnoczerwona, lśniąca i obrzękła, z rozgałęzieniami bladoczerwonych naczyń; pośrodku, w kierunku l. strony, mała szczelina, z której sączy się krew. Ostry, przeszywający ból w l. migdałku, biegnący ku uchu; > od połykania. Pieczenie w gardle, rozciągające się do żołądka. W przedniej części podniebienia pojedyncze, wyraźnie odgraniczone czerwone plamki wielkości ziarna jęczmienia, jakby miały się utworzyć małe owrzodzenia. Owrzodzenie sklepienia jamy ustnej z rozpadem tkanek (kiła). Krostki na języczku. Obrzęknięty, pęcherzowaty wygląd języczka; znaczny obrzęk, lecz niewielkie zaczerwienienie. Owrzodzenie języczka i migdałków. Bóle gardła silniejsze przy wysuwaniu języka. Uczucie, jakby kwaśny, drażniący płyn spływał przez nozdrza tylne po podniebieniu, wywołując kaszel. Wydzielanie gęstej, żółtej substancji przez nozdrza tylne.

10. Apetyt

Smak: miedziany; słodkawy; kwaśny; gorzki rano. Utrata apetytu; zwiększone pragnienie. Pragnienie piwa lub kwaśnych napojów. Niechęć do mięsa.

11. Żołądek

Odbijanie powietrzem, łagodzące niepokój w żołądku, jak od gazów uwięzionych przy krzywiźnie większej. Nagłe nudności. Nudności z uczuciem gorąca w całym ciele, zawrotami głowy i uderzeniem krwi do głowy; < podczas poruszania się; rano na widok jedzenia; po posiłkach; po stolcu; wywoływane przez picie i palenie; > po jedzeniu; > na świeżym powietrzu; ze słodkawym, mdłym ślinotokiem. Nudności i wymioty śluzem. Wymiotuje dużymi ilościami jasnożółtej wodnistej treści. Wymioty: niestrawionym pokarmem, kwaśne; żółcią; gorzkie; różowawym, lepkim płynem; krwią; z zimnym potem na rękach; pieczeniem w żołądku; gorącem twarzy. Pieczenie w żołądku i dołku żołądkowym. Po zjedzeniu ze smakiem obfitego posiłku uczucie, jakby trawienie zostało wstrzymane; pokarm zalega w żołądku niczym ciężki balast. Ucisk i uczucie ciężkości w żołądku po jedzeniu. Zawroty głowy, po których następują gwałtowne wymioty białym, śluzowym, kwaśnym płynem, z uciskiem i pieczeniem w żołądku. Wzdęcie żołądka (wieczorem), z uczuciem pełności i uciskiem; nie znosi ciasnej odzieży. (Okrągły wrzód żołądka i dwunastnicy.)

12. Brzuch

Kolka występująca naprzemiennie z bólem tnącym w pępku, w nocy. Nadwrażliwość brzucha na najmniejszy ucisk. Tępy, ciężki ucisk albo kłucia w okolicy wątroby. Kłucia w okolicy śledziony, < wskutek ruchu i ucisku. Kłucia w śledzionie rozciągające się do okolicy lędźwiowej. Wzdęcie bębenkowe; cały brzuch wydaje się rozdęty; następnie występuje odbijanie. Cięcie w brzuchu jak nożami, wkrótce po jedzeniu. Napady okresowego, skurczowego przewężenia jelit, z nudnościami, po których następuje papkowaty stolec oraz pieczenie w odbycie z tenesmem. Kłucia na wskroś brzucha, sięgające kręgosłupa. Przewlekłe owrzodzenie błony śluzowej, któremu towarzyszą wymioty spożytą treścią, gorączka hektyczna i wychudzenie.

13. Stolec i odbyt

Zaparcie z osłabieniem, obłożonym językiem, bólem głowy i zimnem kończyn. Skąpe, grudkowate wypróżnienia, po których występuje pieczenie w odbycie. Stolec w jednej masie o nadmiernej twardości. Stolce suche, z pieczeniem odbytu. Zaparcie z bolesnym wciągnięciem odbytu. Bardzo bolesne oddawanie skrajnie twardego kału. Okresowe zaparcie (co trzy miesiące). Stolce barwy łupkowej, krwiste. Stolce: czarniawe, wodniste; żółtawe, wodniste; barwy gliny, wodniste i grudkowate; galaretowate; niekontrolowane, często bezbolesne i bezwonne; krwiste i niezwykle bolesne. Papkowate wypróżnienia z silnym przelewaniem w jelitach. Poranna biegunka; budzi się wskutek naglącego parcia na stolec; wodnista treść tryska, po czym następuje gwałtowny tenesmus; z tego powodu chora nie może wstać; później pieczenie w brzuchu, nudności i gwałtowne, bezskuteczne odruchy wymiotne. Częste krwiste wypróżnienia z gryzącym bólem wokół pępka i tenesmem; język gładki, czerwony, popękany. Czerwonkowe wypróżnienia brunatnawą, pienistą wodnistą treścią, z gwałtownym, bolesnym parciem, napinaniem się i tenesmem. Parcie i napinanie się w odbycie, z tenesmem. Okresowa czerwonka, każdego roku na początku lata. Uczucie czopa w odbycie (ledwie może usiąść). Bolesność odbytu jak od otarcia, czyniąca chodzenie bardzo bolesnym. Uczucie pełności w naczyniach hemoroidalnych.

14. Narządy moczowe

Podczas mikcji uczucie gorąca w cewce moczowej. Podczas mikcji i długo po niej pieczenie w gruczołowej części cewki moczowej. Po mikcji pieczenie w tylnej części cewki moczowej (w bulbus urethræ; w gruczołach cewki moczowej; w fossa navicularis), z uczuciem, jakby pozostała jedna kropla moczu, oraz bezskutecznym wysiłkiem, by ją wydalić. Kłucia w cewce moczowej, zwł. po mikcji. Częste oddawanie wodnistego moczu o silnym zapachu, budzące go w nocy. Ciągłe pragnienie oddawania moczu w ciągu dnia. Bolesne ciągnięcie od krocza do cewki moczowej. Mocz z białą błonką i osadem, ze śluzowym osadem. Bardzo silny ból w os coccygis; < przy wstawaniu, gdy po długim siedzeniu podnosi się, aby oddać mocz. Oddawanie moczu trwa pewien czas. Skąpy, czerwony mocz, z bólem w poprzek pleców.

15. Męskie narządy płciowe

Brak popędu płciowego; u osób otyłych. (Napady astmatyczne wywoływane przez stosunek i następujące po nim.). Kłucia w gruczole krokowym (podczas chodzenia; musi stanąć nieruchomo). Świąd owłosionych okolic narządów płciowych; skóra ulega zapaleniu i tworzą się drobne krosty wielkości główki szpilki. Bóle ściskające u nasady prącia (rano po przebudzeniu). Kłucie i świąd żołędzi. Szankry głęboko wrzodziejące. Przewlekły wyciek z cewki moczowej, z obfitą, ciągliwą albo galaretowatą wydzieliną.

16. Żeńskie narządy płciowe

Miesiączka zbyt wczesna, z zawrotami głowy, nudnościami i bólem głowy; zatrzymanie moczu albo czerwony mocz. Bolesne miesiączkowanie z wydalaniem błon. Obrzęk narządów płciowych. Bolesność i uczucie otarcia w pochwie. Upławy żółte, ciągliwe; ból i osłabienie w krzyżu oraz tępy ból w nadbrzuszu. Niedostateczne zwijanie się macicy. Wypadanie macicy, najwyraźniej wskutek upałów. Uderzenia gorąca w klimakterium. Wymioty ciężarnych. Wypływające mleko ma wygląd ciągliwych mas i wody.

17. Narządy oddechowe

Oddychanie utrudnione; budzi się o godz. 2 w nocy. Uczucie dławienia się po położeniu. Uczucie jak przy owrzodzeniu krtani. Nagromadzenie śluzu w krtani, powodujące odchrząkiwanie. Głos ochrypły, szorstki albo nosowy. Chrypka (wieczorem). Łaskotanie w krtani; każdy wdech wywołuje kaszel (z chrypką). Kaszel wywoływany jedzeniem. Podczas obiadu, po pierwszym kęsie, silne łaskotanie w krtani; > po zjedzeniu większej ilości. Kaszel rano, z lepkim odkrztuszaniem. Kaszel ochrypły, metaliczny, z odkrztuszaniem ciągliwego śluzu albo włóknistych, sprężystych czopów (krup; błoniaste albo krupowe zapalenie oskrzeli). Suchy kaszel z kłuciami w klatce piersiowej. Gwałtowny, rzężący kaszel, trwający kilka minut, z odruchem wymiotnym i odkrztuszaniem lepkiego śluzu, który można wyciągać w nitki aż do stóp. (Odkrztuszana wydzielina przykleja się w klatce piersiowej, niemal powodując uduszenie; spotyka się ją w krupie, krztuścu i nieżytach. Sapka niemowlęca, szczególnie u pulchnych, okrągłych niemowląt, gdy z nosa wydobywa się gęsta, ciągliwa wydzielina itd. Kaszel z gęstą, ciężką wydzieliną; niebieskawe grudki śluzu. Odchrząkiwanie obfitego, gęstego, niebieskawego śluzu. Plamki krwi w odkrztuszanej wydzielinie. Odkrztuszanie żółtawej, ciągliwej materii. Kaszel z bólem mostka, promieniującym między łopatki. Uczucie suchości w oskrzelach (rano). Suchy kaszel po obiedzie. Kaszel z bólem lędźwi, zawrotami głowy, dusznością i przeszywającymi bólami w klatce piersiowej. (Napady astmatyczne zawsze wywoływane przez stosunek i występujące po nim). Utrudnione oddychanie budzi o godz. 2 w nocy; kołatanie serca; orthopnœa: uczucie zimna i ucisku wokół serca, ucisk w dolnych częściach płuc. „Zatykający” kaszel z bólem klatki piersiowej i odkrztuszaniem żółtej albo żółtawozielonej, ciągliwej materii.

18. Klatka piersiowa

Ucisk i uczucie ciężkości w klatce piersiowej, jak od ciężaru; budzi się z tym uczuciem w nocy, a po wstaniu jest >. Kłucia poniżej mostka, sięgające pleców. Tępy ból po prawej stronie klatki piersiowej, na ograniczonym obszarze, < podczas wdechu.

19. Serce

Uczucie zimna wokół serca; ucisk w klatce piersiowej; duszność. Uczucie ucisku na serce (po jedzeniu). Ostry, drażniący, umiejscowiony ból w okolicy koniuszka serca. Kłujący ból w okolicy serca. Kołatanie serca. Tętnienie odczuwane w tętnicach.

20. Szyja i plecy

Sztywność szyi podczas pochylania głowy do przodu. Ból kłujący od uszu ku węzłom chłonnym. Obrzęk węzłów chłonnych szyjnych i potylicznych. Ostry, kłująco-piekący ból w okolicy nerek. Ból pleców przeszywający aż do mostka podczas kaszlu. Ból jak od noża, na wskroś lędźwi; nie może chodzić. Gwałtowny, tępy i uporczywy ból „jak przy zbieraniu się ropy” w małym obszarze kości krzyżowej; stały, pulsujący ból, < w nocy, uniemożliwiający sen; > w dzień, gdy chory wstanie i chodzi, lecz nie jest w stanie niczego podnieść. Ból kości krzyżowej; nie może się wyprostować. Cięcie po zewnętrznej lewej stronie kości krzyżowej, przeszywające w górę i w dół. Ból os coccygis (rano); < wskutek chodzenia i dotykania. Ból kości guzicznej podczas siedzenia.

21. Kończyny

Bóle reumatyczne kończyn. Okresowe bóle wędrujące, także wzdłuż kości. Trzeszczenie w stawach, < wskutek ruchu.

22. Kończyny górne

Ból reumatyczny w obu barkach (< w nocy). Kłucia przy dolnym kącie lewej łopatki. Sztywność stawu barkowego. Uczucie niesprawności ruchowej prawego ramienia (jakby zdrętwiało). Ból palący w środkowej części przedramienia, sięgający nadgarstka. Bolesna sztywność prawego ramienia. Ból kłujący w lewym łokciu. Bóle reumatyczne stawów, zwł. nadgarstków. Znaczne osłabienie rąk. Kości rąk jak stłuczone przy ucisku; wrzody na palcach z próchnicą kości. Skurczowe zaciskanie rąk. Bóle reumatyczne palców. Trzeszczenie wszystkich stawów przy najmniejszym ruchu. Rozlana łuszczyca rąk, przechodząca w liszajec. Wrzód pod paznokciem kciuka. Krosty u nasady paznokci.

23. Kończyny dolne

Bóle reumatyczne w stawach biodrowych i kolanach przy ruchu, zwłaszcza w ciągu dnia. Ból wzdłuż lewego nerwu kulszowego, biegnący od okolicy za krętarzem większym do łydki; > wskutek ruchu. Kłucia po prawej stronie klatki piersiowej oraz wzdłuż lewego nerwu kulszowego. Ból ścięgien mięśni łydki, jakby były rozciągnięte, powodujący utykanie. Obolałość pięt podczas chodzenia. Uczucie ciężkości nóg. Ból prawego biodra, sięgający kolana; > podczas chodzenia i zginania nogi; < podczas upałów, stania, siedzenia albo leżenia w łóżku; ucisk = przeszywający ból wzdłuż całego nerwu. Ból w środkowej części kości piszczelowej. Uczucie zwichnięcia w lewym stawie skokowym. Wrzody na stopach uprzednio objętych stanem zapalnym. Drobne, nieregularne wrzody na podudziu. Ostry, szarpiący ból lewego palucha; bóle kłujące i piekąco-kłujące w różnych częściach ciała; ostry ból dnawy w poduszce u nasady prawego palucha, cztery minuty po takim samym bólu po stronie lewej. Ból jak od otarcia po wewnętrznej stronie prawego palucha, w miejscu, gdzie paznokieć łączy się ze skórą.

24. Objawy ogólne

Bóle szybko wędrujące z jednej części ciała do drugiej. Okresowe bóle wędrujące we wszystkich kończynach. Bolesna nadwrażliwość całego ciała (rano po wstaniu). Objawy żołądkowe zastępują objawy reumatyczne albo występują z nimi naprzemiennie. Skłonność do przeziębiania się na świeżym powietrzu; senność na świeżym powietrzu. Znaczne osłabienie, z pragnieniem położenia się. Wielkie wyczerpanie. Ciągnięcie w różnych częściach ciała; w pochewkach mięśni; w pobliżu kości, jakby w okostnej; w szyi, plecach i kończynach; rano po przebudzeniu, > po wstaniu.

25. Skóra

Gorąca, sucha i czerwona skóra na całym ciele. Sucha, odropodobna wysypka na całym ciele. Drobne krosty na całym ciele, podobne do ospy prawdziwej; znikają, nie pękając. Krosty na całym ciele, pojawiające się na zapalnie zmienionych częściach skóry, wielkości grochu, z małym czarnym strupem pośrodku. Krwawy czyrak na prawym udzie; po prawej stronie kręgosłupa, w pobliżu ostatniego żebra; bolesny przy najmniejszym ruchu. Drobne krosty u nasady paznokci, szerzące się po rękach aż do nadgarstka; ramię zaczerwieniło się, a węzły chłonne pachowe zropiały; po pęknięciu drobne krosty na rękach wydzielały wodnisty płyn; jeżeli ich nie dotykano, płyn gęstniał, tworząc żółtą, ciągliwą masę. Wysypka rozpoczyna się podczas upałów. Ropiejący liszaj (ecthyma). Wysypka krostkowa przypominająca ospę prawdziwą, z włosem pośrodku, jest bardziej wydatna na twarzy i ramionach. Brunatne plamy (na gardle), podobne do piegów. Pęcherz wypełniony płynem surowiczym na podeszwie prawej stopy. Strupy na palcach albo corona glandis. Wrzody suche, owalne; mają nawisające brzegi, jasnoczerwoną zapalną otoczkę i twarde podłoże; są przesuwalne względem tkanek leżących pod nimi; w środku ciemna plama; po zagojeniu pozostaje zapadnięta blizna. Po otarciu powstaje guzowaty obrzęk, tworzący nieregularny wrzód pokryty suchym strupem i bolesny przy dotyku; pod skórą wyczuwa się twardy, ruchomy guzek, podobny do odcisku, z małym owrzodziałym miejscem pośrodku, tam gdzie styka się z naskórkiem; twarde, guzowate stwardnienie utrzymuje się także po zagojeniu wrzodu i pokryciu go białą skórą. Wrzody drążą tkanki i pogłębiają się, nie rozszerzając obwodowo. Wrzody szczególnie bolesne podczas chłodnej pogody. Wrzody na stopach uprzednio objętych stanem zapalnym. Wrzody na palcach z próchniczym zajęciem kości. Ręce pokrywają się głębokimi, kłująco bolesnymi bliznami.

26. Sen

Senność i krańcowe wyczerpanie, ledwie może pisać. Sen niepokrzepiający; czuje się bardzo osłabiony, zwł. w kończynach. Budzi się gwałtownie, z nudnościami lub bólem głowy (godz. 2.00), z gorącem i potem, przyspieszonym tętnem, kołataniem serca i dusznością; z niepokojem, gorącem w dołku podsercowym i pluciem krwią; wskutek częstego parcia na mocz. Obudził się z silnym uczuciem ucisku w klatce piersiowej (koszmar senny). < Po śnie.

27. Gorączka

Tętno przyspieszone; nieregularne, małe, ściągnięte. Silna skłonność do ziewania i przeciągania się. Dreszczowość w plecach i senność; szuka ciepłego miejsca. Dreszczowość występująca naprzemiennie z napadami gorąca. Dreszczowość z zawrotami głowy i nudnościami, po której następuje gorąco z uczuciem zimna i drżeniem oraz okresowy kłujący ból w skroniach; bez pragnienia. Napady dreszczowości, wstępujące od stóp ku górze, oraz uczucie, jakby czaszka na szczycie głowy się kurczyła, występujące w często nawracających napadach. Dreszcze, po których po godzinie następuje gorąco z suchością ust i warg, które trzeba stale zwilżać; następnie rano silne pragnienie, lecz bez potu. Dreszczowość, zwł. kończyn, oraz napady gorąca występujące naprzemiennie z poceniem się całego ciała. Gorąco rąk i stóp; nudności; ból w górnej części brzucha; suchość ust; bezsenność, po której następuje pocenie się dłoni, stóp i ud; objawy ustępują na dwie godziny, po czym powracają. Zawroty głowy; po gwałtownych, bolesnych wymiotach następuje ból czoła, pieczenie oczu, silne palące gorąco w górnej części ciała i na twarzy, z wewnętrzną dreszczowością i silnym pragnieniem. Pot na plecach podczas wysiłku przy oddawaniu stolca.