Natrium muriaticum
autorstwa James Tyler Kent — Wykłady o homeopatycznej Materia Medica
Historyczny materiał referencyjny dla praktyków i studentów. Poniższe stwierdzenia odzwierciedlają nauczanie homeopatyczne wskazanego autora i nie stanowią dowodu skuteczności leczenia. Tekst ten nie jest poradą medyczną i nie może zastępować właściwej diagnozy ani opieki.
Objawy ogólne i wygląd **: ** Sól jest tak powszechnym składnikiem pożywienia, że przyjęto, iż nie może mieć żadnego zastosowania w medycynie.
Jest to jedynie opinia ludzi, którzy oddziałują wyłącznie na tkanki. Surowa sól nie wywołuje skutków konstytucjonalnych.
Można spotkać człowieka, który chudnie i ma wszystkie objawy soli; przyjmuje sól w wielkich ilościach, lecz wcale jej nie przyswaja. Sól znajdzie się w stolcu, ponieważ nie wchodzi w obręb życia organizmu. Istnieje wyniszczenie typu Natr. mur., swoisty głód soli. To samo dotyczy wapnia. Dzieci mogą otrzymywać z pożywienia dużo wapnia i jest to lepsze; kiedy jednak sól lub wapń podaje się w takiej postaci, że wewnętrzny człowiek nie może się im oprzeć — kierując działanie nie na dom, w którym mieszka, lecz na samego człowieka — wówczas wyniszczenie kości wskutek niedoboru soli, wyniszczenie typu Natr. mur., szybko ustąpi.
Naszą małą dawką nie dostarczamy soli potrzebnej organizmowi, lecz leczymy chorobę wewnętrzną, przywracamy ład w wewnętrznej, fizycznej naturze człowieka, a wtedy tkanki otrzymują z pożywienia wystarczającą ilość soli. Wszystkie leki muszą być podawane w odpowiedniej postaci. Niekiedy musimy sięgać coraz wyżej, aż dotkniemy ukrytej sprężyny.
Natr. mur. jest lekiem działającym głęboko i długo. Wywiera zdumiewająco silny wpływ na cały organizm i, podany w dawkach spotencjonowanych, powoduje trwałe zmiany.
Wiele można dostrzec już przy samym spojrzeniu na chorego, tak iż mówimy: ten człowiek wygląda jak pacjent wymagający Natr. mur. Doświadczeni lekarze uczą się klasyfikować pacjentów według wyglądu. Skóra jest lśniąca, blada, woskowa, wygląda jak natłuszczona. Występuje niezwykłe osłabienie swoistego rodzaju. Wychudzenie, słabość, wyczerpanie nerwowe, drażliwość nerwowa.
Umysł
Występuje długi szereg objawów psychicznych; histeryczny stan umysłu i ciała; płacz występujący naprzemiennie ze śmiechem; niepowstrzymany śmiech w niestosownych chwilach; długotrwały, skurczowy śmiech.
Potem następują płaczliwość, wielki smutek i brak radości. Bez względu na to, jak radosne są okoliczności, nie potrafi wprawić się w radosny nastrój. Jest odrętwiała na wrażenia, łatwo popada w żal, smuci się bez powodu.
Przywołuje nieprzyjemne zdarzenia, aby móc się nimi zamartwiać. Pocieszanie nasila stan psychiczny — melancholię i płaczliwość — a niekiedy wywołuje gniew. Zdaje się zabiegać o współczucie, lecz wpada w złość, kiedy je otrzymuje.
Wraz z tą melancholią pojawia się ból głowy. Wściekła chodzi tam i z powrotem po pokoju. Jest skrajnie zapominalska; nie potrafi podliczyć rachunków ani skupić myśli; zapomina, co zamierzała powiedzieć; traci wątek tego, czego słucha lub co czyta. Występuje wielkie wyczerpanie umysłowe.
Nieodwzajemnione uczucie wywołuje dolegliwości. Nie potrafi zapanować nad uczuciami i zakochuje się w żonatym mężczyźnie. Wie, że to niedorzeczne, lecz leży bezsennie, przepełniona miłością do niego. Zakochuje się w woźnicy. Wie, że postępuje nierozsądnie, lecz nie może się powstrzymać. W przypadkach tego rodzaju Natr. mur. przywróci ład w jej umyśle, a ona, spoglądając wstecz, będzie się dziwić, dlaczego była tak niemądra. Lek ten odpowiada histerycznym dziewczętom.
W stanie psychicznym, w którym Ign. przynosi objawom przejściową ulgę, ale nie leczy, należy podać jego przewlekły odpowiednik — Natr. mur. Równie dobrze można od razu podać Natr. mur., jeżeli u podłoża istnieje stan konstytucjonalny zbyt głęboki dla Ign.
Modalności: niechęć do chleba, tłuszczów i ciężkich, sycących potraw.
Pacjenta wymagającego Natr. mur. bardzo wytrąca z równowagi podniecenie; jest niezwykle emocjonalny. Cały układ nerwowy znajduje się w stanie napięcia i podrażnienia, < od hałasu, trzaskania drzwiami, dźwięku dzwonka, wystrzału z pistoletu, < od muzyki.
Bóle są kłujące, występują wrażenia podobne do porażeń prądem, konwulsyjne szarpnięcia kończyn podczas zasypiania, drgania i bóle przeszywające. Jest nadwrażliwa na wszelkiego rodzaju wpływy, pobudliwa, emocjonalna, gwałtowna.
Dolegliwości pojawiają się w ciepłym pokoju, są gorsze w domu; chora pragnie świeżego powietrza. Dolegliwości psychiczne są > na świeżym powietrzu. Łatwo się przeziębia wskutek spocenia, lecz na ogół jest jej > na świeżym powietrzu, chociaż gorzej po rozgrzaniu; < od wysiłku wystarczającego, by się rozgrzać, ale > od umiarkowanego wysiłku w zimnym powietrzu.
Zarówno Natr. carb. i Natr. mur. mają ogólne napięcie nerwowe właściwe Natrum , lecz jeden pacjent jest marznący, a drugi ciepłokrwisty.
Twarz
Twarz ma chorobliwy wygląd, skóra jest tłusta, lśniąca, ziemista, żółta, często chlorotyczna, pokryta pęcherzykowymi wykwitami wzdłuż granicy owłosienia, wokół uszu i na karku.
Występują łuszczące się, płaskonabłonkowe wykwity z silnym świądem, sączące wodnisty płyn albo niekiedy suche. Dochodzi do złuszczania, po którym pozostaje lśniąca powierzchnia. W przewodzie słuchowym tworzą się łuski, które odpadają, pozostawiając sączącą powierzchnię.
Wodniste pęcherzyki tworzą się wokół warg i skrzydełek nosa, a także w okolicy narządów płciowych i odbytu. Białe pęcherzykowe wykwity, sączące wodnisty płyn, pojawiają się i znikają. Występuje silny świąd skóry.
Skóra wygląda woskowo i obrzękowo. Występuje znaczne wychudzenie; skóra wygląda na suchą, zwiędłą i skurczoną. Niemowlę wygląda jak mały starzec. Na twarzy pojawia się meszek, który znika z chwilą rozpoczęcia poprawy. Wychudzenie postępuje od góry ku dołowi.
Obojczyki stają się wydatne, a szyja wygląda na wychudzoną, lecz biodra i kończyny dolne pozostają pełne i zaokrąglone. Lyc. również ma wychudzenie postępujące od góry ku dołowi. Kierunki działania leków często pozwalają odróżnić jeden od drugiego.
Wydzieliny: charakterystyczna wydzielina z błon śluzowych jest wodnista albo gęsta, biaława, podobna do białka jaja.
Występuje wyraźny nieżyt nosa z wodnistą wydzieliną, lecz stan konstytucjonalny cechują gęste, białe wydzieliny. Rano chory odchrząkuje gęstą, białą wydzielinę. Z oczu sączy się lepka wydzielina. Z uszu wypływa gęsta, biała, lepka wydzielina. Upławy są białe i gęste.
W przebiegu rzeżączki wydzielina utrzymuje się długo i przybiera postać przewlekłego wycieku cewkowego. Szczypanie w cewce moczowej występuje wyłącznie po oddaniu moczu.
Głowa
Bóle głowy są straszliwe; potworne bóle; rozpierające, ściskające, jakby głowa znajdowała się w imadle; chory ma wrażenie, jakby czaszka miała zostać zmiażdżona. Bólom towarzyszą walenie i tętnienie. Przy rozpoczęciu ruchu pojawia się ból, jakby małe młoteczki uderzały wewnątrz głowy.
Walące bóle głowy po przebudzeniu rano.
Ból pojawia się w późniejszej części snu. W pierwszej części nocy występuje silne pobudzenie nerwowe; zasypia późno i budzi się z waleniem w głowie. Występują także bóle głowy rozpoczynające się między godziną 10 a 11 rano i trwające do godziny 15 lub do wieczora.
Bóle głowy są okresowe — występują codziennie, co trzeci albo co czwarty dzień. Bóle głowy u osób mieszkających na terenach malarycznych, > po śnie; pacjent musi położyć się do łóżka i zachować całkowity spokój, > od pocenia; bóle głowy związane z gorączką przerywaną.
Podczas dreszczy wydaje się, jakby głowa miała pęknąć; chory majaczy i pije wielkie ilości zimnej wody. Dolegliwości głowy nie ustępują aż do wystąpienia potu. Niekiedy pot łagodzi wszystkie objawy z wyjątkiem bólu głowy.
W innej postaci bólu głowy im silniejszy ból, tym obfitszy pot; pocenie nie przynosi ulgi; czoło jest zimne, pokryte zimnym potem. Gdy głowę ciepło okryje, jest mu > podczas poruszania się na świeżym powietrzu.
Ból głowy wskutek zaburzeń widzenia, gdy wzrok nie potrafi dostatecznie szybko ustawić ostrości. Ból głowy < od hałasu.
Ból głowy obejmujący całą potylicę, a nawet schodzący w dół kręgosłupa, w dolegliwościach będących następstwem chorób mózgu, wodogłowia.
Kręgosłup: w dolegliwościach kręgosłupa, kiedy występuje wielka wrażliwość na ucisk — drażliwy kręgosłup.
Kręgi są wrażliwe, a wzdłuż kręgosłupa występuje silne pobolewanie. Kaszel nasila ból kręgosłupa; chodzenie również go pogarsza, lecz ból jest > od leżenia na czymś twardym albo od mocnego oparcia pleców o twardy przedmiot; chorzy mogą siedzieć z poduszką lub dłonią silnie przyciśniętą do pleców. Przy zaburzeniach miesiączkowych spotyka się kobietę leżącą z jakimś twardym przedmiotem pod kręgosłupem.
Ogólne drżenie nerwowe przenika całe ciało. Występują szarpnięcia mięśni, drżenie kończyn i niemożność utrzymania kończyn w bezruchu, jak w Zincum .
Żołądek i wątroba: żołądek i wątroba są ze sobą ściśle powiązane.
Żołądek jest wzdęty gazami. Po jedzeniu występuje uczucie bryły w żołądku. Wydaje się, że pokarm trawi się bardzo długo. < od jedzenia. Chory wymiotuje białawym, śluzowatym śluzem, po czym odczuwa ulgę.
Występuje silne pragnienie zimnej wody; czasem picie przynosi ulgę, czasem pragnienie jest nieugaszone. Stwierdza się uczucie pełności w okolicy wątroby, z bólami kłującymi i rozdzierającymi.
Jelita są rozdęte gazami. Czynność jelit ulega spowolnieniu; oddanie stolca jest bardzo trudne, a stolec składa się z twardych, zbitych brył.
Pęcherz: czynność pęcherza ulega spowolnieniu.
Chory musi czekać, zanim mocz zacznie płynąć, a następnie wypływa on powoli — kroplami; strumień ma niewielką siłę.
Po oddaniu moczu występuje wrażenie, jakby w pęcherzu pozostało jeszcze więcej moczu. Jeśli ktoś jest obecny, chory nie może oddać moczu, nie może go oddać w miejscu publicznym.
Występuje także nieustanne parcie; chory musi często oddawać mocz.
Lek ten oraz Natr. sulph. były stosowane przez homeopatów w celu wyleczenia przewlekłej biegunki, dawnej biegunki żołnierskiej.
Natr. mur. jest użyteczny w dolegliwościach kobiecych, przy uciążliwych zaburzeniach miesiączkowania. Występuje wielka różnorodność dolegliwości miesiączkowych: miesiączka jest zbyt skąpa albo zbyt obfita, zbyt późna albo zbyt wczesna. Nie możemy indywidualizować na podstawie objawów miesiączkowych; musimy czynić to na podstawie stanu konstytucjonalnego.
Zbadajcie każdą możliwą funkcję, aby mieć pewność, że zebraliście wszystkie objawy. Badajcie każdy narząd — nie przez badanie fizykalne, gdyż następstwa chorób nie prowadzą do leku, lecz przez badanie objawów.
Obserwujcie szybkość, z jaką leki oddziałują na organizm człowieka: niektóre działają długo i głęboko. Natr. mur. jest jednym z nich. Działa bardzo powoli i przynosi wyniki po długim czasie, ponieważ odpowiada dolegliwościom rozwijającym się powoli i długo trwającym.
Nie oznacza to, że nie może zadziałać szybko; wszystkie leki działają szybko, ale nie wszystkie działają długo. Lek o najdłuższym działaniu może działać w chorobach ostrych, lecz lek krótkodziałający nie może działać długo w chorobach przewlekłych. Poznajcie tempo i okresowość leków.
Niektóre leki mają gorączkę ciągłą, inne zwalniającą, a jeszcze inne gorączkę przerywaną. W Acon., Bell. i Bry. mamy trzy różne tempa, trzy różne przebiegi, trzy różne rodzaje szybkości; podobnie w Sulph., Graph., Natr. mur., Carbo veg. występuje odmienna postać, odmienny rozwój.
Niektórzy bez wahania podaliby przy gorączce ciągłej Bell., lecz jego dolegliwości pojawiają się bardzo szybko, z wielką gwałtownością, i w swej naturze nie mają niczego podobnego do gorączki ciągłej. Nie jest to podobne do duru brzusznego. Bell. i Acon. nie mają żadnych przejawów duru brzusznego, nawet jeśli obecne są jego objawy.
Upewnijcie się, że lek odpowiada nie tylko zespołowi objawów, lecz także naturze przypadku. Przypadek duru brzusznego wykazuje podobieństwo do Bry. lub Rhus, ale nie do Bell. Nie jesteśmy winni posłuszeństwa żadnemu człowiekowi, nawet własnym rodzicom, gdy osiągniemy wiek pozwalający myśleć samodzielnie. Winni jesteśmy posłuszeństwo prawdzie.
Natr. mur. jest lekiem długodziałającym; jego objawy utrzymują się przez lata; odpowiada objawom rozwijającym się powoli, długotrwałym i głęboko zakorzenionym. Potrzeba wiele czasu, aby człowiek znalazł się pod jego wpływem, nawet gdy jest umiarkowanie wrażliwy.
Dreszcze pojawiają się rano o godzinie 10-30; codziennie, co drugi dzień, co trzeci albo co czwarty dzień. Zaczynają się w kończynach, które sinieją; występuje tętnienie bolesne w głowie, twarz jest zaczerwieniona; majaczenie, mówienie o wszystkim, ciągłe maniakalne zachowania.
Objawy nasilają się, aż dochodzi do napadu zastoinowego. Przez cały napad występuje pragnienie zimnej wody. Podczas uczucia zimna choremu nie jest > od ciepła ani > od nakładania kolejnych warstw ubrania, lecz pragnie zimnych napojów.
Naturalnie przypuszczalibyśmy, że człowiek zamarzający na śmierć będzie pragnął rzeczy ciepłych, lecz pacjent wymagający Natr. mur. nie może ich znieść.
Zęby szczękają, chory miota się z boku na bok, kości bolą, jakby miały się połamać, i występują wymioty jak w stanach zastoinowych. W gorączce jest tak rozpalony, że palce dotykającego niemal parzy intensywne gorąco, po czym zapada w zastoinowy sen albo odrętwienie. Pot przynosi ulgę; ból całego ciała jest > od potu, a z czasem ustępuje również ból głowy.
Występują intensywne dreszcze, gorączka i pot. Czasami napady pojawiają się u krzepkich, silnych ludzi, lecz zwykle u osób niedokrwistych, wychudzonych i przesiąkniętych malarią; w zastarzałych, przewlekłych przypadkach.
Dolegliwości nie zawsze mają tak długi okres zwiastunowy. Najbardziej znamienne zastosowanie leku dotyczy przypadków osób, które przez długi czas mieszkały na malarycznych bagnach, przesiąkły malaryczną atmosferą, są niedokrwiste, często obrzękłe; dotyczy także starych przypadków leczonych na przemian arszenikiem i chininą — surowymi lekami używanymi przez Starą Szkołę, by tłumić gorączkę tak długo, jak pacjent pozostaje pod ich wpływem. Wewnętrznie pacjent jest jednak jeszcze bardziej chory niż przedtem, a kiedy stan powraca, na ogół przybiera pierwotną postać; surowy lek zwykle nie jest zdolny zmienić typu gorączki przerywanej.
Leki tylko częściowo odpowiadające przypadkowi zmienią charakter choroby tak, że nikt nie zdoła jej wyleczyć. Lek homeopatyczny za każdym razem wyleczy gorączkę przerywaną, jeśli dobierzecie właściwy lek. Jeżeli leczenie zawodzi, przypadek został tak powikłany, że być może nikt nie będzie w stanie go wyleczyć. Przede wszystkim mistrz musi rozpoznać przypadek i przywrócić w nim ład, aby następnie można go było wyleczyć. Niewielu jest ludzi, którzy nigdy nie zepsuli przypadku febry, ponieważ wiele przypadków przedstawia częściowo rozwinięty, wyraźnie zarysowany obraz, w którym nie ujawniły się jeszcze wszystkie objawy — zwłaszcza u chorych przyjmujących leki homeopatyczne. Niepowodzenia homeopatyczne są najgorszymi niepowodzeniami na ziemi.
Natr. mur. ma w swej naturze wystarczającą nieregularność, aby doprowadzić dreszcze do regularnego przebiegu. Kiedy przypadek zostanie lepiej uporządkowany, czekajcie: albo cały obraz ustąpi, albo wyraźnie ukaże się inny lek. Istnieją inne leki, które mogą przywrócić porządek w przypadkach. Przypadki zepsute przez homeopatów można często uporządkować za pomocą Sep. Wyraźne przypadki z przekrwieniem głowy, pobolewaniem pleców i nudnościami porządkuje Ipecac.
Po przepisaniu homeopatycznym wyleczenie jest trwałe; dreszcze nie powracają.
Natr. mur. nie tylko usuwa skłonność do gorączek przerywanych, lecz także przywraca pacjentowi zdrowie i usuwa skłonność do przeziębień, podatność na przeziębienia oraz skłonność do okresowości. Usunięta zostaje właśnie podatność. Wiemy, że każdy napad predysponuje do następnego.
Każdy napad febry jest bardziej wyniszczający niż poprzedni. Stosowane leki zwiększają podatność; lek homeopatyczny usuwa podatność. Leczenie homeopatyczne zmierza do uproszczenia funkcjonowania organizmu człowieka i uczynienia chorób łatwiejszymi do opanowania.
Jeżeli podatność ta nie zostanie wykorzeniona, człowiek popada w coraz większe wyniszczenie, a wychudzenie postępuje od góry ku dołowi.
Dzieci urodzone w regionie malarycznym łatwo popadają w marazm. Mają wilczy apetyt, zdumiewający głód, dużo jedzą, lecz przez cały czas chudną.
Ciąża: stany związane z ciążą.
Gruczoły sutkowe zanikają; następuje zanik górnych części ciała. Macica jest niezwykle obolała.
Upławy, początkowo białe, stają się zielone. Kobiety przeziębiają się przy każdym przeciągu.
Podczas stosunku płciowego występuje ból z suchością pochwy oraz uczucie, jakby patyki wciskały się w ściany pochwy; bóle kłujące.
Występuje suchość wszystkich błon śluzowych; błony są suche wszędzie. Gardło jest suche, czerwone, rozwarte; podczas przełykania pojawia się wrażenie ości ryby wbijającej się w gardło; chory nie może przełknąć pokarmu bez popijania go płynem; uczucie wbijania ciągnie się przez cały przełyk.
Gardło
Większość lekarzy przepisuje Hep. na każde uczucie wbijania albo ości w gardle; jest to dawny objaw kluczowy, stara rutyna.
Nitr. ac., Argent. nit., Alum. i Natr. mur. mają ten objaw, lecz każdy w inny sposób.
Hepar sulfur: migdałki są obrzmiałe, pełne, purpurowe — ropień okołomigdałkowy.
Pacjent jest wrażliwy na najmniejszy przeciąg; ból gardła pojawia się nawet po wysunięciu ręki spod kołdry; poci się w nocy bez ulgi; jest wrażliwy na każde wrażenie; odczuwa wszystko dziesięciokrotnie silniej.
Nitricum Acidum: w gardle występują żółte plamy; poszarpane owrzodzenia o nierównych, ostrych brzegach albo gardło jest objęte stanem zapalnym i purpurowe.
Mocz ma zapach końskiego moczu.
Argentum nitricum *: * Występuje znaczna chrypka, z zaburzeniem czynności strun głosowych.
Gardło jest obrzmiałe, rozwarte; pacjent pragnie rzeczy zimnych, zimnej wody i zimnego powietrza. Lek odpowiada przypadkom kobiet, u których występowało owrzodzenie ujścia macicy leczone przyżeganiem.
Natrum Muriaticum: występuje skrajna suchość błon śluzowych, jakby miały popękać; przewlekła suchość bez owrzodzenia.
Występuje obfita wydzielina nieżytowa podobna do białka jaja, a gdy błony śluzowe nie są nią pokryte — ich suchość. Pacjent jest skrajnie wrażliwy, wrażliwy na zmianę pogody.
Każdy lek ma własne tempo, własny porządek lub kolejność. Musimy pamiętać o kolejności następowania objawów.
Natr. mur. jest użyteczny w starych obrzękach wodnych, zwłaszcza obrzęku tkanki łącznej. Niekiedy występuje wodna puchlina jam ciała, obrzęk mózgu po ostrych chorobach. W ostrym zapaleniu opon mózgowo-rdzeniowych ze skrajnym napięciem nerwowym, gdy głowa jest przewlekle odciągana do tyłu albo przewlekle szarpana ku przodowi.
Ostre choroby prowadzące do wodogłowia albo podrażnienia kręgosłupa. Niekiedy lek jest użyteczny w wodobrzuszu, lecz częściej w obrzęku kończyn dolnych. Ostre obrzęki po szkarlatynie; pacjent jest nadwrażliwy, zrywa się we śnie, wstaje w nocy w stanie splątania; w moczu występują białko i wałeczki.
W obrzęku po malarii Natr. mur., gdy działa leczniczo, na ogół przywraca pierwotny napad dreszczy. Jedyne znane człowiekowi leczenie przebiega z góry ku dołowi, od wewnątrz na zewnątrz i w kolejności odwrotnej do pojawiania się objawów. Gdy przebieg jest inny, następuje tylko poprawa, a nie wyleczenie. Gdy objawy powracają, jest nadzieja; to droga do wyleczenia i nie ma innej.
Objawy skórne bywają niekiedy bardzo znamienne. W zastarzałych, przewlekających się przypadkach skóra wygląda przezroczyście, jakby pacjent miał stać się obrzękły; jest woskowa, tłusta i lśniąca. Inne leki o tłustej, lśniącej skórze to P lumb., Thuja, Selen.
Leki te sięgają głęboko w życie organizmu. Każdy lek zdolny wywołać tak zdumiewające zmiany działa długo.
Użyteczny po porodzie, gdy matka nie wraca należycie do zdrowia; jest słaba i pobudliwa; odchody połogowe utrzymują się długo, są obfite i białe; włosy wypadają z głowy i okolicy narządów płciowych; pokarm zanika albo dziecko źle się na nim rozwija.
Użyteczny w bólach poporodowych, gdy występuje niepełne obkurczenie macicy, a macica pozostaje w stanie długotrwałego przekrwienia.
Jest jej < od hałasu, muzyki, trzaskania drzwiami. Pragnie soli i odczuwa niechęć do chleba, wina oraz tłustych potraw. Kwaśne wina zaburzają żołądek. Natr. mur. uporządkuje przypadek, przywróci pokarm i przywróci ład w stanie chorej.
Natr. mur. potrzebują chlorotyczne dziewczęta o tłustej skórze oraz zielonkawej, żółtawej cerze, które miesiączkują zaledwie raz na dwa albo trzy miesiące.
Miesiączka jest obfita albo skąpa i wodnista. Gdy objawy są zgodne, lek ten może wykorzenić chlorozę i nadać twarzy obraz zdrowia, lecz nie w krótkim czasie.
Ugruntowanie zdrowia w typowej chlorozie wymaga lat; ze skaleczonego palca wypływa niemal sama woda; krwawienie miesiączkowe jest jedynie podobne do upławów; występuje niedokrwistość złośliwa. Natr. mur. sięga dostatecznie głęboko w życie organizmu, by przywrócić różową cerę.