Colocynthis

OGÓREK TRYSKAJĄCY! GORZKIE JABŁKO.

W medycynie używamy miąższu owocu, niezwykle gorzkiego i przyprawiającego o mdłości. Był on znany już starożytnym Grekom, a wszyscy dawni autorzy wyrażali wielkie uznanie dla jego właściwości leczniczych. W czasach nowożytnych wyszedł z użycia i utracił część dobrej opinii, z wyjątkiem zastosowania jako składnik farmakopealnych i innych złożonych pigułek przeczyszczających.

Klasyfikowano go, wraz ze skamonią i gumigutą, jako drastyczny albo hydragogiczny środek przeczyszczający. W czasach nowożytnych, pod wpływem szkoły fizjologicznej, która odmawiała lekom jakichkolwiek indywidualnych, swoistych właściwości właściwych każdemu z nich, przypisując im jedynie pewne właściwości ogólne, wspólne im i innym przedstawicielom danej grupy, sądzono, że Colocynth można z korzyścią zastąpić jakimś środkiem przeczyszczającym być może słabszym i powodującym mniej dolegliwości. Przekonamy się jednak, że Colocynth ma pewne właściwości, których nie posiada żaden inny lek.

Mogę nawiasem zauważyć, iż wydaje się godne uwagi, że lekarze obawiający się zbyt silnego działania Colocynth tak często jednak — poszukując leku albo zespołu leków, które złagodziłyby i skorygowały jego gwałtowne działanie — wybierali do tego celu inne silne, drastyczne środki przeczyszczające, takie jak skamonia, gumiguta, veratrum, ciemiernik czarny itd. Co więcej, Dodonaeus twierdzi nawet, że gwałtowne środki przeczyszczające są najlepszymi środkami korygującymi działanie Colocynth. Trudno nie przypuszczać, że zgodnie z prawem „Similia similibus curantur” te gwałtownie działające leki w znacznym stopniu wzajemnie neutralizują swe działanie i stanowią dla siebie antidotum. Sam fakt tego neutralizującego działania nie ulega wątpliwości. Jest powszechnie uznawany. Dlaczego nie miałby być wyjaśniany tym samym prawem, które tłumaczy ustępowanie objawów chorobowych pod wpływem podobnego leku?

Jakimż jednak odkryciem było odkrycie Hahnemanna — tak zabawnie proste, a przecież tak niespodziewane — że zbyt silne działanie leku można złagodzić po prostu przez zmniejszenie dawki i dalsze jej zmniejszanie, aż będzie działała tak łagodnie, jak sobie życzymy.

Drugi Kolumb z drugim jajkiem!

Działanie Colocynth w dużych dawkach ukazują następujące przypadki:

„Kobieta w wieku czterdziestu lat cierpiała na przewlekły ból reumatyczny lewego uda i lewego barku. Życzliwy przyjaciel poradził jej sporządzić napar z pół funta Colocynth w pół pincie czerwonego wina i wypić płyn przed udaniem się na spoczynek. Szczęśliwym trafem przyjęła tylko połowę naparu.

Ledwie go przełknęła, gdy ogarnęły ją przerażające bóle w okolicy żołądka, wielki niepokój, zawroty głowy, uczucie omdlewania i kurcze. Kilkakrotnie wymiotowała bez ulgi; następnie oddała obfite stolce, początkowo wodniste i kałowe, potem składające się z czystej krwi, z dokuczliwym bolesnym parciem; wraz z nimi wydaliły się duże fragmenty wewnętrznej błony jelita. Ból skupił się następnie w żołądku i dolnej części odbytnicy; brzuch stał się zapadnięty; wreszcie bolesne parcie ustało, a pacjentka stopniowo zasnęła. Potem nastąpiło wielkie wyczerpanie, lecz ostatecznie wyzdrowiała.”

W innym tego rodzaju przypadku, zakończonym zgonem, sekcja zwłok wykazała, że jelita były czerwone, pokryte czarnymi plamami i sklejone błoną rzekomą. Do jamy brzusznej wysiękł biały płyn, w którym pływały białe kłaczki. Na błonie żołądka można było gdzieniegdzie dostrzec owrzodziałe miejsce. Nie było śladu zapalenia wątroby, nerek ani pęcherza moczowego.

Hahnemann i sześciu jego uczniów przeprowadzili na sobie próbę lekową Colocynth, lecz wynik był dość skąpy. Dopiero Austriackie Towarzystwo Prób Lekowych przedstawiło nam pełny obraz patogenezy tego leku.

Próby te, rozpatrywane łącznie, pokazują nam to, co właściwie wiedzieliśmy już wcześniej: że działanie Colocynth na przewód pokarmowy jest natychmiastowe i głębokie; że wywołuje wymioty i wydalanie najpierw wodnistej treści, a następnie śluzu i krwi; znaczne wzdęcie brzucha przez gazy oraz okrutną, kurczową kolkę z wzdęciem. Dają one jednak subtelniejszy obraz odcieni tego działania, niż mogłyby dać przypadki zatrucia.

Ponadto ujawniają działanie Colocynth, które dotąd było przesłonięte jego gwałtownym wpływem na przewód pokarmowy. Mam na myśli jego zdolność wywoływania neuralgii obejmującej: 1, nerw trójdzielny; 2, splot słoneczny; 3, nerwy lędźwiowe i udowe oraz ich gałęzie. Wiedza ta pozwoliła nam jednak dokonać kilku najświetniejszych wyleczeń oraz po omacku torować sobie drogę ku innym, których żadna próba lekowa nie mogłaby jednoznacznie wskazać. W próbie lekowej Colocynth zarysowuje się ponadto zdolność oddziaływania na jajniki.

ANALIZA SZCZEGÓŁOWA.

Na umysł Colocynth nie wywiera głębokiego działania. Wywołuje niecierpliwość, rozdrażnienie i pobudzenie, po których następują oczywiście wyczerpanie i przygnębienie.

Sensorium. Otępienie głowy, zawroty głowy, splątanie.

Gwałtowny ból głowy, jak gdyby wywołany wystawieniem na przeciąg. Tępy, uporczywy ból wzdłuż szwu strzałkowego, wzmagający się przy wysiłku i pochylaniu.

Uciskający i ciągnący ból po lewej stronie czoła. Ciągnięcie w czole, jakby miało zostać wypchnięte na zewnątrz. Wiercenie w lewej skroni. Pulsowanie w lewej skroni, przechodzące później w bóle przeszywające, odczuwane jednocześnie w lewym barku.

Rwący ból i napięcie po lewej stronie twarzy, rozciągające się do ucha i głowy. Kurczowe odczucie w lewej kości jarzmowej, rozciągające się do lewego oka. Uczucie ucisku w oczodołach przy nasadzie nosa, ze splątaniem i dreszczowością.

Drapanie i pieczenie w jamie ustnej i gardle. Odbijania. Nudności. Wymioty treścią pokarmową oraz wymioty zielonkawym płynem. Wymioty z biegunką.

Ból żołądka po jedzeniu. Uczucie pełności w nadbrzuszu. Ściskający i wykręcający ból żołądka.

Kolka i biegunka po przyjęciu choćby najmniejszej ilości pokarmu.

Przelotne bóle w okolicy wątroby.

Ból zaciskający w środku brzucha, nawracający w krótkich odstępach i przechodzący w ostry ból kurczowy.

Kurczowy ból brzucha, zwłaszcza wokół pępka, podobny do cięcia lub ściskania; ustępuje przy pochyleniu się do przodu albo po wypróżnieniu.

Ból całego brzucha, jak gdyby jelita ściskano między kamieniami.

Burczenie i gwałtowne ruchy w podbrzuszu.

Kolka pojawia się co piętnaście lub dwadzieścia minut i ustępuje pod wpływem ucisku oraz pochylenia się do przodu.

Biegunka z nudnościami. Stolec półpłynny, brunatnożółty, ledwie możliwy do utrzymania; poprzedzony kolką; z pewnym bolesnym parciem. Stolec płynny, pienisty, szafranowożółty, o stęchłej woni; stolce wodnisto-śluzowe i krwiste. Uczucie osłabienia w odbytnicy.

Obfity mocz. Częste parcie na mocz, z pieczeniem i kłuciami w pęcherzu moczowym, występującymi naprzemiennie z kłuciami w odbytnicy.

Miesiączka przedwczesna i obfitsza.

Pod kierunkiem dr. Frohlicha Colocynth badano w próbie lekowej u dwóch młodych kobiet; obie, poza objawami ze strony brzucha i jelit, doznały głębokich kłuć w jajnikach po obu stronach, silniejszych jednak po lewej.

Narządy oddechowe nie są wyraźnie zajęte.

Ciągnący, przeszywający ból lewego barku, dochodzący tam z lewej strony twarzy przez szyję. Ból ciągnący i sztywność mięśni po lewej stronie szyi. Ból ten na ogół ustępuje pod wpływem ruchu.

W górnej części karku, tuż przy potylicy, odczucie, jak gdyby znajdował się tam wielki ciężar. Uczucie otarcia w okolicy prawej łopatki, jak gdyby nerwy i naczynia krwionośne były rozciągnięte. Silny ból jak po stłuczeniu, biegnący od prawej strony szyi w dół do łopatki.

(Należy zauważyć, że przy wszystkich tych objawach nie występują gorączka, tkliwość ani uczucie gorąca; ruch zazwyczaj przynosi ulgę.)

Ból ciągnący i jak przy porażeniu w ramionach.

Kończyny dolne są słabe i ciężkie.

Napięcie w prawej pachwinie. Ucisk w okolicy lewego stawu krzyżowo-biodrowego, z mrowieniem podeszwy stopy.

Ciągnięcie w prawym udzie, schodzące do kolana. Ból strzelający od guza kulszowego do kolana. Ciągnięcie, strzelający ból i niewyraźne pulsowanie w lewym biodrze. Mrowienie lewej stopy z jednoczesnym uciskiem w okolicy stawu krzyżowo-biodrowego. Pulsowanie w lewej okolicy pośladkowej. Ciągnięcie w prawym udzie, schodzące do kolana.

Tylko podczas ruchu ból w prawym udzie, jak gdyby mięsień lędźwiowy większy był zbyt krótki; poprawa po zaprzestaniu chodzenia; nawrót przy ponownym podjęciu ruchu.

Kurczowe ciągnięcie w przyśrodkowej okolicy uda. Sztywność kolana, jak gdyby było opasane sznurem.

Rwący ból, ciągnięcie i ucisk w całej kończynie.

Dr Watzke z Wiednia mówi:

„Połowicze bóle głowy i neuralgie twarzy, które Colocynth może wyleczyć, są we wszystkich przypadkach czysto czynnościowymi zaburzeniami włókien nerwu trójdzielnego.

„W neuralgiach twarzy właściwych Colocynth nie występują ani drgania mięśni, ani uczucie porażenia po stronie dotkniętej chorobą; ból przebiega wzdłuż nerwu, ma charakter okresowy i towarzyszy mu ból zębów.” Colocynth jest spokrewniony z Belladonna, Capsicum i Verbascum.

Colocynth odpowiada temu, co Romberg opisuje jako neuralgia hypogastrica, a co u kobiet często opisuje się i uważa za kolkę miesiączkową, u mężczyzn zaś za kolkę hemoroidalną; towarzyszą im bóle i pobolewanie ud.

„Zajęcie jelit wskazujące na Colocynth trudno uznać za zapalne (a jednak sekcja zwłok wykazuje zapalenie).”

„Rwy kulszowe nie wynikają z diatezy skrofulicznej ani ze zmian organicznych.”

A jednak, o ile wielu biegłych lekarzy nie uległo poważnemu złudzeniu, Colocynth zatrzymywał i leczył morbus coxarius we wczesnych stadiach.

Nie jest ani łatwo, ani bezpiecznie podejmować się rozróżniania we wczesnych stadiach schorzeń czynnościowych od organicznych i, na podstawie przesłanek patologicznych, przeznaczać odrębne leki dla jednych i drugich. Doświadczenie zadaje kłam naszym hipotezom.

Domniemane działanie Colocynth na jajniki zasługuje na uwagę i badania doświadczalne.