Iris Tenax.

Iris minor. ("Oregon’un killi zemininde ve yamaçlarında çok gür yetişir." Bitkinin lifi o kadar kuvvetlidir ki, Kızılderililer bunu ip yapmakta ve torba vb. örmekte kullanırlar.). N. O. Iridaceæ. Alt ya da soğanımsı gövdelerin tentürü. Bütün bitkinin tentürü.

Klinik

Apandisit / Ateş / Baş ağrısı / Ev özlemi / Aralıklı ateşler / Mani / Peritiflit / Uykusuzluk / Stomatit / Kusma / Kserostomi

Özellikler

Oregon, Portland’dan Dr. George Wigg, 1885’in sonlarında Iris tenax üzerinde ilaç deneyi yaptı (Med. Adv., xvii. 235, Amer. Hom., Nisan 1888; H. W., xxxv. 364). Bu deneyi Iris minor adı altında yayımladı. Heath’in gösterdiği gibi bu yalnızca yerel bir addır; gerçek botanik adı Iris tenaxtır (H. W., xxx. 332). Dr. Wigg (æt. 44), kuvvetli tentürden gtt. v. ile 1x arasında dozlar aldı. Bir kadın denek Ir. t. 2x ve 3x’in tekrarlanan dozlarını aldı. Dr. Wigg’in vakasında belirtilerin ortaya çıkış sırası kabaca şöyledir: On beş dakika içinde ağız ve boğazda yanma. Bu geceleyin geçti, fakat her yeni dozla şiddetlendi. Ertesi sabah erkenden alınan ikinci dozdan sonra yanma yeniden ortaya çıktı; bunu iki saat içinde ağız kuruluğu ve tükürüğün kaybolması izledi. Ardından gece yarısına doğru artan zihinsel kasvet ve ev özlemi hissi; şakaklarda baş ağrısı; diş ağrısı; çökme, tümden tükenmişlik hissi; saçlı deride kaşıntı ve yanma; karın ağrıları; ishal; onu yatakta kalmaya zorlayan aşırı bitkinlik; şiddetli bir üşüme nöbeti ve bunu izleyen sıcaklık yükselmesi geldi. Bağırsaklardaki akut ağrılar gece geçti, fakat on dört gün boyunca ileo-çekal bölge üzerinde hassas bir nokta kaldı ve bağırsaklar on gün normal çalışmadı. Dr. Wigg’in en dikkat çekici saydığı belirtiler şunlardır: (1) Ağız kuruluğu ile birlikte tükürüğün yokluğu. (2) Kasvetli, çökkün, ev özlemi duyan his. (3) Gözyaşı olmaksızın gözlerde yanma. (4) Yalnızca tek dişte ağrı (üst ikinci molar). (5) Döküntü olmaksızın saçlı deride kaşıntı ve yanma. (6) Öğleden sonra 2’de üşüme nöbeti (daha önce hiç olmamış, sonra da olmamış). (7) İleo-çekal bölgedeki ağrılı nokta ve bunun sürme süresi. Safralı kusma; yanma hisleri; ve moral çöküntüsü meydana getirmesi bakımından Ir. vers.’e benzer. Kadın denekte zihninde garip bir duyum oluşturdu: arkadaşlarından bazılarının öldüğünü düşündü; ertesi gün alışılmadık derecede neşeliydi. Kuşkusuz en dikkate değer belirtiler “ileo-çekal bölgedeki korkunç ağrı” ve “öğleden sonra 2’deki şiddetli üşüme nöbeti” idi. Bu belirtiler aşağıdaki iki vakanın iyileşmesine yol açtı: (1) Öğretmen Bayan X’te birkaç yıldır sağ gözde başlayıp oradan başın sağ yarısına yayılan bir ağrı vardı. Ağrı en şiddetli olduğunda bol miktarda yeşil safra kusardı. Kusmadığında bulantısı ve öğleden sonra 2 ile 3 arasında üşüme nöbeti olurdu. Ağrı gece uykuda geçerdi. Her zaman cumartesi günü, kalkmadan önce başlardı. Cuma sabahından başlanarak her altı saatte bir Ir. t. 30x verildi ve Ir. v., Alo., Act. r., ve Kali bi. belirgin rahatlama sağlayamadıktan sonra hızla iyileşti. Ir. t. ile olan rahatlama o kadar belirgindi ki hasta kendisine morfin verildiğini düşündü. (2) Bay E., Ağustosta dağlık bir arazide otuz mil yürüdükten sonra, terleme hâlindeyken bol miktarda yayık ayranı içti. Dört saat sonra ileo-çekal bölgede, epigastriumda ölüm hissi doğuran korkunç bir ağrı başladı. Sonunda çok miktarda koyu yeşil safra kustu, fakat rahatlama olmadı. Allopat bir doktor çağrıldı ve tıkanıklık, ayrıca dört gün içinde muhtemel ölüm teşhisi koydu. Üç hafta bu durumda kaldı ve Portland’daki evine getirildi; orada Dr. Wigg onu gördü ve kötü tedavi edilmiş tiflit tanısı koydu. İleo-çekal bölge üzerine baskı mide çukurunda ölüm gibi his oluşturuyordu. Ağrı, bir fincan dolusu koyu yeşil safra kusana kadar devam ediyordu. Biraz kabızdı. Her üç saatte bir Ir. t. 15x altında hemen düzelmeye başladı ve iki hafta içinde işinin başına döndü. Dr. Wigg tümden tükenmişlik hissini özellikle sabah uyanınca ayağa kalkarken fark etti. Soğuk su ağız ve boğazdaki yanmayı > etmedi. Soğuk yastık şakaklardaki ağrıyı > etti. Soğuk havayı içe çekmek ağız ve boğazdaki yanmayı > etti. Sıcak uygulamalar bağırsak ağrısını > etti. Bir fincan çay kusmayı > etti. Tatlı yağ ve kafur ağız ve boğazdaki yanmayı > etti. Birçok belirti uyanınca ortaya çıkar ya da < olur.

İlişkiler

Karşılaştırınız: (çekal bölge üzerindeki etki) Arn., Ars., Lach., M.; (baş ağrısı) Gels., Gratiol., Ir. v., Kali bi., Ign.; (yanma soğukla > olmayan) Caps.; (ev özlemi) Caps., Phos. ac.; (kserostomi) Ar. t.

1. Zihin

Kasvetli, çökkün; ev özlemi hissi. Zihninde garip bir duyum; arkadaşlarından bazılarının öldüğünü düşündü. İzlenim o kadar güçlüydü ki oturup iyice ağladı (her iki saatte bir alınan Ir. t. 2x. gtt. vi.’nin on altıncı dozundan sonra). Ertesi gün alışılmadık derecede neşeliydi. (Daha sonraki bir seferde aynı denek, içinde bir çay kaşığı Ir. t. 3x pelletinin eritildiği bir bardak sudan her saat bir çay kaşığı aldı; ne aldığını bilmeyen denek, bunu almanın ikinci gününün öğleden sonrasında şöyle dedi: “Aklımı kaçıracağım. Bana o Yabani Iris’i verdiğiniz zamanki gibi hissediyorum.” Onu iyi olduğuna ikna etme girişimleri yalnızca ümitsizliği < etti. Ağlamadan duramıyordu. Ertesi gün her zamanki kadar neşeliydi.). Saat 11.40’ta bütün cesareti tükenmişti; ağlamasına engel olamıyordu.

2. Baş

Birkaç yıldır haftalık olarak dönen ağrı, sağ gözde başlayıp başın sağ yarısını tutar; ağrı doruktayken yeşil safra kusar; kusma yoksa bulantı ve öğleden sonra 2 ile 3 arasında üşüme nöbeti olur (30x ile iyileşti). Her iki şakakta baş ağrısı ile birlikte yeşil safra kusma. Sabah 5’te her iki şakakta künt, sızlayıcı ağrı ve gözlerde kaşıntı ile uyandı; yeniden uyuyamadı, fakat serin tarafı ağrıyı > ettiği için yastığı durmadan çevirdi. Uyanınca saçlı deride kaşıntı ve yanma; başını sert bir fırça ile iyice fırçaladı, beş dakika sonra bütün saçlı deride cayenne biberinden olmuş gibi yanma başladı; aynı zamanda gözler acımaya başladı, fakat sulanmadı (yanma on bir saat sürdü).

3. Gözler

Her iki gözde kaşıntı; şakaklarda sızlayıcı ağrı ile birlikte. Saçlı deriyi fırçaladıktan sonra gözlerde yakıcı acı ve yanma; sanki birisi yaban turpu kazırken onun yakınında bulunmuş gibi; gözyaşarması yok (on bir saat sürdü).

8. Ağız

Sol üst ikinci molarda ağrı, fazla uzamış gibi his; onu gece 2’ye kadar uyanık tuttu; 6.15’te uyandı, ağrı hâlâ vardı; 10.25’te ağrı en kötü durumdaydı; ne sıcak ne soğuk su, ne de kafur ya da kloroform rahatlatıyordu. Kökte ülser olduğunu düşünerek dişi çektirdi. Diş çürük olduğu hâlde ülser yoktu. Ağız ve boğazda giderek artan yanma, ağız ve boğaz ateş içindeymiş gibi; soğuk suyla > değil; gece yarısından sonra >; tatlı yağ ve kafurla >; soğuk havayı içe çekmekle >; onu her bir iki saniyede bir yutkunmaya zorlar. Ağız kuru, tükürük yok.

9. Boğaz

Boğazda ve fauces’te ateş içindeymiş gibi yanma, soğuk suyla > değil; 25 damla aldıktan on beş dakika sonra boğazda korkunç yanma, ağrı ve her bir iki saniyede bir yutkunmaya zorlayan yakıcı bir istek. Capsicum’dan olmuş gibi boğazda yanma, soğuk havayı içe çekmekle >.

11. Mide

Sabah, uykudan sonra ayağa kalkınca, “tümüyle tükenmiş” his onu acı olmayan, yeşilimsi sarı bol miktarda sümüksü madde kusmaya sevk etti; bir fincan çay içmekle >. Mide çukurunda ölüm hissi. Çok yeşil safra kusma.

12. Karın

Karında kesici ağrı, sağda soldan daha şiddetli. İleo-çekal bölgede korkunç ağrı. İleo-çekal bölgeye baskı mide çukurunda ölüm hissi oluşturur. On dört gün boyunca ileo-çekal bölge üzerinde, sanki içeride bir şilin büyüklüğünde ülser varmış gibi ağrılı bir nokta vardı. Bağırsak ağrısı artar, her iki şakakta baş ağrısı; yeşil safra kusma; sıcak uygulamalar bağırsak ağrısını > eder ve gece yarısında bol bir dışkılama olur.

13. Dışkı

Gece yarısında bol bir dışkılama (karındaki ağrıyı takiben). Kabızlık; ilaç denemesinden sonra on gün bağırsaklar normal çalışmadı.

14. İdrar Organları

İdrar kahverengimsi. Saat 11’de kahverengi idrar yaptı ve iki saat boyunca her on beş dakikada bir bunu sürdürdü.

24. Genel Belirtiler

Ağrılar hafiflemiş olmasına rağmen sabah yataktan çıkamayacak kadar bitkin. Öğleden sonra 2’de bütün vücudunda hastalık hissi duydu ve yatağa gitti.

26. Uyku

Uyuyamadı ve gittikçe daha ümitsiz oldu. Saat 1’de uykuya daldı, 5’te şakaklarda künt, sızlayıcı ağrı ve gözlerde kaşıntı ile uyandı; yeniden uyuyamadı, fakat yastığı ters çevirip durdu, serin taraf şakaklardaki ağrıyı > ediyordu.

27. Ateş

Öğleden sonra 2’de şiddetli üşüme nöbeti, yirmi dakika sürdü; ardından sıcaklık 102°’ye çıktı; düşerken çok bol olmamakla birlikte terleme başladı.